يا بنى إسرائيل، من سرق قطعناه، ومن افترى جلدناه، ومن زنى وهو غير محصن جلدناه، وإن أحصن رجمناه، فقال قارون: وإن كنت أنت؟ قال: وإن كنت أنا، قال: فإنّ بنى إسرائيل يزعمون أنك فجرت بفلانة، فأحضرت، فناشدها موسى بالذي فلق البحر، وأنزل التوراة أن تصدق، فتداركها الله فقالت: كذبوا، بل جعل لي قارون جعلا على أن أقذفك لنفسي، فخرّ موسى ساجدا يبكى وقال: يا رب، إن كنت رسولك فاغضب لي. فأوحى إليه:
'Ey İsrailoğulları! Kim hırsızlık yaparsa elini keseriz; kim iftira atarsa ona celde vururuz; kim evli değilken zina ederse ona celde vururuz, eğer evli ise onu recmederiz' dedi. Kârûn: 'Sen olsan da mı?' deyince, Mûsâ: 'Ben olsam da' dedi. Kârûn: 'İsrailoğulları senin falan kadınla zina ettiğini iddia ediyorlar' dedi. Kadın getirildi. Mûsâ denizi yaran ve Tevrat'ı indiren [Allah] adına doğruyu söylemesi için ona yalvardı. Allah kadına [lütfuyla] yetişti ve kadın: 'Yalan söylediler! Aksine Kârûn, seninle zina ettiğimi söyleyerek sana iftira atmam karşılığında bana bir ücret vadetti' dedi. Bunun üzerine Mûsâ ağlayarak secdeye kapandı ve: 'Ey Rabbim! Eğer Senin elçinseysen benim adıma gazaplan!' dedi. Bunun üzerine [Allah] ona şöyle vahyetti:
أن مر الأرض بما شئت، فإنها مطيعة لك. فقال: يا بنى إسرائيل، إنّ الله بعثني إلى قارون كما بعثني إلى فرعون، فمن كان معه فليلزم مكانه، ومن كان معنى فليعتزل، فاعتزلوا جميعا غير رجلين ثم قال: يا أرض خذيهم، فأخذتهم إلى الركب، ثم قال: خذيهم، فأخذتهم إلى الأوساط، ثم قال: خذيهم، فأخذتهم إلى الأعناق، وقارون وأصحابه يتضرعون إلى موسى ﵇ ويناشدونه بالله والرحم، وموسى لا يلتفت اليهم لشدّة غضبه، ثم قال: خذيهم، فانطبقت عليهم . وأوحى الله إلى موسى: ما أفظك: استغاثوا بك مرارا فلم ترحمهم، أما وعزتي لو إياى دعوا مرة واحدة لوجدوني قريبا مجيبا، فأصبحت بنو إسرائيل يتناجون بينهم: إنما دعا موسى على قارون ليستبد بداره وكنوزه، فدعا الله حتى خسف بداره وأمواله مِنَ المُنْتَصِرِينَ من المنتقمين من موسى ﵇، أو من الممتنعين من عذاب الله. يقال: نصره من عدوه فانتصر، أى: منعه منه فامتنع.
[Allah ona şöyle vahyetti]: 'Yere dilediğini emret; zira o sana itaatkârdır.' Bunun üzerine [Mûsâ] şöyle dedi: 'Ey İsrailoğulları! Allah beni Firavun'a gönderdiği gibi Kârûn'a da gönderdi. Kim onunla beraberse yerinde dursun, kim de benimle beraberse ayrılsın.' İki adam hariç hepsi ayrıldılar. Sonra [Mûsâ]: 'Ey yer, onları yakala!' dedi; yer onları dizlerine kadar yuttu. Sonra: 'Onları yakala!' dedi; yer onları bellerine kadar yuttu. Sonra: 'Onları yakala!' dedi; yer onları boyunlarına kadar yuttu. Kârûn ve arkadaşları Mûsâ aleyhisselâm'a yalvarıp Allah ve akrabalık bağı hakkı için yakarıyorlardı; ancak Mûsâ öfkesinin şiddetinden dolayı onlara dönüp bakmıyordu. Sonra [Mûsâ]: 'Onları yakala!' dedi ve yer onların üzerine kapandı. Allah Mûsâ'ya şöyle vahyetti: 'Ne kadar da katı kalplisin! Senden defalarca yardım istediler de onlara merhamet etmedin. İzzetime yemin olsun ki, şayet Bana bir kez olsun yalvarsalardı, Beni pek yakın ve dualara icabet edici bulurlardı.' Bunun üzerine İsrailoğulları kendi aralarında: 'Mûsâ, Kârûn'un evine ve hazinelerine tek başına el koymak için ona beddua etti' diye fısıldaşmaya başladılar. Bunun üzerine [Mûsâ], evi ve malları da yerin dibine geçirilinceye kadar Allah'a dua etti. { مِنَ المُنْتَصِرِينَ } 'Mûsâ aleyhisselâm'dan intikam alanlardan' yahut 'Allah'ın azabından kendini koruyup kurtaranlardan [değildi]'. Nitekim 'Onu düşmanından korudu, o da korundu/kurtuldu' anlamında (نصره من عدوه فانتصر) denir; yani onu düşmanından menetti, o da menolundu/korundu demektir.
[سورة القصص (٢٨) : آية ٨٢]
[Kasas Suresi (28), Âyet 82]
وَأَصْبَحَ الَّذِينَ تَمَنَّوْا مَكانَهُ بِالْأَمْسِ يَقُولُونَ وَيْكَأَنَّ اللَّهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَيَقْدِرُ لَوْلا أَنْ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْنا لَخَسَفَ بِنا وَيْكَأَنَّهُ لا يُفْلِحُ الْكافِرُونَ (٨٢)
{وَأَصْبَحَ الَّذِينَ تَمَنَّوْا مَكانَهُ بِالْأَمْسِ يَقُولُونَ وَيْكَأَنَّ اللَّهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَيَقْدِرُ لَوْلا أَنْ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْنا لَخَسَفَ بِنا وَيْكَأَنَّهُ لا يُفْلِحُ الْكافِرُونَ (٨٢)} “Dün onun yerinde olmayı temenni edenler: 'Vay be! Demek ki Allah, kullarından dilediğine rızkı bol veriyor ve daraltıyor. Şayet Allah bize lütufta bulunmasaydı, bizi de yerin dibine geçirirdi. Vay be! Demek ki kâfirler iflah olmazmış!' demeye başladılar.”
قد يذكر الأمس ولا يراد به اليوم الذي قبل يومك، ولكن الوقت المستقرب على طريق الاستعارة مَكانَهُ منزلته من الدنيا «وى» مفصولة عن «كأن» ، وهي كلمة تنبه على الخطأ وتندم. ومعناه:
Bazen dünkü gün zikredilir de bununla senin gününden önceki gün kastedilmez; aksine istiare yoluyla yakın geçmiş zaman kastedilir. {مَكانَهُ} Dünyadaki konumu demektir. Vey (وى) [kelimesi] keenne (كأن) [kelimesinden] ayrıdır; bu kelime hataya dikkat çekme ve pişmanlık ifade eder. Bunun anlamı:
أن القوم قد تنبهوا على خطئهم في تمنيهم وقولهم يا لَيْتَ لَنا مِثْلَ ما أُوتِيَ قارُونُ وتندموا ثم قالوا وَيْكَأَنَّهُ لا يُفْلِحُ الْكافِرُونَ أى: ما أشبه الحال بأن الكافرين لا ينالون الفلاح، وهو مذهب الخليل وسيبويه. قال:
Topluluk temennilerindeki ve {يا لَيْتَ لَنا مِثْلَ ما أُوتِيَ قارُونُ} “Keşke Kârûn'a verilenin bir benzeri bizim de olsaydı” sözlerindeki hatalarının farkına varıp pişman oldular; sonra da {وَيْكَأَنَّهُ لا يُفْلِحُ الْكافِرُونَ} dediler. Yani: Durum, kâfirlerin asla kurtuluşa eremeyeceklerini ne kadar da andırıyor! Bu görüş Halîl ve Sîbeveyh'in mezhebidir. [Şair] şöyle demiştir:
وى كأنّ من يكن له نشب يحبب … ومن يفتقر يعش عيش ضرّ
Vay be! Malı mülkü olan kimse sevilir… Yoksullaşan kimse ise sıkıntılı bir hayat yaşar
وحكى الفراء أنّ أعرابية قالت لزوجها: أين ابنك؟ فقال: وى كأنه وراء البيت. وعند الكوفيين أنّ «ويك» بمعنى: ويلك، وأنّ المعنى ألم تعلم أنه لا يفلح الكافرون. ويجوز أن تكون الكاف كاف الخطاب مضمومة إلى وى، كقوله:
Ferrâ, bir bedevi kadının kocasına: 'Oğlun nerede?' dediğini, kocasının da: 'Vey, sanki evin arkasında gibidir' dediğini nakletmiştir. Kûfelilere göre ise 'Veyke' (ويك), 'Veyleke' (ويلك - yazıklar olsun sana) anlamındadır; mana ise 'Bilmedin mi ki kâfirler iflah olmaz?' demektir. Kâf (ك) harfinin, şu beyitte olduğu gibi vey (وى) [sözcüğüne] eklenmiş hitap kâf'ı olması da caizdir:
...... ويك عنتر أقدم
... 'Veyke ey Anter! İleri atıl!'
وأنه بمعنى لأنه، واللام لبيان المقول لأجله هذا القول، أو، لأنه لا يفلح الكافرون كان ذلك، وهو الخسف بقارون، ومن الناس من يقف على «وى» ويبتدئ «كأنه» ومنهم من يقف على «ويك» . وقرأ الأعمش لولا منّ الله علينا. وقرئ لَخَسَفَ بِنا وفيه ضمير الله.
[Bu terkibin] 'liennehû' (لأنه - zira şu sebeple ki) manasında olması da mümkündür; buradaki lâm bu sözün söylenme gerekçesini bildirmek içindir; yahut 'Kâfirler iflah olmayacağı için bu durum -yani Kârûn'un yere batırılması- vuku buldu' demektir. İnsanlardan bir kısmı 'Vey' (وى) üzerinde vakıf yapıp 'Keennehû' (كأنه) ile başlar; bir kısmı da 'Veyk' (ويك) üzerinde vakıf yapar. A'meş 'Lev lâ mennallâhu aleynâ' (لولا منّ الله علينا) şeklinde okumuştur. [Fiilin malum olarak] {لَخَسَفَ بِنا} şeklinde okunuşu da vardır ki içindeki zamir Allah'a döner.
ولا نخسف بنا، كقولك: انقطع به. ولتخسف بنا.
'İnketaa bihî' (انقطع به) sözün gibi 've le nuhsife binâ' (ولا نخسف بنا) ve 've le tuhsife binâ' (ولتخسف بنا) şeklinde de [okunmuştur].
[سورة القصص (٢٨) : آية ٨٣]
[Kasas Suresi (28), Âyet 83]
تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُها لِلَّذِينَ لا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَلا فَساداً وَالْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ (٨٣)
{تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُها لِلَّذِينَ لا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَلا فَساداً وَالْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ (٨٣)} “İşte ahiret yurdu! Biz onu yeryüzünde böbürlenmeyi ve bozgunculuk çıkarmayı istemeyenlere veririz. Güzel akıbet takva sahiplerinindir.”
تِلْكَ تعظيم لها وتفخيم لشأنها، يعنى: تلك التي سمعت بذكرها وبلغك وصفها. لم يعلق الموعد بترك العلو والفساد، ولكن بترك إرادتهما وميل القلوب إليهما، كما قال: وَلا تَرْكَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا فعلق الوعيد بالركون. وعن على رضى الله عنه: إنّ الرجل ليعجبه أن يكون شراك نعله أجود من شراك نعل صاحبه، فيدخل تحتها . وعن الفضيل أنه قرأها ثم قال.
{تِلْكَ} [İşaret ismi] onu yüceltmek ve şanını ululamak içindir; yani: Zikrini işittiğin ve vasfı sana ulaşan o yurttur. Vaat, büyüklük taslamayı ve bozgunculuğu terk etmeye değil, onları istemeyi ve kalplerin onlara meyletmesini terk etmeye bağlanmıştır; nitekim [Allah Teâlâ]: {وَلا تَرْكَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا} “Zulmedenlere meyletmeyin” buyurarak tehdidi meyletmeye bağlamıştır. Ali'den -radıyallâhu anh- [şöyle dediği] rivayet edilmiştir: 'Kişi ayakkabısının bağının arkadaşının ayakkabı bağından daha kaliteli olmasından hoşlanır da bu [ayetin kapsamına] girer'. Fudayl'dan rivayet edildiğine göre o bu ayeti okumuş ve ardından şöyle demiştir:
ذهبت الأمانى هاهنا . وعن عمر بن عبد العزيز أنه كان يردّدها حتى قبض. ومن الطماع من يجعل العلوّ لفرعون، والفساد لقارون، متعلقا بقوله إِنَّ فِرْعَوْنَ عَلا فِي الْأَرْضِ، وَلا تَبْغِ الْفَسادَ فِي الْأَرْضِ ويقول: من لم يكن مثل فرعون وقارون فله تلك الدار الآخرة، ولا يتدبر قوله وَالْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ كما تدبره علىّ والفضيل وعمر.
«Burada bütün kuruntular yok olup gitti!» Ömer b. Abdilazîz'den [rivayet edildiğine göre] o, vefat edinceye kadar bu [ayeti] tekrarlayıp dururdu. [Aşırı] tamahkârlardan öyleleri vardır ki, {إِنَّ فِرْعَوْنَ عَلا فِي الْأَرْضِ} “Şüphesiz Firavun yeryüzünde büyüklük tasladı” ve {وَلا تَبْغِ الْفَسادَ فِي الْأَرْضِ} “Yeryüzünde bozgunculuk isteme” kavillerine dayanarak büyüklük taslamayı Firavun'a, bozgunculuğu da Kârûn'a has kılar ve: «Firavun ve Kârûn gibi olmayan kimse için o ahiret yurdu vardır» der; fakat Ali, Fudayl ve Ömer'in tefekkür ettiği gibi {وَالْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ} “Güzel akıbet takva sahiplerinindir” kavl-i şerifini tefekkür etmez.
[سورة القصص (٢٨) : آية ٨٤]
[Kasas Suresi (28), Âyet 84]
مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَيْرٌ مِنْها وَمَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجْزَى الَّذِينَ عَمِلُوا السَّيِّئاتِ إِلاَّ ما كانُوا يَعْمَلُونَ (٨٤)
{مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَيْرٌ مِنْها وَمَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجْزَى الَّذِينَ عَمِلُوا السَّيِّئاتِ إِلاَّ ما كانُوا يَعْمَلُونَ (٨٤)} “Kim bir iyilikle gelirse, ona bundan daha hayırlısı vardır. Kim de bir kötülükle gelirse, kötülükleri işleyenler ancak yaptıkları kadar cezalandırılırlar.”
معناه: فلا يجزون، فوضع الَّذِينَ عَمِلُوا السَّيِّئاتِ موضع الضمير، لأن في إسناد عمل السيئة إليهم مكررا. فضل تهجين لحالهم، وزيادة تبغيض للسيئة إلى قلوب السامعين إِلَّا ما كانُوا يَعْمَلُونَ إلا مثل ما كانوا يعملون، وهذا من فضله العظيم وكرمه الواسع أن لا يجزى السيئة إلا بمثلها، ويجزى الحسنة بعشر أمثالها وبسبعمائة، وهو معنى قوله فَلَهُ خَيْرٌ مِنْها.
Anlamı şudur: Onlar cezalandırılmazlar. Zamir yerine {الَّذِينَ عَمِلُوا السَّيِّئاتِ} ifadesi konulmuştur; zira kötülük işleme fiilinin onlara mükerrer olarak isnat edilmesinde, onların durumunu fazlasıyla çirkin gösterme ve kötülüğü dinleyenlerin kalplerine daha da nefret ettirme gayesi vardır. {إِلَّا ما كانُوا يَعْمَلُونَ} Ancak yaptıkları amellerin misliyle [cezalandırılırlar]. Kötülüğe ancak misliyle karşılık vermesi, iyiliğe ise on katı ve yedi yüz katıyla karşılık vermesi O'nun yüce lütfundan ve engin cömertliğindendir; nitekim {فَلَهُ خَيْرٌ مِنْها} sözünün anlamı da budur.
[سورة القصص (٢٨) : آية ٨٥]
[Kasas Suresi (28), Âyet 85]
إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لَرادُّكَ إِلى مَعادٍ قُلْ رَبِّي أَعْلَمُ مَنْ جاءَ بِالْهُدى وَمَنْ هُوَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ (٨٥)
{إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لَرادُّكَ إِلى مَعادٍ قُلْ رَبِّي أَعْلَمُ مَنْ جاءَ بِالْهُدى وَمَنْ هُوَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ (٨٥)} “Şüphesiz Kur'an'ı sana farz kılan [Allah], seni elbette dönülecek bir yere döndürecektir. De ki: 'Rabbim, hidayeti getirenin kim olduğunu ve apaçık bir sapıklık içinde olanın kim olduğunu en iyi bilendir.'”
فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ أوجب عليك تلاوته وتبليغه والعمل بما فيه، يعنى: أن الذي حملك صعوبة هذا التكليف لمثيبك عليها ثوابا لا يحيط به الوصف. ولَرادُّكَ بعد الموت إِلى مَعادٍ أى معاد ليس لغيرك من البشر وتنكير المعاد لذلك: وقيل: المراد به مكة: ووجهه أن يراد رده إليها يوم الفتح: ووجه تنكيره أنها كانت في ذلك اليوم معادا له شأن، ومرجعا له اعتداد، لغلبة رسول الله ﷺ عليها، وقهره لأهلها، ولظهور عز الإسلام وأهله وذل الشرك وحزبه. والسورة مكية، فكأن الله وعده وهو بمكة في أذى وغلبة من أهلها: أنه يهاجر به منها، ويعيده إليها ظاهرا ظافرا. وقيل: نزلت عليه حين بلغ الجحفة في مهاجره وقد اشتاق إلى مولده ومولد آبائه وحرم إبراهيم، فنزل جبريل فقال له: أتشتاق إلى مكة؟ قال: نعم، فأوحاها إليه. فإن قلت: كيف اتصل قوله تعالى قُلْ رَبِّي أَعْلَمُ بما قبله؟ قلت: لما وعد رسوله الردّ إلى معاد، قال: قل للمشركين: رَبِّي أَعْلَمُ مَنْ جاءَ بِالْهُدى يعنى نفسه وما يستحقه من الثواب في معاده وَمَنْ هُوَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ يعنيهم وما يستحقونه من العقاب في معادهم.
{فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ} Kur'an'ı okumayı, tebliğ etmeyi ve içindekilerle amel etmeyi sana farz kıldı; yani: Bu mükellefiyetin zorluğunu sana yükleyen [Rabbin], tariflere sığmayacak bir mükâfatla seni bunun karşılığında ödüllendirecektir. {لَرادُّكَ} Ölümden sonra seni döndürecektir; {إِلى مَعادٍ} İnsanlardan başka hiçbir kimsenin nail olamayacağı bir dönüş yerine [döndürecektir]; 'mead' kelimesinin nekra (belirsiz) gelmesi bundandır. Bir görüşe göre bununla Mekke kastedilmiştir: Bunun izahı, Fetih günü oraya döndürülmesinin kastedilmesidir; nekra gelmesinin izahı ise o gün Mekke'nin, Resûlullah'ın -sallallâhu aleyhi ve sellem- oraya galebe çalması, ahalisini boyunduruk altına alması, İslam'ın ve mensuplarının izzetinin, şirkin ve fırkasının zilletinin açığa çıkması sebebiyle büyük bir şana ve itibara sahip bir dönüş yeri olmasıdır. Sure Mekkîdir; dolayısıyla sanki Allah, o Mekke'de ahalisinin eziyeti ve baskısı altındayken: Onu oradan hicret ettireceğini ve oraya galip ve zafer kazanmış olarak geri döndüreceğini vaat etmiştir. Bir görüşe göre de bu ayet, hicreti esnasında Cuhfe'ye ulaştığında, doğduğu yere, atalarının doğduğu yere ve İbrahim'in Harem'ine özlem duyduğu bir sırada inmiştir. Bunun üzerine Cibrîl inip ona: 'Mekke'yi özlüyor musun?' diye sormuş; o da: 'Evet' deyince Allah bu ayeti vahyetmiştir. Eğer: 'Yüce Allah'ın {قُلْ رَبِّي أَعْلَمُ} buyruğu öncesine nasıl bağlanır?' dersen, derim ki: Resûlüne bir dönüş yerine döndürülmeyi vaat edince, müşriklere şöyle de buyurdu: {رَبِّي أَعْلَمُ مَنْ جاءَ بِالْهُدى} Yani kendisini ve dönüş yerinde hak ettiği sevabı; {وَمَنْ هُوَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ} Yani onları ve dönüş yerlerinde hak ettikleri cezayı [en iyi bilendir].
[سورة القصص (٢٨) : آية ٨٦]
[Kasas Suresi (28), Âyet 86]
وَما كُنْتَ تَرْجُوا أَنْ يُلْقى إِلَيْكَ الْكِتابُ إِلاَّ رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ فَلا تَكُونَنَّ ظَهِيراً لِلْكافِرِينَ (٨٦)
{وَما كُنْتَ تَرْجُوا أَنْ يُلْقى إِلَيْكَ الْكِتابُ إِلاَّ رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ فَلا تَكُونَنَّ ظَهِيراً لِلْكافِرِينَ (٨٦)} “Sen, bu Kitab'ın sana verileceğini ummazdın; bu ancak Rabbinden bir rahmettir. Öyleyse sakın kâfirlere arka çıkma!”
فإن قلت: قوله إِلَّا رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ ما وجه الاستثناء فيه؟ قلت: هذا كلام محمول على المعنى، كأنه قيل: وما ألقى عليك الكتاب إلا رحمة من ربك. ويجوز أن يكون إلا بمعنى لكن للاستدراك، أى: ولكن لرحمة من ربك ألقى إليك.
Eğer: '{إِلَّا رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ} kavlindeki istisnanın yönü nedir?' dersen, derim ki: Bu söz anlama hamledilmiştir; sanki: 'Sana Kitap ancak Rabbinden bir rahmet olarak verildi' denilmiştir. 'İllâ' (إلا) lafzının istidrak (düzeltme) için 'lâkin' (لكن) anlamında olması da caizdir; yani: 'Lakin Rabbinden bir rahmet olarak sana verildi' demektir.
[سورة القصص (٢٨) : آية ٨٧]
[Kasas Suresi (28), Âyet 87]
وَلا يَصُدُّنَّكَ عَنْ آياتِ اللَّهِ بَعْدَ إِذْ أُنْزِلَتْ إِلَيْكَ وَادْعُ إِلى رَبِّكَ وَلا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكِينَ (٨٧)
{وَلا يَصُدُّنَّكَ عَنْ آياتِ اللَّهِ بَعْدَ إِذْ أُنْزِلَتْ إِلَيْكَ وَادْعُ إِلى رَبِّكَ وَلا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكِينَ (٨٧)} “Sana indirildikten sonra sakın onlar seni Allah'ın ayetlerinden alıkoymasınlar! Sen Rabbine davet et ve sakın müşriklerden olma!”
وقرئ: يصدنك، من أصدّه بمعنى صدّه، وهي في لغة كلب. وقال:
Kelb kabilesinin lügatinde 'saddehû' (صدّه) anlamında olan 'esaddehû' (أصدّه) fiilinden hareketle [meçhul kipiyle] 'yusiddunneke' (يصدنك) şeklinde de okunmuştur. [Şair] şöyle demiştir:
أناس أصدوا النّاس بالسّيف عنهمو … صدود السّواقى عن أنوف الحوائم
Bir kavim ki kılıçla insanları kendilerinden uzaklaştırıp alıkoydular… Tıpkı saka kuşlarının susuz develerin burunlarını sudan uzaklaştırıp alıkoyması gibi
بَعْدَ إِذْ أُنْزِلَتْ إِلَيْكَ بعد وقت إنزاله وإذ تضاف إليه أسماء الزمان، كقولك: حينئذ وليلتئذ ويومئذ وما أشبه ذلك. والنهى عن مظاهرة الكافرين ونحو ذلك من باب التهييج الذي سيق ذكره.
{بَعْدَ إِذْ أُنْزِلَتْ إِلَيْكَ} İndirildiği vakitten sonra [demektir]. 'İz' (إذ) kelimesine zaman isimleri muzaf kılınır; tıpkı 'hîneizin' (o vakit), 'leyleteizin' (o gece), 'yevmeizin' (o gün) ve benzeri sözlerinde olduğu gibi. Kâfirlere arka çıkmaktan ve benzeri şeylerden nehyetmek, daha önce zikri geçen teşvik ve gayrete getirme (tehyîc) kabilindendir.
[سورة القصص (٢٨) : آية ٨٨]
[Kasas Suresi (28), Âyet 88]
وَلا تَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلاَّ وَجْهَهُ لَهُ الْحُكْمُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٨٨)
{وَلا تَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلاَّ وَجْهَهُ لَهُ الْحُكْمُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٨٨)} “Allah ile birlikte başka bir ilaha yalvarıp yakarma! O'ndan başka hiçbir ilah yoktur. O'nun zatından başka her şey yok olucudur. Hüküm yalnızca O'nundur ve ancak O'na döndürüleceksiniz.”
إِلَّا وَجْهَهُ إلا إياه. والوجه يعبر به عن الذات.
{إِلَّا وَجْهَهُ} O'nun zatından başkası [demektir]. 'Vech' kelimesi ile bizzat zat ifade edilir.
قال رسول الله ﷺ «من قرأ طسم القصص كان له الأجر بعدد من صدق موسى وكذب به، ولم يبق ملك في السماوات والأرض إلا شهد له يوم القيامة أنه كان صادقا أن كل شيء هالك إلا وجهه، له الحكم وإليه ترجعون» .
Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: «Kim Tâ-Sîn-Mîm el-Kasas [suresini] okursa, Mûsâ'yı tasdik edenlerin ve onu yalanlayanların sayısınca kendisine ecir verilir; göklerde ve yerde, kıyamet gününde onun [şu ayeti]; {كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلاَّ وَجْهَهُ لَهُ الْحُكْمُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ} “O'nun zatından başka her şey helak olucudur, hüküm yalnızca O'nundur ve O'na döndürüleceksiniz” [hakikatini] tasdik eden sadık bir kimse olduğuna şahitlik etmeyen hiçbir melek kalmaz.»