Binûn

Enbiyâ Suresi — 4. Sayfa

Kaynak: el-Keşşâf Tefsiri · Zemahşerî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

الْحُسْنى الخصلة المفضلة في الحسن تأنيث الأحسن: إمّا السعادة، وإما البشرى بالثواب وإما التوفيق للطاعة. يروى أنّ عليا رضى الله عنه قرأ هذه الآية ثم قال: أنا منهم، وأبو بكر وعمر وعثمان وطلحة والزبير وسعد وسعيد وعبد الرحمن بن عوف، ثم أقيمت الصلاة فقام يجرّ رداءه وهو يقول لا يَسْمَعُونَ حَسِيسَها والحسيس: الصوت يحس، والشهوة: طلب النفس اللذة. وقرئ لا يَحْزُنُهُمُ من أحزن. والْفَزَعُ الْأَكْبَرُ قيل: النفخة الأخيرة، لقوله تعالى يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَفَزِعَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ وعن الحسن: الانصراف إلى النار.

el-Hüsnâ (الْحُسْنى), "el-Ahsen"in (en güzel) müennesi olup güzellikte en üstün olan haslet demektir: Bu ya saadettir ya sevapla müjdelenmektir ya da itaate muvaffak kılınmaktır. Rivayet edildiğine göre Ali radıyallâhu anh bu ayeti okumuş, sonra da şöyle demiştir: «Ben onlardanım; Ebû Bekir, Ömer, Osman, Talha, Zübeyr, Sa'd, Saîd ve Abdurrahman b. Avf da [onlardandır].» Sonra namaz için kamet getirilmiş, o da ridasını sürüyerek { لا يَسْمَعُونَ حَسِيسَها } “Onlar cehennemin uğultusunu bile işitmezler” diyerek kalkmıştır. Hasîs (الحسيس), hissedilen sestir. Şehvet (الشهوة) ise nefsin lezzet arzusudur. Ahzene (أحزن) fiilinden hareketle { لا يَحْزُنُهُمُ } şeklinde de okunmuştur. el-Fezeu'l-ekber (الْفَزَعُ الْأَكْبَرُ) [en büyük korku] için Allah Teâlâ'nın: { يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَفَزِعَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ } “Sûra üflendiği gün, göklerde ve yerde olanlar dehşete kapılır” buyruğu sebebiyle son sûr üflemesidir denilmiştir. Hasan'dan nakledildiğine göre ise [bu], ateşe sevk edilmektir.

وعن الضحاك: حين يطبق على النار. وقيل: حين يذبح الموت على صورة كبش أملح، أى تستقبلهم الْمَلائِكَةُ مهنئين على أبواب الجنة. ويقولون: هذا وقت ثوابكم الذي وعدكم ربكم قد حلّ.

Dahhâk'tan rivayet edildiğine göre: [Ateşin kapılarının] cehennemin üzerine kapatıldığı andır. [Başka bir görüşe göre ise] ölümün alaca bir koç suretinde boğazlandığı andır denilmiştir. Yani melekler onları cennet kapılarında tebrik ederek karşılarlar. Ve: «İşte Rabbinizin size vadettiği mükâfatınızın vakti gelip çatmıştır» derler.

[سورة الأنبياء (٢١) : آية ١٠٤]

[Enbiyâ Sûresi (21): Âyet 104]

يَوْمَ نَطْوِي السَّماءَ كَطَيِّ السِّجِلِّ لِلْكُتُبِ كَما بَدَأْنا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ وَعْداً عَلَيْنا إِنَّا كُنَّا فاعِلِينَ (١٠٤)

{ يَوْمَ نَطْوِي السَّماءَ كَطَيِّ السِّجِلِّ لِلْكُتُبِ كَما بَدَأْنا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ وَعْداً عَلَيْنا إِنَّا كُنَّا فاعِلِينَ (١٠٤) } “Yazılı kâğıt tomarının dürüldüğü gibi göğü düreceğimiz gün, ilk yaratılışa nasıl başladıysak onu öylece iade edeceğiz. Bu üzerimize bir vaaddir; şüphesiz biz bunu yapacak olanlarız.”

العامل في يَوْمَ نَطْوِي لا يحزنهم. أو الفزع. أو تتلقاهم. وقرئ: تطوى السماء، على البناء للمفعول السِّجِلِّ بوزن العتلّ والسجل بلفظ الدلو. وروى فيه الكسر: وهو الصحيفة، أى: كما يطوى الطومار للكتابة، أى: ليكتب فيه، أو: لما يكتب فيه، لأن الكتاب أصله المصدر كالبناء، ثم يوقع على المكتوب، ومن جمع فمعناه: للمكتوبات، أى: لما يكتب فيه من المعاني الكثيرة. وقيل السِّجِلِّ ملك يطوى كتب بنى آدم إذا رفعت إليه. وقيل: كاتب كان لرسول الله ﷺ. والكتاب- على هذا- اسم الصحيفة المكتوب فيها أَوَّلَ خَلْقٍ مفعول نعيد الذي يفسره نُعِيدُهُ والكاف مكفوفة بما. والمعنى: نعيد أوّل الخلق كما بدأناه، تشبيها للإعادة بالإبداء في تناول القدرة لهما على السواء، فإن قلت: وما أوّل الخلق حتى يعيده كما بدأه؟ قلت: أوّله إيجاده عن العدم، فكما أوجده أولا عن عدم، يعيده ثانيا عن عدم . فإن قلت: ما بال خَلْقٍ

{ يَوْمَ نَطْوِي } [ifadesinde] âmil; { لَا يَحْزُنُهُمُ }, [yahut] { الْفَزَعُ } veya { تَتَلَقَّاهُمُ } [fiilidir]. [Ayrıca bu ifade], meçhul kalıbıyla «تُطْوَى السَّمَاءُ» şeklinde de okunmuştur. es-Sicill (السِّجِلّ), el-utull (العُتُلّ) veznindedir; [ayrıca] ed-delv (الدَّلْو) lafzı [vezninde] «es-sicl» [olarak da okunmuştur]. Onda [sin harfinin] kesresiyle («es-sicill» / «es-sicl») [kıraatler de] rivayet edilmiştir. O (sicill), sahifedir. Yani; kâğıt tomarının yazı için, diğer bir ifadeyle içine yazılsın diye yahut içinde yazılan şey sebebiyle dürüldüğü gibi [gök dürülür]. Zira el-kitâb (الكتاب) kelimesinin aslı, el-binâ’ (البناء) gibi masdardır; sonradan yazılan şey (mektub) için kullanılmıştır. Çoğul [kıraatiyle («el-kütüb»)] okuyana göre ise bunun anlamı: «yazılanlar için», yani onun içine yazılan pek çok mana/bilgi sebebiyle [dürülmesi] demektir. es-Sicill’in, Âdemoğullarının amelleri kendisine yükseltildiğinde amel defterlerini düren bir melek olduğu da söylenmiştir. [Yine] onun, Resûlullah’ın [sallallâhu aleyhi ve sellem] bir kâtibi olduğu da söylenmiştir. Bu görüşe göre el-kitâb (الكتاب), içine yazı yazılmış olan sahifenin adıdır. { أَوَّلَ خَلْقٍ }, { نُعِيدُهُ } fiilinin tefsir ettiği [gizli bir] «nu‘îdü» fiilinin mef‘ûlüdür. [Kâf harf-i cerri olan] kâf ise «mâ» ile mekfûfedir (amelden men edilmiştir). Mana şöyledir: Kudretin her ikisini de eşit şekilde kapsaması bakımından yeniden yaratmayı (iadeyi) ilk yaratmaya (ibdâa) benzeterek «İlk yaratılışa nasıl başladıysak onu öylece iade ederiz.» Eğer «Yaratılışın ilki nedir ki, onu başladığı gibi iade etsin?» dersen, derim ki: Yaratılışın ilki, onun yokluktan (ademden) var edilmesidir. Nitekim onu ilk defa yoktan var ettiği gibi, ikinci kez de yoktan var ederek iade edecektir. Eğer «[Ayette geçen] halk (خَلْقٍ) kelimesinin...

منكرا؟ قلت: هو كقولك: هو أوّل رجل جاءني، تريد أوّل الرجال، ولكنك وحدته ونكرته إرادة تفصيلهم رجلا رجلا، فكذلك معنى أَوَّلَ خَلْقٍ: أوّل الخلق، بمعنى: أوّل الخلائق، لأن الخلق مصدر لا يجمع. ووجه آخر، وهو أن ينتصب الكاف بفعل مضمر يفسره نُعِيدُهُ وما موصولة، أى: نعيد مثل الذي بدأناه نعيده. وأول خلق: ظرف لبدأناه، أى: أوّل ما خلق، أو حال من ضمير الموصول الساقط من اللفظ، الثابت في المعنى وَعْداً مصدر مؤكد، لأنّ قوله نُعِيدُهُ عدة للإعادة إِنَّا كُنَّا فاعِلِينَ أى قادرين على أن نفعل ذلك.

nekre kılınmıştır?» dersen, derim ki: Bu senin, adamların ilkini kastederek «bana gelen ilk adamdır» demen gibidir; fakat sen onları teker teker adam olarak ayrıntılandırmak istediğin için kelimeyi müfred ve nekre yaptın. İşte bunun gibi { أَوَّلَ خَلْقٍ } ifadesinin manası da: yaratılışın ilki, yani yaratılanların (mahlûkatın) ilki demektir; çünkü "halk" (yaratma) masdardır ve çoğulu yapılmaz. Diğer bir vecih ise şudur: Kâf harfi, { نُعِيدُهُ } fiilinin tefsir ettiği gizli bir fiil ile mansuptur ve mâ da mevsûledir; yani «başlattığımız şeyin benzerini iade edeceğiz, onu iade edeceğiz» demektir. { أَوَّلَ خَلْقٍ } ise { بَدَأْنا } fiilinin zarfıdır; yani «ilk yarattığı vakit» demektir yahut lafızdan düşmüş olup manada sabit olan mevsûlün zamirinden hâldir. { وَعْداً }, tekit edici bir masdardır; zira O'nun { نُعِيدُهُ } sözü yeniden yaratma için bir vaaddir. { إِنَّا كُنَّا فاعِلِينَ } ise bunu yapmaya kādiriz demektir.

[سورة الأنبياء (٢١) : آية ١٠٥]

[Enbiyâ Sûresi (21): Âyet 105]

وَلَقَدْ كَتَبْنا فِي الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُها عِبادِيَ الصَّالِحُونَ (١٠٥)

{ وَلَقَدْ كَتَبْنا فِي الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُها عِبادِيَ الصَّالِحُونَ (١٠٥) } “Andolsun, Zikir'den sonra Zebur'da da: «Yeryüzüne mutlaka sâlih kullarım vâris olacaktır» diye yazmıştık.”

عن الشعبي رحمة الله عليه: زبور داود ﵇، والذكر: التوراة. وقيل اسم لجنس ما أنزل على الأنبياء من الكتب. والذكر: أم الكتاب، يعنى اللوح، أى: يرثها المؤمنون بعد إجلاء الكفار، كقوله تعالى وَأَوْرَثْنَا الْقَوْمَ الَّذِينَ كانُوا يُسْتَضْعَفُونَ مَشارِقَ الْأَرْضِ وَمَغارِبَهَا، قالَ مُوسى لِقَوْمِهِ اسْتَعِينُوا بِاللَّهِ وَاصْبِرُوا إِنَّ الْأَرْضَ لِلَّهِ يُورِثُها مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَالْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ وعن ابن عباس رضى الله عنه: هي أرض الجنة. وقيل: الأرض المقدّسة، ترثها أمّة محمد ﷺ.

Şa'bî'den —Allah'ın rahmeti üzerine olsun— nakledildiğine göre: [Zebur], Dâvûd'un —Allah'ın selâmı üzerine olsun— Zebûr'udur; Zikir ise Tevrat'tır. Peygamberlere indirilen kitapların cinsi için bir isim olduğu da söylenmiştir. Zikir ise Ümmü'l-Kitâb'dır, yani Levh'tir; yani tıpkı Allah Teâlâ'nın: { وَأَوْرَثْنَا الْقَوْمَ الَّذِينَ كانُوا يُسْتَضْعَفُونَ مَشارِقَ الْأَرْضِ وَمَغارِبَهَا } “O hor görülüp ezilmekte olan kavmi de yeryüzünün doğularına ve batılarına vâris kıldık” ve { قالَ مُوسى لِقَوْمِهِ اسْتَعِينُوا بِاللَّهِ وَاصْبِرُوا إِنَّ الْأَرْضَ لِلَّهِ يُورِثُها مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَالْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ } “Mûsâ kavmine dedi ki: «Allah'tan yardım isteyin ve sabredin; şüphesiz yeryüzü Allah'ındır, kullarından dilediğini ona vâris kılar. Güzel âkıbet ise takvâ sahiplerinindir»” buyruklarında olduğu gibi, kâfirler sürüldükten sonra oraya müminler vâris olur demektir. İbn Abbâs'tan radıyallâhu anh rivayet edildiğine göre o: «Cennet toprağıdır.» [Bir görüşe göre de] Muhammed'in sallallâhu aleyhi ve sellem ümmetinin vâris olacağı Mukaddes Topraktır denilmiştir.

[سورة الأنبياء (٢١) : آية ١٠٦]

[Enbiyâ Sûresi (21): Âyet 106]

إِنَّ فِي هذا لَبَلاغاً لِقَوْمٍ عابِدِينَ (١٠٦)

{ إِنَّ فِي هذا لَبَلاغاً لِقَوْمٍ عابِدِينَ (١٠٦) } “Şüphesiz bunda, kulluk eden bir kavim için yeterli bir tebliğ/öğüt vardır.”

الإشارة إلى المذكور في هذه السورة من الأخبار والوعد والوعيد والمواعظ البالغة. والبلاغ:

İşaret; bu sûrede zikredilen haberlere, vaad ve vaîde, son derece etkili öğütleredir. Belâğ (البلاغ) ise:

الكفاية وما تبلغ به البغية.

Yetme (kifayet) ve hedefe ulaştıran şey demektir.

[سورة الأنبياء (٢١) : آية ١٠٧]

[Enbiyâ Sûresi (21): Âyet 107]

وَما أَرْسَلْناكَ إِلاَّ رَحْمَةً لِلْعالَمِينَ (١٠٧)

{ وَما أَرْسَلْناكَ إِلاَّ رَحْمَةً لِلْعالَمِينَ (١٠٧) } “Biz seni ancak âlemlere bir rahmet olarak gönderdik.”

أرسل ﷺ رَحْمَةً لِلْعالَمِينَ لأنه جاء بما يسعدهم إن اتبعوه. ومن خالف ولم يتبع. فإنما أتى من عند نفسه حيث ضيع نصيبه منها. ومثاله: أن يفجر الله عينا غديقة، فيسقى ناس زروعهم ومواشيهم بمائها فيفلحوا، ويبقى ناس مفرطون عن السقي فيضيعوا، فالعين

[Peygamber] sallallâhu aleyhi ve sellem, âlemlere bir rahmet olarak gönderilmiştir; çünkü kendisine uydukları takdirde onları mutlu kılacak olan şeyi getirmiştir. Muhalefet edip uymayan kimse ise, ondaki nasibini bizzat zayi ettiği için felaketi kendi nefsinden bulmuştur. Bunun misali şudur: Allah bol sulu bir pınar fışkırtır; birtakım insanlar ekinlerini ve hayvanlarını onun suyuyla sularlar ve kurtuluşa ererler. Diğer birtakım insanlar ise sulamayı ihmal ederler ve helak olurlar. Pınarın kendisi,

المفجرة في نفسها، نعمة من الله ورحمة للفريقين، ولكن الكسلان محنة على نفسه، حيث حرمها ما ينفعها. وقيل: كونه رحمة للفجار، من حيث أنّ عقوبتهم أخرت بسببه وأمنوا به عذاب الاستئصال.

bizatihi Allah'tan bir nimet ve her iki grup için de bir rahmettir; fakat tembel olan kimse, kendisine fayda verecek şeyden nefsini mahrum ettiği için kendi nefsinin başına bela olmuştur. [Peygamberin] fâsık ve kâfirler için rahmet olmasının; cezalarının onun sebebiyle ertelenmesi ve onun vesilesiyle kökten yok edici azaptan güvende kılınmaları bakımından olduğu da söylenmiştir.

[سورة الأنبياء (٢١) : آية ١٠٨]

[Enbiyâ Sûresi (21): Âyet 108]

قُلْ إِنَّما يُوحى إِلَيَّ أَنَّما إِلهُكُمْ إِلهٌ واحِدٌ فَهَلْ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ (١٠٨)

{ قُلْ إِنَّما يُوحى إِلَيَّ أَنَّما إِلهُكُمْ إِلهٌ واحِدٌ فَهَلْ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ (١٠٨) } “De ki: «Bana ancak ilahınızın yalnızca tek bir ilah olduğu vahyolunuyor. Artık siz Müslüman oluyor musunuz?»”

إنما لقصر الحكم على شيء، أو لقصر الشيء على حكم، كقولك: إنما زيد قائم، وإنما يقوم زيد. وقد اجتمع المثالان في هذه الآية، لأن إِنَّما يُوحى إِلَيَّ مع فاعله، بمنزلة: إنما يقوم زيد. وأَنَّما إِلهُكُمْ إِلهٌ واحِدٌ بمنزلة: إنما زيد قائم. وفائدة اجتماعهما: الدلالة على أن الوحى إلى رسول الله ﷺ مقصور على استئثار الله بالوحدانية: وفي قوله فَهَلْ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ أن الوحى الوارد على هذا السنن موجب أن تخلصوا التوحيد لله، وأن تخلعوا الأنداد. وفيه أن صفة الوحدانية يصح أن تكون طريقها السمع. ويجوز أن يكون المعنى:

İnnemâ (إنما) [kasr/hasr edatı], senin «Zeyd ancak ayaktadır» ve «Ayakta duran ancak Zeyd'dir» demen gibi, ya hükmü bir şeye hasretmek yahut bir şeyi bir hükme hasretmek içindir. Bu iki misal bu ayette bir araya gelmiştir; zira fâiliyle birlikte { إِنَّما يُوحى إِلَيَّ } ifadesi «Ayakta duran ancak Zeyd'dir» mesabesindedir. { أَنَّما إِلهُكُمْ إِلهٌ واحِدٌ } ifadesi ise «Zeyd ancak ayaktadır» mesabesindedir. İkisinin bir arada bulunmasının faydası: Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem gelen vahyin, birliğin (vahdâniyetin) yalnızca Allah'a ait olmasına hasredildiğine delalet etmektir. { فَهَلْ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ } buyruğunda ise, bu minval üzere gelen vahyin, tevhidi yalnız Allah'a tahsis etmeyi ve O'na denk tutulan sahte ilahları terk etmeyi gerektirdiğine [işaret vardır]. Onda ayrıca vahdaniyet sıfatının bilinme yolunun nakil (sem') olmasının da sahih olduğuna [delalet vardır]. Mananın şöyle olması da caizdir:

أن الذي يوحى إلى، فتكون «ما» موصولة.

«Bana vahyolunan şey şudur...»; böylece "mâ" mevsûle olur.

[سورة الأنبياء (٢١) : الآيات ١٠٩ الى ١١١]

[Enbiyâ Sûresi (21): Âyetler 109-111]

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ آذَنْتُكُمْ عَلى سَواءٍ وَإِنْ أَدْرِي أَقَرِيبٌ أَمْ بَعِيدٌ ما تُوعَدُونَ (١٠٩) إِنَّهُ يَعْلَمُ الْجَهْرَ مِنَ الْقَوْلِ وَيَعْلَمُ ما تَكْتُمُونَ (١١٠) وَإِنْ أَدْرِي لَعَلَّهُ فِتْنَةٌ لَكُمْ وَمَتاعٌ إِلى حِينٍ (١١١)

{ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ آذَنْتُكُمْ عَلى سَواءٍ وَإِنْ أَدْرِي أَقَرِيبٌ أَمْ بَعِيدٌ ما تُوعَدُونَ (١٠٩) إِنَّهُ يَعْلَمُ الْجَهْرَ مِنَ الْقَوْلِ وَيَعْلَمُ ما تَكْتُمُونَ (١١٠) وَإِنْ أَدْرِي لَعَلَّهُ فِتْنَةٌ لَكُمْ وَمَتاعٌ إِلى حِينٍ (١١١) } “Eğer yüz çevirirlerse de ki: «Bunu hepinize eşit şekilde bildirdim. Size vadedilen şeyin yakın mı yoksa uzak mı olduğunu ben bilmem. Şüphesiz O, sözün açığa vurulanını da bilir, gizlediğinizi de bilir. Bilmiyorum, belki de bu sizin için bir imtihan ve bir süreye kadar bir faydalanmadır.»”

آذن: منقول من أذن إذا علم، ولكنه كثر استعماله في الجري مجرى الإنذار. ومنه قوله تعالى فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ، وقول ابن حلزة:

Âzene (آذن), bildi manasındaki ezine (أذن) fiilinden nakledilmiştir; fakat uyarma (inzâr) manasında cereyan eden kullanımlarda çokça yer almıştır. Allah Teâlâ'nın { فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ } “Allah'a ve Resûlü'ne karşı bir savaş açıldığını bilin” buyruğu ve İbn Hıllize'nin şu beyti bu kabildendir:

آذنتنا ببينها أسماء

«Esmâ ayrılacağını bize bildirdi.»

والمعنى: أنى بعد توليكم وإعراضكم عن قبول ما عرض عليكم من وجوب توحيد الله وتنزيهه عن الأنداد والشركاء، كرجل بينه وبين أعدائه هدنة فأحس منهم بغدرة، فنبذ اليهم العهد، وشهر النبذ وأشاعه وآذنهم جميعا بذلك عَلى سَواءٍ أى مستوين في الإعلام به، لم يطوه عن

Manası şudur: Allah'ı birlemenin, O'nu ortaklardan ve eşlerden tenzih etmenin gerekliliğine dair size sunulan [hakikati] kabul etmekten yüz çevirip geri durmanızdan sonra ben; kendisiyle düşmanları arasında bir barış antlaşması (mütareke) bulunan, fakat onlardan bir hainlik sezip antlaşmayı bozan, bu feshi ilan edip yayan ve bunu hiçbir

أحد منهم وكاشف كلهم، وقشر العصا عن لحائها . وما تُوعَدُونَ من غلبة المسلمين عليكم كائن لا محالة، ولا بد من أن يلحقكم بذلك الذلة والصغار، وإن كنت لا أدرى متى يكون ذلك لأن الله لم يعلمني علمه ولم يطلعني عليه، والله عالم لا يخفى عليه ما تجاهرون به من كلام الطعانين في الإسلام، وما تَكْتُمُونَ في صدوركم من الإحن والأحقاد للمسلمين، وهو يجازيكم عليه.

onların hepsine açıkça ilan eden ve aradaki düşmanlığı bütünüyle açığa vuran kimse gibiyim. Müslümanların size galip geleceğine dair { ما تُوعَدُونَ } [size vadedilen şey] kesinlikle gerçekleşecektir; bu sebeple zillet ve aşağılanmanın size ulaşması kaçınılmazdır. Gerçi ben bunun ne zaman olacağını bilmem; zira Allah bana bunun ilmini bildirmedi ve beni buna muttali kılmadı. Allah bilendir; İslâm'ı yeren kimselerin sözlerinden açıkça söyledikleriniz de, Müslümanlara karşı kalplerinizde { تَكْتُمُونَ } [gizlediğiniz] kin ve nefretler de O'na gizli kalmaz; O sizi bunlardan ötürü cezalandıracaktır.

وما أدرى لعلّ تأخير هذا الموعد امتحان لكم لينظر كيف تعملون. أو تمتيع لكم إِلى حِينٍ ليكون ذلك حجة عليكم، وليقع الموعد في وقت هو فيه حكمة.

«Bilmiyorum; belki de bu vaadin ertelenmesi, nasıl davranacağınızı görmek için sizin adınıza bir imtihandır yahut aleyhinize bir delil olsun ve vaat hikmete uygun bir vakitte gerçekleşsin diye { إِلى حِينٍ } [belirli bir süreye kadar] size tanınan bir faydalanmadır.»

[سورة الأنبياء (٢١) : آية ١١٢]

[Enbiyâ Sûresi (21): Âyet 112]

قالَ رَبِّ احْكُمْ بِالْحَقِّ وَرَبُّنَا الرَّحْمنُ الْمُسْتَعانُ عَلى ما تَصِفُونَ (١١٢)

{ قالَ رَبِّ احْكُمْ بِالْحَقِّ وَرَبُّنَا الرَّحْمنُ الْمُسْتَعانُ عَلى ما تَصِفُونَ (١١٢) } “[Peygamber] dedi ki: «Rabbim, hak ile hükmet! Bizim Rabbimiz Rahmân'dır; sizin nitelemelerinize karşı yardımı talep edilendir.»”

قرئ قل وقالَ، على حكاية قول رسول الله ﷺ. ورَبِّ احْكُمْ على الاكتفاء بالكسرة. ورب احكم، على الضم. وربى أحكم، على أفعل التفضيل. وربى أحكم:

Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem sözünün hikâyesi olarak { قل } ve { قالَ } şeklinde okunmuştur. { رَبِّ احْكُمْ }, kesre ile yetinilerek okunmuştur. { رب احكم } zamme ile okunmuştur. İsm-i tafdîl olarak { وربى أحكم } şeklinde de okunmuştur. { وربى أحكم } okunuşu:

من الإحكام، أمر باستعجال العذاب لقومه فعذبوا ببدر. ومعنى بِالْحَقِّ لا تحابهم وشدد عليهم كما هو حقهم، كما قال «اشدد وطأتك على مضر» قرئ تَصِفُونَ بالتاء والياء.

ihkâmdan (sağlam yapmaktan) gelir; kavmi için azabın çabuklaştırılması emredilmiştir de Bedir'de azaba uğratılmışlardır. { بِالْحَقِّ } ifadesinin manası: Onlara iltimas geçme ve hak ettikleri gibi onlara karşı [cezayı] şiddetlendir demektir; nitekim [Resûlullah da]: «Mudar kabilesi üzerine baskını şiddetlendir» buyurmuştur. { تَصِفُونَ } kelimesi tâ ve yâ ile [yani yasifûn şeklinde de] okunmuştur.

كانوا يصفون الحال على خلاف ما جرت عليه، وكانوا يطمعون أن تكون لهم الشوكة والغلبة، فكذب الله ظنونهم وخيب آمالهم، ونصر رسول الله ﷺ والمؤمنين، وخذلهم.

Onlar durumu gerçekleşen halin aksine nitelendiriyorlar ve gücün, hâkimiyetin kendilerinde olacağını umuyorlardı. Allah onların zanlarını boşa çıkardı, emellerini hezimete uğrattı; Resûlü'ne sallallâhu aleyhi ve sellem ve müminlere yardım edip onları ise yüzüstü bıraktı.

عن رسول الله ﵌ «من قرأ اقترب للناس حسابهم حاسبه الله حسابا يسيرا، وصافحه وسلم عليه كل نبىّ ذكر اسمه في القرآن» .

Resûlullah’tan sallallâhu aleyhi ve sellem [şöyle rivayet edilmiştir]: «Kim “İnsanların hesaba çekilecekleri [vakit] yaklaştı...” [suresini] okursa, Allah onu kolay bir hesapla hesaba çeker ve Kur’an’da adı geçen her peygamber onunla musafaha eder ve ona selam verir.»