[سورة القصص (٢٨) : الآيات ٧٤ الى ٧٥]
[Kasas Suresi (28), Âyetler 74-75]
وَيَوْمَ يُنادِيهِمْ فَيَقُولُ أَيْنَ شُرَكائِيَ الَّذِينَ كُنْتُمْ تَزْعُمُونَ (٧٤) وَنَزَعْنا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيداً فَقُلْنا هاتُوا بُرْهانَكُمْ فَعَلِمُوا أَنَّ الْحَقَّ لِلَّهِ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَّا كانُوا يَفْتَرُونَ (٧٥)
{ وَيَوْمَ يُنادِيهِمْ فَيَقُولُ أَيْنَ شُرَكائِيَ الَّذِينَ كُنْتُمْ تَزْعُمُونَ (٧٤) وَنَزَعْنا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيداً فَقُلْنا هاتُوا بُرْهانَكُمْ فَعَلِمُوا أَنَّ الْحَقَّ لِلَّهِ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَّا كانُوا يَفْتَرُونَ (٧٥) } “Ve o gün onlara seslenir de: 'İddia edip durduğunuz ortaklarım nerede?' der. Her ümmetten bir şahit çıkarırız da: 'Kesin delilinizi getirin!' deriz. O zaman hakkın Allah'a ait olduğunu bilirler ve uydurdukları şeyler kendilerinden kaybolup gider.”
وَيَوْمَ يُنادِيهِمْ فَيَقُولُ أَيْنَ شُرَكائِيَ الَّذِينَ كُنْتُمْ تَزْعُمُونَ تقريع بعد تقريع للإشعار بأنه لا شيء أجلب لغضب الله من الإِشراك به، أو الأول لتقرير فساد رأيهم والثاني لبيان أنه لم يكن عن سند وإنما كان محض تشه وهوى.
{ وَيَوْمَ يُنادِيهِمْ فَيَقُولُ أَيْنَ شُرَكائِيَ الَّذِينَ كُنْتُمْ تَزْعُمُونَ } “Ve o gün onlara seslenir de: 'İddia edip durduğunuz ortaklarım nerede?' der.” Allah'a ortak koşmaktan daha fazla O'nun gazabını çeken hiçbir şeyin olmadığını hissettirmek için azarlama üstüne azarlamadır; yahut birincisi onların görüşlerinin bozukluğunu tescillemek, ikincisi ise bunun bir dayanağa dayanmadığını, yalnızca sırf bir arzu ve hevesten ibaret olduğunu açıklamak içindir.
وَنَزَعْنا وأخرجنا. مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيداً وهو نبيهم يشهد عليهم بما كانوا عليه. فَقُلْنا للأمم.
{ وَنَزَعْنا } “Ve çıkarırız”, çekip çıkarırız. { مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيداً } “Her ümmetten bir şahit”, o da üzerlerinde bulundukları duruma karşı aleyhlerine şahitlik edecek olan peygamberleridir. { فَقُلْنا } “Ve deriz”, ümmetlere [deriz]:
هاتُوا بُرْهانَكُمْ على صحة ما كنتم تدينون به. فَعَلِمُوا حينئذ. أَنَّ الْحَقَّ لِلَّهِ في الألوهية لا يشاركه فيها أحد. وَضَلَّ عَنْهُمْ وغاب عنهم غيبة الضائع. مَّا كانُوا يَفْتَرُونَ من الباطل.
{ هاتُوا بُرْهانَكُمْ } “Kesin delilinizi getirin!”, din edindiğiniz şeylerin doğruluğuna dair. { فَعَلِمُوا } “O zaman bilirler”, o vakit [anlarlar]. { أَنَّ الْحَقَّ لِلَّهِ } “Hakkın Allah'a ait olduğunu”, ulûhiyette hiçbir kimsenin O'na ortak olamayacağını. { وَضَلَّ عَنْهُمْ } “Ve onlardan kaybolup gider”, yitip giden bir şeyin kayboluşu gibi onlardan gayb olur. { مَّا كانُوا يَفْتَرُونَ } “Uydurdukları şeyler”, uydurdukları batıl şeyler.
[سورة القصص (٢٨) : الآيات ٧٦ الى ٧٨]
[Kasas Suresi (28), Âyetler 76-78]
إِنَّ قارُونَ كانَ مِنْ قَوْمِ مُوسى فَبَغى عَلَيْهِمْ وَآتَيْناهُ مِنَ الْكُنُوزِ ما إِنَّ مَفاتِحَهُ لَتَنُوأُ بِالْعُصْبَةِ أُولِي الْقُوَّةِ إِذْ قالَ لَهُ قَوْمُهُ لا تَفْرَحْ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْفَرِحِينَ (٧٦) وَابْتَغِ فِيما آتاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَلا تَنْسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيا وَأَحْسِنْ كَما أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ وَلا تَبْغِ الْفَسادَ فِي الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ (٧٧) قالَ إِنَّما أُوتِيتُهُ عَلى عِلْمٍ عِنْدِي أَوَلَمْ يَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ قَدْ أَهْلَكَ مِنْ قَبْلِهِ مِنَ الْقُرُونِ مَنْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُ قُوَّةً وَأَكْثَرُ جَمْعاً وَلا يُسْئَلُ عَنْ ذُنُوبِهِمُ الْمُجْرِمُونَ (٧٨)
{ إِنَّ قارُونَ كانَ مِنْ قَوْمِ مُوسى فَبَغى عَلَيْهِمْ وَآتَيْناهُ مِنَ الْكُنُوزِ ما إِنَّ مَفاتِحَهُ لَتَنُوأُ بِالْعُصْبَةِ أُولِي الْقُوَّةِ إِذْ قالَ لَهُ قَوْمُهُ لا تَفْرَحْ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْفَرِحِينَ (٧٦) وَابْتَغِ فِيما آتاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَلا تَنْسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيا وَأَحْسِنْ كَما أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ وَلا تَبْغِ الْفَسادَ فِي الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ (٧٧) قالَ إِنَّما أُوتِيتُهُ عَلى عِلْمٍ عِنْدِي أَوَلَمْ يَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ قَدْ أَهْلَكَ مِنْ قَبْلِهِ مِنَ الْقُرُونِ مَنْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُ قُوَّةً وَأَكْثَرُ جَمْعاً وَلا يُسْئَلُ عَنْ ذُنُوبِهِمُ الْمُجْرِمُونَ (٧٨) } “Şüphesiz Karun, Musa'nın kavmindendi; onlara karşı azgınlık etti. Biz ona öyle hazineler vermiştik ki, anahtarlarını taşımak bile güçlü kuvvetli bir topluluğa ağır gelirdi. Hani kavmi ona şöyle demişti: 'Şımarma! Çünkü Allah şımaranları sevmez. Allah'ın sana verdiğinden ahiret yurdunu ara; dünyadan da nasibini unutma. Allah'ın sana iyilik yaptığı gibi sen de iyilik yap ve yeryüzünde bozgunculuk arama. Çünkü Allah bozguncuları sevmez.' O: 'Bu bana ancak bendeki bir bilgi sayesinde verildi' dedi. O bilmez mi ki Allah, kendisinden önceki nesillerden ondan daha güçlü ve daha çok servet toplamış kimseleri helak etmiştir? Mücrimlerden günahları sorulmaz.”
إِنَّ قارُونَ كانَ مِنْ قَوْمِ مُوسى كان ابن عمه يصهر بن قاهث بن لاوي وكان ممن آمن به. فَبَغى عَلَيْهِمْ فطلب الفضل عليهم وأن يكونوا تحت أمره، أو تكبر عليهم أو ظلمهم. قيل وذلك حين ملكه فرعون على بني إسرائيل، أو حسدهم لما
{ إِنَّ قارُونَ كانَ مِنْ قَوْمِ مُوسى } “Şüphesiz Karun, Musa'nın kavmindendi”, Mûsâ'nın amcasının oğlu idi; Yeshar b. Kâhis b. Lâvî'dir ve ona iman edenlerdendi. { فَبَغى عَلَيْهِمْ } “Onlara karşı azgınlık etti”, onlara üstünlük tasladı ve kendi emri altına girmelerini istedi; yahut onlara karşı kibirlendi ya da onlara zulmetti. Firavun'un onu İsrâiloğulları üzerine yönetici tayin ettiği zaman böyle yaptığı, yahut şu rivayetten dolayı onları kıskandığı söylenmiştir:
روي أنه قال لموسى ﵇: لك الرسالة ولهارون الحبورة وأنا في غير شيء إلى متى أصبر قال موسى هذا صنع الله.
Rivayet edildiğine göre Mûsâ aleyhisselâm'a: «Peygamberlik sana, kâhinlik ve başrahiplik Harun'a ait oldu; bana ise hiçbir şey kalmadı, daha ne zamana kadar sabredeyim?» demiş; Mûsâ da: «Bu Allah'ın takdiridir» cevabını vermiştir.
وَآتَيْناهُ مِنَ الْكُنُوزِ من الأموال المدخرة. مَا إِنَّ مَفاتِحَهُ مفاتيح صناديقه جمع مفتح بالكسر وهو ما يفتح به، وقيل خزائنه وقياس واحدها المفتح. لَتَنُوأُ بِالْعُصْبَةِ أُولِي الْقُوَّةِ
{ وَآتَيْناهُ مِنَ الْكُنُوزِ } “Biz ona öyle hazineler vermiştik ki”, biriktirilmiş mallardan vermiştik. { مَا إِنَّ مَفاتِحَهُ } “Anahtarlarını”, sandıklarının anahtarlarını. [Mefâtih], esre ile okunan ve kendisiyle kilit açılan alet anlamına gelen Miftah (مِفْتَح) kelimesinin çoğuludur; hazineleri olduğu da söylenmiştir ki bunun tekili kural olarak Meftah'tır. { لَتَنُوأُ بِالْعُصْبَةِ أُولِي الْقُوَّةِ } “Güçlü kuvvetli bir topluluğa ağır gelirdi”
خبر إن والجملة صلة ما وهو ثاني مفعولي آتى، وناء به الحمل إذا أثقله حتى أماله، والعصبة والعصابة الجماعة الكثيرة واعصوصبوا اجتمعوا. وقرئ «لينوء» بالياء على إعطاء المضاف حكم المضاف إليه. إِذْ قالَ لَهُ قَوْمُهُ منصوب ب «تنوء» . لاَ تَفْرَحْ لا تبطر والفرح بالدنيا مذموم مطلقاً لأنه نتيجة حبها والرضا بها والذهول عن ذهابها، فإن العلم بأن ما فيها من اللذة مفارقة لا محالة يوجب الترح كما قيل:
{ إِنَّ }'nin haberidir; bu cümle { مَا }'nın sılasıdır ve { آتَى } fiilinin ikinci mef'ûlüdür. Yük bir kimseyi ağır basıp eğdiğinde «ناء به الحمل» denir. Usbe ve Isâbe kalabalık topluluk demektir; «اعصوصبوا» ise toplandılar anlamına gelir. Muzafın hükmünün muzafun ileyhe verilmesi kuralına dayanılarak «لينوء» şeklinde ye ile de okunmuştur. { إِذْ قالَ لَهُ قَوْمُهُ } “Hani kavmi ona şöyle demişti”, [bu ifade] { تَنُوءُ } fiili ile mansubdur. { لا تَفْرَحْ } “Şımarma!”, azıp şımarma. Dünyalıkla sevinip şımarmak mutlak olarak yerilmiştir; zira bu, dünyayı sevmenin, ona razı olmanın ve onun geçip gideceğinden gaflet etmenin bir sonucudur. Nitekim dünyadaki lezzetin muhakkak yok olacağını bilmek kederi gerektirir. Şiirde denildiği gibi:
أَشد الغَمَّ عِنْدِي فِي سُرُور ... تَيَقّن عَنْهُ صَاحِبهُ انتِقَالاَ
Benim nazarımda kederin en şiddetlisi, sahibinin geçip gideceğini kesin olarak bildiği bir sevinç ânındaki [hüzündür].
ولذلك قال تعالى: وَلا تَفْرَحُوا بِما آتاكُمْ، وعلل النهي ها هنا بكونه مانعاً من محبة الله تعالى فقال:
Bu sebeple Allah Teâlâ: { وَلا تَفْرَحُوا بِما آتاكُمْ } “Size verdiğine sevinip şımarmayasınız” buyurmuştur. Burada ise yasağın gerekçesini, Allah Teâlâ'nın sevgisine engel oluşuyla açıklayarak şöyle buyurmuştur:
إِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْفَرِحِينَ أي بزخارف الدنيا.
{ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْفَرِحِينَ } “Çünkü Allah şımaranları sevmez”, yani dünyanın süsleriyle şımaranları.
وَابْتَغِ فِيما آتاكَ اللَّهُ من الغنى. الدَّارَ الْآخِرَةَ بصرفه فيما يوجبها لك فإن المقصود منه أن يكون وصلة إليها. وَلا تَنْسَ ولا تترك ترك المنسي. نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيا وهو أن تحصل بها آخرتك وتأخذ منها ما يكفيك. وَأَحْسِنْ إلى عباد الله. كَما أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ فيما أنعم الله عليك. وقيل أَحْسِنْ بالشكر والطاعة كَما أَحْسَنَ إليك بالإِنعام. وَلا تَبْغِ الْفَسادَ فِي الْأَرْضِ بأمر يكون علة للظلم والبغي، نهي له عما كان عليه من الظلم والبغي. إِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ لسوء أفعالهم.
{ وَابْتَغِ فِيما آتاكَ اللَّهُ } “Allah'ın sana verdiğinden ara”, sana verdiği zenginlikten; { الدَّارَ الْآخِرَةَ } “Ahiret yurdunu”, onu sana ahireti kazandıracak yollara harcayarak. Çünkü maldan maksat, ahirete bir vesile olmasıdır. { وَلا تَنْسَ } “Unutma”, unutulmuş gibi terk etme. { نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيا } “Dünyadan da nasibini”, o da onunla ahiretini kazanman ve dünyadan sana yetecek kadarını almandır. { وَأَحْسِنْ } “İyilik yap”, Allah'ın kullarına [ihsanda bulun]. { كَما أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ } “Allah'ın sana iyilik yaptığı gibi”, sana bahşettiği nimetlerle. Şükür ve itaat ile ihsanda bulun, nitekim O da sana nimet vererek ihsanda bulunmuştur, şeklinde de açıklanmıştır. { وَلا تَبْغِ الْفَسادَ فِي الْأَرْضِ } “Ve yeryüzünde bozgunculuk arama”, zulüm ve azgınlığa sebep olacak bir işle. Bu, üzerinde bulunduğu zulüm ve azgınlıktan bir nehiydir. { إِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ } “Çünkü Allah bozguncuları sevmez”, kötü fiillerinden ötürü.
قالَ إِنَّما أُوتِيتُهُ عَلى عِلْمٍ عِنْدِي فضلت به على الناس واستوجبت به التفوق عليهم بالجاه والمال، وعَلى عِلْمٍ في موضع الحال وهو علم التوراة وكان أعلمهم بها، وقيل هو الكيمياء وقيل علم التجارة والدهقنة وسائر المكاسب، وقيل العلم بكنوز يوسف، وعِنْدِي صفة له أو متعلق ب أُوتِيتُهُ كقولك:
{ قالَ إِنَّما أُوتِيتُهُ عَلى عِلْمٍ عِنْدِي } “O: 'Bu bana ancak bendeki bir bilgi sayesinde verildi' dedi”, onunla insanlara üstün kılındığım ve makam ile mal bakımından onlara galebe çalmayı hak ettiğim bir ilim sayesinde. { عَلى عِلْمٍ } ifadesi hal konumundadır; o da Tevrat ilmidir ki onların Tevrat'ı en iyi bileni idi. Kimya ilmi olduğu da söylenmiştir; ticaret, ziraat ve diğer kazanç yolları ilmi olduğu da söylenmiştir; Yûsuf'un hazinelerini bilme ilmi olduğu da söylenmiştir. { عِنْدِي } kelimesi onun sıfatıdır yahut şu sözündeki gibi { أُوتِيتُهُ } fiiline taalluk eder:
جاز هذا عندي أي في ظني واعتقادي. أَوَلَمْ يَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ قَدْ أَهْلَكَ مِنْ قَبْلِهِ مِنَ الْقُرُونِ مَنْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُ قُوَّةً وَأَكْثَرُ جَمْعاً تعجب وتوبيخ على اغتراره بقوته وكثرة ماله مع علمه بذلك لأنه قرأه في التوراة وسمعه من حفاظ التواريخ، أو رد لادعائه للعلم وتعظمه به بنفي هذا العلم عنه أي أعنده مثل ذلك العلم الذي ادعى ولم يعلم هذا حتى يقي به نفسه مصارع الهالكين. وَلا يُسْئَلُ عَنْ ذُنُوبِهِمُ الْمُجْرِمُونَ سؤال استعلام فإنه تعالى مطلع عليها أو معاتبة فإنهم يعذبون بها بغتة، كأنه لما هدد قارون بذكر إهلاك من قبله ممن كانوا أقوى منه واغنى أكد ذلك بأن بين أنه لم يكن مطلعاً على ما يخصهم بل الله مطلع على ذنوب المجرمين كلهم معاقبهم عليها لا محالة.
«Bu bence caizdir», yani benim zannımca ve inancımca. { أَوَلَمْ يَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ قَدْ أَهْلَكَ مِنْ قَبْلِهِ مِنَ الْقُرُونِ مَنْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُ قُوَّةً وَأَكْثَرُ جَمْعاً } “O bilmez mi ki Allah, kendisinden önceki nesillerden ondan daha güçlü ve daha çok servet toplamış kimseleri helak etmiştir?” Bunu Tevrat'ta okuduğu ve tarih ezbercilerinden işittiği halde, bunu bildiği halde gücüyle ve malının çokluğuyla aldanmasına karşı bir taaccüp ve kınamadır. Yahut bu ilmi ondan nefyederek onun ilim iddiasını ve bununla böbürlenmesini reddetmektir; yani: «Kendini helak olanların düştüğü helak yerlerinden koruyacak kadarını dahi bilmezken, iddia ettiği gibi bir ilim onun yanında var mıdır?» { وَلا يُسْئَلُ عَنْ ذُنُوبِهِمُ الْمُجْرِمُونَ } “Mücrimlerden günahları sorulmaz”, bilgi edinme maksatlı bir sual değildir; zira Allah Teâlâ o günahlara vakıftır. Yahut azarlama amaçlı da değildir; çünkü onlar günahları sebebiyle ansızın cezalandırılırlar. Sanki Karun'u, kendisinden önceki daha güçlü ve daha zengin kimselerin helaki zikredilerek tehdit edildiğinde, Karun'un onların durumuna muttali olmadığını, bilakis Allah'ın bütün mücrimlerin günahlarına muttali olduğunu ve muhakkak onları cezalandıracağını açıklayarak bunu pekiştirmiştir.
[سورة القصص (٢٨) : الآيات ٧٩ الى ٨٠]
[Kasas Suresi (28), Âyetler 79-80]
فَخَرَجَ عَلى قَوْمِهِ فِي زِينَتِهِ قالَ الَّذِينَ يُرِيدُونَ الْحَياةَ الدُّنْيا يا لَيْتَ لَنا مِثْلَ مَا أُوتِيَ قارُونُ إِنَّهُ لَذُو حَظٍّ عَظِيمٍ (٧٩) وَقالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَيْلَكُمْ ثَوابُ اللَّهِ خَيْرٌ لِمَنْ آمَنَ وَعَمِلَ صالِحاً وَلا يُلَقَّاها إِلاَّ الصَّابِرُونَ (٨٠)
{ فَخَرَجَ عَلى قَوْمِهِ فِي زِينَتِهِ قالَ الَّذِينَ يُرِيدُونَ الْحَياةَ الدُّنْيا يا لَيْتَ لَنا مِثْلَ مَا أُوتِيَ قارُونُ إِنَّهُ لَذُو حَظٍّ عَظِيمٍ (٧٩) وَقالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَيْلَكُمْ ثَوابُ اللَّهِ خَيْرٌ لِمَنْ آمَنَ وَعَمِلَ صالِحاً وَلا يُلَقَّاها إِلاَّ الصَّابِرُونَ (٨٠) } “Bunun üzerine kavminin karşısına zineti içinde çıktı. Dünya hayatını arzulayanlar: 'Keşke Karun'a verilenin bir benzeri bizim de olsaydı! Gerçekten o çok büyük bir nasip sahibidir' dediler. Kendilerine ilim verilmiş olanlar ise: 'Yazıklar olsun size! İman edip salih amel işleyen kimse için Allah'ın sevabı daha hayırlıdır. Buna da ancak sabredenler kavuşturulur' dediler.”
فَخَرَجَ عَلى قَوْمِهِ فِي زِينَتِهِ كما قيل إنه خرج على بغلة شهباء عليه الأرجوان وعليها سرج من ذهب ومعه أربعة آلاف على زيه. قالَ الَّذِينَ يُرِيدُونَ الْحَياةَ الدُّنْيا على ما هو عادة الناس من الرغبة. يا لَيْتَ لَنا مِثْلَ مَا أُوتِيَ قارُونُ تمنوا مثله لا عينه حذراً عن الحسد. إِنَّهُ لَذُو حَظٍّ عَظِيمٍ من الدنيا.
{ فَخَرَجَ عَلى قَوْمِهِ فِي زِينَتِهِ } “Bunun üzerine kavminin karşısına zineti içinde çıktı”, rivayet edildiğine göre, üzerinde erguvan rengi elbiseler, altın bir eyer bulunan kır bir katır üzerinde ve kendi kılığına bürünmüş dört bin kişiyle birlikte çıkmıştı. { قالَ الَّذِينَ يُرِيدُونَ الْحَياةَ الدُّنْيا } “Dünya hayatını arzulayanlar dedi[ler]”, insanların rağbet etme âdeti üzere. { يا لَيْتَ لَنا مِثْلَ مَا أُوتِيَ قارُونُ } “'Keşke Karun'a verilenin bir benzeri bizim de olsaydı!'”, hasetten sakınmak için aynısını değil benzerini temenni ettiler. { إِنَّهُ لَذُو حَظٍّ عَظِيمٍ } “'Gerçekten o çok büyük bir nasip sahibidir'”, dünyadan yana.
وَقالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ بأحوال الآخرة للمتمنين. وَيْلَكُمْ دعاء بالهلاك استعمل للزجر عما لا يرتضى. ثَوابُ اللَّهِ في الآخرة. خَيْرٌ لِمَنْ آمَنَ وَعَمِلَ صالِحاً مما أوتي قارون بل من الدنيا وما فيها.
{ وَقالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ } “Kendilerine ilim verilmiş olanlar ise dedi[ler]”, ahiretin hallerini bilenler o temennide bulunanlara [şöyle dedi]: { وَيْلَكُمْ } “'Yazıklar olsun size!'”, helak duası olup razı olunmayan şeyden men etmek için kullanılmıştır. { ثَوابُ اللَّهِ } “'Allah'ın sevabı'”, ahiretteki [sevabı], { خَيْرٌ لِمَنْ آمَنَ وَعَمِلَ صالِحاً } “'İman edip salih amel işleyen kimse için daha hayırlıdır'”, Karun'a verilenden, hatta dünyadan ve içindekilerden.
وَلا يُلَقَّاها الضمير فيه للكلمة التي تكلم بها العلماء أو لل ثَوابُ، فإنه بمعنى المثوبة أو الجنة أو للإيمان والعمل الصالح فإنهما في معنى السيرة والطريقة. إِلَّا الصَّابِرُونَ على الطاعات وعن المعاصي.
{ وَلا يُلَقَّاها } “Buna da kavuşturulmaz”, buradaki zamir âlimlerin söylediği o kelimeye, yahut mükâfat veya cennet manasında olduğu için { ثَوابُ } kelimesine, yahut yol ve gidişat manasında oldukları için iman ve salih amele racidir. { إِلَّا الصَّابِرُونَ } “Ancak sabredenler”, taatler üzerinde ve günahlara karşı sabredenler.
[سورة القصص (٢٨) : آية ٨١]
[Kasas Suresi (28), Âyet 81]
فَخَسَفْنا بِهِ وَبِدارِهِ الْأَرْضَ فَما كانَ لَهُ مِنْ فِئَةٍ يَنْصُرُونَهُ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَما كانَ مِنَ المُنْتَصِرِينَ (٨١)
{ فَخَسَفْنا بِهِ وَبِدارِهِ الْأَرْضَ فَما كانَ لَهُ مِنْ فِئَةٍ يَنْصُرُونَهُ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَما كانَ مِنَ المُنْتَصِرِينَ (٨١) } “Sonunda Biz onu da sarayını da yerin dibine geçirdik. Artık Allah'a karşı ona yardım edecek bir topluluğu olmadığı gibi, kendisini savunup kurtarabileceklerden de değildi.”
فَخَسَفْنا بِهِ وَبِدارِهِ الْأَرْضَ
{ فَخَسَفْنا بِهِ وَبِدارِهِ الْأَرْضَ } “Sonunda Biz onu da sarayını da yerin dibine geçirdik”
روي أنه كان يؤذي موسى ﵇ كل وقت وهو يداريه لقرابته حتى نزلت الزكاة، فصالحه عن كل ألف على واحد فحسبه فاستكثره، فعمد إلى أن يفضح موسى بين بني إسرائيل ليرفضوه، فبرطل بغية لترميه بنفسها فلما كان يوم العيد قام موسى خطيباً فقال: من سرق قطعناه، ومن زنى غير محصن جلدناه ومن زنى محصناً رجمناه، فقال قارون ولو كنت قال: ولو كنت، قال إن بني إسرائيل يزعمون أنك فجرت بفلانة فأحضرت، فناشدها موسى ﵇ بالله أن تصدق فقالت: جعل لي قارون جعلاً على أن أرميك بنفسي، فخر موسى شاكياً منه إلى ربه فأوحى الله إليه أن مر الأرض بما شئت فقال: يا أرض خذيه فأخذته إلى ركبتيه، ثم قال خذيه فأخذته إلى وسطه، ثم قال خذيه فأخذته إلى عنقه، ثم قال خذيه فخسفت به وكان قارون يتضرع إليه في هذه الأحوال فلم يرحمه، فأوحى الله إليه ما أفظك استرحمك مراراً فلم ترحمه، وعزتي وجلالي لو دعاني مرة لأجبته، ثم قال بنو إسرائيل: إنما فعله ليرثه، فدعا الله تعالى حتى خسف بداره وأمواله.
Rivayet edildiğine göre zekât emri inene kadar Karun, her vakit Mûsâ aleyhisselâm'a eziyet eder, o da akrabalığından dolayı onu idare ederdi. Karun her bin [dinar/dirhem] için bir tanesine razı oldu; sonra bunu hesaplayıp çok buldu. Bunun üzerine İsrâiloğulları kendisini terk etsin diye Mûsâ'yı onların arasında rezil etmeye kastetti. Kendisine iftira atması için ahlaksız bir kadına rüşvet verdi. Bayram günü olunca Mûsâ hutbe irat etmek üzere ayağa kalkıp: «Kim hırsızlık yaparsa elini keseriz; kim bekârken zina ederse onu kırbaçlarız, kim de evliyken zina ederse onu recmederiz» dedi. Karun: «Sen olsan da mı?» dedi. Mûsâ: «Ben olsam da» dedi. Karun: «İsrâiloğulları senin falan kadınla zina ettiğini iddia ediyor» dedi. Kadın getirtildi; Mûsâ aleyhisselâm doğruyu söylemesi için kadına Allah adına yemin ettirdi. Kadın: «Sana iftira atmam karşılığında Karun bana bir ücret belirledi» dedi. Mûsâ ağlayarak Rabbine Karun'dan şikâyette bulundu. Allah ona: «Yere dilediğini emret» diye vahyetti. Mûsâ: «Ey yer, onu yakala!» dedi; yer onu dizlerine kadar aldı. Sonra: «Onu yakala!» dedi; yer onu beline kadar aldı. Sonra: «Onu yakala!» dedi; yer onu boynuna kadar aldı. Sonra: «Onu yakala!» dedi ve yer onu tamamen yuttu. Karun bu durumlarda Mûsâ'ya yalvarıyordu, fakat o merhamet etmedi. Bunun üzerine Allah ona: «Ne kadar da katı kalplisin! Senden defalarca merhamet diledi ama sen ona merhamet etmedin. İzzetime ve celalime yemin olsun ki, şayet Bana bir kere yalvarsaydı onun duasını kabul ederdim» diye vahyetti. Sonra İsrâiloğulları: «Mûsâ bunu sırf onun malına mirasçı olmak için yaptı» dediler. Bunun üzerine Mûsâ Allah Teâlâ'ya dua etti, nihayet sarayı ve malları da yerin dibine geçirildi.
فَما كانَ لَهُ مِنْ فِئَةٍ أعوان مشتقة من فأوت رأسه إذا ميلته. يَنْصُرُونَهُ مِنْ دُونِ اللَّهِ فيدفعون عنه عذابه. وَما كانَ مِنَ المُنْتَصِرِينَ الممتنعين منه من قولهم نصره من عدوه فانتصر إذا منعه منه فامتنع.
{ فَما كانَ لَهُ مِنْ فِئَةٍ } “Artık ona bir topluluk olmadı”, yardımcılar [olmadı]. Başını eğdiğinde söylenen «فأوت رأسه» ifadesinden türemiştir. { يَنْصُرُونَهُ مِنْ دُونِ اللَّهِ } “Allah'a karşı ona yardım edecek”, O'nun azabını ondan savacak. { وَما كانَ مِنَ المُنْتَصِرِينَ } “Kendisini savunup kurtarabileceklerden de değildi”, kendisini bundan koruyabilenlerden değildi. «Düşmanına karşı ona yardım etti, o da korundu/kurtuldu» denilen «نصره من عدوه فانتصر» sözünden gelmektedir; yani onu düşmandan korudu da o da korundu demektir.
[سورة القصص (٢٨) : الآيات ٨٢ الى ٨٣]
[Kasas Suresi (28), Âyetler 82-83]
وَأَصْبَحَ الَّذِينَ تَمَنَّوْا مَكانَهُ بِالْأَمْسِ يَقُولُونَ وَيْكَأَنَّ اللَّهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَيَقْدِرُ لَوْلا أَنْ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْنا لَخَسَفَ بِنا وَيْكَأَنَّهُ لاَ يُفْلِحُ الْكافِرُونَ (٨٢) تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُها لِلَّذِينَ لا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَلا فَساداً وَالْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ (٨٣)
{ وَأَصْبَحَ الَّذِينَ تَمَنَّوْا مَكانَهُ بِالْأَمْسِ يَقُولُونَ وَيْكَأَنَّ اللَّهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَيَقْدِرُ لَوْلا أَنْ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْنا لَخَسَفَ بِنا وَيْكَأَنَّهُ لاَ يُفْلِحُ الْكافِرُونَ (٨٢) تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُها لِلَّذِينَ لا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَلا فَساداً وَالْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ (٨٣) } “Daha dün onun yerinde olmayı temenni edenler: 'Vay be! Demek ki Allah, kullarından dilediğine rızkı bol bol verir ve kısarmış. Eğer Allah bize lütufta bulunmasaydı, bizi de yerin dibine geçirirdi. Vay be! Demek ki kâfirler iflah olmazmış' demeye başladılar. İşte ahiret yurdu! Biz onu yeryüzünde böbürlenmeyi ve bozgunculuk çıkarmayı istemeyenlere veririz. Güzel akıbet takva sahiplerinindir.”
وَأَصْبَحَ الَّذِينَ تَمَنَّوْا مَكانَهُ منزلته. بِالْأَمْسِ منذ زمان قريب. يَقُولُونَ وَيْكَأَنَّ اللَّهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَيَقْدِرُ يَبْسُطُ وَيَقْدِرُ بمقتضى مشيئته لا لكرامة تقتضي البسط ولا لهوان يوجب القبض، ووَيْكَأَنَّ عند البصريين مركب من «وي» للتعجب «وكأن» للتشبيه والمعنى: ما أشبه الأمر أَنَّ الله يَبْسُطُ الرزق. وقيل من «ويك» بمعنى ويلك و «أن» تقديره ويك اعلم أن الله. لَوْلا أَنْ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْنا فلم يعطنا ما تمنينا. لَخَسَفَ بِنا لتوليده فينا ما ولده فيه فخسف بنا لأجله. وقرأ حفص بفتح الخاء والسين. وَيْكَأَنَّهُ لاَ يُفْلِحُ الْكافِرُونَ لنعمة الله أو المكذبون برسله وبما وعدوا لهم ثواب الآخرة.
{ وَأَصْبَحَ الَّذِينَ تَمَنَّوْا مَكانَهُ } “Onun yerinde olmayı temenni edenler [demeye] başladılar”, onun makamını [isteyenler]. { بِالْأَمْسِ } “Daha dün”, kısa bir zaman önce. { يَقُولُونَ وَيْكَأَنَّ اللَّهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَيَقْدِرُ } “'Vay be! Demek ki Allah, kullarından dilediğine rızkı bol bol verir ve kısarmış' diyorlardı”. Bol vermesi de kısması da dilemesi gereğidir; bol vermeyi gerektiren bir ikramdan, yahut kısmayı gerektiren bir aşağılamadan ötürü değildir. Basralılara göre { وَيْكَأَنَّ } kelimesi, taaccüp bildiren «وي» ile teşbih bildiren «كأن» edatlarından birleşmiştir; manası da: «Durum, Allah'ın rızkı bollaştırdığına ne kadar da benzemektedir!» şeklindedir. «Yazıklar olsun sana» manasındaki «ويك» ile «أن» edatından oluştuğu da söylenmiştir; takdiri: «Sana yazıklar olsun, bil ki muhakkak Allah...» demektir. { لَوْلا أَنْ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْنا } “Eğer Allah bize lütufta bulunmasaydı”, temenni ettiğimiz şeyi bize vermemekle, { لَخَسَفَ بِنا } “Bizi de yerin dibine geçirirdi”, onda doğurduğu şeyi bizde de doğuracağı ve bu sebeple bizi de yere batıracağı için. Hafs, hı ve sin harflerinin fethasıyla [lehasefe binâ] okumuştur. { وَيْكَأَنَّهُ لاَ يُفْلِحُ الْكافِرُونَ } “'Vay be! Demek ki kâfirler iflah olmazmış'”, Allah'ın nimetine karşı nankörlük edenler yahut peygamberlerini ve onlara vaat edilen ahiret sevabını yalanlayanlar.
تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ إشارة تعظيم كأنه قال: تلك الّتي سمعت خبرها وبلغك وصفها، والدَّارُ صفة والخبر: نَجْعَلُها لِلَّذِينَ لا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ غلبة وقهرا. وَلا فَساداً ظلما على الناس كما أراد فرعون وقارون. وَالْعاقِبَةُ المحمودة. لِلْمُتَّقِينَ ما لا يرضاه الله.
{ تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ } “İşte ahiret yurdu!”, ta'zim bildiren bir işarettir; sanki: «Haberini işittiğin ve vasfı sana ulaşan o yurttur» demiştir. { الدَّارُ } sıfattır; haber ise şudur: { نَجْعَلُها لِلَّذِينَ لا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ } “Biz onu yeryüzünde böbürlenmeyi istemeyenlere veririz”, üstünlük taslamayı ve tahakküm kurmayı. { وَلا فَساداً } “Ve bozgunculuk [istemeyenlere]”, Firavun ve Karun'un istediği gibi insanlara zulmetmeyi. { وَالْعاقِبَةُ } “Ve akıbet”, övülen akıbet, { لِلْمُتَّقِينَ } “Takva sahiplerinindir”, Allah'ın razı olmadığı şeylerden sakınanlarındır.
[سورة القصص (٢٨) : الآيات ٨٤ الى ٨٥]
[Kasas Suresi (28), Âyetler 84-85]
مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَيْرٌ مِنْها وَمَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجْزَى الَّذِينَ عَمِلُوا السَّيِّئاتِ إِلاَّ مَا كانُوا يَعْمَلُونَ (٨٤) إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لَرادُّكَ إِلى مَعادٍ قُلْ رَبِّي أَعْلَمُ مَنْ جاءَ بِالْهُدى وَمَنْ هُوَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ (٨٥)
{ مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَيْرٌ مِنْها وَمَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجْزَى الَّذِينَ عَمِلُوا السَّيِّئاتِ إِلاَّ مَا كانُوا يَعْمَلُونَ (٨٤) إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لَرادُّكَ إِلى مَعادٍ قُلْ رَبِّي أَعْلَمُ مَنْ جاءَ بِالْهُدى وَمَنْ هُوَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ (٨٥) } “Kim bir iyilikle gelirse, ona bundan daha hayırlısı vardır. Kim de bir kötülükle gelirse, kötülükleri işleyenler ancak yapmakta olduklarının karşılığını görürler. Kur'an'ı sana farz kılan, elbette seni dönülecek yere döndürecektir. De ki: 'Rabbim, hidayetle geleni de apaçık bir sapıklık içinde olanı da en iyi bilendir.'”
مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَيْرٌ مِنْها ذاتا وقدرا ووصفا. وَمَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجْزَى الَّذِينَ عَمِلُوا السَّيِّئاتِ وضع فيه الظاهر موضع الضمير تهجينا لحالهم بتكرير إسناد السيئة إليهم. إِلَّا مَا كانُوا يَعْمَلُونَ أي إلا مثل ما كانوا يعملون فحذف المثل وأقيم ما كانُوا يَعْمَلُونَ مقامة مبالغة في المماثلة.
{ مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَيْرٌ مِنْها } “Kim bir iyilikle gelirse, ona bundan daha hayırlısı vardır”, zat, miktar ve vasıf bakımından. { وَمَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجْزَى الَّذِينَ عَمِلُوا السَّيِّئاتِ } “Kim de bir kötülükle gelirse, kötülükleri işleyenler cezalandırılmaz”, kötülüğün onlara isnadını tekrarlayarak durumlarını çirkin göstermek maksadıyla zamir yerine açık isim konulmuştur. { إِلَّا مَا كانُوا يَعْمَلُونَ } “Ancak yapmakta olduklarının [karşılığı]”, yani ancak yapmakta olduklarının misliyle cezalandırılırlar; «misil» kelimesi hazfedilmiş ve misliyet hususundaki mübalağayı vurgulamak için { مَا كانُوا يَعْمَلُونَ } ifadesi onun yerine ikame edilmiştir.
إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ أوجب عليك تلاوته وتبليغه والعمل بما فيه. لَرادُّكَ إِلى مَعادٍ أي معاد وهو المقام المحمود الّذي وعدك أن يبعثك فيه، أو مكة الّتي اعتدت بها على أنه من العادة رده إليها يوم الفتح، كأنه لما حكم بأن الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ وأكد ذلك بوعد المحسنين ووعيد المسيئين وعده بالعاقبة الحسنى في الدارين.
{ إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ } “Kur'an'ı sana farz kılan”, onun tilavetini, tebliğini ve içindekilerle amel etmeyi sana farz kılan, { لَرادُّكَ إِلى مَعادٍ } “Elbette seni dönülecek yere döndürecektir”, yani dönülecek herhangi bir yere ki o da seni orada dirilteceğini vaat ettiği Makam-ı Mahmud'dur; yahut alışkın olduğun için âdet kelimesinden mülhem Mekke'dir ki fetih günü oraya döndürmüştür. Sanki akıbetin takva sahiplerine ait olduğuna hükmedip bunu iyilik yapanlara vaat ve kötülük yapanlara tehdit ile pekiştirince, Peygambere de her iki yurtta güzel akıbet vaat etmiştir.
روي أنه لما بلغ جحفة في مهاجره اشتاق إلى مولده ومولد آبائه فنزلت.
Rivayet edildiğine göre, hicreti esnasında Cuhfe'ye ulaştığında doğduğu yeri ve atalarının doğduğu yeri özlemiş, bunun üzerine bu ayet inmiştir.
قُلْ رَبِّي أَعْلَمُ مَنْ جاءَ بِالْهُدى وما يستحقه من الثواب والنصر ومن منتصب بفعل يفسره أعلم. وَمَنْ هُوَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ وما استحقه من العذاب والإذلال يعني به نفسه والمشركين، وهو تقرير للوعد السابق وكذا قوله:
{ قُلْ رَبِّي أَعْلَمُ مَنْ جاءَ بِالْهُدى } “De ki: 'Rabbim hidayetle geleni en iyi bilendir'”, ve onun sevap ile yardımdan neyi hak ettiğini; { مَنْ } kelimesi { أَعْلَمُ } kelimesinin tefsir ettiği bir fiil ile mansubdur. { وَمَنْ هُوَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ } “Ve apaçık bir sapıklık içinde olanı da”, ve onun azap ile zelil kılınmaktan neyi hak ettiğini [en iyi bilendir]. Bununla kendisini ve müşrikleri kastetmektedir; bu da önceki vaadin teyididir, nitekim şu sözü de böyledir:
[سورة القصص (٢٨) : الآيات ٨٦ الى ٨٧]
[Kasas Suresi (28), Âyetler 86-87]
وَما كُنْتَ تَرْجُوا أَنْ يُلْقى إِلَيْكَ الْكِتابُ إِلاَّ رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ فَلا تَكُونَنَّ ظَهِيراً لِلْكافِرِينَ (٨٦) وَلا يَصُدُّنَّكَ عَنْ آياتِ اللَّهِ بَعْدَ إِذْ أُنْزِلَتْ إِلَيْكَ وَادْعُ إِلى رَبِّكَ وَلا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكِينَ (٨٧)
{ وَما كُنْتَ تَرْجُوا أَنْ يُلْقى إِلَيْكَ الْكِتابُ إِلاَّ رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ فَلا تَكُونَنَّ ظَهِيراً لِلْكافِرِينَ (٨٦) وَلا يَصُدُّنَّكَ عَنْ آياتِ اللَّهِ بَعْدَ إِذْ أُنْزِلَتْ إِلَيْكَ وَادْعُ إِلى رَبِّكَ وَلا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكِينَ (٨٧) } “Sen, bu Kitab'ın sana vahyedileceğini ummazdın; ancak Rabbinden bir rahmet olarak [verildi]. Öyleyse sakın kâfirlere arka çıkma! Sana indirildikten sonra, sakın seni Allah'ın ayetlerinden alıkoymasınlar. Rabbine davet et ve sakın müşriklerden olma!”
وَما كُنْتَ تَرْجُوا أَنْ يُلْقى إِلَيْكَ الْكِتابُ أي سيردك إلى معادك كما ألقى إليك الكتاب وما كنت ترجوه.
{ وَما كُنْتَ تَرْجُوا أَنْ يُلْقى إِلَيْكَ الْكِتابُ } “Sen, bu Kitab'ın sana vahyedileceğini ummazdın”, yani Kitab'ı ummadığın halde sana vahyettiği gibi, seni dönülecek yerine de döndürecektir.
إِلَّا رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ ولكن ألقاه رحمة منه، ويجوز أن يكون استثناء محمولا على المعنى كأنه قال: وما ألقي إليك الكتاب إلا رحمة. فَلا تَكُونَنَّ ظَهِيراً لِلْكافِرِينَ بمداراتهم والتحمل عنهم والإجابة إلى طلبتهم.
{ إِلَّا رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ } “Ancak Rabbinden bir rahmet olarak”, fakat onu Kendisinden bir rahmet olarak vahyetmiştir. Manaya hamledilmiş bir istisna olması da caizdir; sanki: «Kitap sana ancak bir rahmet olarak vahyedildi» demiştir. { فَلا تَكُونَنَّ ظَهِيراً لِلْكافِرِينَ } “Öyleyse sakın kâfirlere arka çıkma!”, onlara müdârâ ederek, [eziyetlerine] katlanarak ve isteklerine olumlu cevap vererek.
وَلا يَصُدُّنَّكَ عَنْ آياتِ اللَّهِ عن قراءتها والعمل بها. بَعْدَ إِذْ أُنْزِلَتْ إِلَيْكَ وقرئ يَصُدُّنَّكَ من أصد. وَادْعُ إِلى رَبِّكَ إلى عبادته وتوحيده. وَلا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكِينَ بمساعدتهم.
{ وَلا يَصُدُّنَّكَ عَنْ آياتِ اللَّهِ } “Sakın seni Allah'ın ayetlerinden alıkoymasınlar”, onları okumaktan ve onlarla amel etmekten. { بَعْدَ إِذْ أُنْزِلَتْ إِلَيْكَ } “Sana indirildikten sonra”. [Bu fiil], «أصد» fiilinden { يَصُدُّنَّكَ } şeklinde de okunmuştur. { وَادْعُ إِلى رَبِّكَ } “Ve Rabbine davet et”, O'na ibadete ve O'nun tevhidini ikrara. { وَلا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكِينَ } “Ve sakın müşriklerden olma!”, onlara yardım ederek.
[سورة القصص (٢٨) : آية ٨٨]
[Kasas Suresi (28), Âyet 88]
وَلا تَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلاَّ وَجْهَهُ لَهُ الْحُكْمُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٨٨)
{ وَلا تَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلاَّ وَجْهَهُ لَهُ الْحُكْمُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٨٨) } “Allah ile birlikte başka bir ilâha yalvarıp yakarma! O'ndan başka hiçbir ilâh yoktur. O'nun Zatı dışında her şey yok olucudur. Hüküm yalnızca O'nundur ve ancak O'na döndürüleceksiniz.”
وَلا تَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ هذا وما قبله للتهييج وقطع أطماع المشركين عن مساعدته لَهُمْ. لاَ إِلهَ إِلَّا هُوَ كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ إلا ذاته فإن ما عداه ممكن هالك في حد ذاته معدوم. لَهُ الْحُكْمُ القضاء النافذ في الخلق. وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ للجزاء بالحق.
{ وَلا تَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ } “Allah ile birlikte başka bir ilâha yalvarıp yakarma!” Bu ve önceki [ifadeler] gayrete getirmek ve müşriklerin Peygamber'den kendilerine yardım etmesi yönündeki umutlarını kesmek içindir. { لا إِلهَ إِلَّا هُوَ كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ } “O'ndan başka hiçbir ilâh yoktur. O'nun Zatı dışında her şey yok olucudur”, ancak O'nun Zatı müstesnadır; çünkü O'nun dışındaki her şey mümkündür, bizatihi yok olucu ve madumdur. { لَهُ الْحُكْمُ } “Hüküm yalnızca O'nundur”, mahlukat üzerinde geçerli olan kaza O'na aittir. { وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ } “Ve ancak O'na döndürüleceksiniz”, hak ile cezalandırılmak üzere.
عن النبي ﷺ «من قرأ طسم القصص كان له من الأجر بعدد من صدق موسى وكذب ولم يبق ملك في السموات والأرض إلا شهد له يوم القيامة أنه صادقا» .
Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den şöyle rivayet edilmiştir: «Kim Tâ-Sîn-Mîm el-Kasas suresini okursa, Mûsâ'yı tasdik eden ve yalanlayan kimselerin sayısı kadar ona ecir verilir; göklerde ve yerde kıyamet gününde onun doğru sözlü olduğuna şahitlik etmeyen hiçbir melek kalmaz.»