Binûn

(26) Şuarâ Suresi — 4. Sayfa

Kaynak: Envârü't-Tenzîl (Beyzâvî Tefsiri) · Kâdî Beyzâvî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

[سورة الشعراء (٢٦) : الآيات ١٨٢ الى ١٨٤]

[Şuarâ Suresi (26): Ayetler 182'den 184'e]

وَزِنُوا بِالْقِسْطاسِ الْمُسْتَقِيمِ (١٨٢) وَلا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْياءَهُمْ وَلا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ (١٨٣) وَاتَّقُوا الَّذِي خَلَقَكُمْ وَالْجِبِلَّةَ الْأَوَّلِينَ (١٨٤)

{وَزِنُوا بِالْقِسْطاسِ الْمُسْتَقِيمِ (١٨٢) وَلا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْياءَهُمْ وَلا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ (١٨٣) وَاتَّقُوا الَّذِي خَلَقَكُمْ وَالْجِبِلَّةَ الْأَوَّلِينَ (١٨٤)} “Doğru terazi ile tartın. (182) İnsanların eşyalarını (haklarını) eksiltmeyin ve yeryüzünde bozguncular olarak taşkınlık yapmayın. (183) Sizi ve önceki nesilleri yaratandan sakının. (184)”

وَزِنُوا بِالْقِسْطاسِ الْمُسْتَقِيمِ بالميزان السوي، وهو وإن كان عربياً فإن كان من القسط ففعلاس بتكرير العين وإلا ففعلال. وقرأ حمزة والكسائي وحفص بكسر القاف. وَلا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْياءَهُمْ ولا تنقصوا شيئاً من حقوقهم. وَلا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ بالقتل والغارة وقطع الطريق.

{وَزِنُوا بِالْقِسْطاسِ الْمُسْتَقِيمِ} Doğru/düzgün terazi ile [tartın]. Bu kelime Arapça olmakla birlikte şayet el-kıst (القسط) kökünden ise aynü'l-fiilin tekrarıyla fi'lâs (فعلاس) veznindedir; aksi takdirde fı'lâl (فعلال) veznindedir. Hamza, Kisâî ve Hafs kaf harfinin kesresiyle (kıstâs) okumuşlardır. {وَلا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْياءَهُمْ} İnsanların haklarından hiçbir şeyi eksiltmeyin. {وَلا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ} Öldürmekle, yağmayla ve yol kesmekle [bozgunculuk yapmayın].

وَاتَّقُوا الَّذِي خَلَقَكُمْ وَالْجِبِلَّةَ الْأَوَّلِينَ وذوي الجبلة الأولين يعني من تقدمهم من الخلائق.

{وَاتَّقُوا الَّذِي خَلَقَكُمْ وَالْجِبِلَّةَ الْأَوَّلِينَ} Ve önceki cibilliyet (fıtrat/yaratılış) sahiplerini, yani onlardan önce geçmiş olan mahlûkatı [yaratandan sakının].

[سورة الشعراء (٢٦) : الآيات ١٨٥ الى ١٨٧]

[Şuarâ Suresi (26): Ayetler 185'ten 187'ye]

قالُوا إِنَّما أَنْتَ مِنَ الْمُسَحَّرِينَ (١٨٥) وَما أَنْتَ إِلاَّ بَشَرٌ مِثْلُنا وَإِنْ نَظُنُّكَ لَمِنَ الْكاذِبِينَ (١٨٦) فَأَسْقِطْ عَلَيْنا كِسَفاً مِنَ السَّماءِ إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ (١٨٧)

{قالُوا إِنَّما أَنْتَ مِنَ الْمُسَحَّرِينَ (١٨٥) وَما أَنْتَ إِلاَّ بَشَرٌ مِثْلُنا وَإِنْ نَظُنُّكَ لَمِنَ الْكاذِبِينَ (١٨٦) فَأَسْقِطْ عَلَيْنا كِسَفاً مِنَ السَّماءِ إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ (١٨٧)} “Dediler ki: 'Sen ancak iyice büyülenmişlerdensin.' (185) 'Sen de ancak bizim gibi bir beşersin ve doğrusu biz seni yalancılardan sanıyoruz.' (186) 'Eğer doğrulardan isen, gökten üzerimize parçalar düşür.' (187)”

قالُوا إِنَّما أَنْتَ مِنَ الْمُسَحَّرِينَ وَما أَنْتَ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنا أتوا بالواو للدلالة على أنه جامع بين وصفين متنافيين للرسالة مبالغة في تكذيبه. وَإِنْ نَظُنُّكَ لَمِنَ الْكاذِبِينَ في دعواك.

{قالُوا إِنَّما أَنْتَ مِنَ الْمُسَحَّرِينَ وَما أَنْتَ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنا} Onu yalanlamada mübalağa etmek üzere, peygamberlikle bağdaşmayan iki vasfı kendinde topladığını göstermek için vâv [harfi] getirdiler. {وَإِنْ نَظُنُّكَ لَمِنَ الْكاذِبِينَ} Davanda [yalancılardan sanıyoruz].

فَأَسْقِطْ عَلَيْنا كِسَفاً مِنَ السَّماءِ قطعة منها، ولعله جواب لما أشعر به الأمر بالتقوى من التهديد. وقرأ حفص بفتح السين. إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ في دعواك.

{فَأَسْقِطْ عَلَيْنا كِسَفاً مِنَ السَّماءِ} Ondan (gökten) bir parça [düşür]. Bu, belki de takva emrinin hissettirdiği tehdide bir cevaptır. Hafs, sin harfinin fethasıyla (kisefen) okumuştur. {إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ} Davanda [doğrulardan isen].

[سورة الشعراء (٢٦) : الآيات ١٨٨ الى ١٩٠]

[Şuarâ Suresi (26): Ayetler 188'den 190'a]

قالَ رَبِّي أَعْلَمُ بِما تَعْمَلُونَ (١٨٨) فَكَذَّبُوهُ فَأَخَذَهُمْ عَذابُ يَوْمِ الظُّلَّةِ إِنَّهُ كانَ عَذابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ (١٨٩) إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً وَما كانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ (١٩٠)

{قالَ رَبِّي أَعْلَمُ بِما تَعْمَلُونَ (١٨٨) فَكَذَّبُوهُ فَأَخَذَهُمْ عَذابُ يَوْمِ الظُّلَّةِ إِنَّهُ كانَ عَذابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ (١٨٩) إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً وَما كانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ (١٩٠)} “[Şuayb] dedi ki: 'Rabbim yaptıklarınızı en iyi bilendir.' (188) Derken onu yalanladılar; bu yüzden gölge gününün azabı onları yakalayıverdi. Şüphesiz o, büyük bir günün azabıydı. (189) Muhakkak ki bunda bir ibret vardır; ama onların çoğu iman etmiş değillerdi. (190)”

قالَ رَبِّي أَعْلَمُ بِما تَعْمَلُونَ وبعذابه منزل عليكم ما أوجبه لكم عليه في وقته المقدر له لا محالة.

{قالَ رَبِّي أَعْلَمُ بِما تَعْمَلُونَ} Ve [yaptıklarınızın] azabını da en iyi bilendir; O, bunun karşılığında hak ettiğiniz şeyi, takdir edilen vaktinde üzerinize muhakkak indirecektir.

فَكَذَّبُوهُ فَأَخَذَهُمْ عَذابُ يَوْمِ الظُّلَّةِ على نحو ما اقترحوا بأن سلط الله عليهم الحر سبعة أيام حتى غلت أنهارهم وأظلتهم سحابة فاجتمعوا تحتها فأمطرت عليهم ناراً فاحترقوا. إِنَّهُ كانَ عَذابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً وَما كانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ.

{فَكَذَّبُوهُ فَأَخَذَهُمْ عَذابُ يَوْمِ الظُّلَّةِ} Talep ettikleri şekilde [yakaladı]; şöyle ki Allah yedi gün boyunca üzerlerine öyle bir sıcak musallat etti ki nehirleri kaynadı. Sonra onları bir bulut gölgeledi, altına toplandılar; üzerlerine ateş yağdırdı da yandılar. {إِنَّهُ كانَ عَذابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً وَما كانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ} “Şüphesiz o, büyük bir günün azabıydı. Muhakkak ki bunda bir ibret vardır; ama onların çoğu iman etmiş değillerdi.”

[سورة الشعراء (٢٦) : الآيات ١٩١ الى ١٩٦]

[Şuarâ Suresi (26): Ayetler 191'den 196'ya]

وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ (١٩١) وَإِنَّهُ لَتَنْزِيلُ رَبِّ الْعالَمِينَ (١٩٢) نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ (١٩٣) عَلى قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرِينَ (١٩٤) بِلِسانٍ عَرَبِيٍّ مُبِينٍ (١٩٥)

{وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ (١٩١) وَإِنَّهُ لَتَنْزِيلُ رَبِّ الْعالَمِينَ (١٩٢) نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ (١٩٣) عَلى قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرِينَ (١٩٤) بِلِسانٍ عَرَبِيٍّ مُبِينٍ (١٩٥)} “Şüphesiz senin Rabbin, elbette mutlak güç sahibidir, çok merhametlidir. (191) Muhakkak ki o (Kur'an), âlemlerin Rabbinin indirmesidir. (192) Onu Rûhu'l-Emîn (Cebrail) indirmiştir; (193) Uyarıcılardan olasın diye senin kalbine, (194) Apaçık Arapça bir lisan ile. (195)”

وَإِنَّهُ لَفِي زُبُرِ الْأَوَّلِينَ (١٩٦)

{وَإِنَّهُ لَفِي زُبُرِ الْأَوَّلِينَ (١٩٦)} “Ve şüphesiz o, öncekilerin kitaplarında da vardır. (196)”

وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ هذا آخر القصص السبع المذكورة على سبيل الاختصار تسلية لرسول الله ﷺ وتهديداً للمكذبين به، وإطراد نزول العذاب على تكذيب الأمم بعد إنذار الرسل به، واقتراحهم له استهزاء وعدم مبالاة به يدفع أن يقال إنه كان بسبب اتصالات فلكية أو كان إبتلاء لهم لا مؤاخذة على تكذيبهم.

{وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ} Bu, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i teselli etmek ve onu yalanlayanları tehdit etmek amacıyla muhtasar olarak zikredilen yedi kıssanın sonuncusudur. Elçilerin uyarmasından, onların da alay ederek ve aldırmayarak azabı talep etmelerinden sonra ümmetlerin yalanlaması üzerine azabın peş peşe inmesi; bunun astrolojik/felekî irtibatlar sebebiyle olduğu veya yalanlamalarından ötürü bir ceza değil de bir imtihan olduğu yönündeki iddiayı çürütür.

وَإِنَّهُ لَتَنْزِيلُ رَبِّ الْعالَمِينَ نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ.

{وَإِنَّهُ لَتَنْزِيلُ رَبِّ الْعالَمِينَ نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ} “Muhakkak ki o, âlemlerin Rabbinin indirmesidir. Onu Rûhu'l-Emîn indirmiştir.”

عَلى قَلْبِكَ تقرير لحقية تلك القصص وتنبيه على إعجاز القرآن ونبوة محمّد ﷺ، فإن الإخبار عنها ممن لم يتعلمها لا يكون إلا وحياً من الله ﷿، والقلب إن أراد به الروح فذاك وإن أراد به العضو فتخصيصه، لأن المعاني الروحانية إنما تنزل أولاً على الروح ثم تنتقل منه إلى القلب لما بينهما من التعلق، ثم تتصعد منه إلى الدماغ فينتقش بها لوح المتخيلة، والرُّوحُ الْأَمِينُ جبريل ﵇ فإنه أمين الله على وحيه. وقرأ ابن عامر وأبو بكر وحمزة والكسائي بتشديد الزاي ونصب الرُّوحُ الْأَمِينُ. لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرِينَ عما يؤدي إلى عذاب من فعل أو ترك.

{عَلى قَلْبِكَ} Bu kıssaların hak olduğunu teyit etmekte, Kur'an'ın mucizeliğine ve Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in peygamberliğine dikkat çekmektedir. Zira bunları kimseden öğrenmemiş birinin haber vermesi, ancak Allah azze ve celle'den bir vahiyle mümkündür. Kalp ile eğer ruh kastedildiyse mesele açıktır; şayet uzuv kastedildiyse tahsis edilmesinin sebebi şudur: Ruhani manalar önce ruha iner, aralarındaki irtibattan dolayı oradan kalbe intikal eder, ardından oradan beyne yükselir ve muhayyile levhasına nakşolur. {الرُّوحُ الْأَمِينُ} Cebrail aleyhisselâm'dır; çünkü o, vahyi konusunda Allah'ın güvenilir elçisidir. İbn Âmir, Ebû Bekr, Hamza ve Kisâî ze harfinin şeddesiyle [nezzale] ve {الرُّوحُ الْأَمِينُ} [kelimelerini] nasb ile (er-Rûha'l-Emîne) okumuşlardır. {لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرِينَ} Yapılması veya terk edilmesi azaba yol açacak şeylerden sakındıranlardan [olasın diye].

بِلِسانٍ عَرَبِيٍّ مُبِينٍ واضح المعنى لئلا يقولوا ما نصنع بما لا نفهمه فهو متعلق ب نَزَلَ، ويجوز أن يتعلق بالمنذرين أي لتكون ممن أنذروا بلغة العرب وهم هود وصالح وإسماعيل وشعيب ومحمد عليهم الصلاة والسلام.

{بِلِسانٍ عَرَبِيٍّ مُبِينٍ} 'Anlamadığımız şeyi ne yapalım?' demesinler diye anlamı apaçık [bir dille indirilmiştir]. Bu ifade {نَزَلَ} fiiline müteallıktır (bağlıdır); {الْمُنْذِرِينَ} kelimesine müteallık olması da caizdir, yani: 'Arap diliyle uyaranlardan olasın diye'; onlar da Hûd, Sâlih, İsmâil, Şuayb ve Muhammed aleyhimüssalâtü vesselâm'dır.

وَإِنَّهُ لَفِي زُبُرِ الْأَوَّلِينَ وإن ذكره أو معناه لفي الكتب المتقدمة.

{وَإِنَّهُ لَفِي زُبُرِ الْأَوَّلِينَ} Şüphesiz onun zikri veya manası önceki kitaplarda da [vardır].

[سورة الشعراء (٢٦) : الآيات ١٩٧ الى ١٩٩]

[Şuarâ Suresi (26): Ayetler 197'den 199'a]

أَوَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ آيَةً أَنْ يَعْلَمَهُ عُلَماءُ بَنِي إِسْرائِيلَ (١٩٧) وَلَوْ نَزَّلْناهُ عَلى بَعْضِ الْأَعْجَمِينَ (١٩٨) فَقَرَأَهُ عَلَيْهِمْ مَّا كانُوا بِهِ مُؤْمِنِينَ (١٩٩)

{أَوَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ آيَةً أَنْ يَعْلَمَهُ عُلَماءُ بَنِي إِسْرائِيلَ (١٩٧) وَلَوْ نَزَّلْناهُ عَلى بَعْضِ الْأَعْجَمِينَ (١٩٨) فَقَرَأَهُ عَلَيْهِمْ مَّا كانُوا بِهِ مُؤْمِنِينَ (١٩٩)} “İsrâiloğulları bilginlerinin onu bilmesi, onlar için bir delil değil midir? (197) Eğer biz onu Arap olmayanlardan birine indirseydik, (198) De bunu onlara okusaydı, yine ona inanmazlardı. (199)”

أَوَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ آيَةً على صحة القرآن أو نبوة محمد ﷺ. أَنْ يَعْلَمَهُ عُلَماءُ بَنِي إِسْرائِيلَ أن يعرفوه بنعته المذكور في كتبهم وهو تقرير لكونه دليلاً. وقرأ ابن عامر تكن بالتاء وآيَةً بالرفع على أنها الاسم والخبر لَهُمْ وأَنْ يَعْلَمَهُ بدل أو الفاعل وأَنْ يَعْلَمَهُ بدل لَهُمْ حال، أو أن الاسم ضمير القصة وآيَةً خبر أَنْ يَعْلَمَهُ والجملة خبر تكن.

{أَوَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ آيَةً} Kur'an'ın sıhhatine veya Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in peygamberliğine [bir delil değil midir]? {أَنْ يَعْلَمَهُ عُلَماءُ بَنِي إِسْرائِيلَ} Kitaplarında zikredilen vasıflarıyla onu bilmeleri [bir delil değil midir]? Bu, onun bir delil olduğunu pekiştirmektir. İbn Âmir te harfiyle {تكن} ve {آيَةً} kelimesini isim olarak merfû (âyetün), haberini de {لَهُمْ} şeklinde okumuştur; {أَنْ يَعْلَمَهُ} ise bedeldir ya da faildir ve {أَنْ يَعْلَمَهُ} bedel, {لَهُمْ} ise hâldir; yahut isim kıssa zamiridir, {آيَةً} ise {أَنْ يَعْلَمَهُ} ifadesinin haberidir ve cümle {تكن}'in haberidir.

وَلَوْ نَزَّلْناهُ عَلى بَعْضِ الْأَعْجَمِينَ كما هو زيادة في إعجازه أو بلغة العجم.

{وَلَوْ نَزَّلْناهُ عَلى بَعْضِ الْأَعْجَمِينَ} İ'cazını (mucizeliğini) artıracak şekilde olduğu gibi [Arapça olarak] veya Acemlerin diliyle [indirseydik].

فَقَرَأَهُ عَلَيْهِمْ مَّا كانُوا بِهِ مُؤْمِنِينَ لفرط عنادهم واستكبارهم، أو لعدم فهمهم واستنكافهم من اتباع العجم، والْأَعْجَمِينَ جمع أعجمي على التخفيف ولذلك جمع جمع السلامة.

{فَقَرَأَهُ عَلَيْهِمْ مَّا كانُوا بِهِ مُؤْمِنِينَ} Aşırı inatları ve kibirleri sebebiyle yahut anlamamaları ve Acemlere uymayı gururlarına yedirememeleri yüzünden [yine de inanmazlardı]. {الْأَعْجَمِينَ} tahfif (kolaylaştırma) amacıyla 'a'cemî' (أعجمي) kelimesinin çoğuludur; bu yüzden cem'-i müzekker sâlim olarak çoğul yapılmıştır.

[سورة الشعراء (٢٦) : الآيات ٢٠٠ الى ٢٠٣]

[Şuarâ Suresi (26): Ayetler 200'den 203'e]

كَذلِكَ سَلَكْناهُ فِي قُلُوبِ الْمُجْرِمِينَ (٢٠٠) لاَ يُؤْمِنُونَ بِهِ حَتَّى يَرَوُا الْعَذابَ الْأَلِيمَ (٢٠١) فَيَأْتِيَهُمْ بَغْتَةً وَهُمْ لاَ يَشْعُرُونَ (٢٠٢) فَيَقُولُوا هَلْ نَحْنُ مُنْظَرُونَ (٢٠٣)

{كَذلِكَ سَلَكْناهُ فِي قُلُوبِ الْمُجْرِمِينَ (٢٠٠) لاَ يُؤْمِنُونَ بِهِ حَتَّى يَرَوُا الْعَذابَ الْأَلِيمَ (٢٠١) فَيَأْتِيَهُمْ بَغْتَةً وَهُمْ لاَ يَشْعُرُونَ (٢٠٢) فَيَقُولُوا هَلْ نَحْنُ مُنْظَرُونَ (٢٠٣)} “İşte böylece biz onu suçluların kalplerine soktuk. (200) Can yakıcı azabı görünceye kadar ona inanmazlar. (201) Artık o azap, kendileri farkında olmadan ansızın onlara geliverir. (202) O zaman: 'Bize mühlet verilir mi acaba?' derler. (203)”

كَذلِكَ سَلَكْناهُ أدخلناه. فِي قُلُوبِ الْمُجْرِمِينَ والضمير للكفر المدلول عليه بقوله مَّا كانُوا بِهِ مُؤْمِنِينَ فتدل الآية على أنه بخلق الله، وقيل للقرآن أي أدخلناه فيها فعرفوا معانيه وإعجازه ثم لم يؤمنوا به عناداً.

{كَذلِكَ سَلَكْناهُ} Onu soktuk. {فِي قُلُوبِ الْمُجْرِمِينَ} Zamir, {مَّا كانُوا بِهِ مُؤْمِنِينَ} sözünün delalet ettiği küfre aittir; dolayısıyla ayet, küfrün Allah'ın yaratmasıyla olduğuna delalet eder. Zamirin Kur'an'a ait olduğu da söylenmiştir; yani: 'Biz onu kalplerine soktuk da manalarını ve mucizeliğini anladılar, sonra da inatlarından dolayı ona inanmadılar.'

لاَ يُؤْمِنُونَ بِهِ حَتَّى يَرَوُا الْعَذابَ الْأَلِيمَ الملجئ إلى الإِيمان.

{لاَ يُؤْمِنُونَ بِهِ حَتَّى يَرَوُا الْعَذابَ الْأَلِيمَ} İmana mecbur kılan [can yakıcı azabı görünceye kadar].

فَيَأْتِيَهُمْ بَغْتَةً في الدنيا والآخرة. وَهُمْ لاَ يَشْعُرُونَ بإتيانه.

{فَيَأْتِيَهُمْ بَغْتَةً} Dünyada ve ahirette ansızın [geliverir]. {وَهُمْ لاَ يَشْعُرُونَ} Gelişini fark etmezlerken.

فَيَقُولُوا هَلْ نَحْنُ مُنْظَرُونَ تحسراً وتأسفا.

{فَيَقُولُوا هَلْ نَحْنُ مُنْظَرُونَ} Hasret ve teessüf ile [şöyle derler: 'Acaba bize mühlet verilir mi?'].

[سورة الشعراء (٢٦) : الآيات ٢٠٤ الى ٢٠٧]

[Şuarâ Suresi (26): Ayetler 204'ten 207'ye]

أَفَبِعَذابِنا يَسْتَعْجِلُونَ (٢٠٤) أَفَرَأَيْتَ إِنْ مَتَّعْناهُمْ سِنِينَ (٢٠٥) ثُمَّ جاءَهُمْ مَّا كانُوا يُوعَدُونَ (٢٠٦) مَا أَغْنى عَنْهُمْ مَّا كانُوا يُمَتَّعُونَ (٢٠٧)

{أَفَبِعَذابِنا يَسْتَعْجِلُونَ (٢٠٤) أَفَرَأَيْتَ إِنْ مَتَّعْناهُمْ سِنِينَ (٢٠٥) ثُمَّ جاءَهُمْ مَّا كانُوا يُوعَدُونَ (٢٠٦) مَا أَغْنى عَنْهُمْ مَّا كانُوا يُمَتَّعُونَ (٢٠٧)} “Şimdi onlar bizim azabımızı mı acele istiyorlar? (204) Gördün ya, eğer biz onları yıllarca yaşatıp faydalandırsak, (205) Sonra tehdit edildikleri şey başlarına gelse, (206) O yararlandırıldıkları nimetler kendilerine hiçbir fayda sağlamayacaktır. (207)”

أَفَبِعَذابِنا يَسْتَعْجِلُونَ فيقولون أمطر عَلَيْنَا حِجَارَةً مّنَ السماء، فَأْتِنا بِما تَعِدُنا، وحالهم عند نزول العذاب طلب النظرة.

{أَفَبِعَذابِنا يَسْتَعْجِلُونَ} Şöyle diyerek: 'Üzerimize gökten taş yağdır', 'Bizi tehdit ettiğin şeyi bize getir'; oysa azap indiğindeki hâlleri mühlet istemektir.

أَفَرَأَيْتَ إِنْ مَتَّعْناهُمْ سِنِينَ ثُمَّ جاءَهُمْ مَّا كانُوا يُوعَدُونَ مَا أَغْنى عَنْهُمْ مَّا كانُوا يُمَتَّعُونَ لم يغن عنهم تمتعهم المتطاول في دفع العذاب وتخفيفه.

{أَفَرَأَيْتَ إِنْ مَتَّعْناهُمْ سِنِينَ ثُمَّ جاءَهُمْ مَّا كانُوا يُوعَدُونَ مَا أَغْنى عَنْهُمْ مَّا كانُوا يُمَتَّعُونَ} Uzun süre faydalanıp zevk sürmeleri, azabı savmada ve hafifletmede kendilerine hiçbir fayda sağlamaz.

[سورة الشعراء (٢٦) : الآيات ٢٠٨ الى ٢٠٩]

[Şuarâ Suresi (26): Ayetler 208'den 209'a]

وَما أَهْلَكْنا مِنْ قَرْيَةٍ إِلاَّ لَها مُنْذِرُونَ (٢٠٨) ذِكْرى وَما كُنَّا ظالِمِينَ (٢٠٩)

{وَما أَهْلَكْنا مِنْ قَرْيَةٍ إِلاَّ لَها مُنْذِرُونَ (٢٠٨) ذِكْرى وَما كُنَّا ظالِمِينَ (٢٠٩)} “Biz uyarıcıları olmaksızın hiçbir memleketi helak etmedik. (208) [Bu bir] öğüttür/hatırlatmadır. Biz asla zalimler olmadık. (209)”

وَما أَهْلَكْنا مِنْ قَرْيَةٍ إِلَّا لَها مُنْذِرُونَ أنذروا أهلها إلزاماً للحجة.

{وَما أَهْلَكْنا مِنْ قَرْيَةٍ إِلَّا لَها مُنْذِرُونَ} Hücceti (delili) ortaya koymak üzere halkını uyaran [uyarıcıları olmaksızın].

ذِكْرى تذكرة ومحلها النصب على العلة أو المصدر لأنها في معنى الإِنذار، أو الرفع على أنها صفة

{ذِكْرى} Hatırlatma/öğüt demektir. İ'rabdaki yeri; illet (sebep) veya inzâr manasında olduğu için masdar olarak mansubdur; yahut sıfat olarak merfûdur

مُنْذِرُونَ بإضمار ذوو، أو بجعلهم ذكرى لإِمعانهم في التذكرة، أو خبر محذوف والجملة اعتراضية. وَما كُنَّا ظالِمِينَ فنهلك غير الظالمين، أو قبل الإنذار.

{مُنْذِرُونَ} [kelimesinin sıfatıdır] ki başında 'zevû' (ذوو) takdir edilir; yahut hatırlatmada ileri gittikleri için kendileri 'zikrâ' kılınmıştır; ya da mahzuf bir [mübtedanın] haberidir ve cümle itiraziyyedir (ara cümledir). {وَما كُنَّا ظالِمِينَ} Ki zalim olmayanları yahut uyarmadan önce [herhangi birini] helak etmiş olalım.

[سورة الشعراء (٢٦) : الآيات ٢١٠ الى ٢١٣]

[Şuarâ Suresi (26): Ayetler 210'dan 213'e]

وَما تَنَزَّلَتْ بِهِ الشَّياطِينُ (٢١٠) وَما يَنْبَغِي لَهُمْ وَما يَسْتَطِيعُونَ (٢١١) إِنَّهُمْ عَنِ السَّمْعِ لَمَعْزُولُونَ (٢١٢) فَلا تَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ فَتَكُونَ مِنَ الْمُعَذَّبِينَ (٢١٣)

{وَما تَنَزَّلَتْ بِهِ الشَّياطِينُ (٢١٠) وَما يَنْبَغِي لَهُمْ وَما يَسْتَطِيعُونَ (٢١١) إِنَّهُمْ عَنِ السَّمْعِ لَمَعْزُولُونَ (٢١٢) فَلا تَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ فَتَكُونَ مِنَ الْمُعَذَّبِينَ (٢١٣)} “Onu şeytanlar indirmedi. (210) Bu onlara hem yaraşmaz hem de buna güç yetiremezler. (211) Şüphesiz onlar işitmekten kesinlikle uzak tutulmuşlardır. (212) Öyleyse Allah ile beraber başka bir ilaha yalvarma; yoksa azap edilenlerden olursun. (213)”

وَما تَنَزَّلَتْ بِهِ الشَّياطِينُ كما زعم المشركون أنه من قبيل ما يلقي الشياطين على الكهنة.

{وَما تَنَزَّلَتْ بِهِ الشَّياطِينُ} Müşriklerin, onun şeytanların kâhinlere fısıldadığı türden bir şey olduğunu iddia ettikleri gibi değildir.

وَما يَنْبَغِي لَهُمْ وما يصح لهم أن يتنزلوا به. وَما يَسْتَطِيعُونَ وما يقدرون.

{وَما يَنْبَغِي لَهُمْ} Onu indirmeleri kendilerine uygun düşmez/yakışmaz. {وَما يَسْتَطِيعُونَ} Ve [buna] güçleri de yetmez.

إِنَّهُمْ عَنِ السَّمْعِ لكلام الملائكة. لَمَعْزُولُونَ لأنه مشروط بمشاركة في صفاء الذات وقبول فيضان الحق والانتقاش بالصور الملكوتية، ونفوسهم خبيثة ظلمانية شريرة بالذات لا تقبل ذلك والقرآن مشتمل على حقائق ومغيبات لا يمكن تلقيها إلا من الملائكة.

{إِنَّهُمْ عَنِ السَّمْعِ} Meleklerin kelamını işitmekten [uzak tutulmuşlardır]. {لَمَعْزُولُونَ} Çünkü bu [işitme], zatın saflığında bir ortaklığa, Hakk'ın feyzini kabule ve melekût âleminin suretleriyle nakşolunmaya bağlıdır. Onların (şeytanların) nefisleri ise bizzat habis, karanlık ve şerlidir; bunu kabul etmez. Kur'an ise ancak meleklerden alınabilecek hakikatleri ve gaybî bilgileri içermektedir.

فَلا تَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ فَتَكُونَ مِنَ الْمُعَذَّبِينَ تهييج لإِزدياد الإِخلاص ولطف لسائر المكلفين.

{فَلا تَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ فَتَكُونَ مِنَ الْمُعَذَّبِينَ} [Bu hitap], ihlası artırmaya yönelik bir teşvik ve diğer mükellefler için bir lütuftur.

[سورة الشعراء (٢٦) : الآيات ٢١٤ الى ٢١٦]

[Şuarâ Suresi (26): Ayetler 214'ten 216'ya]

وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ (٢١٤) وَاخْفِضْ جَناحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ (٢١٥) فَإِنْ عَصَوْكَ فَقُلْ إِنِّي بَرِيءٌ مِمَّا تَعْمَلُونَ (٢١٦)

{وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ (٢١٤) وَاخْفِضْ جَناحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ (٢١٥) فَإِنْ عَصَوْكَ فَقُلْ إِنِّي بَرِيءٌ مِمَّا تَعْمَلُونَ (٢١٦)} “En yakın akrabanı uyar. (214) Sana uyan müminlere kanadını indir (şefkat ve tevazu göster). (215) Eğer sana karşı gelirlerse: 'Şüphesiz ben sizin yaptıklarınızdan uzağım' de. (216)”

وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ الأقرب منهم فالأقرب فإن الاهتمام بشأنهم أهم.

{وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ} Onlardan en yakın olandan başlayarak derece derece yakınlarını [uyar]; zira onların durumuna ihtimam göstermek daha mühimdir.

روي أنه لما نزلت صعد الصفا وناداهم فخذاً فخذاً حتى اجتمعوا إليه فقال: «لو أخبرتكم أن بسفح هذا الجبل خيلاً أكنتم مصدقي» قالوا نعم قال: «فإني نَذِيرٌ لَّكُمْ بَيْنَ يَدَىْ عذاب شديد» .

Rivayet edildiğine göre bu ayet indiğinde [Resûlullah] Safâ tepesine çıktı ve kabile kabile onları çağırdı. Nihayet etrafında toplandıklarında şöyle buyurdu: «Şu dağın eteğinde atlılar olduğunu size haber versem beni doğrular mısınız?» Onlar: 'Evet' dediler. O da: «Öyleyse ben, şiddetli bir azabın öncesinde size [gönderilmiş] bir uyarıcıyım» buyurdu.

وَاخْفِضْ جَناحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ لين جانبك لهم مستعار من خفض الطائر جناحه إذا أراد أن ينحط، ومِنَ للتبيين لأن من اتبع أعم ممن اتبع لدين أو غيره، أو للتبعيض على أن المراد مِنَ الْمُؤْمِنِينَ المشارفون للإِيمان أو المصدقون باللسان.

{وَاخْفِضْ جَناحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ} Onlara karşı yumuşak davran. [Bu ifade], kanadını indirmek istediğinde kuşun kanadını indirmesinden istiaredir. {مِنَ} (min) edatı tebyin (açıklama) içindir; çünkü "tabi olan kimse" ifadesi din veya başka bir sebeple tabi olandan daha geneldir. Ya da {مِنَ الْمُؤْمِنِينَ} ifadesinden kastın imanın eşiğinde olanlar veya dille tasdik edenler olması üzere teb'îz (kısmilik) içindir.

فَإِنْ عَصَوْكَ ولم يتبعوك. فَقُلْ إِنِّي بَرِيءٌ مِمَّا تَعْمَلُونَ مما تعملونه أو من أعمالكم.

{فَإِنْ عَصَوْكَ} Eğer sana karşı gelir ve sana tabi olmazlarsa. {فَقُلْ إِنِّي بَرِيءٌ مِمَّا تَعْمَلُونَ} Yaptığınız şeylerden veya sizin amellerinizden [uzağım].

[سورة الشعراء (٢٦) : الآيات ٢١٧ الى ٢٢٠]

[Şuarâ Suresi (26): Ayetler 217'den 220'ye]

وَتَوَكَّلْ عَلَى الْعَزِيزِ الرَّحِيمِ (٢١٧) الَّذِي يَراكَ حِينَ تَقُومُ (٢١٨) وَتَقَلُّبَكَ فِي السَّاجِدِينَ (٢١٩) إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (٢٢٠)

{وَتَوَكَّلْ عَلَى الْعَزِيزِ الرَّحِيمِ (٢١٧) الَّذِي يَراكَ حِينَ تَقُومُ (٢١٨) وَتَقَلُّبَكَ فِي السَّاجِدِينَ (٢١٩) إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (٢٢٠)} “O çok güçlü ve çok merhametli olana tevekkül et. (217) O ki, [namaza] kalktığın zaman seni görür. (218) Secde edenler arasındaki dolaşmanı da (görür). (219) Şüphesiz O, hakkıyla işitendir, hakkıyla bilendir. (220)”

وَتَوَكَّلْ عَلَى الْعَزِيزِ الرَّحِيمِ الذي يقدر على قهر أعدائه ونصر أوليائه يكفك شر من يعصيك منهم ومن غيرهم. وقرأ نافع وابن عامر «فتوكل» على الإِبدال من جواب الشرط.

{وَتَوَكَّلْ عَلَى الْعَزِيزِ الرَّحِيمِ} Düşmanlarını kahretmeye ve dostlarına yardım etmeye gücü yetene [tevekkül et]; O, onlardan ve başkalarından sana karşı gelenlerin şerrine karşı sana yeter. Nâfi ve İbn Âmir, şartın cevabından bedel olarak «fetevakkel» şeklinde okumuştur.

الَّذِي يَراكَ حِينَ تَقُومُ

{الَّذِي يَراكَ حِينَ تَقُومُ} O ki, [namaza] kalktığın zaman seni görür.

إلى التهجد.

Teheccüde [kalktığın zaman seni gören].

وَتَقَلُّبَكَ فِي السَّاجِدِينَ وترددك في تصفح أحوال المجتهدين

{وَتَقَلُّبَكَ فِي السَّاجِدِينَ} Gayret edenlerin durumlarını incelemedeki dolaşmanı da [görür].

كما روي أنه ﵇ لما نسخ قيام فرض الليل طاف ﵇ تلك الليلة ببيوت أصحابه لينظر ما يصنعون حرصاً على كثرة طاعاتهم، فوجدها كبيوت الزنابير لما سمع بها من دندنتهم بذكر الله وتلاوة القرآن. أو تصرفك فيما بين المصلين بالقيام والركوع والسجود والقعود إذا أممتهم، وإنما وصفه الله تعالى بعلمه بحاله التي بها يستأهل ولايته بعد وصفه بأن من شأنه قهر أعدائه ونصر أوليائه تحقيقاً للتوكل وتطميناً لقلبه عليه.

Nitekim rivayet edildiğine göre aleyhisselâm, gece kıyamının farziyeti neshedildiğinde, taatlerinin çokluğuna olan düşkünlüğünden dolayı ne yaptıklarına bakmak için o gece ashabının evlerini dolaştı; Allah'ı zikir ve Kur'an tilaveti mırıltılarını işitince oraları arı kovanları gibi buldu. Veya onlara imamlık ettiğinde kıyam, rükû, secde ve kuûd ile namaz kılanlar arasındaki hareketlerini [görür]. Allah Teâlâ, düşmanlarını kahretmek ve dostlarına yardım etmek O'nun şanından olduğunu belirttikten sonra, tevekkülü pekiştirmek ve O'na karşı kalbini teskin etmek için, Kendisinin himayesine layık kılan hali hakkındaki ilmiyle O'nu (Resûlullah'ı) nitelemiştir.

إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ لما تقوله. الْعَلِيمُ بما تنويه.

{إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ} Söylediklerini işitendir. {الْعَلِيمُ} Niyet ettiklerini bilendir.

[سورة الشعراء (٢٦) : الآيات ٢٢١ الى ٢٢٣]

[Şuarâ Suresi (26): Ayetler 221'den 223'e]

هَلْ أُنَبِّئُكُمْ عَلى مَنْ تَنَزَّلُ الشَّياطِينُ (٢٢١) تَنَزَّلُ عَلى كُلِّ أَفَّاكٍ أَثِيمٍ (٢٢٢) يُلْقُونَ السَّمْعَ وَأَكْثَرُهُمْ كاذِبُونَ (٢٢٣)

{هَلْ أُنَبِّئُكُمْ عَلى مَنْ تَنَزَّلُ الشَّياطِينُ (٢٢١) تَنَزَّلُ عَلى كُلِّ أَفَّاكٍ أَثِيمٍ (٢٢٢) يُلْقُونَ السَّمْعَ وَأَكْثَرُهُمْ كاذِبُونَ (٢٢٣)} “Şeytanların kime ineceğini size haber vereyim mi? (221) Onlar her iftiracı, günahkâra inerler. (222) Onlar [şeytanlara] kulak verirler ve onların çoğu yalancıdırlar. (223)”

هَلْ أُنَبِّئُكُمْ عَلى مَنْ تَنَزَّلُ الشَّياطِينُ تَنَزَّلُ عَلى كُلِّ أَفَّاكٍ أَثِيمٍ لما بين أن القرآن لا يصح أن يكون مما تنزلت به الشياطين أكد ذلك بأن بين أن محمّدا ﷺ لا يصح أن يتنزلوا عليه من وجهين: أحدهما أنه إنما يكون على شرير كذاب كثير الإِثم، فإن اتصال الإِنسان بالغائبات لما بينهما من التناسب والتواد وحال محمّد ﷺ على خلاف ذلك. وثانيهما قوله:

{هَلْ أُنَبِّئُكُمْ عَلى مَنْ تَنَزَّلُ الشَّياطِينُ تَنَزَّلُ عَلى كُلِّ أَفَّاكٍ أَثِيمٍ} Kur'an'ın şeytanların indirdiği bir şey olamayacağını beyan edince, iki yönden şeytanların Muhammed'e sallallâhu aleyhi ve sellem inemeyeceğini açıklayarak bunu pekiştirdi: Birincisi, bu ancak şerli, aşırı yalancı ve çok günahkâr kimselere olur. Çünkü insanın gaybî varlıklarla irtibatı aralarındaki uygunluk ve yakınlıktan kaynaklanır; Muhammed'in sallallâhu aleyhi ve sellem hali ise bunun tam zıddıdır. İkincisi de şu buyruğudur:

يُلْقُونَ السَّمْعَ وَأَكْثَرُهُمْ كاذِبُونَ أي الأفاكون يلقون السمع إلى الشياطين فيتلقون منهم ظنوناً وأمارات لنقصان علمهم، فيضمون إليها على حسب تخيلاتهم أشياء لا يطابق أكثرها كما

{يُلْقُونَ السَّمْعَ وَأَكْثَرُهُمْ كاذِبُونَ} Yani iftiracılar şeytanlara kulak verirler ve ilimlerinin eksikliği sebebiyle onlardan zanlar ve işaretler alırlar; sonra hayal güçlerine göre bunlara çoğu hakikate uymayan şeyler katarlar; nitekim

جاء في الحديث «الكلمة يخطفها الجني فيقرها في أذن وليه فيزيد فيها أكثر من مائة كذبة»

hadiste şöyle gelmiştir: «Cin bir kelimeyi kapar da onu dostunun kulağına fısıldar, o da içine yüz yalandan fazlasını katar.»

ولا كذلك محمّد ﷺ، فإنه أخبر عن مغيبات كثيرة لا تحصى وقد طابق كلها، وقد فسر الأكثر بالكل لقوله تعالى: كُلِّ أَفَّاكٍ أَثِيمٍ. والأظهر أن الأكثرية باعتبار أقوالهم على معنى أن هؤلاء قل من يصدق منهم فيما يحكي عن الجني. وقيل الضمائر للشياطين أي يلقون السمع إلى الملأ الأعلى قبل أن يرجموا فيختطفون منهم بعض المغيبات ويوحون به إلى أوليائهم أو يلقون مسموعهم منهم إلى أوليائهم وأكثرهم كاذبون فيما يوحون به إليهم إذ يسمعونهم لا على نحو ما تكلمت به الملائكة لشرارتهم، أو لقصور فهمهم أو ضبطهم أو إفهامهم.

Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem ise böyle değildir; çünkü o sayılamayacak kadar çok gaybî haberler vermiş ve hepsi tastamam doğru çıkmıştır. Allah Teâlâ'nın {كُلِّ أَفَّاكٍ أَثِيمٍ} kavlinden ötürü "çoğu" kelimesi "hepsi" olarak da tefsir edilmiştir. Daha açık olan görüşe göre çokluk sözleri itibarıyladır; yani bu kimselerden cinden naklettikleri hususunda doğru söyleyen pek azdır. Zamirlerin şeytanlara ait olduğu da söylenmiştir; yani onlar taşlanmadan önce Mele-i A‘lâ'ya kulak verirler, onlardan bazı gayb haberlerini kapıp dostlarına vahyederler (fısıldarlar) veya onlardan işittiklerini dostlarına aktarırlar; onlara vahyettikleri hususunda da çoğu yalancıdır; çünkü şerliliklerinden ötürü yahut anlama, kavrama veya anlatma eksikliklerinden dolayı meleklere ait sözleri konuşulduğu gibi işitmezler.

[سورة الشعراء (٢٦) : الآيات ٢٢٤ الى ٢٢٦]

[Şuarâ Suresi (26): Ayetler 224'ten 226'ya]

وَالشُّعَراءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغاوُونَ (٢٢٤) أَلَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فِي كُلِّ وادٍ يَهِيمُونَ (٢٢٥) وَأَنَّهُمْ يَقُولُونَ ما لا يَفْعَلُونَ (٢٢٦)

{وَالشُّعَراءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغاوُونَ (٢٢٤) أَلَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فِي كُلِّ وادٍ يَهِيمُونَ (٢٢٥) وَأَنَّهُمْ يَقُولُونَ ما لا يَفْعَلُونَ (٢٢٦)} “Şairlere ise azgınlar tabi olur. (224) Görmedin mi ki onlar her vadide şaşkınca dolaşırlar? (225) Ve onlar gerçekten yapmadıkları şeyleri söylerler. (226)”

وَالشُّعَراءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغاوُونَ وأتباع محمّد ﷺ ليسوا كذلك، وهو استئناف أبطل كونه ﵊ شاعرا وقرره بقوله:

{وَالشُّعَراءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغاوُونَ} Muhammed'e sallallâhu aleyhi ve sellem tabi olanlar ise öyle değildir. Bu, onun aleyhisselâm şair olduğunu iptal eden yeni bir başlangıç cümlesidir ve bunu şu sözüyle pekiştirmiştir:

أَلَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فِي كُلِّ وادٍ يَهِيمُونَ لأن أكثر مقدماتهم خيالات لا حقيقة لها، وأغلب كلماتهم في النسيب بالحرم والغزل والابتهار وتمزيق الأعراض والقدح في الأنساب والوعد الكاذب والافتخار الباطل ومدح من لا يستحقه والإطراء فيه، وإليه أشار بقوله:

{أَلَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فِي كُلِّ وادٍ يَهِيمُونَ} Çünkü onların dayanaklarının çoğu aslı olmayan hayallerdir; sözlerinin ekserisi haremdeki kadınlara teşbib (aşk şiiri), gazel, iftira ile övünme, ırzları parçalama, neseplere dil uzatma, yalan vaat, batıl övünme, layık olmayanı övme ve aşırı methiyeler düzmedir. Şairlerin bu durumuna şu buyruğuyla işaret etmiştir:

وَأَنَّهُمْ يَقُولُونَ ما لا يَفْعَلُونَ وكأنه لما كان إعجاز القرآن من جهة اللفظ والمعنى، وقد قدحوا في المعنى بأنه مما تنزلت به الشياطين، وفي اللفظ بأنه من جنس كلام الشعراء تكلم في القسمين وبين منافاة القرآن لهما ومضادة حال الرسول ﷺ لحال أربابهما. وقرأ نافع يَتَّبِعُهُمُ على التخفيف، وقرئ بالتشديد وتسكين العين تشبيها لبعضه بعضا.

{وَأَنَّهُمْ يَقُولُونَ ما لا يَفْعَلُونَ} Sanki Kur'an'ın mucizeliği lafız ve mana cihetinden olduğu için; onlar da manayı şeytanların indirdiği bir şey diyerek, lafzı ise şairlerin sözü cinsinden diyerek karalamış oldukları için her iki kısım hakkında konuşmuş, Kur'an'ın bunlara olan zıddiyetini ve Resûl'ün sallallâhu aleyhi ve sellem halinin o ikisinin ehline olan zıtlığını açıklamıştır. Nâfi {يَتَّبِعُهُمُ} kelimesini tahfif ile (şeddesiz) okumuştur; bazı harflerin birbirine benzetilmesi sebebiyle şeddeli ve ayın harfinin sükûnu ile de okunmuştur.

[سورة الشعراء (٢٦) : آية ٢٢٧]

[Şuarâ Suresi (26): Ayet 227]

إِلاَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَذَكَرُوا اللَّهَ كَثِيراً وَانْتَصَرُوا مِنْ بَعْدِ مَا ظُلِمُوا وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ (٢٢٧)

{إِلاَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَذَكَرُوا اللَّهَ كَثِيراً وَانْتَصَرُوا مِنْ بَعْدِ مَا ظُلِمُوا وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ (٢٢٧)} “Ancak iman edip salih ameller işleyenler, Allah'ı çokça zikredenler ve haksızlığa uğradıktan sonra haklarını savunanlar müstesnadır. Zulmedenler, hangi dönüş yerine döneceklerini yakında bileceklerdir. (227)”

إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَذَكَرُوا اللَّهَ كَثِيراً وَانْتَصَرُوا مِنْ بَعْدِ مَا ظُلِمُوا استثناء للشعراء المؤمنين الصالحين الذين يكثرون ذكر الله ويكون أكثر أشعارهم في التوحيد والثناء على الله تعالى والحث على طاعته، ولو قالوا هجوا أرادوا به الانتصار ممن هجاهم ومكافحة هجاة المسلمين كعبد الله بن رواحة وحسان بن ثابت والكعبين،

{إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَذَكَرُوا اللَّهَ كَثِيراً وَانْتَصَرُوا مِنْ بَعْدِ مَا ظُلِمُوا} İman eden, salih ameller işleyen, Allah'ı çokça zikreden, şiirlerinin çoğu tevhid, Allah Teâlâ'ya övgü ve O'na itaate teşvik olan mümin ve salih şairler için bir istisnadır. Şayet hiciv söylerlerse de bununla kendilerini hicvedenlere karşı intikam almayı ve Abdullah b. Revâha, Hassân b. Sâbit ve iki Kâ'b gibi Müslümanları hicvedenlerle mücadele etmeyi kastetmişlerdir.

وكان ﵊ يقول لحسان «قل وروح القدس معك» .

Resûlullah aleyhisselâm, Hassân'a: «Söyle! Rûhu'l-Kudüs seninle beraberdir» buyururdu.

وعن كعب بن مالك أنه ﵊ قال له «اهجهم فو الّذي نفسي بيده لهو أشد عليهم من النبل»

Kâ'b b. Mâlik'ten rivayet edildiğine göre aleyhisselâm ona şöyle buyurmuştur: «Onları hicvet; zira canım elinde olana yemin olsun ki bu, onlara oktan daha tesirlidir.»

وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ تهديد شديد لما في سيعلم من الوعيد البليغ وفي الذين ظلموا من الإطلاق والتعميم، وفي أي منقلب ينقلبون أي بعد الموت من الإيهام والتهويل، وقد تلاها أبو بكر لعمر رضي الله تعالى عنهما حين عهد

{وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ} Şiddetli bir tehdittir; zira "bilecektir" ifadesinde beliğ bir azap tehdidi, {الَّذِينَ ظَلَمُوا} ifadesinde mutlaklık ve genelleme, {أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ} ifadesinde yani ölümden sonraki akıbet hususunda müphemlik ve dehşet verme vardır. Ebû Bekir, Ömer'e radıyallâhu anhümâ ahitte bulunduğunda

إليه، وقرئ «أي منفلت ينفلتون» من الانفلات وهو النجاة والمعنى: أن الظالمين يطمعون أن ينفلتوا عن عذاب الله وسيعلمون أن ليس لهم وجه من وجوه الانفلات.

ona bu ayeti okumuştur. Kurtulmak anlamına gelen infisât kökünden «ayye munfeletin yenfeletûn» şeklinde de okunmuştur; manası şöyledir: Zalimler Allah'ın azabından kurtulmayı umarlar, oysa kurtuluş için hiçbir yollarının olmadığını yakında bileceklerdir.

عن النبي ﷺ «من قرأ سورة الشعراء كان له من الأجر عشر حسنات بعدد من صدق بنوح وكذب به وهود وصالح وشعيب وإبراهيم وبعدد من كذب بعيسى وصدق بمحمّد عليهم الصلاة والسلام» .

Nebi'den sallallâhu aleyhi ve sellem: «Kim Şuarâ Suresini okursa, Nûh'u, Hûd'u, Sâlih'i, Şuayb'ı ve İbrâhim'i tasdik edenlerin ve yalanlayanların sayısı kadar ve Îsâ'yı yalanlayanlar ile Muhammed'i -aleyhimüsseleme vesselâm- tasdik edenlerin sayısı kadar kendisine onar hasene mükâfat verilir.»