Binûn

(33) Ahzâb Suresi — 3. Sayfa

Kaynak: Envârü't-Tenzîl (Beyzâvî Tefsiri) · Kâdî Beyzâvî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

إِنَّ اللَّهَ وَمَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيماً (٥٦).

{ إِنَّ اللَّهَ وَمَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيماً } “Şüphesiz Allah ve melekleri Peygamber'e salât ederler. Ey iman edenler! Siz de ona salât edin ve tam bir teslimiyetle selam verin.” (56).

إِنَّ اللَّهَ وَمَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يعتنون بإظهار شرفه وتعظيم شأنه. يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ اعتنوا أنتم أيضاً فإنكم أولى بذلك وقولوا اللهم صلي على محمد. وَسَلِّمُوا تَسْلِيماً وقولوا السلام عليك أيها النبي وقيل وانقادوا لأوامره، والآية تدل على وجوب الصلاة والسلام عليه في الجملة، وقيل تجب الصلاة كلما جرى ذكره

{ إِنَّ اللَّهَ وَمَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ } “Şüphesiz Allah ve melekleri Peygamber'e salât ederler” onun şerefini ortaya koymaya ve şanını yüceltmeye ihtimam gösterirler. { يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ } “Ey iman edenler! Siz de ona salât edin” siz de ihtimam gösterin; zira siz buna daha layıksınız ve “Allahümme salli alâ Muhammed” deyin. { وَسَلِّمُوا تَسْلِيماً } “ve tam bir teslimiyetle selam verin” ve “Es-selâmü aleyke eyyühe'n-nebiyy” deyin. Bir görüşe göre: Onun emirlerine boyun eğin, [demektir]. Ayet, genel olarak ona salât ve selam getirmenin vacip olduğuna delalet eder. Bir görüşe göre ise onun ismi her anıldığında salât getirmek vaciptir;

لقوله ﵊ «رغم أنف رجل ذكرت عنده فلم يصل علي»

nitekim o aleyhisselâm'ın: “Yanında anıldığım halde bana salât getirmeyen kimsenin burnu sürtülsün!” buyurması

وقوله «من ذكرت عنده فلم يصل علي فدخل النار فأبعده الله»

ve: “Yanında anıldığım halde bana salât getirmeyip de cehenneme giren kimseyi Allah [rahmetinden] uzaklaştırsın!” buyurması sebebiyledir.

، وتجوز الصلاة على غيره تبعاً. وتكره استقلالاً لأنه في العرف صار شعاراً لذكر الرسول ﷺ ولذلك كره أن يقال محمّد ﷿ وإن كان عزيزاً وجليلاً.

Ondan başkasına tebean (ona bağlı olarak) salât etmek caizdir; müstakil olarak ise mekruhtur. Çünkü örfte bu, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in zikredilmesinin bir şiarı haline gelmiştir. Bu sebepledir ki her ne kadar aziz ve celil olsa da “Muhammed azze ve celle” denilmesi mekruh görülmüştür.

[سورة الأحزاب (٣٣) : الآيات ٥٧ الى ٥٨]

[Ahzâb Suresi (33) : Ayetler 57-58]

إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيا وَالْآخِرَةِ وَأَعَدَّ لَهُمْ عَذاباً مُهِيناً (٥٧) وَالَّذِينَ يُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ بِغَيْرِ مَا اكْتَسَبُوا فَقَدِ احْتَمَلُوا بُهْتاناً وَإِثْماً مُبِيناً (٥٨)

{ إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيا وَالْآخِرَةِ وَأَعَدَّ لَهُمْ عَذاباً مُهِيناً (٥٧) وَالَّذِينَ يُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ بِغَيْرِ مَا اكْتَسَبُوا فَقَدِ احْتَمَلُوا بُهْتاناً وَإِثْماً مُبِيناً } “Şüphesiz Allah'ı ve Resûlü'nü incitenlere Allah, dünyada ve ahirette lanet etmiş ve onlar için alçaltıcı bir azap hazırlamıştır. (57) Mümin erkekleri ve mümin kadınları yapmadıkları bir şey yüzünden incitenler ise şüphesiz büyük bir iftira ve apaçık bir günah yüklenmişlerdir.” (58)

إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يرتكبون ما يكرهانه من الكفر والمعاصي، أو يؤذون رسول الله بكسر رباعيته وقولهم شاعر مجنون ونحو ذلك وذكر الله للتعظيم له. ومن جوز إطلاق اللفظ على معنيين فسره بالمعنيين باعتبار المعمولين. لَعَنَهُمُ اللَّهُ أبعدهم من رحمته. فِي الدُّنْيا وَالْآخِرَةِ وَأَعَدَّ لَهُمْ عَذاباً مُهِيناً يهينهم مع الإِيلام.

{ إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ } “Şüphesiz Allah'ı ve Resûlü'nü incitenler” küfür ve günahlardan olup her ikisinin de hoşlanmadığı şeyleri irtikâp ederler; yahut Resûlullah'ın ön dişini kırmak, ona şair ve mecnun demek ve benzeri şeylerle [onu incitirler]; Allah'ın zikredilmesi ise O'nu tazim içindir. Bir lafzın iki manaya birden kullanılmasını caiz gören kimse, iki mef'ûlü dikkate alarak bunu iki manayla tefsir etmiştir. { لَعَنَهُمُ اللَّهُ } “Allah onlara lanet etmiştir” onları rahmetinden uzaklaştırmıştır; { فِي الدُّنْيا وَالْآخِرَةِ وَأَعَدَّ لَهُمْ عَذاباً مُهِيناً } “dünyada ve ahirette; ve onlar için alçaltıcı bir azap hazırlamıştır” acı vermekle birlikte onları zelil düşürür.

وَالَّذِينَ يُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ بِغَيْرِ مَا اكْتَسَبُوا بغير جناية استحقوا بها الإِيذاء. فَقَدِ احْتَمَلُوا بُهْتاناً وَإِثْماً مُبِيناً ظاهراً. قيل إنها نزلت في منافقين كانوا يؤذون عليا ﵁، وقيل في أهل الإِفك، وقيل في زناة كانوا يتبعون النساء وهن كارهات.

{ وَالَّذِينَ يُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ بِغَيْرِ مَا اكْتَسَبُوا } “Mümin erkekleri ve mümin kadınları yapmadıkları bir şey yüzünden incitenler” eziyet görmeyi hak edecekleri bir suçları bulunmaksızın [incitenler], { فَقَدِ احْتَمَلُوا بُهْتاناً وَإِثْماً مُبِيناً } “şüphesiz büyük bir iftira ve apaçık bir günah yüklenmişlerdir” aşikâr [bir günah yüklenmişlerdir]. Bu ayetin, Ali radıyallâhu anh'ı inciten münafıklar hakkında indiği söylenmiştir. İfk ehli hakkında indiği de söylenmiştir. Kadınlar istemedikleri halde onların peşine düşen zina ehli hakkında indiği de söylenmiştir.

[سورة الأحزاب (٣٣) : آية ٥٩]

[Ahzâb Suresi (33) : Ayet 59]

يا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْواجِكَ وَبَناتِكَ وَنِساءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلابِيبِهِنَّ ذلِكَ أَدْنى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلا يُؤْذَيْنَ وَكانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِيماً (٥٩)

{ يا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْواجِكَ وَبَناتِكَ وَنِساءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلابِيبِهِنَّ ذلِكَ أَدْنى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلا يُؤْذَيْنَ وَكانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِيماً } “Ey Peygamber! Eşlerine, kızlarına ve müminlerin kadınlarına söyle, cilbablarını (dış giysilerini) üzerlerine alsınlar (örtsünler). Bu, onların tanınması ve incitilmemesi için en uygun olanıdır. Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhametlidir.” (59)

يا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْواجِكَ وَبَناتِكَ وَنِساءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ يغطين وجوههن وأبدانهن بملاحفهن إذا برزن لحاجة، ومِنْ للتبعيض فإن المرأة ترخي بعض جلبابها وتتلفع ببعض ذلِكَ أَدْنى أَنْ يُعْرَفْنَ يميزن من الإِماء والقينات. فَلا يُؤْذَيْنَ فلا يؤذيهن أهل الريبة بالتعرض لهن. وَكانَ اللَّهُ غَفُوراً لما سلف. رَحِيماً بعباده حيث يراعي مصالحهم حتى الجزئيات منها.

{ يا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْواجِكَ وَبَناتِكَ وَنِساءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ } “Ey Peygamber! Eşlerine, kızlarına ve müminlerin kadınlarına söyle, cilbablarını üzerlerine alsınlar” bir ihtiyaç için dışarı çıktıklarında çarşaflarıyla (mülhife) yüzlerini ve bedenlerini örtsünler; { مِنْ } [harfi] teb'îz (kısmilik) içindir; nitekim kadın cilbabının bir kısmını salıverir ve bir kısmıyla da örtünür. { ذلِكَ أَدْنى أَنْ يُعْرَفْنَ } “Bu, onların tanınması için en uygun olanıdır” cariyelerden ve şarkıcı kadınlardan ayırt edilmeleri [için]. { فَلا يُؤْذَيْنَ } “ve incitilmemeleri [için]” kötü niyetli kimselerin kendilerine sataşarak onları incitmemesi [için]. { وَكانَ اللَّهُ غَفُوراً } “Allah çok bağışlayıcıdır” geçmiştekileri [bağışlayıcıdır], { رَحِيماً } “çok merhametlidir” kullarının menfaatlerini en küçük ayrıntılarına kadar gözettiği için onlara merhamet edicidir.

[سورة الأحزاب (٣٣) : آية ٦٠]

[Ahzâb Suresi (33) : Ayet 60]

لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ الْمُنافِقُونَ وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَالْمُرْجِفُونَ فِي الْمَدِينَةِ لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ ثُمَّ لا يُجاوِرُونَكَ فِيها إِلاَّ قَلِيلاً (٦٠)

{ لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ الْمُنافِقُونَ وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَالْمُرْجِفُونَ فِي الْمَدِينَةِ لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ ثُمَّ لا يُجاوِرُونَكَ فِيها إِلاَّ قَلِيلاً } “Andolsun, eğer münafıklar, kalplerinde hastalık bulunanlar ve şehirde bozguncu haberler yayanlar (bu hallerinden) vazgeçmezlerse, mutlaka seni onlara musallat ederiz; sonra orada sana pek az komşuluk edebilirler.” (60)

لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ الْمُنافِقُونَ عن نفاقهم. وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ ضعف إيمان وقلة ثبات عليه، أو فجور عن تزلزلهم في الدين أو فجورهم. وَالْمُرْجِفُونَ فِي الْمَدِينَةِ يرجفون أخبار السوء عن سرايا المسلمين ونحوها من إرجافهم، وأصله التحريك من الرجفة وهي الزلزلة سمي به الإِخبار الكاذب لكونه متزلزلاً غير ثابت. لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ لنأمرنك بقتالهم وإجلائهم، أو ما يضطرهم إلى طلب الجلاء. ثُمَّ لاَ يُجاوِرُونَكَ عطف على لَنُغْرِيَنَّكَ، وثُمَّ للدلالة على أن الجلاء ومفارقة جوار الرسول أعظم ما يصيبهم. فِيها في المدينة. إِلَّا قَلِيلًا زماناً أو جواراً قليلاً.

{ لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ الْمُنافِقُونَ } “Andolsun, eğer münafıklar vazgeçmezlerse” nifaklarından; { وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ } “ve kalplerinde hastalık bulunanlar” yani iman zayıflığı ve onda sebat azlığı yahut fücur (günahkârlık) bulunanlar dindeki sarsıntılarından veya fücurlarından [vazgeçmezlerse]; { وَالْمُرْجِفُونَ فِي الْمَدِينَةِ } “ve şehirde bozguncu haberler yayanlar” Müslümanların müfrezeleri ve benzeri hususlar hakkında kötü haberler yayarak ortalığı velveleye vermekten [vazgeçmezlerse]. Bunun aslı kımıldatmak, sarsmak manasındaki 'recfe'den (الرجفة) gelir ki o da sarsıntıdır; asılsız haber sarsak ve temelsiz olduğu için bu isimle anılmıştır. { لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ } “mutlaka seni onlara musallat ederiz” onlarla savaşmanı ve onları sürmeni yahut onları sürgün talep etmeye mecbur bırakacak şeyi sana kesinlikle emrederiz. { ثُمَّ لاَ يُجاوِرُونَكَ } “sonra sana komşuluk edemezler” ifadesi { لَنُغْرِيَنَّكَ } üzerine matuftur; { ثُمَّ } ise sürgünün ve Resûl'ün civarından ayrılmanın başlarına gelecek en büyük felaket olduğunu göstermek içindir. { فِيها } “orada” Medine'de. { إِلَّا قَلِيلًا } “pek az müstesna” az bir zaman veya az bir komşuluk.

[سورة الأحزاب (٣٣) : الآيات ٦١ الى ٦٢]

[Ahzâb Suresi (33) : Ayetler 61-62]

مَلْعُونِينَ أَيْنَما ثُقِفُوا أُخِذُوا وَقُتِّلُوا تَقْتِيلاً (٦١) سُنَّةَ اللَّهِ فِي الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلاً (٦٢)

{ مَلْعُونِينَ أَيْنَما ثُقِفُوا أُخِذُوا وَقُتِّلُوا تَقْتِيلاً (٦١) سُنَّةَ اللَّهِ فِي الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلاً } “Lanetlenmiş olarak nerede bulunurlarsa yakalanırlar ve amansızca öldürülürler. (61) Daha önce gelip geçenler hakkındaki Allah'ın sünneti (kanunu) budur. Allah'ın sünnetinde asla bir değişiklik bulamazsın.” (62)

مَلْعُونِينَ نصب على الشتم أو الحال والاستثناء شامل له أيضاً أي: لاَ يُجاوِرُونَكَ إلا ملعونين، ولا

{ مَلْعُونِينَ } “Lanetlenmiş olarak” yerme (şetm) veya hal (durum bildirme) üzere mansubdur; istisna bunu da kapsamaktadır; yani: Ancak lanetlenmiş kimseler olarak sana komşuluk ederler. Şu da vardır ki,

يجوز أن ينتصب عن قوله: أَيْنَما ثُقِفُوا أُخِذُوا وَقُتِّلُوا تَقْتِيلًا لأن ما بعد كلمة الشرط لا يعمل فيما قبلها.

{ أَيْنَما ثُقِفُوا أُخِذُوا وَقُتِّلُوا تَقْتِيلًا } “nerede bulunurlarsa yakalanırlar ve amansızca öldürülürler” sözünden dolayı mansub olması caiz değildir; çünkü şart edatından sonrası, öncesinde amel etmez.

سُنَّةَ اللَّهِ فِي الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ مصدر مؤكد أي سن الله ذلك في الأمم الماضية، وهو أن يقتل الذين نافقوا الأنبياء وسعوا في وهنهم بالإِرجاف ونحوه أَيْنَما ثُقِفُوا. وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا لأنه لا يبدلها ولا يقدر أحد أن يبدلها.

{ سُنَّةَ اللَّهِ فِي الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ } “Daha önce gelip geçenler hakkındaki Allah'ın sünneti budur” pekiştirici mastardır (mef'ûl-i mutlak); yani Allah geçmiş ümmetlerde de bunu bir kanun kılmıştır; o da peygamberlere nifak besleyen ve asılsız haber yayarak onları zayıf düşürmeye çalışanların nerede bulunurlarsa öldürülmeleridir. { وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا } “Allah'ın sünnetinde asla bir değişiklik bulamazsın” çünkü O bunu değiştirmez ve hiç kimse de bunu değiştirmeye güç yetiremez.

[سورة الأحزاب (٣٣) : آية ٦٣]

[Ahzâb Suresi (33) : Ayet 63]

يَسْئَلُكَ النَّاسُ عَنِ السَّاعَةِ قُلْ إِنَّما عِلْمُها عِنْدَ اللَّهِ وَما يُدْرِيكَ لَعَلَّ السَّاعَةَ تَكُونُ قَرِيباً (٦٣)

{ يَسْئَلُكَ النَّاسُ عَنِ السَّاعَةِ قُلْ إِنَّما عِلْمُها عِنْدَ اللَّهِ وَما يُدْرِيكَ لَعَلَّ السَّاعَةَ تَكُونُ قَرِيباً } “İnsanlar sana kıyamet vaktini soruyorlar. De ki: 'Onun bilgisi ancak Allah katındadır.' Ne bilirsin, belki de kıyamet yakındır!” (63)

يَسْئَلُكَ النَّاسُ عَنِ السَّاعَةِ عن وقت قيامها استهزاء وتعنتاً او امتحاناً. قُلْ إِنَّما عِلْمُها عِنْدَ اللَّهِ لم يطلع عليه ملكاً ولا نبياً. وَما يُدْرِيكَ لَعَلَّ السَّاعَةَ تَكُونُ قَرِيباً شيئاً قريباً أو تكون الساعة عن قريب وانتصابه على الظرف، ويجوز أن يكون التذكير لأن السَّاعَةِ في معنى اليوم، وفيه تهديد للمستعجلين وإسكات للمتعنتين.

{ يَسْئَلُكَ النَّاسُ عَنِ السَّاعَةِ } “İnsanlar sana kıyamet vaktini soruyorlar” alay etmek, inatlaşmak veya sınamak maksadıyla kopuş vaktini [soruyorlar]. { قُلْ إِنَّما عِلْمُها عِنْدَ اللَّهِ } “De ki: 'Onun bilgisi ancak Allah katındadır'” melek olsun nebi olsun hiçbir kimseyi buna muttali kılmamıştır. { وَما يُدْرِيكَ لَعَلَّ السَّاعَةَ تَكُونُ قَرِيباً } “Ne bilirsin, belki de kıyamet yakındır!” yani yakın bir şeydir veya kıyamet pek yakında kopacaktır; mansub oluşu zarfiyettendir. Müzekker kılınması { السَّاعَةِ } kelimesinin 'gün' (يَوْم) manasında olmasından ötürü caizdir. Bunda acele edenlere yönelik bir tehdit ve inatçıları susturma vardır.

[سورة الأحزاب (٣٣) : الآيات ٦٤ الى ٦٦]

[Ahzâb Suresi (33) : Ayetler 64-66]

إِنَّ اللَّهَ لَعَنَ الْكافِرِينَ وَأَعَدَّ لَهُمْ سَعِيراً (٦٤) خالِدِينَ فِيها أَبَداً لاَّ يَجِدُونَ وَلِيًّا وَلا نَصِيراً (٦٥) يَوْمَ تُقَلَّبُ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ يَقُولُونَ يا لَيْتَنا أَطَعْنَا اللَّهَ وَأَطَعْنَا الرَّسُولا (٦٦)

{ إِنَّ اللَّهَ لَعَنَ الْكافِرِينَ وَأَعَدَّ لَهُمْ سَعِيراً (٦٤) خالِدِينَ فِيها أَبَداً لاَّ يَجِدُونَ وَلِيًّا وَلا نَصِيراً (٦٥) يَوْمَ تُقَلَّبُ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ يَقُولُونَ يا لَيْتَنا أَطَعْنَا اللَّهَ وَأَطَعْنَا الرَّسُولا } “Şüphesiz Allah kâfirlere lanet etmiş ve onlar için çılgın bir ateş hazırlamıştır. (64) Orada ebediyen kalacaklardır; ne bir dost ne de bir yardımcı bulabilirler. (65) Yüzlerinin ateşte evrilip çevrileceği gün: 'Ah keşke Allah'a itaat etseydik, Peygamber'e de itaat etseydik!' derler.” (66)

إِنَّ اللَّهَ لَعَنَ الْكافِرِينَ وَأَعَدَّ لَهُمْ سَعِيراً ناراً شديدة الاتقاد.

{ إِنَّ اللَّهَ لَعَنَ الْكافِرِينَ وَأَعَدَّ لَهُمْ سَعِيراً } “Şüphesiz Allah kâfirlere lanet etmiş ve onlar için çılgın bir ateş hazırlamıştır” son derece alevli bir ateş [hazırlamıştır].

خالِدِينَ فِيها أَبَداً لاَّ يَجِدُونَ وَلِيًّا يحفظهم. وَلا نَصِيراً يدفع العذاب عنهم.

{ خالِدِينَ فِيها أَبَداً لاَّ يَجِدُونَ وَلِيًّا } “Orada ebediyen kalacaklardır; ne bir dost bulabilirler” kendilerini koruyacak [bir dost]; { وَلا نَصِيراً } “ne de bir yardımcı” azabı kendilerinden savacak [bir yardımcı].

يَوْمَ تُقَلَّبُ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ تصرف من جهة إلى جهة كاللحم يشوى بالنار، أو من حال إلى حال، وقرئ «تَقَلُّبُ» بمعنى تتقلب و «تَقَلُّبُ» ومتعلق الظرف. يَقُولُونَ يا لَيْتَنا أَطَعْنَا اللَّهَ وَأَطَعْنَا الرَّسُولَا فلن نبتلي بهذا العذاب.

{ يَوْمَ تُقَلَّبُ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ } “Yüzlerinin ateşte evrilip çevrileceği gün” ateşte kızartılan et gibi bir yönden diğer yöne yahut bir halden diğer hale çevrilir. “تَقَلُّبُ” şeklinde 'tetekallebü' manasında ve “تَقَلُّبَ” olarak zarfın müteallakı şeklinde de okunmuştur. { يَقُولُونَ يا لَيْتَنا أَطَعْنَا اللَّهَ وَأَطَعْنَا الرَّسُولَا } “'Ah keşke Allah'a itaat etseydik, Peygamber'e de itaat etseydik!' derler” o zaman bu azapla imtihan edilmezdik, [derler].

[سورة الأحزاب (٣٣) : الآيات ٦٧ الى ٦٨]

[Ahzâb Suresi (33) : Ayetler 67-68]

وَقالُوا رَبَّنا إِنَّا أَطَعْنا سادَتَنا وَكُبَراءَنا فَأَضَلُّونَا السَّبِيلا (٦٧) رَبَّنا آتِهِمْ ضِعْفَيْنِ مِنَ الْعَذابِ وَالْعَنْهُمْ لَعْناً كَبِيراً (٦٨)

{ وَقالُوا رَبَّنا إِنَّا أَطَعْنا سادَتَنا وَكُبَراءَنا فَأَضَلُّونَا السَّبِيلا (٦٧) رَبَّنا آتِهِمْ ضِعْفَيْنِ مِنَ الْعَذابِ وَالْعَنْهُمْ لَعْناً كَبِيراً } “Ve dediler ki: 'Rabbimiz! Biz efendilerimize ve büyüklerimize uyduk da onlar bizi yoldan saptırdılar.' (67) 'Rabbimiz! Onlara azaptan iki kat ver ve onları büyük bir lanetle lanetle!'” (68)

وَقالُوا رَبَّنا إِنَّا أَطَعْنا سادَتَنا وَكُبَراءَنا يعنون قادتهم الذين لقنوهم الكفر، وقرأ ابن عامر ويعقوب «ساداتنا» على جمع الجمع للدلالة على الكثرة. فَأَضَلُّونَا السَّبِيلَا بما زينوا لنا.

{ وَقالُوا رَبَّنا إِنَّا أَطَعْنا سادَتَنا وَكُبَراءَنا } “Ve dediler ki: 'Rabbimiz! Biz efendilerimize ve büyüklerimize uyduk'” kendilerine küfrü telkin eden önderlerini kastederler. İbn Âmir ve Yakûb çokluğu ifade etmek üzere cem'in cem'i (çoğulun çoğulu) olarak “ساداتنا” şeklinde okumuşlardır. { فَأَضَلُّونَا السَّبِيلَا } “onlar bizi yoldan saptırdılar” bize süslü gösterdikleri şeylerle.

رَبَّنا آتِهِمْ ضِعْفَيْنِ مِنَ الْعَذابِ مثلي ما آتيتنا منه لأنهم ضلوا وأضلوا. والعنهم لَعْناً كَثِيراً كثير العدد، وقرأ عاصم بالباء أي لعناً هو أشد اللعن وأعظمه.

{ رَبَّنا آتِهِمْ ضِعْفَيْنِ مِنَ الْعَذابِ } “Rabbimiz! Onlara azaptan iki kat ver” bize verdiğinin iki katını; zira onlar hem saptılar hem saptırdılar. { والعنهم لَعْناً كَثِيراً } “ve onları çok lanetle lanetle” sayıca çok [bir lanetle]. Âsım 'bâ' harfiyle [kebîrâ şeklinde] okumuştur; yani lanetin en şiddetlisi ve en büyüğü olan bir lanetle [lanetle].

[سورة الأحزاب (٣٣) : آية ٦٩]

[Ahzâb Suresi (33) : Ayet 69]

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ آذَوْا مُوسى فَبَرَّأَهُ اللَّهُ مِمَّا قالُوا وَكانَ عِنْدَ اللَّهِ وَجِيهاً (٦٩)

{ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ آذَوْا مُوسى فَبَرَّأَهُ اللَّهُ مِمَّا قالُوا وَكانَ عِنْدَ اللَّهِ وَجِيهاً } “Ey iman edenler! Mûsâ'yı incitenler gibi olmayın; nitekim Allah onu söyledikleri şeyden temize çıkardı. O, Allah katında itibarlı/değerli bir kimseydi.” (69)

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ آذَوْا مُوسى فَبَرَّأَهُ اللَّهُ مِمَّا قالُوا فأظهر براءته من مقولهم يعني مؤداه ومضمونه، وذلك أن قارون حرض امرأة على قذفه بنفسها فعصمه الله كما مر في «القصص» ، او اتهمه ناس بقتل هارون لما خرج معه إلى الطور فمات هناك، فحملته الملائكة ومروا به حتى رأوه غير مقتول. وقيل أحياه الله فأخبرهم ببراءته، أو قذفوه بعيب في بدنه من برص أو أدرة لفرط تستره حياء فأطلعهم الله على أنه بريء منه. وَكانَ عِنْدَ اللَّهِ وَجِيهاً ذا قربة ووجاهة، وقرئ «وكان عبد الله وجيهاً» .

{ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ آذَوْا مُوسى فَبَرَّأَهُ اللَّهُ مِمَّا قالُوا } “Ey iman edenler! Mûsâ'yı incitenler gibi olmayın; nitekim Allah onu söyledikleri şeyden temize çıkardı” yani söyledikleri sözün gereğinden ve muhtevasından beri olduğunu ortaya koydu. Şöyle ki: Kārûn bir kadını kendi aleyhine iftira atması için kışkırtmış, Kasas Suresi'nde geçtiği üzere Allah da onu korumuştu; yahut bir grup insan, beraberinde Tûr'a çıktığında Hârûn'un orada vefat etmesi üzerine onu Hârûn'u öldürmekle itham etmişti; bunun üzerine melekler onu taşıyıp getirdiler ve öldürülmemiş olduğunu gösterdiler. Bir görüşe göre de Allah onu diriltti ve o da [Mûsâ'nın] masum olduğunu onlara bildirdi. Yahut aşırı hayâsından ötürü çok fazla örtünmesi sebebiyle bedeninde alaca hastalığı veya fıtık gibi bir ayıp bulunduğuna dair ona iftira attılar da Allah onu bundan beri olduğunu onlara gösterdi. { وَكانَ عِنْدَ اللَّهِ وَجِيهاً } “O, Allah katında itibarlı bir kimseydi” yakınlık ve itibar sahibiydi. “وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ وَجِيهًا” şeklinde de okunmuştur.

[سورة الأحزاب (٣٣) : الآيات ٧٠ الى ٧١]

[Ahzâb Suresi (33) : Ayetler 70-71]

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلاً سَدِيداً (٧٠) يُصْلِحْ لَكُمْ أَعْمالَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ فازَ فَوْزاً عَظِيماً (٧١)

{ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلاً سَدِيداً (٧٠) يُصْلِحْ لَكُمْ أَعْمالَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ فازَ فَوْزاً عَظِيماً } “Ey iman edenler! Allah'tan sakının ve doğru söz söyleyin. (70) (Böyle davranırsanız) Allah işlerinizi düzeltir ve günahlarınızı bağışlar. Kim Allah'a ve Resûlü'ne itaat ederse, muhakkak büyük bir kurtuluşa ermiştir.” (71)

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ في ارتكاب ما يكرهه فضلاً عما يؤذي رسوله. وَقُولُوا قَوْلًا سَدِيداً

{ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ } “Ey iman edenler! Allah'tan sakının” O'nun hoşlanmadığı şeyleri irtikâp etmekten, hele hele Resûlü'nü inciten şeylerden [sakının]. { وَقُولُوا قَوْلًا سَدِيداً } “ve doğru söz söyleyin”

قاصداً إلى الحق من سد يسد سداداً، والمراد النهي عن ضده كحديث زينب من غير قصد.

hakkı hedefleyen [söz söyleyin]; bu, 'sedde yesüddü sedâden' (سَدَّ يَسُدُّ سَدَادًا) kökünden gelir. Maksat, kasıtsız olarak söylenen Zeyneb hadisesindeki söz gibi bunun zıddından nehyetmektir.

يُصْلِحْ لَكُمْ أَعْمالَكُمْ يوفقكم للأعمال الصالحة، أو يصلحها بالقبول والإِثابة عليها. وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ ويجعلها مكفرة باستقامتكم في القول والعمل. وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ في الأوامر والنواهي. فَقَدْ فازَ فَوْزاً عَظِيماً يعيش في الدنيا حميداً وفي الآخرة سعيدا.

{ يُصْلِحْ لَكُمْ أَعْمالَكُمْ } “Allah işlerinizi düzeltir” sizi salih amellere muvaffak kılar yahut onları kabul edip mükafatlandırarak ıslah eder. { وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ } “ve günahlarınızı bağışlar” sözde ve ameldeki istikametiniz sebebiyle onları örtülmüş kılar. { وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ } “Kim Allah'a ve Resûlü'ne itaat ederse” emirlerde ve yasaklarda [itaat ederse], { فَقَدْ فازَ فَوْزاً عَظِيماً } “muhakkak büyük bir kurtuluşa ermiştir” dünyada övgüye layık, ahirette de mesut olarak yaşar.

[سورة الأحزاب (٣٣) : آية ٧٢]

[Ahzâb Suresi (33) : Ayet 72]

إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ عَلَى السَّماواتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَها وَأَشْفَقْنَ مِنْها وَحَمَلَهَا الْإِنْسانُ إِنَّهُ كانَ ظَلُوماً جَهُولاً (٧٢)

{ إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ عَلَى السَّماواتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَها وَأَشْفَقْنَ مِنْها وَحَمَلَهَا الْإِنْسانُ إِنَّهُ كانَ ظَلُوماً جَهُولاً } “Şüphesiz biz emaneti göklere, yere ve dağlara teklif ettik de onlar onu yüklenmekten kaçındılar ve ondan korktular. Onu insan yüklendi. Gerçekten o çok zalim, çok cahildir.” (72)

إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ عَلَى السَّماواتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَها وَأَشْفَقْنَ مِنْها وَحَمَلَهَا الْإِنْسانُ تقرير للوعد السابق بتعظيم الطاعة، وسماها أمانة من حيث إنها واجبة الأداء، والمعنى أنها لعظمة شأنها بحيث لو عرضت على هذه الأجرام العظام وكانت ذات شعور وإدراك لأبين أن يحملنها، وأشفقن منها وحملها الإنسان مع ضعف بنيته ورخاوة قوته لا جرم فاز الراعي لها والقائم بحقوقها بخير الدارين. إِنَّهُ كانَ ظَلُوماً حيث لم يف بها ولم يراع حقها. جَهُولًا بكنه عاقبتها، وهذا وصف للجنس باعتبار الأغلب. وقيل المراد ب الْأَمانَةَ الطاعة التى تعم الطبيعية والاختيارية، وبعرضها استدعاؤها الذي يعم طلب الفعل من المختار وإرادة صدوره من غيره، وبحملها الخيانة فيها والامتناع عن أدائها ومنه قولهم حامل الأمانة ومحتملها لمن لا يؤديها فتبرأ ذمته، فيكون الإِباء عنه اتياناً بما يمكن أن يتأتى منه والظلم والجهالة الخيانة والتقصير. وقيل إنه تعالى لما خلق هذه الأجرام خلق فيها فهماً وقال لها: إني فرضت فريضة وخلقت جنة لمن أطاعني فيها، وناراً لمن عصاني، فقلن نحن مسخرات على ما خلقتنا لا نحتمل فريضة ولا نبتغي ثواباً ولا عقاباً، ولما خلق آدم عرض عليه مثل ذلك فحمله، وكان ظلوماً لنفسه بتحمله ما يشق عليها جهولاً بوخامة عاقبته، ولعل المراد ب الْأَمانَةَ العقل أو التكليف، وبعرضها عليهن اعتبارها بالإضافة إلى استعدادهن، وبإبائهن الإِباء الطبيعي الذي هو عدم اللياقة والاستعداد، وبحمل الإنسان قابليته واستعداده لها وكونه ظلوماً جهولاً لما غلب عليه من القوة الغضبية والشهوية، وعلى هذا يحسن أن يكون علة للحمل عليه فإن من فوائد العقل أن يكون مهيمناً على القوتين حافظاً لهما عن التعدي ومجاوزة الحد، ومعظم مقصود التكليف تعديلهما وكسر سورتهما.

{ إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ عَلَى السَّماواتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَها وَأَشْفَقْنَ مِنْها وَحَمَلَهَا الْإِنْسانُ } “Şüphesiz biz emaneti göklere, yere ve dağlara teklif ettik de onlar onu yüklenmekten kaçındılar ve ondan korktular. Onu insan yüklendi” itaati yücelterek önceki vaadi pekiştirmedir. Eda edilmesi vacip olduğu için ona emanet adını vermiştir. Manası şudur: O, şanının büyüklüğü sebebiyle öyle bir derecededir ki eğer bu muazzam varlıklara sunulsaydı ve onlar da şuur ve idrak sahibi olsalardı, onu yüklenmekten kaçınır ve ondan korkarlardı; oysa insan, bünyesinin zayıflığına ve gücünün gevşekliğine rağmen onu yüklendi. Kuşkusuz onu gözeten ve haklarını yerine getiren kimse iki cihanın hayrına nail olarak kurtulmuştur. { إِنَّهُ كانَ ظَلُوماً } “Gerçekten o çok zalimdir” zira ona vefa göstermemiş ve hakkını gözetmemiştir; { جَهُولًا } “çok cahildir” akıbetinin mahiyetinden habersizdir. Bu nitelendirme, çoğunluk dikkate alınarak insan cinsi içindir. Bir görüşe göre { الْأَمانَةَ } “emanet”ten kasıt, hem fıtrî hem de ihtiyarî olanı kapsayan itaattir. Onun sunulması ise irade sahibinden fiilin talep edilmesini ve diğerinden de meydana gelmesinin irade edilmesini kapsayan bir davettir. Yüklenilmesi ise onda hıyanet etmek ve onu edadan kaçınmaktır; nitekim emaneti eda etmeyip zimmetini temize çıkarmayan kimse için 'emanet yüklenicisi ve taşıyıcısı' denilir. Dolayısıyla kaçınma, kendisinden sadır olması mümkün olan şeyi yerine getirmektir; zulüm ve cehalet ise hıyanet ve kusurdur. Bir görüşe göre Allah Teâlâ bu cisimleri yarattığında onlarda bir idrak yarattı ve onlara: “Ben bir farz kıldım; bu hususta bana itaat eden için cennet, bana isyan eden için de cehennem yarattım” dedi. Onlar da: “Biz bizi yarattığın hal üzere boyun eğmiş durumdayız; ne bir farzı yükleniriz ne de bir sevap veya ceza isteriz” dediler. Âdem'i yarattığında ise aynısını ona sundu, o da bunu yüklendi; nefsine zor gelecek bir şeyi yüklenmekle kendine çok zulmedici, akıbetinin vehametini bilmeyerek çok cahil davranmış oldu. Muhtemelen { الْأَمانَةَ } “emanet”ten kasıt akıl veya mükellefiyettir; onlara sunulması kabiliyetlerine nispetle değerlendirilmesidir; kaçınmaları ise liyakat ve kabiliyetin yokluğu anlamına gelen fıtrî kaçınmadır; insanın yüklenmesi ise onun buna olan yatkınlığı ve istidadıdır; çok zalim ve çok cahil oluşu da onda gazap ve şehvet kuvvetinin baskın olmasından ileri gelir. Buna göre bu durum, ona yüklenmesinin bir gerekçesi olması bakımından uygundur; zira aklın faydalarından biri, bu iki kuvvete hâkim olup onları haddi aşmaktan korumasıdır; mükellefiyetin asıl maksadı da onları dengede tutmak ve şiddetini kırmaktır.

[سورة الأحزاب (٣٣) : آية ٧٣]

[Ahzâb Suresi (33) : Ayet 73]

لِيُعَذِّبَ اللَّهُ الْمُنافِقِينَ وَالْمُنافِقاتِ وَالْمُشْرِكِينَ وَالْمُشْرِكاتِ وَيَتُوبَ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ وَكانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِيماً (٧٣)

{ لِيُعَذِّبَ اللَّهُ الْمُنافِقِينَ وَالْمُنافِقاتِ وَالْمُشْرِكِينَ وَالْمُشْرِكاتِ وَيَتُوبَ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ وَكانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِيماً } “(Bütün bunlar) Allah'ın münafık erkekleri ve münafık kadınları, müşrik erkekleri ve müşrik kadınları cezalandırması; mümin erkeklerin ve mümin kadınların da tövbelerini kabul buyurması içindir. Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhametlidir.” (73)

لِيُعَذِّبَ اللَّهُ الْمُنافِقِينَ وَالْمُنافِقاتِ وَالْمُشْرِكِينَ وَالْمُشْرِكاتِ وَيَتُوبَ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ تعليل للحمل من حيث إنه نتيجته كالتأديب للضرب في ضربته تأديباً، وذكر التوبة في الوعد إشعار بأنه كونهم ظلوماً جهولاً في جبلتهم لا يخليهم عن فرطات. وَكانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِيماً حيث تاب عن فرطاتهم وأثاب بالفوز على طاعاتهم.

{ لِيُعَذِّبَ اللَّهُ الْمُنافِقِينَ وَالْمُنافِقاتِ وَالْمُشْرِكِينَ وَالْمُشْرِكاتِ وَيَتُوبَ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ } “Allah'ın münafık erkekleri ve münafık kadınları, müşrik erkekleri ve müşrik kadınları cezalandırması; mümin erkeklerin ve mümin kadınların da tövbelerini kabul buyurması için” ifadesi, neticesi olması hasebiyle 'onu dövmekten maksat edeplendirmektir' sözünde edeplendirmenin dövmeye gerekçe kılınması gibi, yüklenmenin gerekçesidir. Vaad makamında tövbenin zikredilmesi, insanın yaratılışında çok zalim ve çok cahil olmasının onu kusur ve hatalardan uzak tutamayacağını hissettirmek içindir. { وَكانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِيماً } “Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhametlidir” onların kusurlarından dönmelerini kabul buyurmuş ve itaatlerine karşılık olarak kurtuluşla mükafatlandırmıştır.

قال ﵊ «من قرأ سورة الأحزاب وعلمها أهله أو ما ملكت يمينه أعطي الأمان من عذاب القبر» .

O aleyhisselâm şöyle buyurdu: “Kim Ahzâb Suresi'ni okur ve onu ailesine yahut elinin altındakilere öğretirse, kabir azabından güvende kılınır.”