Binûn

[Zuhruf Suresi Tefsiri] — 4. Sayfa

Kaynak: el-Câmi' li-Ahkâmi'l-Kur'ân (Kurtubî Tefsiri) · Kurtubî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

تمشي الوشاة جنابيها وقيلهم ... إنك يا بن أَبِي سُلْمَى لَمَقْتُولُ

Koğucular onun iki yanında yürürler ve sözleri şudur: / Ey Ebû Sülmâ'nın oğlu, sen kesinlikle öldürüleceksin!

أَرَادَ: وَيَقُولُونَ قِيلَهُمْ. وَمَنْ رَفَعَ قِيلِهِ فَالتَّقْدِيرُ: وَعِنْدَهُ قِيلُهُ، أَوْ قِيلُهُ مَسْمُوعٌ، أَوْ قِيلُهُ هَذَا الْقَوْلُ. الزَّمَخْشَرِيُّ: وَالَّذِي قَالُوهُ لَيْسَ بِقَوِيٍّ فِي الْمَعْنَى مَعَ وُقُوعِ الْفَصْلِ بَيْنَ الْمَعْطُوفِ وَالْمَعْطُوفِ عَلَيْهِ بِمَا لَا يَحْسُنُ اعْتِرَاضًا وَمَعَ تَنَافُرِ النَّظْمِ. وَأَقْوَى مِنْ ذَلِكَ وَأَوْجَهُ أَنْ يَكُونَ الْجَرُّ وَالنَّصْبُ عَلَى إِضْمَارِ حَرْفِ الْقَسَمِ وَحَذْفِهِ. وَالرَّفْعُ عَلَى قَوْلِهِمْ: أَيْمَنُ اللَّهِ وَأَمَانَةُ اللَّهِ وَيَمِينُ اللَّهِ وَلَعَمْرُكَ، وَيَكُونُ قَوْلُهُ" إِنَّ هؤُلاءِ قَوْمٌ لَا يُؤْمِنُونَ" جَوَابُ الْقَسَمِ، كَأَنَّهُ قَالَ: وَأَقْسَمَ بِقِيلِهِ يَا رَبِّ، أَوْ قِيلِهِ يَا رَبِّ قَسَمِي، إِنَّ هَؤُلَاءِ قَوْمٌ لَا يُؤْمِنُونَ. وَقَالَ ابْنُ الْأَنْبَارِيِّ: ويجوز في العربية" وقيله" بالرفع، عَلَى أَنْ تَرْفَعَهُ بِإِنَّ هَؤُلَاءِ قَوْمٌ لَا يُؤْمِنُونَ. الْمَهْدَوِيُّ: أَوْ يَكُونُ عَلَى تَقْدِيرِ وَقِيلِهِ قِيلُهُ يَا رَبِّ، فَحَذَفَ قِيلَهُ الثَّانِي الَّذِي هُوَ خَبَرٌ، وَمَوْضِعُ" يَا رَبِّ" نُصِبَ بِالْخَبَرِ الْمُضْمَرِ، وَلَا يَمْتَنِعُ ذَلِكَ مِنْ حَيْثُ امْتَنَعَ حَذْفُ بَعْضِ الْمَوْصُولِ وَبَقِيَ بَعْضُهُ، لِأَنَّ حَذْفَ الْقَوْلِ قَدْ كَثُرَ حَتَّى صَارَ بِمَنْزِلَةِ الْمَذْكُورِ. وَالْهَاءُ فِي" قِيلِهِ" لِعِيسَى، وَقِيلَ لِمُحَمَّدٍ ﷺ، وَقَدْ جَرَى ذِكْرُهُ إِذْ قال" قُلْ إِنْ كانَ لِلرَّحْمنِ وَلَدٌ" [الزخرف: ٨١]. وَقَرَأَ أَبُو قِلَابَةَ" يَا رَبَّ" بِفَتْحِ الْبَاءِ. وَالْقِيلُ مَصْدَرٌ كَالْقَوْلِ، وَمِنْهُ الْخَبَرُ] نَهَى عَنْ قِيلٍ وَقَالٍ [. وَيُقَالُ: قُلْتُ قَوْلًا وَقِيلًا وَقَالًا. وَفِي النِّسَاءِ وَمَنْ أَصْدَقُ مِنَ اللَّهِ قِيلًا [النساء: ١٢٢].

[Şair bununla] 've sözlerini söylerler' [demek] istemiştir. { قِيلِهِ } lafzını merfû okuyan kimseye göre takdir şöyledir: 'Onun sözü de O'nun katındadır' veya 'Onun sözü işitilir' ya da 'Onun sözü şu sözdür'. Zemahşerî [şöyle demiştir]: 'Onların söyledikleri, itiraz (ara cümle) olması uygun düşmeyen bir şeyle matuf ile matufun aleyh arasının ayrılmış bulunması ve nazmın uyumsuzluğu sebebiyle mana bakımından kuvvetli değildir. Bundan daha kuvvetli ve daha uygun olanı; cerrin ve nasbın yemin harfinin gizlenmesi ve hazfedilmesi üzerine olmasıdır. Ref ise onların: Eymenullâhi (Allah'ın hakkı için), emânetullâhi (Allah'ın emanetine andolsun), yemînullâhi (Allah'a yemin olsun) ve le'amruke (ömrüne andolsun) sözleri üzere [gelmiştir]. O'nun: { إِنَّ هؤُلاءِ قَوْمٌ لَا يُؤْمِنُونَ } “Şüphesiz bunlar iman etmeyen bir kavimdir” kavli de yeminin cevabı olur. Sanki şöyle demiştir: 'Ey Rabbim! demesine andolsun' veya 'Ey Rabbim! demesi benim yeminimdir ki şüphesiz bunlar iman etmeyen bir kavimdir.' İbnü'l-Enbârî dedi ki: Arapçada { وقيله } ifadesini, { إِنَّ هؤُلاءِ قَوْمٌ لَا يُؤْمِنُونَ } cümlesiyle merfû kılmak üzere ref ile okumak da caizdir. Mehdevî [şöyle demiştir]: Veya 'Onun sözü, ey Rabbim! demesidir' takdiri üzere olur; böylece haber olan ikinci 'kîlehû' lafzını hazfetmiştir. { يَا رَبِّ } ifadesinin yeri ise gizli haber ile mansub kılınmıştır. Sıla cümlesinin bir kısmının hazfedilip bir kısmının kalmasının caiz olmaması gibi bir durum burada söz konusu değildir; çünkü 'kavl' [kelimesinin] hazfi o kadar çok yapılmıştır ki artık zikredilmiş mesabesine gelmiştir. { قِيلِهِ } lafzındaki zamir (hâ) İsa'ya aittir; Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e ait olduğu da söylenmiştir. Nitekim: { قُلْ إِنْ كانَ لِلرَّحْمنِ وَلَدٌ } “De ki: Eğer Rahmân'ın bir çocuğu olsaydı...” [Zuhruf: 81] buyurduğunda onun zikri geçmişti. Ebû Kılâbe ise bâ harfinin fethasıyla { يَا رَبَّ } şeklinde okumuştur. Kîl (قِيل), kavl (قَوْل) gibi bir mastardır. [Nitekim Peygamber'in] [kîl ve kâlden (dedikodudan) nehyetti] haberi de bundandır. Arapçada: 'Kavlen, kîlen ve kâlen söyledim' (قُلْتُ قَوْلًا وَقِيلًا وَقَالًا) denir. Nisâ [Suresi]'nde de: { وَمَنْ أَصْدَقُ مِنَ اللَّهِ قِيلًا } “Söz bakımından Allah'tan daha doğru kim vardır?” [Nisâ: 122] buyrulmaktadır.

[سورة الزخرف (٤٣): آية ٨٩]

[Zuhruf Suresi (43), Ayet 89]

فَاصْفَحْ عَنْهُمْ وَقُلْ سَلامٌ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ (٨٩)

{ فَاصْفَحْ عَنْهُمْ وَقُلْ سَلامٌ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ (٨٩) } “Artık sen onlardan yüz çevir ve ‘Selam’ de! Yakında bilecekler.”

قَالَ قَتَادَةُ: أُمِرَ بِالصَّفْحِ عَنْهُمْ ثُمَّ أَمَرَهُ بِقِتَالِهِمْ، فَصَارَ الصَّفْحُ مَنْسُوخًا بِالسَّيْفِ. وَنَحْوُهُ عَنِ ابْنِ عباس قال:" فَاصْفَحْ عَنْهُمْ" أي أَعْرِضْ عَنْهُمْ." وَقُلْ سَلامٌ" أَيْ مَعْرُوفًا، أَيْ قل لمشركي أَهْلِ مَكَّةَ" فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ" ثُمَّ نُسِخَ هَذَا فِي سُورَةِ" بَرَاءَةٌ" بِقَوْلِهِ تَعَالَى:" فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ" [التوبة: ٥] الْآيَةَ. وَقِيلَ: هِيَ مُحْكَمَةٌ لَمْ تُنْسَخْ. وَقِرَاءَةُ العامة" فسوف

Katâde şöyle demiştir: «[Önce] onlardan yüz çevirmesi emredildi, sonra onlarla savaşması emredildi; böylece yüz çevirme [hükmü], kılıç [ayeti] ile neshedilmiş oldu.» Benzer bir görüş İbn Abbâs'tan da rivayet edilmiştir. O şöyle demiştir: { فَاصْفَحْ عَنْهُمْ } “Artık sen onlardan yüz çevir” yani onlara aldırma. { وَقُلْ سَلامٌ } “ve ‘Selam’ de!” yani güzel bir söz söyle; yani Mekke halkının müşriklerine: “Yakında bileceksiniz” [de]. Daha sonra bu [hüküm], Berâe Suresi'nde Yüce Allah'ın: { فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ } [et-Tevbe: 5] “Müşrikleri bulduğunuz yerde öldürün...” ayetiyle neshedilmiştir. [Bu ayetin] muhkem olup neshedilmediği de söylenmiştir. Genel kıraat (cumhurun okuyuşu) ise { فَسَوْفَ } “Artık yakında...”

يَعْمَلُونَ" (بِالْيَاءِ) عَلَى أَنَّهُ خَبَرٌ مِنَ اللَّهِ تَعَالَى لِنَبِيِّهِ بِالتَّهْدِيدِ. وَقَرَأَ نَافِعٌ وَابْنُ عَامِرٍ" تَعْلَمُونَ" (بِالتَّاءِ) عَلَى أَنَّهُ مِنْ خِطَابِ النَّبِيِّ ﷺ للمشركين بِالتَّهْدِيدِ. وَ" سَلامٌ" رُفِعَ بِإِضْمَارِ عَلَيْكُمْ، قَالَهُ الْفَرَّاءُ. وَمَعْنَاهُ الْأَمْرُ بِتَوْدِيعِهِمْ بِالسَّلَامِ، وَلَمْ يَجْعَلْهُ تَحِيَّةً لَهُمْ، حَكَاهُ النَّقَّاشُ. وَرَوَى شُعَيْبُ بْنُ الْحَبْحَابِ أَنَّهُ عَرَّفَهُ بِذَلِكَ كَيْفَ السَّلَامُ عَلَيْهِمْ، والله أعلم.

يَعْلَمُونَ } “...yakında bilecekler” (yâ ile) şeklindedir; bu, Yüce Allah'tan Peygamberi'ne bir tehdit haberi olması üzere [böyle okunmuştur]. Nâfi' ve İbn Âmir ise tehdit yoluyla Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in müşriklere bir hitabı olarak (tâ ile) { تَعْلَمُونَ } “Yakında bileceksiniz” şeklinde okumuşlardır. Ferrâ'nın belirttiğine göre { سَلامٌ } kelimesi, [cümlede gizli olan] aleyküm (عَلَيْكُمْ) takdiriyle merfû kılınmıştır. Manası, onlara selam ile veda edilmesinin emredilmesidir; bunu onlara bir tahiyye (selamlama) kılmamıştır, bunu en-Nakkâş nakletmiştir. Şuayb b. el-Habhâb ise [Allah'ın] bununla onlara nasıl selam verileceğini ona bildirdiğini rivayet etmiştir. En doğrusunu Allah bilir.