Binûn

Fussilet Suresi — 3. Sayfa

Kaynak: el-Muharrerü'l-Vecîz · İbn Atıyye · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وقوله تعالى: وَيَوْمَ يُنادِيهِمْ تقديره: واذكر يوم يناديهم والضمير في: يُنادِيهِمْ ظاهره والأسبق فيه أنه يريد به الكفار عبدة الأوثان. ويحتمل أن يريد به كل من عبد من دون الله من إنسان وغيره، وفي هذا

Yüce Allah'ın: { وَيَوْمَ يُنادِيهِمْ } “Onlara sesleneceği gün” kavlinin takdiri: "Onlara sesleneceği günü hatırla" şeklindedir. { يُنادِيهِمْ } ifadesindeki zamirin zahiri ve ilk akla geleni, bununla putlara tapan kâfirlerin kastedildiğidir. Bununla insan ve diğer varlıklardan Allah'ın dışında ibadet edilen herkesin kastedilmiş olması da muhtemeldir; fakat bunda

ضعف، وإنما الضمير في قوله: وَضَلَّ عَنْهُمْ فلا احتمال لعودته إلا على الكفار. و: آذَنَّاكَ قال ابن عباس وغيره معناه: أعلمناك ما مِنَّا مِنْ شَهِيدٍ ولا من يشهد بأن لك شريكا. وَضَلَّ عَنْهُمْ أي نسوا ما كانوا يقولون في الدنيا ويدعون من الآلهة والأصنام، ويحتمل أن يريد: وَضَلَّ عَنْهُمْ الأصنام، أي تلفت لهم فلم يجدوا منها نصرا وتلاشى لهم أمرها.

bir zayıflık vardır. { وَضَلَّ عَنْهُمْ } “onlardan uzaklaşıp kaybolmuştur” kavlindeki zamirin ise kâfirlerden başkasına dönme ihtimali yoktur. { آذَنَّاكَ } “Sana arz ederiz” ifadesi hakkında İbn Abbas ve başkaları: "Sana bildirdik ki, { ما مِنَّا مِنْ شَهِيدٍ } “içimizden hiçbir şahit yoktur”, yani senin bir ortağın olduğuna şahitlik edecek kimse yoktur" manasını vermişlerdir. { وَضَلَّ عَنْهُمْ } yani dünyada söylediklerini ve ilah edinip dua ettikleri putları unuttular demektir. { وَضَلَّ عَنْهُمْ } ifadesiyle putların kastedilmiş olması da muhtemeldir; yani putlar onlar için yok olup gitmiş, onlardan hiçbir yardım görememişler ve durumları onlar için sıfıra inmiştir.

وقوله: وَظَنُّوا يحتمل أن يكون متصلا بما قبله ويكون الوقف عليه، ويكون قوله: ما لَهُمْ مِنْ مَحِيصٍ استئناف نفي أن يكون لهم منجى أو موضع روغان، يقول: حاص الرجل: إذا راغ يطلب النجاة من شيء، ومنه الحديث: فحاصوا حيصة حمر الوحش إلى الأبواب، ويكون الظن على هذا التأويل على بابه، أي ظنوا أن هذه المقالة: ما مِنَّا مِنْ شَهِيدٍ منجاة لهم، أو أمر يموهون به، ويحتمل أن يكون الوقف في قوله: مِنْ قَبْلُ، ويكون: وَظَنُّوا متصلا بقوله: ما لَهُمْ مِنْ مَحِيصٍ أي ظنوا ذلك، ويكون الظن على هذا التأويل بمعنى اليقين وبه فسر السدي، وهذه عبارة يطلقها أهل اللسان على الظن، ولست تجد ذلك إلا فيما علم علما قويا وتقرر في النفس ولم يتلبس به بعد، وإلا فمتى تلبس بالشيء وحصل تحت إدراك الحواس فلست تجدهم يوقعون عليه لفظة الظن.

Yüce Allah'ın: { وَظَنُّوا } “ve anladılar / sandılar” kavlinin kendisinden öncekine bağlı olması ve durak yerinin de burası olması muhtemeldir; bu takdirde { ما لَهُمْ مِنْ مَحِيصٍ } “kendileri için kaçacak hiçbir yer olmadığını” kavli, onlar için bir kurtuluş veya kaçış yeri olmasının nefyedildiği bir istînâf (yeni başlangıç) cümlesi olur. Denilir ki: Bir şeyden kurtulmak maksadıyla kaçıp saptığında "حاص الرجل" (adam kaçtı) denir. Hadiste geçen: "Yaban eşeklerinin kapılara doğru kaçıştığı gibi kaçıştılar (فحاصوا حیصة حمر الوحش)" ifadesi de bu köktendir. Bu yoruma göre zan kelimesi kendi asıl manasındadır; yani { ما مِنَّا مِنْ شَهِيدٍ } “içimizden buna hiçbir şahit yoktur” şeklindeki bu sözün kendileri için bir kurtuluş yahut [gerçeği] kamufle edecekleri bir şey olduğunu sandılar. Vakfın (durak yerinin) { مِنْ قَبْلُ } “önceden” kavlinde olması ve { وَظَنُّوا } kavlinin de { ما لَهُمْ مِنْ مَحِيصٍ } kavline bağlı olması da muhtemeldir; yani bunu [kesin olarak] bildiler demektir. Bu yoruma göre zan (الظن), yakîn (kesin bilgi) manasındadır ve Süddî de bunu böyle tefsir etmiştir. Bu, lisan ehlinin zan kelimesini kullanarak ifade ettiği bir kullanımdır; sen bunu ancak kuvvetli bir şekilde bilinen, nefiste kesinleşen ve henüz bizzat içine girilmemiş/yaşanmamış konularda bulursun. Aksi takdirde, bir şeyin içine girilip duyuların idraki altına girdiğinde, lisan ehlinin onun hakkında zan lafzını kullandığını göremezsin.

وقوله تعالى: لا يَسْأَمُ الْإِنْسانُ آيات نزلت في كفار قريش، قيل في الوليد بن المغيرة، وقيل في عتبة بن ربيعة، وجل الآية يعطي أنها نزلت في كفار وإن كان أولها يتضمن خلقا ربما شارك فيه بعض المؤمنين. و: دُعاءِ الْخَيْرِ إضافته المصدر إلى المفعول، والفاعل محذوف تقديره: من دعاء الخير هو.

Yüce Allah'ın: { لا يَسْأَمُ الْإِنْسانُ } “İnsan usanmaz” kavli, Kureyş kâfirleri hakkında inmiş ayetlerdir; Velîd b. Mugīre hakkında indiği söylenmiştir, Utbe b. Rebîa hakkında indiği de söylenmiştir. Ayetin geneli, baş tarafı bazı müminlerin de ortak olabileceği bir ahlakı içeriyor olsa bile, kâfirler hakkında indiğini göstermektedir. { دُعاءِ الْخَيْرِ } “hayır istemekten” tamlaması masdarın mef'ûle (nesneye) izafetidir; fail hazfedilmiş olup takdiri: "kendisinin hayır duasından/istemesinden" şeklindedir.

وفي مصحف ابن مسعود: «من دعاء بالخير» . والْخَيْرِ في هذه الآية: المال والصحة، وبذلك تليق الآية بالكافر، وإن قدرناه خير الآخرة فهي للمؤمن، وأما اليأس والقنط على الإطلاق فمن صفة الكافر وحده.

İbn Mes'ûd'un mushafında: «من دعاء بالخير» şeklindedir. Bu ayette el-Hayr (الْخَيْرِ); mal ve sağlıktır. Bu yönüyle ayet kâfire uygun düşer. Şayet onu ahiret hayrı olarak takdir edersek mümine ait olur. Mutlak anlamda yeis (ümitsizlik) ve kunût (karamsarlık) ise yalnızca kâfirin vasfıdır.

وقوله تعالى: لَيَقُولَنَّ هذا لِي أي بعلمي وبما سعيت، ولا يرى أن النعم إنما هي بتفضل من الله تعالى: وَما أَظُنُّ السَّاعَةَ قائِمَةً قول بيّن فيه الجحد والكفر. ثم يقول هذا الكافر، ولئن كان ثم رجوع كما تقولون، لتكونن لي حال ترضيني من غنى ومال وبنين، فتوعدهم الله تعالى بأنه سيعرفهم بأعمالهم الخبيثة مع إذاقتهم العذاب عليها، فهذا عذاب وخزي. وغلظ العذاب شدته وصعوبته. وقال الحسن بن محمد بن علي بن أبي طالب ﵁: للكافر أمنيتان، أما في دنياه فهذه:

Yüce Allah'ın: { لَيَقُولَنَّ هذا لِي } “mutlaka: 'Bu benim hakkımdır' der” kavli; yani bilgimle ve çabamla [elde ettim] der, nimetlerin Yüce Allah'ın bir lütfu olduğunu görmez. { وَما أَظُنُّ السَّاعَةَ قائِمَةً } “kıyametin kopacağını da sanmıyorum” sözü, içinde inkâr ve küfrün açıkça bulunduğu bir ifadedir. Sonra bu kâfir şöyle der: Söylediğiniz gibi şayet orada bir dönüş varsa, zenginlik, mal ve evlatlardan beni razı edecek bir hal muhakkak benim olacaktır. Bunun üzerine Yüce Allah, bu amelleri sebebiyle onlara azabı tattırmakla birlikte onları çirkin amellerinden haberdar edeceğini bildirerek tehdit etmiştir; bu ise hem bir azap hem de bir rezilliktir. Azabın kalın/çetin olması (غلظ العذاب), onun şiddeti ve ağırlığıdır. Hasen b. Muhammed b. Ali b. Ebî Tâlib radıyallâhu anh şöyle demiştir: Kâfirin iki temennisi vardır; dünyadaki temennisi işte bu:

إِنَّ لِي عِنْدَهُ لَلْحُسْنى. وأما في آخرته: فا لَيْتَنِي كُنْتُ تُراباً

{ إِنَّ لِي عِنْدَهُ لَلْحُسْنى } “muhakkak O'nun katında benim için en güzeli vardır” sözüdür. Ahiretteki temennisi ise: { يا لَيْتَنِي كُنْتُ تُراباً } “Keşke toprak olsaydım!”

[النبأ: ٤٠] .

[en-Nebe: 40] sözüdür.

قال القاضي أبو محمد: والأماني على الله تعالى وترك الجد في الطاعة مذموم لكل أحد، فقد قال ﵇: الكيس من دان نفسه وعمل لما بعد الموت، والعاجز من اتبع نفسه هواها وتمنى على الله.

Kadı Ebû Muhammed der ki: Allah Teâlâ'ya karşı boş temennilere kapılmak ve itaatte gayreti bırakmak herkes için yerilmiştir. Nitekim aleyhisselâm şöyle buyurmuştur: "Akıllı kişi, nefsini hesaba çeken ve ölümden sonrası için amel eden kimsedir. Âciz kişi ise nefsinin hevasına uyan ve buna rağmen Allah'tan temennilerde bulunan kimsedir."

قوله ﷿:

Aziz ve Celil olan [Allah]'ın kavli:

[سورة فصلت (٤١) : الآيات ٥١ الى ٥٤]

[Fussilet Suresi (41): Ayetler 51 - 54]

وَإِذا أَنْعَمْنا عَلَى الْإِنْسانِ أَعْرَضَ وَنَأى بِجانِبِهِ وَإِذا مَسَّهُ الشَّرُّ فَذُو دُعاءٍ عَرِيضٍ (٥١) قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كانَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ثُمَّ كَفَرْتُمْ بِهِ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ هُوَ فِي شِقاقٍ بَعِيدٍ (٥٢) سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ وَفِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ أَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ (٥٣) أَلا إِنَّهُمْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقاءِ رَبِّهِمْ أَلا إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطٌ (٥٤)

{ وَإِذا أَنْعَمْنا عَلَى الْإِنْسانِ أَعْرَضَ وَنَأى بِجانِبِهِ وَإِذا مَسَّهُ الشَّرُّ فَذُو دُعاءٍ عَرِيضٍ (٥١) قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كانَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ثُمَّ كَفَرْتُمْ بِهِ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ هُوَ فِي شِقاقٍ بَعِيدٍ (٥٢) سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ وَفِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ أَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ (٥٣) أَلا إِنَّهُمْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقاءِ رَبِّهِمْ أَلا إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطٌ (٥٤) } “İnsana bir nimet verdiğimiz zaman yüz çevirir ve yan çizip uzaklaşır. Ona bir şer dokunduğunda ise yalvarıp yakarması uzayıp gider. (51) De ki: 'Gördünüz mü, şayet bu [Kur'an] Allah katından gelmiş olup da siz de onu inkâr etmişseniz, [haktan] uzak bir ayrılık içinde olandan daha sapık kim vardır?' (52) Onlara ayetlerimizi hem ufuklarda hem de kendi nefislerinde göstereceğiz; ta ki onun hak olduğu kendilerine apaçık belli olsun. Rabbinin her şeye şahit olması yetmez mi? (53) Dikkat edin, onlar Rablerine kavuşma konusunda kesin bir şüphe içindedirler. Dikkat edin, muhakkak O her şeyi çepeçevre kuşatandır. (54)”

ذكر الله تعالى الخلق الذميمة من الإنسان جملة، وهي في الكفار بينه متمكنة، وأما المؤمن في الأغلب فيشكر عند النعمة، وكثيرا ما يصبر عند الشدة.

Allah Teâlâ insandaki yerilmiş huyları topluca zikretmiştir; bunlar kâfirlerde apaçık ve yerleşiktir. Mümin ise çoğunlukla nimet anında şükreder ve sıkıntı anında da çokça sabreder.

وقرأ جمهور والناس: «ونأى بجانبه» الهمزة عين الفعل. وقرأ ابن عامر: «وناء» الهمزة لام الفعل، وهي قراءة أبي جعفر، والمعنى فيهما واحد. قال أبو علي: ناء قلب ابن آدم فعل فلع، ومنه قول الشاعر [كثير] : [الطويل]

İnsanların cumhuru: «ونأى بجانبه» şeklinde hemzenin fiilin aynul-fiili (orta harfi) olmasıyla okumuştur. İbn Âmir ise: «وناء» şeklinde hemzenin fiilin lâmul-fiili (son harfi) olmasıyla okumuştur; bu Ebû Ca'fer'in de kıraatidir, ikisinde de mana birdir. Ebû Ali şöyle demiştir: Âdemoğlunun kalbi (ناء), (فعل) vezninden (فلع) veznine [kalb-i lügavî] olmuştur; şair [Kuseyyir]'in şu sözü de bundandır: [Tavîl]

وكل خليل راءني فهو قائل ... من أجلك هذا هامة اليوم أو غد

Beni gören (راءني) her dost şöyle der: ... Senin yüzünden bu [adam], bugün yahut yarın bir ölü/baykuştur.

ومنه قول الآخر: [الطويل] وقد شاءني أهل السباق وأمعنوا وَنَأى معناه: بعد ولم يمل إلى شكر ولا طاعة.

Bir diğerinin şu sözü de bundandır: [Tavîl] Yarış ehli beni sevindirdi/kederlendirdi (شاءني) ve uzaklaştılar. { وَنَأى } kelimesinin manası: Uzaklaştı, şükre ve itaate meyletmedi demektir.

وقوله: فَذُو دُعاءٍ عَرِيضٍ أي طويل أيضا، فاستغنى بالصفة الواحدة عن لزيمتها، إذ العرض يقتضي الطول ويتضمنه، ولم يقل طويل، لأن الطويل قد لا يكون عريضا، ف عَرِيضٍ أدل على الكثرة.

Yüce Allah'ın: { فَذُو دُعاءٍ عَرِيضٍ } “yalvarıp yakarması uzayıp gider (geniş bir duaya sahiptir)” kavli, yani aynı zamanda uzundur da; nitekim genişlik uzunluğu gerektirip onu kapsadığından tek bir vasıfla onun ayrılmaz parçası olan vasıftan müstağni olunmuştur. Uzun (طويل) dememiştir, çünkü uzun olan her zaman geniş (عريض) olmayabilir; bu yüzden Arîd (عَرِيضٍ) çokluğa daha fazla delalet eder.

ثم أمر تعالى نبيه أن يقف قريشا على هذا الاحتجاج وموضع تغريرهم بأنفسهم فقال: أَرَأَيْتُمْ إِنْ كانَ هذا الشرع مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وبأمره وخالفتموه أنتم، ألستم على هلكة من قبل الله تعالى، فمن أضل ممن يبقى على مثل هذا الغرر مع الله، وهذا هو الشقاق، ثم وعد تعالى نبيه ﵇ بأنه سيري الكفار آياته.

Sonra Yüce Allah Peygamberine, Kureyş'i bu delil ve kendi kendilerini aldatma noktaları üzerinde durdurmasını emrederek şöyle buyurmuştur: { أَرَأَيْتُمْ إِنْ كانَ } “Gördünüz mü, şayet bu” şeriat { مِنْ عِنْدِ اللَّهِ } “Allah katından” ve O'nun emriyle gelmiş olup siz de ona muhalefet etmişseniz, Allah Teâlâ katından bir helak üzere olmaz mısınız? Allah'a karşı böyle bir aldanış üzere kalan kimseden daha sapık kim vardır? Ayrılık (el-Hılâf) işte budur. Sonra Yüce Allah Peygamberine aleyhisselâm kâfirlere ayetlerini göstereceğini vaat etmiştir.

واختلف المتأولون في معنى قوله: فِي الْآفاقِ وَفِي أَنْفُسِهِمْ فقال المنهال والسدي وجماعة: هو وعد بما يفتحه الله تعالى على رسوله من الأقطار حول مكة، وفي غير ذلك من الأرض كخيبر ونحوها. وَفِي أَنْفُسِهِمْ أراد به فتح مكة.

Müfessirler: { فِي الْآفاقِ وَفِي أَنْفُسِهِمْ } “hem ufuklarda hem de kendi nefislerinde” kavlinin manası hakkında ihtilaf etmişlerdir. Minhâl, Süddî ve bir topluluk şöyle demiştir: Bu, Allah Teâlâ'nın Mekke çevresindeki bölgelerden ve yeryüzünün Hayber ve benzeri diğer yerlerinden Resûlü'ne fethettireceğine dair bir vaattir. { وَفِي أَنْفُسِهِمْ } “kendi nefislerinde” ifadesiyle de Mekke'nin fethini kastetmiştir.

قال القاضي أبو محمد: وهذا تأويل حسن ينتظم الإعلام بغيب ظهر وجوده بعد كذلك ويجري معه لفظ الاستئناف الذي في الفعل.

Kadı Ebû Muhammed der ki: Bu, sonradan aynı şekilde varlığı ortaya çıkmış bir gaybı haber vermeyi içeren ve fiildeki istikbal lafzının da kendisiyle uyumlu aktığı güzel bir tefsirdir.

وقال الضحاك وقتادة: سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ هو ما أصاب الأمم المكذبة في أقطار الأرض قديما وَفِي أَنْفُسِهِمْ يوم بدر، وقال ابن زيد وعطاء: الْآفاقِ: آفاق السماء. وأراد: الآيات: في الشمس والقمر والرياح وغير ذلك. وَفِي أَنْفُسِهِمْ عبرة الإنسان بجسمه وحواسه وغريب خلقته وتدريجه في البطن ونحو ذلك، وهذه آيات قد كانت مرئية، فليس هذا المعنى يجري مع قوله: «سنري» والتأويل الأول أرجحها، والله أعلم. والضمير في قوله تعالى: أَنَّهُ الْحَقُّ عائد على الشرع والقرآن، فبإظهار الله إياه وفتح البلاد عليه تبين لهم أنه الحق.

Dahhâk ve Katâde şöyle demiştir: { سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ } “Onlara ayetlerimizi ufuklarda göstereceğiz” kavli, geçmişte yeryüzünün çeşitli bölgelerinde yalanlayıcı ümmetlerin başına gelenlerdir; { وَفِي أَنْفُسِهِمْ } “kendi nefislerinde” ise Bedir günüdür. İbn Zeyd ve Atâ ise şöyle demiştir: el-Âfâk (الْآفاقِ), göğün ufuklarıdır; bununla güneşte, ayda, rüzgarlarda ve benzeri şeylerdeki ayetleri kastetmiştir. { وَفِي أَنْفُسِهِمْ } “kendi nefislerinde” ise insanın kendi bedeninden, duyularından, yaratılışındaki harikalıktan, anne karnındaki aşamalarından ve benzeri şeylerden ibret almasıdır. Bunlar zaten görülmekte olan ayetlerdir; dolayısıyla bu mana «سنري» (göstereceğiz) kavliyle tam örtüşmemektedir. En tercihe şayan olanı birinci tefsirdir, en doğrusunu Allah bilir. Yüce Allah'ın: { أَنَّهُ الْحَقُّ } “onun hak olduğu” kavlindeki zamir şeriata ve Kur'an'a dönmektedir; Allah'ın onu üstün kılması ve beldeleri onun üzerine fethettirmesiyle onun hak olduğu kendilerine apaçık belli olmuştur.

ثم قال تعالى وعدا لنبيه ﵇: أَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ والتقدير: أو لم يكف ربك، والباء زائدة للتأكيد، وأنه يحتمل أن يكون في موضع رفع على البدل من الموضع، إذ التقدير: أو لم يكف ربك، ويحتمل أن يكون في موضع خفض على البدل من اللفظ، وهذا كله بدل الاشتمال، ويصح أن يكون في موضع نصب على إسقاط حرف الجر، أي لأنه على كل شيء شهيد.

Sonra Yüce Allah Peygamberine aleyhisselâm bir vaat olarak şöyle buyurmuştur: { أَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ } “Rabbinin yetmez mi?” Takdiri: (أو لم يكف ربك) "Rabbin yetmez mi?" şeklindedir ve bâ (بِ) harfi tekit için zâiddir. «أنه» kelimesinin, takdiri "Rabbin yetmez mi?" olduğundan mahalle bedel olarak ref mevkiinde olması muhtemeldir; lafza bedel olarak cer (hafz) mevkiinde olması da muhtemeldir; bunların tamamı bedel-i iştimaldir. Cer harfinin düşürülmesi sebebiyle nasb mevkiinde olması da caizdir; yani "çünkü O her şeye şahittir (لأنه على كل شيء شهيد)" demektir.

وقرأ الجمهور: «أنه» بفتح الألف، وقرأ بعض الناس «إنه» بكسرها على الاعتراض أثناء القول.

Cumhur elifin fethasıyla «أنه» şeklinde okumuştur. Bazı kimseler ise söz esnasında itiraziyye (ara cümle) olması üzere hemzenin kesrasıyla «إنه» şeklinde okumuşlardır.

وقوله: أَلا استفتاح يقتضي إقبال السامع على ما يقال له، فاستفتح الإخبار على أنهم في شك وريب وضلال أداهم إلى الشك في البعث.

Yüce Allah'ın: { أَلا } “Dikkat edin” kavli, dinleyicinin kendisine söylenecek söze yönelmesini gerektiren bir istiftâh (başlangıç/dikkat çekme) edatıdır; böylece habere, onların kendilerini diriliş hakkında şüpheye düşüren bir şek, şüphe ve dalalet içinde olduklarını bildirerek başlamıştır.

وقرأ جمهور الناس: «في مرية» بكسر الميم. وقرأ أبو عبد الرحمن والحسن: «في مرية» بضم الميم، والمعنى واحد، ثم استفتح الإخبار بإحاطته بكل شيء على معنى الوعيد لهم، وإحاطته تعالى هي بالقدرة والسلطان، لا إله إلا هو، العزيز الحكيم.

İnsanların cumhuru mîm harfinin kesrasıyla «في مرية» şeklinde okumuştur. Ebû Abdirrahmân ve Hasen ise mîm harfinin dammesiyle «في مرية» şeklinde okumuşlardır; mana birdir. Sonra onlara yönelik bir tehdit anlamı taşımak üzere, O'nun her şeyi kuşattığı haberine başlangıç yapmıştır. Yüce Allah'ın kuşatması ise kudret ve hâkimiyetiyledir; O'ndan başka ilah yoktur, O Azîz'dir, Hakîm'dir.

نجز تفسير سورة حم السجدة، والحمد لله رب العالمين.

Hâ Mîm es-Secde Suresi'nin tefsiri tamamlandı; Âlemlerin Rabbi olan Allah'a hamdolsun.