[سورة الفرقان (٢٥) : آية ٧٤]
[Furkân Suresi (25), 74. Ayet]
وَالَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنا هَبْ لَنا مِنْ أَزْواجِنا وَذُرِّيَّاتِنا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَاجْعَلْنا لِلْمُتَّقِينَ إِماماً (٧٤)
{ وَالَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنا هَبْ لَنا مِنْ أَزْواجِنا وَذُرِّيَّاتِنا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَاجْعَلْنا لِلْمُتَّقِينَ إِماماً (٧٤) } “Onlar: 'Rabbimiz! Bize eşlerimizden ve çocuklarımızdan göz aydınlığı bağışla ve bizi takva sahiplerine önder kıl' diyenlerdir.”
وَالَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنا هَبْ لَنا مِنْ أَزْواجِنا وَذُرِّيَّاتِنا قُرَّةَ أَعْيُنٍ بتوفيقهم للطاعة وحيازة الفضائل، فإن المؤمن إذا شاركه أهله في طاعة الله سر بهم قلبه وقرت بهم عينه لما يرى من مساعدتهم له في الدين وتوقع لحوقهم به في الجنة، ومِنْ إبتدائية أو بيانية كقولك: رأيت منك أسداً، وقرأ حمزة وأبو عمرو والكسائي وأبو بكر «وذريتنا» وقرأ ابن عامر والحرميان وحفص ويعقوب وَذُرِّيَّاتِنا بالألف، وتنكير ال أَعْيُنٍ لإِرادة تنكير ال قُرَّةَ تعظيماً وتقليلها لأن المراد أعين المتقين وهي قليلة بالإِضافة إلى عيون غيرهم. وَاجْعَلْنا
{ وَالَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنا هَبْ لَنا مِنْ أَزْواجِنا وَذُرِّيَّاتِنا قُرَّةَ أَعْيُنٍ } “Onlar: 'Rabbimiz! Bize eşlerimizden ve çocuklarımızdan göz aydınlığı bağışla' diyenlerdir”; onları itaate muvaffak kılmak ve faziletleri elde ettirmek suretiyle [göz aydınlığı bağışla]. Çünkü mümin kimse, ailesi Allah'a itaatte kendisine ortak olduğunda, onların dinde kendisine yardım ettiklerini görmesi ve cennette kendisine kavuşacaklarını umması sebebiyle kalbi onlarla sevinir ve gözü aydın olur. { مِنْ } ibtidâiyye (başlangıç bildiren) veya senin: 'Senden bir aslan gördüm' sözün gibi beyâniyyedir (açıklama bildiren). Hamza, Ebû Amr, Kisâî ve Ebû Bekr «وذريتنا» şeklinde; İbn Âmir, Haremeyn kurrâsı (Nâfi ve İbn Kesîr), Hafs ve Ya'kûb ise elif ile { وَذُرِّيَّاتِنا } şeklinde okumuştur. { أَعْيُنٍ } kelimesinin nekre (belirsiz) kılınması, tâzim (yüceltme) amacıyla { قُرَّةَ } kelimesinin nekreliğini murad etmek ve takva sahiplerinin gözleri kastedildiği için onu az kılmak/azaltmak içindir; zira onların gözleri başkalarının gözlerine nispetle azdır. { وَاجْعَلْنا } “Ve bizi kıl”
لِلْمُتَّقِينَ إِماماً
{ لِلْمُتَّقِينَ إِماماً } “Takva sahiplerine önder”
يقتدون بنا في أمر الدين بإضافة العلم والتوفيق للعمل، وتوحيده إما للدلالة على الجنس وعدم اللبس كقوله ثُمَّ يُخْرِجُكُمْ طِفْلًا أو لأنه مصدر في أصله، أو لأن المراد واجعل كل واحد منا، أو لأنهم كنفس واحدة لاتحاد طريقتهم واتفاق كلمتهم. وقيل جمع آم كصائم وصيام ومعناه قاصدين لهم مقتدين بهم.
İlim vermek ve amele muvaffak kılmak suretiyle din hususunda bize uyarlar. [İmâm kelimesinin] tekil getirilmesi; ya { ثُمَّ يُخْرِجُكُمْ طِفْلًا } “Sonra sizi bir bebek olarak çıkarır” ayetinde olduğu gibi cinse delalet etmesi ve bir karışıklık olmaması içindir ya aslında masdar olduğu içindir ya da maksadın 'her birimizi kıl' olması yahut yollarının birliği ve sözlerinin uyuşması sebebiyle tek bir nefis gibi olmaları sebebiyledir. [İmâm kelimesinin], 'sâim'in çoğulunun 'sıyam' gelmesi gibi 'âmm' (yönelen) kelimesinin çoğulu olduğu da söylenmiştir; bunun anlamı, 'onlara yönelenler ve onlara uyanlar' demektir.
[سورة الفرقان (٢٥) : الآيات ٧٥ الى ٧٦]
[Furkân Suresi (25), 75-76. Ayetler]
أُوْلئِكَ يُجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ بِما صَبَرُوا وَيُلَقَّوْنَ فِيها تَحِيَّةً وَسَلاماً (٧٥) خالِدِينَ فِيها حَسُنَتْ مُسْتَقَرًّا وَمُقاماً (٧٦)
{ أُوْلئِكَ يُجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ بِما صَبَرُوا وَيُلَقَّوْنَ فِيها تَحِيَّةً وَسَلاماً (٧٥) خالِدِينَ فِيها حَسُنَتْ مُسْتَقَرًّا وَمُقاماً (٧٦) } “İşte onlar, sabretmelerine karşılık yüksek konaklarla mükâfatlandırılacaklar ve orada sağlık dileği ve selâmla karşılanacaklardır. Orada ebedî kalıcıdırlar. Ne güzel bir karargâh ve ne güzel bir ikametgâhtır!”
أُوْلئِكَ يُجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ أعلى مواضع الجنة وهي اسم جنس أريد به الجمع كقوله تعالى: وَهُمْ فِي الْغُرُفاتِ آمِنُونَ وللقراءة بها، وقيل هي من أسماء الجنة. بِما صَبَرُوا بصبرهم على المشاق من مضض الطاعات ورفض الشهوات وتحمل المجاهدات. وَيُلَقَّوْنَ فِيها تَحِيَّةً وَسَلاماً دعاء بالتعمير والسلامة أي يحييهم الملائكة ويسلمون عليهم، أو يحيي بعضهم بعضا ويسلم عليه، أو تبقية دائمة وسلامة من كل آفة، وقرأ حمزة والكسائي وأبو بكر يُلَقَّوْنَ من لقي.
{ أُوْلئِكَ يُجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ } “İşte onlar, yüksek konaklarla mükâfatlandırılacaklar”; cennetin en yüksek makamlarıyla [mükâfatlandırılacaklar]. Bu, kendisiyle çoğul kastedilmiş bir cins ismidir; nitekim Allah Teâlâ: { وَهُمْ فِي الْغُرُفاتِ آمِنُونَ } “Ve onlar yüksek köşklerde güven içindedirler” buyurmuştur ve çoğul kıraat de mevcuttur. Cennetin isimlerinden biri olduğu da söylenmiştir. { بِما صَبَرُوا } “Sabretmelerine karşılık”; taatlerin meşakkatine, şehvetleri terk etmeye ve mücahedelere katlanmaya sabretmeleri sebebiyle. { وَيُلَقَّوْنَ فِيها تَحِيَّةً وَسَلاماً } “Ve orada sağlık dileği ve selâmla karşılanacaklardır”; uzun ömür ve esenlik duasıyla [karşılanırlar]; yani melekler onları selamlar ve onlara selâm verir yahut bir kısmı diğerini selamlayıp selâm verir veya daimi bir hayat ve her türlü afetten esenlikle [karşılanırlar]. Hamza, Kisâî ve Ebû Bekr, { لقي } kökünden [tahfif ile] { يُلَقَّوْنَ } (yelkavne) şeklinde okumuşlardır.
خالِدِينَ فِيها لا يموتون فيها ولا يخرجون. حَسُنَتْ مُسْتَقَرًّا وَمُقاماً مقابل ساءَتْ مُسْتَقَرًّا معنى ومثله إعرابا.
{ خالِدِينَ فِيها } “Orada ebedî kalıcıdırlar”; orada ne ölürler ne de çıkarılırlar. { حَسُنَتْ مُسْتَقَرًّا وَمُقاماً } “Ne güzel bir karargâh ve ne güzel bir ikametgâhtır!”; mana bakımından { ساءَتْ مُسْتَقَرًّا } “Ne kötü bir karargâhtır” ifadesinin zıddıdır, irap bakımından da onun gibidir.
[سورة الفرقان (٢٥) : آية ٧٧]
[Furkân Suresi (25), 77. Ayet]
قُلْ ما يَعْبَؤُا بِكُمْ رَبِّي لَوْلا دُعاؤُكُمْ فَقَدْ كَذَّبْتُمْ فَسَوْفَ يَكُونُ لِزاماً (٧٧)
{ قُلْ ما يَعْبَؤُا بِكُمْ رَبِّي لَوْلا دُعاؤُكُمْ فَقَدْ كَذَّبْتُمْ فَسَوْفَ يَكُونُ لِزاماً (٧٧) } “De ki: 'Kulluğunuz/duanız olmasa Rabbim size ne diye değer versin? Siz ise kesinlikle yalanladınız; bu yüzden [azap] kaçınılmaz olacaktır.'”
قُلْ ما يَعْبَؤُا بِكُمْ رَبِّي ما يصنع بكم من عبأت الجيش إذا هيأته أو لا يعتد بكم. لَوْلا دُعاؤُكُمْ لولا عبادتكم فإن شرف الإنسان وكرامته بالمعرفة والطاعة وإلا فهو وسائر الحيوانات سواء. وقيل معناه ما يصنع بعذابكم لولا دعاؤكم معه آلهة وما إن جعلت استفهامية فمحلها النصب على المصدر كأنه قيل: أي عبء يعبأ بكم. فَقَدْ كَذَّبْتُمْ بما أخبرتكم به حيث خالفتموه. وقيل فقد قصرتم في العبادة من قولهم: كذب القتال إذا لم يبالغ فيه. وقرئ «فقد كذب الكافرون» أي الكافرون منكم لأن توجه الخطاب إلى الناس عامة بما وجد في جنسهم من العبادة والتكذيب. فَسَوْفَ يَكُونُ لِزاماً يكون جزاء التكذيب لازما يحيق بكم لا محالة، أو أثره لازما بكم حتى يكبكم في النار، وإنما أضمر من غير ذكر للتهويل والتنبيه على أنه لا يكتنهه الوصف، وقيل المراد قتل يوم بدر وأنه لوزم بين القتلى لزاما، وقرئ «لزاما» بالفتح بمعنى اللزوم كالثبات والثبوت.
{ قُلْ ما يَعْبَؤُا بِكُمْ رَبِّي } “De ki: 'Rabbim size ne diye değer versin?'”; 'Orduyu hazırladım' anlamındaki { عبأت الجيش } sözünden hareketle 'size ne yapsın' veya 'size değer vermez' demektir. { لَوْلا دُعاؤُكُمْ } “Kulluğunuz/duanız olmasa”; ibadetiniz olmasaydı [değer vermezdi]. Zira insanın şerefi ve kerameti marifet ve taat iledir; aksi takdirde o, diğer hayvanlarla birdir. Bunun, 'O'nunla birlikte ilahlara dua etmeniz olmasaydı size azap etmeyi ne yapsın' manasında olduğu da söylenmiştir. Şayet { ما } istifhâmiyye (soru edatı) kabul edilirse, sanki: 'Size nasıl bir değer versin?' denilmiş gibi masdar olarak mahallen mansuptur. { فَقَدْ كَذَّبْتُمْ } “Siz ise kesinlikle yalanladınız”; ona muhalefet ederek size haber verdiğim şeyleri [yalanladınız]. Bir kimse savaşta gayret göstermediğinde söylenen: 'Savaşta yalancı davrandı' sözünden hareketle, 'ibadette kusur ettiniz' manasında olduğu da söylenmiştir. «فقد كذب الكافرون» (Kâfirler yalanladı) şeklinde de okunmuştur; yani 'içinizden kâfir olanlar [yalanladı]' demektir; zira hitabın genel olarak insanlara yöneltilmesi, cinslerinde ibadet ve yalanlamanın bulunması sebebiyledir. { فَسَوْفَ يَكُونُ لِزاماً } “Bu yüzden [azap] kaçınılmaz olacaktır”; yalanlamanın cezası kaçınılmaz olup mutlaka başınıza gelecektir yahut onun eseri sizi ateşe yüzüstü yuvarlayıncaya dek yakanıza yapışacaktır. [Fail/mübtedâ] açıkça zikredilmeyip zamirle kapalı bırakılmıştır ki bu, korkutmak ve niteliğinin tam olarak kavranamayacağına dikkat çekmek içindir. Bununla Bedir günü öldürülmenin kastedildiği ve maktullerin birbirine yapışıp kaldığı da söylenmiştir. «لَزَامًا» (lezâmen) şeklinde fetha ile de okunmuştur ki { الثبات والثبوت } gibi lüzûm (ayrılmazlık/kaçınılmazlık) manasındadır.
عن النبي ﷺ «من قرأ سورة الفرقان لقي الله وهو مؤمن بأن الساعة آتية لا ريب فيها وأدخل الجنة بغير نصب» .
Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den [rivayet edildiğine göre şöyle buyurmuştur]: “Kim Furkân Suresi'ni okursa, kıyametin geleceğinde şüphe bulunmadığına inanmış bir mümin olarak Allah'a kavuşur ve zahmetsizce cennete konulur.”