Binûn

A‘râf Suresi — 24. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

قَالَ: ثمَّ عَاد فِي ذَنبه ثمَّ تَابَ قَالَ: لم يَزْدَدْ بتوبته إِلَّا شرفاً عِنْد الله

[Adam]: “Sonra günahına geri dönüp ardından [tekrar] tövbe ederse?” dedi. [Hasan]: “Tövbesiyle Allah katındaki şerefinden başka bir şeyi artmaz” dedi.

قَالَ: ثمَّ قَالَ لي: ألم تسمع مَا قَالَ رَسُول الله ﷺ قلت: وَمَا قَالَ قَالَ مثل الْمُؤمن مثل السنبلة تميل أَحْيَانًا وتستقيم

Dedi ki: Sonra bana şöyle dedi: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ne buyurduğunu işitmedin mi?” Ben: “Ne buyurdu?” dedim. Şöyle dedi: “Müminin misali başak gibidir; bazen eğilir, bazen doğrulur.

أَحْيَانًا - وَفِي ذَلِك تكبر - فَإِذا حصدها صَاحبهَا حمد أمره كَمَا حمد صَاحب السنبلة بره ثمَّ قَرَأَ {إِن الَّذين اتَّقوا إِذا مسهم طائف من الشَّيْطَان تَذكرُوا فَإِذا هم مبصرون}

Bu haldeyken büyür. Sahibi onu hasat ettiğinde, başak sahibinin buğdayını övüp beğendiği gibi onun halini över.” Sonra {إِن الَّذين اتَّقوا إِذا مسهم طائف من الشَّيْطَان تَذكرُوا فَإِذا هم مبصرون} “Şüphesiz takva sahipleri, onlara şeytandan bir vesvese dokunduğunda hemen [Allah'ı] hatırlarlar; bir de bakarsın ki onlar gerçeği görüp basiretli davranmışlardır” ayetini okudu.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن مُحَمَّد بن كَعْب قَالَ: إِن الله لم يسم عَبده الْمُؤمن كَافِرًا ثمَّ قَرَأَ {إِن الَّذين اتَّقوا إِذا مسهم طائف من الشَّيْطَان تَذكرُوا} فَقَالَ: لم يسمه كَافِرًا وَلَكِن سَمَّاهُ متقياً

Ebû'ş-Şeyh Muhammed b. Kâ'b'dan nakletti; o: “Şüphesiz Allah, mümin kulunu kâfir olarak isimlendirmedi” dedi, sonra {إِن الَّذين اتَّقوا إِذا مسهم طائف من الشَّيْطَان تَذكرُوا} “Şüphesiz takva sahipleri, onlara şeytandan bir vesvese dokunduğunda hemen [Allah'ı] hatırlarlar” ayetini okuyup: “Onu kâfir olarak isimlendirmedi, bilakis muttaki olarak isimlendirdi” dedi.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يقْرَأ {إِذا مسهم طائف} بِالْألف

İbn Merdûye Câbir b. Abdillâh'tan nakletti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i {إِذا مسهم طائف} ayetini elif ile [tâif olarak] okurken işittim.

وَأخرج عبد بن حميد عَن الْأَعْمَش عَن إِبْرَاهِيم وَيحيى بن وثاب قَرَأَ أَحدهمَا طائف وَالْآخر طيف

Abd b. Humeyd A'meş'ten nakletti: İbrâhîm ve Yahyâ b. Vessâb'dan biri “tâif” (طائف), diğeri ise “tayf” (طيف) şeklinde okudu.

وَأخرج عبد بن حميد عَن سعيد بن جُبَير أَنه قَرَأَ (إِذا مسهم طائف) بِالْألف

Abd b. Humeyd Saîd b. Cübeyr'den nakletti; o, (إِذا مسهم طائف) kısmını elif ile [tâif olarak] okudu.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة قَالَ: الطَّائِف اللمة من الشَّيْطَان {تَذكرُوا فَإِذا هم مبصرون} يَقُول: إِذا هم مُنْتَهُونَ عَن الْمعْصِيَة آخذون بِأَمْر الله عاصون للشَّيْطَان وإخوانهم

İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye ayet hakkında İbn Abbâs'tan nakletti; o şöyle dedi: Tâif, şeytandan gelen vesvese dokunuşudur (lemme). {تَذكرُوا فَإِذا هم مبصرون} “hemen [Allah'ı] hatırlarlar; bir de bakarsın ki onlar basiretli davranmışlardır” kavli, 'onlar günahtan vazgeçerler, Allah'ın emrine sarılırlar ve şeytana karşı gelirler' demektir. 'Ve kardeşleri' [ifadesine gelince],

قَالَ: إخْوَان الشَّيَاطِين {يمدونهم فِي الغي ثمَّ لَا يقصرون} قَالَ: لَا الإِنس عَمَّا يعْملُونَ السَّيِّئَات وَلَا الشَّيَاطِين تمسك عَنْهُم {وَإِذا لم تأتهم بِآيَة قَالُوا لَوْلَا اجتبيتها} يَقُول: لَوْلَا أحدثتها لَوْلَا تلقيتها فأنشأتها

[İbn Abbâs] dedi ki: [Bunlar] şeytanların kardeşleridir. {يمدونهم فِي الغي ثمَّ لَا يقصرون} “onları azgınlığa sürüklerler, sonra da bundan hiç geri durmazlar” kavli hakkında: Ne insanlar işledikleri kötülüklerden vazgeçer ne de şeytanlar onları bırakır. {وَإِذا لم تأتهم بِآيَة قَالُوا لَوْلَا اجتبيتها} “Onlara bir ayet getirmediğin zaman: 'Onu da derleyip toplasaydın ya!' derler” kavli ise, 'onu kendiliğinden uydursaydın ya, onu alıp ortaya koysaydın ya!' demektir, dedi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس {وإخوانهم يمدونهم فِي الغي} قَالَ: هم الْجِنّ يوحون إِلَى أَوْلِيَائِهِمْ من الإِنس {ثمَّ لَا يقصرون} يَقُول: لَا يسامون {وَإِذا لم تأتهم بِآيَة قَالُوا لَوْلَا اجتبيتها} يَقُول: هلا افتعلتها من تِلْقَاء نَفسك

İbn Ebî Hâtim, Ebû'ş-Şeyh ve İbn Merdûye İbn Abbâs'tan {وإخوانهم يمدونهم فِي الغي} “Kardeşleri ise onları azgınlığa sürüklerler” kavli hakkında nakletti; o: “Onlar insanlardan olan dostlarına fısıldayan cinlerdir” dedi. {ثمَّ لَا يقصرون} “Sonra da hiç geri durmazlar” kavli hakkında: “Bıkıp usanmazlar” dedi. {وَإِذا لم تأتهم بِآيَة قَالُوا لَوْلَا اجتبيتها} “Onlara bir ayet getirmediğin zaman: 'Onu da derleyip toplasaydın ya!' derler” kavli hakkında ise: “Onu kendiliğinden uydursaydın ya!” demektir, dedi.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد {وإخوانهم من الشَّيَاطِين يمدونهم فِي الغي} قَالَ: استجهالاً وَفِي قَوْله {لَوْلَا اجتبيتها} قَالَ: ابتدعتها

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve Ebû'ş-Şeyh Mücâhid'den {وإخوانهم من الشَّيَاطِين يمدونهم فِي الغي} kavli hakkında nakletti; o: “Cahillik etmelerini sağlayarak” dedi. {لَوْلَا اجتبيتها} “Onu da derleyip toplasaydın ya!” kavli hakkında ise: “Onu kendin uydursaydın ya!” dedi.

وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ عَن عمر بن الْخطاب قَالَ: أَتَانِي رَسُول الله ﷺ وَأَنا أعرف الْحزن فِي وَجهه فَأخذ بلحيتي فَقَالَ إِنَّا لله وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُون أَتَانِي جِبْرِيل

Hakîm et-Tirmizî Ömer b. el-Hattâb'dan nakletti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem yüzünde hüznü fark ettiğim bir halde yanıma geldi, sakalımdan tuttu ve şöyle buyurdu: “Biz şüphesiz Allah'a aidiz ve şüphesiz O'na döneceğiz. Az önce Cibrîl bana geldi

آنِفا فَقَالَ: إِنَّا لله وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُون

ve: 'Biz şüphesiz Allah'a aidiz ve şüphesiz O'na döneceğiz' dedi.

قلت: أجل فَإنَّا لله وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُون فَمَا ذَاك يَا جِبْرِيل فَقَالَ: إِن أمتك مفتتنة بعْدك بِقَلِيل من الدَّهْر غير كثير قلت: فتْنَة كفر أَو فتْنَة ضَلَالَة قَالَ: كل ذَلِك سَيكون

Ben: 'Evet, biz şüphesiz Allah'a aidiz ve şüphesiz O'na döneceğiz, bu nedir ey Cibrîl?' dedim. O: 'Senden sonra çok geçmeden, az bir zaman içinde ümmetin fitneye düşürülecektir' dedi. Ben: 'Küfür fitnesi mi, yoksa sapıklık fitnesi mi?' dedim. O: 'Bunların hepsi olacaktır' dedi.

قلت: وَمن أَيْن ذَاك وَأَنا تَارِك فيهم كتاب الله

Ben: 'Aralarında Allah'ın Kitabı'nı bırakmışken bu nereden çıkacak?' dedim.

قَالَ: بِكِتَاب الله يضلون وَأول ذَلِك من قبل قرائهم وأمرائهم يمْنَع الْأُمَرَاء النَّاس حُقُوقهم فَلَا يعطونها فيقتتلون وتتبع الْقُرَّاء أهواء الْأُمَرَاء فيمدونهم فِي الغي ثمَّ لَا يقصرون قلت: يَا جِبْرِيل فَبِمَ يسلم من سلم مِنْهُم قَالَ: بالكف وَالصَّبْر إِن أعْطوا الَّذِي لَهُم أَخَذُوهُ وَإِن منعُوهُ تَرَكُوهُ

O şöyle dedi: 'Allah'ın Kitabı sebebiyle sapacaklar. Bunun başlangıcı da kurrâları ve emirleri tarafından olacaktır. Emirler insanlara haklarını vermeyip engelleyecek, böylece birbirleriyle savaşacaklar. Kurrâlar da emirlerin hevalarına uyacak, böylece onları azgınlığa sürükleyecek ve bundan hiç geri durmayacaklar.' Ben: 'Ey Cibrîl! Onlardan kurtulan ne ile kurtulur?' dedim. O: 'El çekmekle ve sabretmekle; kendilerine hakları verilirse alırlar, verilmezse bırakırlar' dedi.”

وَأخرج عبد بن حميد وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة {قل إِنَّمَا أتبع مَا يُوحى إليَّ من رَبِّي} قَالَ: هَذَا الْقُرْآن {هَذَا بصائر من ربكُم} أَي بَيِّنَات فاعقلوه {وَهدى وَرَحْمَة} لمن آمن بِهِ وَعمل بِهِ ثمَّ مَاتَ عَلَيْهِ

Abd b. Humeyd ve Ebû'ş-Şeyh Katâde'den {قل إِنَّمَا أتبع مَا يُوحى إليَّ من رَبِّي} “De ki: Ben ancak Rabbimden bana vahyolunana uyarım” kavli hakkında nakletti; o: “Bu, Kur'an'dır” dedi. {هَذَا بصائر من ربكُم} “Bu, Rabbinizden gelen basiretlerdir” yani apaçık delillerdir, öyleyse onu akledin; {وَهدى وَرَحْمَة} “ve bir hidayet ve bir rahmettir” [kavli ise], ona iman eden, onunla amel eden ve sonra bu üzere ölen kimseler içindir, dedi.

- الْآيَة (٢٠٤)

- Ayet (204) -

- أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه وَابْن عَسَاكِر عَن أبي هُرَيْرَة فِي قَوْله {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} قَالَ: نزلت فِي رفع الْأَصْوَات وهم خلف رَسُول الله ﷺ فِي الصَّلَاة

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, Ebû'ş-Şeyh, İbn Merdûye ve İbn Asâkir Ebû Hüreyre'den {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun” kavli hakkında nakletti; o: “[Bu ayet], namazda Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in arkasındayken seslerin yükseltilmesi hakkında indi” dedi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} يَعْنِي فِي الصَّلَاة الْمَفْرُوضَة

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir İbn Abbâs'tan nakletti: {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun” [kavli], yani farz namazdadır.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: صلى النَّبِي ﷺ فَقَرَأَ خَلفه قوم فَنزلت {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا}

İbn Merdûye İbn Abbâs'tan nakletti; o şöyle dedi: Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem namaz kıldırdı, arkasındaki bir topluluk da okudu; bunun üzerine {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun” ayeti indi.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن أبي حَاتِم عَن مُحَمَّد بن كَعْب الْقرظِيّ قَالَ: كَانَ رَسُول الله ﷺ إِذا قَرَأَ فِي الصَّلَاة أَجَابَهُ من وَرَاءه إِذا قَالَ: بِسم الله الرَّحْمَن [] قَالُوا مثل مَا يَقُول حَتَّى تَنْقَضِي فَاتِحَة الْكتاب وَالسورَة فَلبث مَا شَاءَ الله أَن يلبث ثمَّ نزلت {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} الْآيَة

Saîd b. Mansûr ve İbn Ebî Hâtim Muhammed b. Kâ'b el-Kurazî'den nakletti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem namazda okuduğu zaman arkasındakiler ona karşılık verirdi. O “Bismillâhirrahmân[...]” dediğinde, Fâtiha ve sure bitene kadar onlar da onun söylediği gibi söylerlerdi. Allah'ın dilediği bir süre böyle devam etti, sonra {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun...” ayeti indi.

فَقَرَأَ وأنصتوا

Bunun üzerine [Nebi] okudu, onlar da sustular.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن مُجَاهِد قَالَ: قرأرجل من الْأَنْصَار خلف النَّبِي ﷺ فِي الصَّلَاة فأنزلت {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} الْآيَة

Abd b. Humeyd, İbn Ebî Hâtim ve Sünen'inde Beyhakî Mücâhid'den nakletti; o şöyle dedi: Ensardan bir adam namazda Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'in arkasında okudu; bunun üzerine {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun...” ayeti indirildi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن عبد الله بن مُغفل أَنه سُئِلَ أَكُلُّ من سمع الْقُرْآن يُقْرَأْ وَجب عَلَيْهِ الِاسْتِمَاع والإِنصات قَالَ: لَا

İbn Ebî Şeybe, İbn Ebî Hâtim, Ebû'ş-Şeyh ve İbn Merdûye Abdullah b. Muğaffel'den nakletti: Ona, Kur'an okunurken işiten herkese dinleyip susmanın vacip olup olmadığı soruldu; o: “Hayır” dedi.

قَالَ: إِنَّمَا نزلت هَذِه الْآيَة {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} فِي قِرَاءَة الإِمام إِذا قَرَأَ الإِمام فاستمع لَهُ وأنصت

Dedi ki: “Bu {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} ‘Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun’ ayeti sadece imamın kıraati hakkında inmiştir; imam okuduğu zaman onu dinle ve sus!”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن مَسْعُود

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh İbn Mes'ûd'dan nakletti:

أَنه صلى بِأَصْحَابِهِ فَسمع نَاسا يقرؤون خَلفه فَلَمَّا انْصَرف قَالَ: أما آن لكم أَن تفهموا أما آن لكم أَن تعقلوا {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} كَمَا أَمركُم الله

O, ashâbına namaz kıldırdı ve arkasında birtakım insanların okuduğunu işitti. Namazdan çıkınca şöyle dedi: “Anlama vaktiniz gelmedi mi, akletme vaktiniz gelmedi mi? Allah'ın size emrettiği gibi, {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} ‘Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun’.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي وَائِل عَن ابْن مَسْعُود أَنه قَالَ فِي الْقِرَاءَة خلف الإِمام: انصت لِلْقُرْآنِ كَمَا أُمرت فَإِن فِي الصَّلَاة شغلاً وسيكفيك ذَاك الإِمام

İbn Ebî Şeybe, el-Evsat'ta Taberânî ve İbn Merdûye Ebû Vâil vasıtasıyla İbn Mes'ûd'dan nakletti: O, imamın arkasında kıraat hakkında şöyle dedi: “Emrolunduğun gibi Kur'an için sus; çünkü namazda meşguliyet vardır ve imam o hususta sana yetecektir.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عَليّ قَالَ: من قَرَأَ خلف الإِمام فقد أَخطَأ الْفطْرَة

İbn Ebî Şeybe Ali'den nakletti; o şöyle dedi: “İmamın arkasında okuyan kimse fıtrata muhalefet etmiştir.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن زيد بن ثَابت قَالَ: لَا قِرَاءَة خلف الإِمام

İbn Ebî Şeybe Zeyd b. Sâbit'ten nakletti; o: “İmamın arkasında kıraat yoktur” dedi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِنَّمَا جعل الإِمام ليؤتم بِهِ فَإِذا كبر فكبروا وَإِذا قَرَأَ فانصتوا

İbn Ebî Şeybe Ebû Hüreyre'den nakletti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “İmam ancak kendisine uyulsun diye tayin edilmiştir; o tekbir getirdiğinde siz de tekbir getirin, o okuduğunda ise susun” buyurdu.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن جَابر أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: من كَانَ لَهُ إِمَام فقراءته لَهُ قِرَاءَة

İbn Ebî Şeybe Câbir'den nakletti: Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem: “Kimin bir imamı varsa, onun kıraati kendisi için de kıraattir” buyurdu.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن إِبْرَاهِيم قَالَ: أول مَا أَحْدَثُوا الْقِرَاءَة خلف الإِمام وَكَانُوا لَا يقرأون

İbn Ebî Şeybe İbrâhîm'den nakletti; o şöyle dedi: “İlk ihdas ettikleri (sonradan çıkardıkları) şey imamın arkasında okumaktı; oysa [daha önce] okumazlardı.”

وَأخرج ابْن جرير عَن الزُّهْرِيّ قَالَ: نزلت هَذِه الْآيَة فِي فَتى من الْأَنْصَار كَانَ رَسُول الله ﷺ كلما قَرَأَ شَيْئا قَرَأَهُ فَنزلت {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا}

İbn Cerîr Zührî'den nakletti; o şöyle dedi: Bu ayet Ensardan bir genç hakkında indi; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem her ne okursa o da okurdu. Bunun üzerine {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun” ayeti indi.

وَأخرج عبد بن حميد وَأَبُو الشَّيْخ عَن أبي الْعَالِيَة أَن النَّبِي ﷺ كَانَ إِذا صلى بِأَصْحَابِهِ فَقَرَأَ قَرَأَ أَصْحَابه خَلفه فَنزلت هَذِه الْآيَة {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} فَسكت الْقَوْم وَقَرَأَ النَّبِي ﷺ

Abd b. Humeyd ve Ebû'ş-Şeyh Ebü'l-Âliye'den nakletti: Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem ashâbına namaz kıldırıp okuduğu zaman, ashâbı da onun arkasında okurlardı. Bunun üzerine bu {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun” ayeti indi; cemaat sustu ve [sadece] Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem okudu.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عمر قَالَ: كَانَت بَنو إِسْرَائِيل إِذا قَرَأت أئمتهم جاوبوهم فكره الله ذَلِك لهَذِهِ الْأمة قَالَ {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا}

Ebû'ş-Şeyh İbn Ömer'den nakletti; o şöyle dedi: İsrâiloğulları, imamları okuduğu zaman ona karşılık verirlerdi. Allah bu ümmet için bunu hoş görmedi ve: {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun” buyurdu.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف عَن إِبْرَاهِيم قَالَ: كَانَ النَّبِي ﷺ يقْرَأ وَرجل يقْرَأ فَنزلت {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا}

İbn Ebî Şeybe el-Musannef'te İbrâhîm'den nakletti; o şöyle dedi: Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem okurken bir adam da okuyordu; bunun üzerine {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun” ayeti indi.

وَأخرج عبد بن حميد وَأَبُو الشَّيْخ عَن طَلْحَة بن مصرف فِي قَوْله {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} قَالَ: لَيْسَ هَؤُلَاءِ بالأئمة الَّذين أمرنَا بالإِنصات لَهُم

Abd b. Humeyd ve Ebû'ş-Şeyh Talha b. Musarrif'ten {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun” kavli hakkında nakletti; o: “Bunlar, kendileri için susmamız emrolunan imamlar değildir” dedi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه من طَرِيق أبي هُرَيْرَة قَالَ: كَانُوا يَتَكَلَّمُونَ فِي الصَّلَاة فَنزلت {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا}

İbn Ebî Şeybe el-Musannef'te, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebû'ş-Şeyh, İbn Merdûye ve Sünen'inde Beyhakî Ebû Hüreyre vasıtasıyla nakletti; o şöyle dedi: Namazda konuşurlardı, bunun üzerine {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun” ayeti indi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن مَسْعُود أَنه سلم على رَسُول الله ﷺ وَهُوَ يُصَلِّي فَلم يرد عَلَيْهِ - وَكَانَ الرجل قبل ذَلِك يتَكَلَّم فِي صلَاته وَيَأْمُر بحاجته - فَلَمَّا فرغ رد عَلَيْهِ وَقَالَ: غن الله يفعل مَا يَشَاء وَإِنَّهَا نزلت {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا لَعَلَّكُمْ ترحمون}

İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye İbn Mes'ûd'dan nakletti: O, namaz kılmaktayken Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e selam verdi, fakat o selamını almadı -oysa bundan önce kişi namazında konuşur ve ihtiyacını emrederdi-. [Namazı] bitirince selamını aldı ve: “Şüphesiz Allah dilediğini yapar ve {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا لَعَلَّكُمْ ترحمون} ‘Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun ki size merhamet edilsin’ ayeti inmiştir” buyurdu.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: كُنَّا يسلم بَعْضنَا على بعض فِي الصَّلَاة فجَاء الْقُرْآن {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا}

İbn Cerîr İbn Mes'ûd'dan nakletti; o şöyle dedi: Biz namazda birbirimize selam veriyorduk, sonra Kur'an'dan {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun” ayeti geldi.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن عبد الله بن مُغفل قَالَ: كَانَ النَّاس يَتَكَلَّمُونَ فِي الصَّلَاة فَأنْزل الله هَذِه الْآيَة {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا لَعَلَّكُمْ ترحمون} فنهانا النَّبِي ﷺ عَن الْكَلَام فِي الصَّلَاة

İbn Merdûye ve Sünen'inde Beyhakî Abdullah b. Muğaffel'den nakletti; o şöyle dedi: İnsanlar namazda konuşurlardı; Allah bu {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا لَعَلَّكُمْ ترحمون} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun ki size merhamet edilsin” ayetini indirdi ve Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem bizi namazda konuşmaktan nehyetti.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف عَن عَطاء قَالَ: بَلغنِي أَن الْمُسلمين كَانُوا يَتَكَلَّمُونَ فِي الصَّلَاة كَمَا يتَكَلَّم الْيَهُود وَالنَّصَارَى حَتَّى نزلت {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا لَعَلَّكُمْ ترحمون}

Abdürrezzâk el-Musannef'te Atâ'dan nakletti; o şöyle dedi: Bana ulaştığına göre Müslümanlar, {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا لَعَلَّكُمْ ترحمون} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun ki size merhamet edilsin” ayeti inene kadar, Yahudilerin ve Hristiyanların konuştuğu gibi namazda konuşurlardı.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة قَالَ: كَانُوا يَتَكَلَّمُونَ فِي الصَّلَاة أول مَا أمروا بهَا كَانَ الرجل يَجِيء وهم فِي الصَّلَاة فَيَقُول لصَاحبه: كم صليتم فَيَقُول: كَذَا وَكَذَا فَأنْزل الله هَذِه الْآيَة {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} فَأمروا بالاستماع والإِنصات علم أَن الإِنصات هُوَ أَحْرَى أَن يستمع العَبْد ويعيه ويحفظه علم أَن لن يفقهوا حَتَّى ينصتوا والإِنصات بِاللِّسَانِ وَالِاسْتِمَاع بالأذنين

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve Ebû'ş-Şeyh Katâde'den nakletti; o şöyle dedi: [Namaz] kendilerine ilk emredildiğinde namazda konuşurlardı; adam onlar namazdayken gelir ve yanındakine: 'Kaç rekât kıldınız?' derdi, o da: 'Şu kadar şu kadar' derdi. Bunun üzerine Allah bu {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun” ayetini indirdi ve dinleyip susmakla emrolundular. Bildi ki susmak, kulun dinlemesine, kavramasına ve ezberlemesine daha elverişlidir; susmadıkça hakkıyla anlayamayacaklarını bildi. Susmak (insât) dille, dinlemek (istimâ) ise kulaklarladır.

وَأخرج عبد بن حميد عَن الضَّحَّاك قَالَ: كَانُوا يَتَكَلَّمُونَ فِي الصَّلَاة فَأنْزل الله {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن} الْآيَة

Abd b. Humeyd Dahhâk'ten nakletti; o şöyle dedi: Namazda konuşurlardı, bunun üzerine Allah {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن} “Kur'an okunduğu zaman...” ayetini indirdi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ} قَالَ: نزلت فِي صَلَاة الْجُمُعَة وَفِي صَلَاة الْعِيدَيْنِ وَفِيمَا جهر بِهِ من الْقِرَاءَة فِي الصَّلَاة

İbn Ebî Hâtim, Ebû'ş-Şeyh, İbn Merdûye ve Sünen'inde Beyhakî İbn Abbâs'tan {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin” kavli hakkında nakletti; o: “[Bu ayet], cuma namazında, iki bayram namazında ve namazda sesli okunan kıraatlerde indi” dedi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الْمُؤمن فِي سَعَة من الِاسْتِمَاع إِلَيْهِ إِلَّا فِي صَلَاة الْجُمُعَة وَفِي صَلَاة الْعِيدَيْنِ وَفِيمَا جهر بِهِ من الْقِرَاءَة فِي الصَّلَاة

İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh İbn Abbâs'tan nakletti; o şöyle dedi: “Mümin, cuma namazı, iki bayram namazı ve namazda sesli okunan kıraatler hariç, onu dinleme konusunda serbestlik (genişlik) içindedir.”

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} قَالَ: نزلت فِي رفع الْأَصْوَات خلف رَسُول الله ﷺ فِي الصَّلَاة وَفِي الْخطْبَة لِأَنَّهَا صَلَاة وَقَالَ: من تكلم يَوْم الْجُمُعَة والإِمام يخْطب فَلَا صَلَاة لَهُ

İbn Merdûye İbn Abbâs'tan {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun” kavli hakkında nakletti; o şöyle dedi: [Bu ayet], namazda ve -namaz hükmünde olduğu için- hutbede Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in arkasında seslerin yükseltilmesi hakkında indi. Ve [İbn Abbâs]: “Cuma günü imam hutbe okurken konuşan kimsenin namazı [kâmil] olmaz” dedi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد فِي هَذِه الْآيَة {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} قَالَ: هَذَا فِي الصَّلَاة وَالْخطْبَة يَوْم الْجُمُعَة

Abdürrezzâk, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh bu {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun” ayeti hakkında Mücâhid'den nakletti; o: “Bu, cuma günü namazda ve hutbededir” dedi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد قَالَ: وَجب الإِنصات فِي اثْنَتَيْنِ فِي الصَّلَاة والإِمام يقْرَأ وَيَوْم الْجُمُعَة والإِمام يخْطب

Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr Mücâhid'den nakletti; o şöyle dedi: “Susmak (insât) iki yerde vacip oldu: Namazda imam okurken ve cuma günü imam hutbe verirken.”

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ابْن جريج قَالَ: قلت لعطاء: مَا أوجب الإِنصات يَوْم الْجُمُعَة قَالَ: قَوْله {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} قَالَ: ذَاك زَعَمُوا فِي الصَّلَاة وَفِي الْجُمُعَة قلت: والإِنصات يَوْم الْجُمُعَة كالإِنصات فِي الْقِرَاءَة سَوَاء

Ebû'ş-Şeyh İbn Cüreyc'den nakletti; o şöyle dedi: Atâ'ya: “Cuma günü susmayı ne vacip kıldı?” dedim. O: “{وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} ‘Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun’ kavlidir. İleri sürdüklerine göre bu, namazda ve cumadadır” dedi. Ben: “Cuma günündeki susma, [namazdaki] kıraatteki susma ile aynı mıdır?” dedim.

قَالَ: نعم

O: “Evet” dedi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الْحسن فِي قَوْله {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} قَالَ: عِنْد الصَّلَاة الْمَكْتُوبَة وَعند الذّكر

İbn Ebî Şeybe el-Hasan'dan {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun” kavli hakkında nakletti; o: “Farz namazda ve zikir esnasındadır” dedi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر عَن الْكَلْبِيّ قَالَ: كَانُوا يرفعون أَصْوَاتهم فِي الصَّلَاة حِين يسمعُونَ ذكر الْجنَّة وَالنَّار فَأنْزل الله {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ} الْآيَة

Abdürrezzâk ve İbnü'l-Münzir Kelbî'den nakletti; o şöyle dedi: Cennet ve cehennemin zikrini işittiklerinde namazda seslerini yükseltirlerdi. Bunun üzerine Allah {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin...” ayetini indirdi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ} الْآيَة

İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh İbn Abbâs'tan {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin...” ayeti hakkında nakletti;

قَالَ: فِي الصَّلَاة وَحين ينزل الْوَحْي عَن الله ﷿

[İbn Abbâs]: “Namazda ve Azîz ve Celîl olan Allah'tan vahiy indiği zamandır” dedi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد

Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr Mücâhid'den nakletti;

أَنه كره إِذا مر الإِمام بِآيَة خوف أَو آيَة رَحْمَة أَن يَقُول أحد من خَلفه شَيْئا قَالَ: السُّكُوت

O, imam bir korku veya rahmet ayetine geldiğinde arkasındakilerden birinin bir şey söylemesini mekruh görür ve: “[Gereken] susmaktır” derdi.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن عُثْمَان بن زَائِدَة

Ebû'ş-Şeyh Osmân b. Zâide'den nakletti;

أَنه كَانَ إِذا قرىء عَلَيْهِ الْقُرْآن غطى وَجهه بِثَوْبِهِ ويتأوّل من ذَلِك قَول الله {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} فَيكْرَه أَن يشغل بَصَره وشيئاً من جواره بِغَيْر اسْتِمَاع

Kendisine Kur'an okunduğunda yüzünü elbisesiyle örter ve bundan dolayı Allah'ın {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} “Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun” kavlini tevil ederdi; gözünü ve azalarından herhangi birini dinlemekten başka bir şeyle meşgul etmeyi mekruh görürdü.

وَأخرج أَحْمد وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان بِسَنَد حسن عَن أبي هُرَيْرَة

Ahmed ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî hasen bir senetle Ebû Hüreyre'den nakletti;

أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ من اسْتمع إِلَى آيَة من كتاب الله كتبت لَهُ حَسَنَة مضاعفة وَمن تَلَاهَا كَانَت لَهُ نورا يَوْم الْقِيَامَة

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kim Allah'ın Kitabı'ndan bir ayeti dinlerse, ona kat kat sevap yazılır; kim de onu okursa, kıyamet gününde onun için bir nur olur.”

- الْآيَة (٢٠٥)

- Ayet (205)

- أخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي الْآيَة قَالَ: أمره الله أَن يذكرهُ وَنَهَاهُ عَن الْغَفْلَة أما بالغدوّ: فَصَلَاة الصُّبْح وَالْآصَال: بالْعَشي

- Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim ayet hakkında Katâde'den nakletti; o şöyle dedi: “Allah ona Kendisini zikretmesini emretti ve onu gafletten nehyetti. ‘Sabahleyin’ (el-ğudüvv) ifadesine gelince, bu sabah namazıdır; ‘akşamleyin’ (el-âsâl) ise ikindidir.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي صَخْر قَالَ: الآصال: مَا بَين الظّهْر وَالْعصر

İbn Ebî Hâtim Ebû Sahr'dan nakletti; o: “Âsâl: Öğle ile ikindi arasıdır” dedi.

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن زيد فِي قَوْله {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} الْأَعْرَاف الْآيَة ٢٠٤ قَالَ: هَذَا إِذا أَقَامَ الإِمام الصَّلَاة {فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} وَاذْكُر رَبك أَيهَا المنصت {فِي نَفسك تضرعاً وخيفة وَدون الْجَهْر من القَوْل} قَالَ: لَا تجْهر بِذَاكَ {بالغدوّ وَالْآصَال} بالبكر والعشي {وَلَا تكن من الغافلين}

İbn Cerîr ve Ebû'ş-Şeyh İbn Zeyd'den {وَإِذا قرئَ الْقُرْآن فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} el-A'râf 204. ayeti hakkında nakletti; o şöyle dedi: “Bu, imam namaza durduğunda {فَاسْتَمعُوا لَهُ وأنصتوا} ‘Onu dinleyin ve susun’ [demektir]. Ey dinleyen kimse, Rabbini {فِي نَفسك تضرعاً وخيفة وَدون الْجَهْر من القَوْل} ‘Kendi içinde yalvararak ve korkarak, yüksek olmayan bir sesle’ an.” [İbn Zeyd] dedi ki: “Bununla sesini yükseltme; {بالغدوّ وَالْآصَال} ‘Sabah ve akşam’ yani sabah erken ve akşam vakitlerinde [an], {وَلَا تكن من الغافلين} ‘ve gafillerden olma!’”

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن عبيد بن عُمَيْر فِي قَوْله {وَاذْكُر رَبك فِي نَفسك} قَالَ: يَقُول الله إِذا ذَكرنِي عَبدِي فِي نَفسه ذكرته فِي نَفسِي وَإِذا ذَكرنِي عَبدِي وحْده ذكرته وحدي وَإِذا ذَكرنِي فِي مَلأ ذكرته فِي مَلأ أحسن مِنْهُم وَأكْرم

İbn Cerîr ve Ebû'ş-Şeyh Ubeyd b. Umeyr'den {وَاذْكُر رَبك فِي نَفسك} “Rabbini kendi içinde an” kavli hakkında nakletti; o şöyle dedi: Allah Teâlâ buyurur ki: “Kulum Beni kendi içinde andığı zaman Ben de onu Kendi Zatımda anarım; kulum Beni tek başına andığı zaman Ben de onu tek başıma anarım; kulum Beni bir topluluk içinde andığı zaman Ben de onu onlardan daha hayırlı ve daha şerefli bir topluluk içinde anarım.”

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد {بالغدوّ} قَالَ: آخر الْفجْر صَلَاة الصُّبْح {وَالْآصَال} آخر الْعشي صَلَاة الْعَصْر وكل ذَلِك لَهَا وَقت أول الْفجْر وَآخره وَذَلِكَ مثل قَوْله فِي سُورَة آل عمرَان {بالْعَشي والإِبكار} آل عمرَان الْآيَة ٤١ ميل الشَّمْس إِلَى أَن تغيب والإِبكار أول الْفجْر

İbn Cerîr ve Ebû'ş-Şeyh Mücâhid'den nakletti; {بالغدوّ} “Sabahleyin” [ifadesi hakkında]: “Fecrin sonudur, [yani] sabah namazıdır; {وَالْآصَال} ‘Akşamleyin’ [ifadesi ise] akşam vaktinin sonudur, [yani] ikindi namazıdır. Bütün bunların fecrin başı ve sonu olarak bir vakti vardır. Bu, Âl-i İmrân Suresi'ndeki: {بالْعَشي والإِبكار} Âl-i İmrân 41. ayet: ‘Akşam ve sabah’ kavli gibidir. [el-Aşiyy] güneşin batmaya meyletmesinden batışına kadar olan süredir, el-ibkâr ise fecrin ilk vaktidir” dedi.

وَأخرج عبد بن حميد عَن معرف بن وَاصل قَالَ: سَمِعت أَبَا وَائِل يَقُول لغلامه عِنْد مغيب الشَّمْس: آصلنا

Abd b. Humeyd Muarrif b. Vâsıl'dan nakletti; o şöyle dedi: Güneş batarken Ebû Vâil'in kölesine: “Âsalnâ (akşam vaktine ulaştık mı)?” dediğini işittim.

أخرج الْبَزَّار وَالطَّبَرَانِيّ عَن ابْن مَسْعُود عَن النَّبِي ﷺ فِي قَوْله {وَلَا تكن من الغافلين} قَالَ: ذَاكر الله فِي الغافلين كالمقاتل عَن الفارقين

Bezzâr ve Taberânî İbn Mes'ûd'dan, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den {وَلَا تكن من الغافلين} “Ve gafillerden olma” kavli hakkında nakletti; o şöyle buyurdu: “Gafiller arasında Allah'ı zikreden kimse, [savaştan] kaçanların ardından savaşmaya devam eden kimse gibidir.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن بكير بن الْأَخْنَس قَالَ: مَا أَتَى يَوْم الْجُمُعَة على أحد وَهُوَ لَا يعلم أَنه يَوْم الْجُمُعَة إِلَّا كتب من الغافلين

İbn Ebî Hâtim Bükeyr b. el-Ahnes'ten nakletti; o şöyle dedi: “Cuma günü olduğu halde onun cuma günü olduğunu bilmeyen bir kimsenin üzerine cuma günü geçerse, o mutlaka gafillerden yazılır.”

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن ابْن عَمْرو أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: الْغَفْلَة فِي ثَلَاث

Taberânî, İbn Merdûye ve Şuab'da Beyhakî İbn Amr'dan Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu nakletti: “Gaflet üç şeydedir:

عَن ذكر الله وَمن حِين يُصَلِّي الصُّبْح إِلَى طُلُوع الشَّمْس وَأَن يغْفل الرجل عَن نَفسه فِي الدّين حَتَّى يركبه

Allah'ı zikretmekten [gafil olmak], sabah namazını kıldığı andan güneş doğuncaya kadar [geçen vakitte gafil olmak] ve kişinin dinde nefsinden gafil olup [günahın] ona hâkim olmasıdır.”

- الْآيَة (٢٠٦)

- Ayet (206)

- أخرج ابْن أبي شيبَة من طَرِيق أبي الْعُرْيَان الْمُجَاشِعِي عَن ابْن عَبَّاس

- İbn Ebî Şeybe, Ebü'l-Uryân el-Mücâşiî tarikiyle İbn Abbâs'tan nakletti;

أَنه ذكر سُجُود الْقُرْآن فَقَالَ: الْأَعْرَاف والرعد والنحل وَبَنُو إِسْرَائِيل وَمَرْيَم وَالْحج سَجْدَة وَاحِدَة والنمل وَالْفرْقَان والم تَنْزِيل وحم تَنْزِيل وص وَلَيْسَ فِي الْمفصل سُجُود

O, Kur'an secdelerini zikredip şöyle dedi: “el-A'râf, er-Ra'd, en-Nahl, Benû İsrâîl (el-İsrâ), Meryem, el-Hac'da tek secde, en-Neml, el-Furkân, Elif lâm mîm Tenzîl (es-Secde), Hâ mîm Tenzîl (Fussilet) ve Sâd. Mufassal [sureler]de ise secde yoktur.”

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن عَطاء قَالَ: عد عَليّ بن الْعَبَّاس عشر سَجدَات فِي الْقُرْآن

Ebû'ş-Şeyh Atâ'dan nakletti; o şöyle dedi: İbn Abbâs bana Kur'an'da on secde saydı:

الْأَعْرَاف والرعد والنحل وَبني إِسْرَائِيل وَمَرْيَم وَالْحج الأولى مِنْهَا وَالْفرْقَان والنمل وتنزيل السَّجْدَة وحم السَّجْدَة

el-A'râf, er-Ra'd, en-Nahl, Benû İsrâîl, Meryem, el-Hac'dan ilki, el-Furkân, en-Neml, Tenzîlü's-Secde ve Hâ mîm es-Secde.

وَأخرج ابْن ماجة وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن أبي الدَّرْدَاء قَالَ سجدت مَعَ النَّبِي ﷺ إِحْدَى عشرَة سَجْدَة لَيْسَ فِيهَا من الْمفصل شَيْء

İbn Mâce ve Sünen'inde Beyhakî Ebü'd-Derdâ'dan nakletti; o şöyle dedi: “Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte on bir secde yaptım; bunların içinde Mufassal'dan hiçbir şey yoktu:

الْأَعْرَاف والرعد والنحل وَبني إِسْرَائِيل وَمَرْيَم وَالْحج سَجْدَة وَالْفرْقَان وَسليمَان سُورَة النَّمْل والسجدة وص وَسجْدَة الحواميم

el-A'râf, er-Ra'd, en-Nahl, Benû İsrâîl, Meryem, el-Hac'da tek secde, el-Furkân, Süleymân yani Neml Suresi, es-Secde, Sâd ve Havâmîm secdesi.”

وَأخرج أَبُو دَاوُد وَابْن ماجة وَالدَّارَقُطْنِيّ وَالْحَاكِم وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن عَمْرو بن الْعَاصِ أَن النَّبِي ﷺ أَقْرَأَهُ خَمْسَ عشرَة سَجْدَة فِي الْقُرْآن مِنْهَا ثَلَاث من الْمفصل وَفِي سُورَة الْحَج سَجْدَتَيْنِ

Ebû Dâvûd, İbn Mâce, Dârekutnî, Hâkim, İbn Merdûye ve Sünen'inde Beyhakî Amr b. el-Âs'tan nakletti: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ona Kur'an'da on beş secde [ayeti] okuttu; bunlardan üçü Mufassal'dandır ve Hac Suresi'nde iki secde vardır.

وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَمْرو قَالَ كَانَ رَسُول الله ﷺ يقْرَأ علينا الْقُرْآن فَيقْرَأ السُّورَة فِيهَا السَّجْدَة فَيسْجد ونسجد مَعَه حَتَّى لَا يجد أَحَدنَا مَكَانا لوضع جَبهته

Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd ve Beyhakî İbn Ömer'den nakletti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bize Kur'an okurdu; içinde secde bulunan sureyi okur, secde ederdi, biz de onunla beraber secde ederdik; öyle ki hiçbirimiz alnını koyacak yer bulamazdı.

وَأخرج مُسلم وَابْن ماجة وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِذا قَرَأَ ابْن آدم السَّجْدَة فَسجدَ اعتزل الشَّيْطَان يبكي يَقُول: يَا ويله أَمر ابْن آدم بِالسُّجُود فَسجدَ فَلهُ الْجنَّة وأُمِرْتُ بِالسُّجُود فأبيتُ فليَ النَّار

Müslim, İbn Mâce ve Beyhakî Ebû Hüreyre'den nakletti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: “Âdemoğlu secde [ayetini] okuyup secde ettiğinde, şeytan ağlayarak bir kenara çekilir ve şöyle der: ‘Vay başıma gelene! Âdemoğluna secde emredildi, secde etti ve ona cennet verildi; bana ise secde emredildi, ben yüz çevirdim, bana da ateş düştü!’”

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن ابْن سِيرِين قَالَ: سُئِلت عَائِشَة عَن سُجُود الْقُرْآن فَقَالَت: حق الله يُؤَدِّيه أَو تطوّع تطوّعه وَمَا من مُسلم سجد لله سَجْدَة إِلَّا رَفعه الله بهَا دَرَجَة أَو حط عَنهُ بهَا خَطِيئَة أَو جمعهَا لَهُ كلتيهما

Beyhakî İbn Sîrîn'den nakletti; o şöyle dedi: Âişe'ye Kur'an secdesi soruldu, o da şöyle dedi: “[O,] Allah'ın eda ettiği bir hakkıdır veya nafile olarak kıldığı bir nafiledir. Allah için secde eden hiçbir Müslüman yoktur ki Allah onunla derecesini yükseltmesin veya onunla bir günahını silmesin yahut onun için her ikisini birden yapmasın.”

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن مُسلم بن يسَار قَالَ: إِذا قَرَأَ الرجل السَّجْدَة فَلَا يسْجد حَتَّى يَأْتِي على الْآيَة كلهَا فَإِذا أَتَى عَلَيْهِ رفع يَدَيْهِ وَكبر وَسجد

Beyhakî Müslim b. Yesâr'dan nakletti; o şöyle dedi: “Kişi secde [ayetini] okuduğunda, ayetin tamamını bitirmedikçe secde etmez; ayeti bitirdiğinde ellerini kaldırır, tekbir alır ve secde eder.”

وَأخرج أَبُو دَاوُد وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عمر قَالَ: كَانَ رَسُول الله ﷺ يقْرَأ علينا الْقُرْآن فَإِذا مر بِالسَّجْدَةِ كبَّر وَسجد وسجدنا مَعَه

Ebû Dâvûd ve Beyhakî İbn Ömer'den nakletti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bize Kur'an okurdu; secdeye rastladığında tekbir alır, secde ederdi ve biz de onunla beraber secde ederdik.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف وَأحمد وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَصَححهُ وَالنَّسَائِيّ وَالدَّارَقُطْنِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن عَائِشَة قَالَت: كَانَ رَسُول الله ﷺ يَقُول فِي سُجُود الْقُرْآن بِاللَّيْلِ يَقُول فِي السَّجْدَة مرَارًا سَجَدَ وَجْهي للَّذي خلقه وشق سَمعه وبصره بحوله وقوته فَتَبَارَكَ الله أحسن الْخَالِقِينَ

İbn Ebî Şeybe el-Musannef'te, Ahmed, Ebû Dâvûd, -sahih olduğunu belirterek- Tirmizî, Nesâî, Dârekutnî ve Beyhakî Âişe'den nakletti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem geceleyin Kur'an secdesinde secdede defalarca şöyle derdi: “Yüzüm, kendi güç ve kudretiyle onu yaratan, kulağını ve gözünü yarıp açan Zat'a secde etti; yaratanların en güzeli olan Allah pek yücedir.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن قيس بن السكن قَالَ: كَانَ رَسُول الله ﷺ يَقُول سجد وَجْهي للَّذي خلقه وشق سَمعه وبصره قَالَ: وَبَلغنِي أَن دَاوُد ﵇ كَانَ يَقُول: سجد وَجْهي متعفراً فِي التُّرَاب لخالقي وَحقّ لَهُ ثمَّ قَالَ: سُبْحَانَ الله مَا أشبه كَلَام الْأَنْبِيَاء بَعضهم بِبَعْض

İbn Ebî Şeybe Kays b. es-Seken'den nakletti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Yüzüm, onu yaratan, kulağını ve gözünü yarıp açan [Zat'a] secde etti” derdi. [Kays] dedi ki: Bana ulaştığına göre Dâvûd aleyhisselâm da şöyle derdi: “Yüzüm, Yaratıcım için toprağa bulanarak secde etti ve O buna layıktır.” Sonra şöyle dedi: “Sübhânallah! Peygamberlerin sözleri birbirine ne kadar da benziyor!”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن عمر رَضِي الله تَعَالَى عَنهُ أَنه كَانَ يَقُول فِي سُجُوده: اللَّهُمَّ لَك سجد سوَادِي وَبِك آمن فُؤَادِي اللَّهُمَّ ارزفني علما يَنْفَعنِي وعلماً يرفعني

İbn Ebî Şeybe İbn Ömer radıyallâhu anh'tan nakletti; o secdesinde şöyle derdi: “Allahım! Bedenim Sana secde etti, kalbim Sana inandı. Allahım! Bana fayda veren bir ilim ve beni yükselten bir ilim rızıklandır.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن قَتَادَة أَنه كَانَ يَقُول إِذا قَرَأَ السَّجْدَة: سُبْحَانَ رَبنَا إِن كَانَ وعد رَبنَا لمفعولاً سُبْحَانَ الله وَبِحَمْدِهِ ثَلَاثًا

İbn Ebî Şeybe Katâde'den nakletti; o, secde [ayetini] okuduğunda üç defa: “Rabbimiz [bütün noksanlıklardan] münezzehtir; şüphesiz Rabbimizin vaadi kesinlikle yerine getirilmiştir. Sübhânallahi ve bihamdihî (Allah'ı hamdiyle tesbih ederim)” derdi.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عمر قَالَ: لَا يسْجد الرجل إِلَّا وَهُوَ طَاهِر

Beyhakî İbn Ömer'den nakletti; o: “Kişi ancak abdestli (tâhir) iken secde eder” dedi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الشّعبِيّ قَالَ: كَانُوا يكْرهُونَ إِذا أَتَوا على السَّجْدَة أَن يجاوزوها حَتَّى يسجدوا

İbn Ebî Şeybe Şa'bî'den nakletti; o şöyle dedi: “Secde [ayetine] geldiklerinde secde etmeksizin onu geçmeyi mekruh görürlerdi.”

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن ابْن عمر أَن رَسُول الله ﷺ لم يكن يدع قِرَاءَة آخر سُورَة الْأَعْرَاف فِي كل جُمُعَة على الْمِنْبَر

Beyhakî Şuabü'l-Îmân'da İbn Ömer'den Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in minberde her cuma A'râf Suresi'nin sonunu okumayı terk etmediğini nakletti.