Binûn

(4) Nisâ Suresi — 8. Sayfa

Kaynak: Envârü't-Tenzîl (Beyzâvî Tefsiri) · Kâdî Beyzâvî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

لكِنِ اللَّهُ يَشْهَدُ بِما أَنْزَلَ إِلَيْكَ أَنْزَلَهُ بِعِلْمِهِ وَالْمَلائِكَةُ يَشْهَدُونَ وَكَفى بِاللَّهِ شَهِيداً (١٦٦)

{ لكِنِ اللَّهُ يَشْهَدُ بِما أَنْزَلَ إِلَيْكَ أَنْزَلَهُ بِعِلْمِهِ وَالْمَلائِكَةُ يَشْهَدُونَ وَكَفى بِاللَّهِ شَهِيداً (١٦٦) } “Fakat Allah sana indirdiğine şahitlik eder; onu kendi ilmiyle indirmiştir. Melekler de şahitlik ederler. Şahit olarak Allah yeter.” (166)

لكِنِ اللَّهُ يَشْهَدُ استدراك عن مفهوم ما قبله فكأنه لما تعنتوا عليه بسؤال كتاب ينزل عليهم من السماء، واحتج عليهم بقوله إِنَّا أَوْحَيْنا إِلَيْكَ قال: إنهم لا يشهدون ولكن الله يشهد، أو أنهم أنكروه ولكن الله يثبته ويقرره. بِما أَنْزَلَ إِلَيْكَ من القرآن المعجز الدال على نبوتك.

{ لكِنِ اللَّهُ يَشْهَدُ } “Fakat Allah şahitlik eder”, kendisinden öncekilerin mefhumundan bir istidraktır (düzeltmedir). Sanki onlar, gökten kendilerine inecek bir kitap istemek suretiyle inatçılık edip zorluk çıkardıklarında ve Allah da onlara karşı { إِنَّا أَوْحَيْنا إِلَيْكَ } “Şüphesiz biz sana vahyettik” kavliyle delil getirdiğinde şöyle buyurmuştur: Onlar şahitlik etmezler, fakat Allah şahitlik eder; yahut onlar onu inkâr ettiler, fakat Allah onu sabit kılar ve ikrar eder. { بِما أَنْزَلَ إِلَيْكَ } “sana indirdiğine”, senin peygamberliğine delalet eden mucizevi Kur'an'a [şahitlik eder].

روي أنه لما نزل إنا أوحينا إليك قالوا ما نشهد لك فنزلت.

Rivayet edildiğine göre «إِنَّا أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ» ayeti inince: “Biz senin lehine şahitlik etmeyiz” dediler; bunun üzerine bu ayet indi.

أَنْزَلَهُ بِعِلْمِهِ أنزله ملتبسا بعلمه الخاص به، وهو العلم بتأليفه على نظم يعجز عنه كل بليغ، أو بحال من يستعد للنبوة ويستأهل نزول الكتاب عليه، أو بعلمه الذي يحتاج إليه الناس في معاشهم ومعادهم، فالجار والمجرور على الأولين حال من الفاعل وعلى الثالث حال من المفعول، والجملة كالتفسير لما قبلها وَالْمَلائِكَةُ يَشْهَدُونَ أيضاً بنبوتك. وفيه تنبيه على أنهم يودون أن يعلموا صحة دعوى النبوة على وجه يستغني عن النظر والتأمل، وهذا النوع من خواص الملك ولا سبيل للإنسان إلى العلم بأمثال ذلك سوى الفكر والنظر، فلو أتى هؤلاء بالنظر الصحيح لعرفوا نبوتك وشهدوا بها كما عرفت الملائكة وشهدوا. وَكَفى بِاللَّهِ شَهِيداً أي وكفى بما أقام من الحجج على صحة نبوتك عن الاستشهاد بغيره.

{ أَنْزَلَهُ بِعِلْمِهِ } “onu kendi ilmiyle indirmiştir”; onu kendisine has ilmiyle muttasıf olarak indirmiştir ki bu da her beliğ kimseyi âciz bırakan bir nazım üzere telif edilme ilmidir; yahut peygamberliğe istidatlı olan ve üzerine Kitab'ın indirilmesine liyakat kesbeden kimsenin haline dair ilmiyle [indirmiştir]; yahut insanların dünya ve ahiretlerinde ihtiyaç duydukları şeylere dair ilmiyle [indirmiştir]. Buna göre car-mecrur ilk iki ihtimale göre failden haldir, üçüncü ihtimale göre ise mef'ulden haldir. Bu cümle kendisinden önceki için bir tefsir gibidir. { وَالْمَلائِكَةُ يَشْهَدُونَ } “Melekler de şahitlik ederler”, aynı şekilde senin peygamberliğine [şahitlik ederler]. Bunda, onların peygamberlik iddiasının doğruluğunu tefekkür ve teemmüle ihtiyaç bırakmayacak bir biçimde bilmek istediklerine dikkat çekilmektedir. Bu tür bir biliş ise meleklere mahsus özelliklerdendir; insanın ise tefekkür ve nazardan başka benzeri şeyleri bilmeye bir yolu yoktur. Şayet bunlar sahih bir nazarla baksalardı meleklerin bilip şahitlik ettiği gibi senin peygamberliğini bilir ve ona şahitlik ederlerdi. { وَكَفى بِاللَّهِ شَهِيداً } “Şahit olarak Allah yeter”, yani senin peygamberliğinin doğruluğuna dair ikame ettiği hüccetler, başkasının şahitliğine ihtiyaç bırakmayacak derecede kâfidir.

[سورة النساء (٤) : الآيات ١٦٧ الى ١٦٩]

[Nisâ Suresi (4), Âyetler 167-169]

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ قَدْ ضَلُّوا ضَلالاً بَعِيداً (١٦٧) إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَظَلَمُوا لَمْ يَكُنِ اللَّهُ لِيَغْفِرَ لَهُمْ وَلا لِيَهْدِيَهُمْ طَرِيقاً (١٦٨) إِلاَّ طَرِيقَ جَهَنَّمَ خالِدِينَ فِيها أَبَداً وَكانَ ذلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيراً (١٦٩)

{ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ قَدْ ضَلُّوا ضَلالاً بَعِيداً (١٦٧) إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَظَلَمُوا لَمْ يَكُنِ اللَّهُ لِيَغْفِرَ لَهُمْ وَلا لِيَهْدِيَهُمْ طَرِيقاً (١٦٨) إِلاَّ طَرِيقَ جَهَنَّمَ خالِدِينَ فِيها أَبَداً وَكانَ ذلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيراً (١٦٩) } “Şüphesiz inkâr edenler ve Allah yolundan alıkoyanlar, muhakkak derin bir sapıklığa düşmüşlerdir. Şüphesiz inkâr edip zulmedenleri Allah bağışlayacak değildir; onlara bir yol da gösterecek değildir; ancak içinde ebedî kalacakları cehennem yolunu [gösterir]. Bu da Allah'a pek kolaydır.” (167-169)

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ قَدْ ضَلُّوا ضَلالًا بَعِيداً لأنهم جمعوا بين الضلال والإِضلال ولأن المضل يكون أغرق في الضلال وأبعد من الانقلاع عنه.

{ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ قَدْ ضَلُّوا ضَلالًا بَعِيداً } “Şüphesiz inkâr edenler ve Allah yolundan alıkoyanlar, muhakkak derin bir sapıklığa düşmüşlerdir”; çünkü onlar sapkınlık ile saptırmayı bir arada toplamışlardır ve saptıran kimse sapıklığa daha çok batmış ve ondan kurtulmaktan daha uzak olur.

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَظَلَمُوا محمدا ﵊ بإنكار نبوته، أو الناس بصدهم عما فيه صلاحهم وخلاصهم أو بأعم من ذلك. والآية تدل على أن الكفار مخاطبون بالفروع إذ المراد بهم الجامعون بين الكفر والظلم. لَمْ يَكُنِ اللَّهُ لِيَغْفِرَ لَهُمْ وَلا لِيَهْدِيَهُمْ طَرِيقاً.

{ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَظَلَمُوا } “Şüphesiz inkâr edip zulmedenler”; peygamberliğini inkâr etmek suretiyle Muhammed'e aleyhisselâm [zulmedenler], yahut kendisinde kurtuluş ve salahları bulunan şeyden onları alıkoymak suretiyle insanlara [zulmedenler] ya da bundan daha umumi bir manada [zulmedenler]. Bu ayet kâfirlerin fürû ile muhatap olduğuna delalet eder; zira onlardan murat küfür ile zulmü bir araya getirenlerdir. { لَمْ يَكُنِ اللَّهُ لِيَغْفِرَ لَهُمْ وَلا لِيَهْدِيَهُمْ طَرِيقاً } “Allah onları bağışlayacak değildir; onlara bir yol da gösterecek değildir”.

إِلَّا طَرِيقَ جَهَنَّمَ خالِدِينَ فِيها أَبَداً لجرى حكمه السابق ووعده المحتوم على أن من مات على كفره فهو خالد في النار وخالدين حال مقدرة. وَكانَ ذلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيراً لا يصعب عليه ولا يستعظمه.

{ إِلَّا طَرِيقَ جَهَنَّمَ خالِدِينَ فِيها أَبَداً } “ancak içinde ebedî kalacakları cehennem yolunu [gösterir]”; küfür üzere ölen kimsenin ateşte ebedî kalacağına dair Allah'ın ezelî hükmü ve kesinleşmiş vaadi gereğince böyledir. { خالِدِينَ } takdiri haldir. { وَكانَ ذلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيراً } “Bu da Allah'a pek kolaydır”; O'na zor gelmez ve O bunu büyük/güç görmez.

[سورة النساء (٤) : آية ١٧٠]

[Nisâ Suresi (4), Âyet 170]

يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جاءَكُمُ الرَّسُولُ بِالْحَقِّ مِنْ رَبِّكُمْ فَآمِنُوا خَيْراً لَكُمْ وَإِنْ تَكْفُرُوا فَإِنَّ لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَالْأَرْضِ وَكانَ اللَّهُ عَلِيماً حَكِيماً (١٧٠)

{ يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جاءَكُمُ الرَّسُولُ بِالْحَقِّ مِنْ رَبِّكُمْ فَآمِنُوا خَيْراً لَكُمْ وَإِنْ تَكْفُرُوا فَإِنَّ لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَالْأَرْضِ وَكانَ اللَّهُ عَلِيماً حَكِيماً (١٧٠) } “Ey insanlar! Peygamber size Rabbinizden hakkı getirmiştir; o halde kendi hayrınıza olarak iman edin. Eğer inkâr ederseniz, şüphesiz göklerde ve yerde ne varsa Allah'ındır. Allah her şeyi bilendir, hüküm ve hikmet sahibidir.” (170)

يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جاءَكُمُ الرَّسُولُ بِالْحَقِّ مِنْ رَبِّكُمْ لما قرر أمر النبوة وبين الطريق الموصل إلى العلم بها ووعيد من أنكرها، خاطب الناس عامة بالدعوة وإلزام الحجة والوعد بالإِجابة والوعيد على الرد. فَآمِنُوا خَيْراً لَكُمْ أي إيماناً خيراً لكم أو ائتوا أمراً خيراً لَّكُمْ مما أنتم عليه. وقيل تقديره يكن الإِيمان خيراً لكم ومنعه البصريون لأن كان لا يحذف مع اسمه إلا فيما لا بد منه ولأنه يؤدي إلى حذف الشرط وجوابه. وَإِنْ تَكْفُرُوا فَإِنَّ لِلَّهِ مَا فِي السَّماواتِ وَالْأَرْضِ يعني وإن تكفروا فهو غني عنكم لا يتضرر بكفركم كما لا ينتفع بإيمانكم، ونبه على غناه بقوله: لِلَّهِ مَا فِي السَّماواتِ وَالْأَرْضِ وهو يعم ما اشتملتا عليه وما تركبتا منه.

{ يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جاءَكُمُ الرَّسُولُ بِالْحَقِّ مِنْ رَبِّكُمْ } “Ey insanlar! Peygamber size Rabbinizden hakkı getirmiştir”; peygamberlik meselesini yerleştirip ona dair bilgiye ulaştıran yolu ve onu inkâr edenlerin tehdidini beyan edince, davet, hüccet bağlayıcılığı, icabet edene vaat ve reddedene tehdit ile umumiyetle insanlara hitap etti. { فَآمِنُوا خَيْراً لَكُمْ } “o halde kendi hayrınıza olarak iman edin”, yani sizin için daha hayırlı olan bir imanla [iman edin] yahut üzerinde bulunduğunuz durumdan sizin için daha hayırlı olan bir işi yerine getirin. [Cümlenin] takdirinin “İman sizin için hayırlı olsun” şeklinde olduğu da söylenmiştir; ancak Basralılar buna engel olmuştur; çünkü kâne zorunlu olmadıkça ismiyle birlikte hazfedilmez ve bu şartın ve cevabının hazfine yol açar. { وَإِنْ تَكْفُرُوا فَإِنَّ لِلَّهِ مَا فِي السَّماواتِ وَالْأَرْضِ } “Eğer inkâr ederseniz, şüphesiz göklerde ve yerde ne varsa Allah'ındır”; yani inkâr ederseniz O sizden müstağnidir; imanınızdan faydalanmadığı gibi küfrünüzden de O'na zarar gelmez. O'nun zenginliğine ve müstağniliğine { لِلَّهِ مَا فِي السَّماواتِ وَالْأَرْضِ } kavliyle dikkat çekmiştir ki bu da onların ihtiva ettiği şeyleri ve kendilerinden oluştukları maddeleri umumiyetle kapsar.

وَكانَ اللَّهُ عَلِيماً بأحوالهم. حَكِيماً فيما دبر لهم.

{ وَكانَ اللَّهُ عَلِيماً } “Allah her şeyi bilendir”, onların hallerini [hakkıyla bilendir]. { حَكِيماً } “hüküm ve hikmet sahibidir”, onlar için takdir edip tedbir ettiği hususlarda [hikmet sahibidir].

[سورة النساء (٤) : آية ١٧١]

[Nisâ Suresi (4), Âyet 171]

يا أَهْلَ الْكِتابِ لاَ تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ وَلا تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ إِلاَّ الْحَقَّ إِنَّمَا الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ رَسُولُ اللَّهِ وَكَلِمَتُهُ أَلْقاها إِلى مَرْيَمَ وَرُوحٌ مِنْهُ فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ وَلا تَقُولُوا ثَلاثَةٌ انْتَهُوا خَيْراً لَكُمْ إِنَّمَا اللَّهُ إِلهٌ واحِدٌ سُبْحانَهُ أَنْ يَكُونَ لَهُ وَلَدٌ لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَما فِي الْأَرْضِ وَكَفى بِاللَّهِ وَكِيلاً (١٧١)

{ يا أَهْلَ الْكِتابِ لاَ تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ وَلا تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ إِلاَّ الْحَقَّ إِنَّمَا الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ رَسُولُ اللَّهِ وَكَلِمَتُهُ أَلْقاها إِلى مَرْيَمَ وَرُوحٌ مِنْهُ فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ وَلا تَقُولُوا ثَلاثَةٌ انْتَهُوا خَيْراً لَكُمْ إِنَّمَا اللَّهُ إِلهٌ واحِدٌ سُبْحانَهُ أَنْ يَكُونَ لَهُ وَلَدٌ لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَما فِي الْأَرْضِ وَكَفى بِاللَّهِ وَكِيلاً (١٧١) } “Ey Ehl-i Kitap! Dininizde aşırılığa gitmeyin ve Allah hakkında haktan başkasını söylemeyin. Meryem oğlu İsa Mesih, ancak Allah'ın elçisi, Meryem'e ulaştırdığı bir kelimesi ve O'ndan bir ruhtur. Artık Allah'a ve peygamberlerine iman edin ve «üçtür» demeyin. Kendi hayrınıza olarak bundan vazgeçin! Allah ancak tek bir ilahtır. O, çocuk sahibi olmaktan münezzehtir. Göklerde ne var, yerde ne varsa hepsi O'nundur. Vekil olarak Allah yeter.” (171)

يا أَهْلَ الْكِتابِ لاَ تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ الخطاب للفريقين، غلت اليهود في حط عيسى ﵊ حتى رموه بأنه ولد من غير رشدة، والنصارى في رفعه حتى اتخذوه إلهاً. وقيل الخطاب للنصارى خاصة فإنه أوفق لقوله: وَلا تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ إِلَّا الْحَقَّ يعني تنزيهه عن الصاحبة والولد. إِنَّمَا الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ رَسُولُ اللَّهِ وَكَلِمَتُهُ أَلْقاها إِلى مَرْيَمَ أوصلها إليها وحصلها فيها. وَرُوحٌ مِنْهُ وذو روح صدر منه لا بتوسط ما يجري مجرى الأصل والمادة له، وقيل سمي روحاً لأنه كان يحيي الأموات أو القلوب فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ وَلا تَقُولُوا ثَلاثَةٌ أي الآلهة ثلاثة الله والمسيح ومريم، ويشهد عليه قوله تعالى: أَأَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِي وَأُمِّي إِلهَيْنِ مِنْ دُونِ اللَّهِ أو الله ثلاثة إن صح أنهم يقولون الله ثلاثة أقانيم الأب والابن وروح القدس، ويريدون بالأب الذات، وبالابن العلم، وبروح القدس الحياة. انْتَهُوا عن التثليث. خَيْراً لَكُمْ نصبه كما سبق. إِنَّمَا اللَّهُ إِلهٌ واحِدٌ أي واحد بالذات لا تعدد فيه بوجه ما. سُبْحانَهُ أَنْ يَكُونَ لَهُ وَلَدٌ أي أسبحه تسبيحا من أن يكون له ولد، فإنه يكون لمن يعادله مثل، ويتطرق إليه فناء. لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَما فِي الْأَرْضِ ملكاً وخلقاً لا يماثله شيء من ذلك فيتخذه ولداً. وَكَفى بِاللَّهِ وَكِيلًا تنبيه على غناه عن الولد فإن الحاجة إليه ليكون وكيلاً لأبيه والله ﷾ قائم بحفظ الأشياء كاف في ذلك مستغن عمن يخلقه أو يعينه.

{ يا أَهْلَ الْكِتابِ لاَ تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ } “Ey Ehl-i Kitap! Dininizde aşırılığa gitmeyin”; hitap her iki fırkayadır. Yahudiler İsa'yı aleyhisselâm alçaltmakta aşırıya kaçarak onun gayrimeşru bir çocuk olduğunu iddia ettiler; Hristiyanlar ise onu yükseltmekte aşırıya kaçarak onu ilah edindiler. Hitabın özellikle Hristiyanlara yönelik olduğu da söylenmiştir; nitekim bu, eş ve çocuktan O'nu tenzih etmeyi kasteden { وَلا تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ إِلَّا الْحَقَّ } “ve Allah hakkında haktan başkasını söylemeyin” kavline daha uygundur. { إِنَّمَا الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ رَسُولُ اللَّهِ وَكَلِمَتُهُ أَلْقاها إِلى مَرْيَمَ } “Meryem oğlu İsa Mesih, ancak Allah'ın elçisi, Meryem'e ulaştırdığı bir kelimesi”, onu Meryem'e ulaştırmış ve onda hâsıl kılmıştır. { وَرُوحٌ مِنْهُ } “ve O'ndan bir ruhtur”; kendisine asıl ve madde teşkil eden bir aracılık olmaksızın O'ndan sudûr etmiş bir ruh sahibidir. Ölüleri yahut kalpleri dirilttiği için ona ruh dendiği de söylenmiştir. { فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ وَلا تَقُولُوا ثَلاثَةٌ } “Artık Allah'a ve peygamberlerine iman edin ve «üçtür» demeyin”; yani “İlahlar üçtür: Allah, Mesih ve Meryem” [demeyin]. Nitekim Yüce Allah'ın { أَأَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِي وَأُمِّي إِلهَيْنِ مِنْ دُونِ اللَّهِ } “İnsanlara 'Beni ve annemi Allah'tan başka iki ilah edinin' diye sen mi söyledin?” kavli buna şahitlik eder. Yahut eğer onların “Allah üç uknumdur (unsurdur): Baba, Oğul ve Kutsal Ruh” dedikleri doğruysa, “Allah üçtür” [demeyin]; zira onlar Baba ile Zât'ı, Oğul ile İlim'i, Kutsal Ruh ile Hayat'ı kastederler. { انْتَهُوا } “vazgeçin”, teslis (üçleme) inancından [vazgeçin]. { خَيْراً لَكُمْ } “kendi hayrınıza olarak”; mansub oluşu daha önce geçtiği gibidir. { إِنَّمَا اللَّهُ إِلهٌ واحِدٌ } “Allah ancak tek bir ilahtır”; yani Zâtı itibarıyla birdir, hiçbir veçhile O'nda çokluk yoktur. { سُبْحانَهُ أَنْ يَكُونَ لَهُ وَلَدٌ } “O, çocuk sahibi olmaktan münezzehtir”; yani O'nun bir çocuğu olmasından O'nu tenzih ederim; çünkü çocuk, kendisine denk bir benzeri bulunan ve fena (yokluk) arız olabilen kimseler için söz konusu olur. { لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَما فِي الْأَرْضِ } “Göklerde ne var, yerde ne varsa hepsi O'nundur”, mülk ve yaratılış olarak O'nundur; bunlardan hiçbir şey O'na benzemez ki onu çocuk edinsin. { وَكَفى بِاللَّهِ وَكِيلًا } “Vekil olarak Allah yeter”; O'nun çocuğa ihtiyacı olmadığına dikkat çekilmektedir; zira çocuğa duyulan ihtiyaç babasına vekil olması içindir. Allah azze ve celle ise eşyayı koruyup gözetendir, bu hususta kâfidir ve kendisini yaratacak yahut yardım edecek kimseden müstağnidir.

[سورة النساء (٤) : آية ١٧٢]

[Nisâ Suresi (4), Âyet 172]

لَنْ يَسْتَنْكِفَ الْمَسِيحُ أَنْ يَكُونَ عَبْداً لِلَّهِ وَلا الْمَلائِكَةُ الْمُقَرَّبُونَ وَمَنْ يَسْتَنْكِفْ عَنْ عِبادَتِهِ وَيَسْتَكْبِرْ فَسَيَحْشُرُهُمْ إِلَيْهِ جَمِيعاً (١٧٢)

{ لَنْ يَسْتَنْكِفَ الْمَسِيحُ أَنْ يَكُونَ عَبْداً لِلَّهِ وَلا الْمَلائِكَةُ الْمُقَرَّبُونَ وَمَنْ يَسْتَنْكِفْ عَنْ عِبادَتِهِ وَيَسْتَكْبِرْ فَسَيَحْشُرُهُمْ إِلَيْهِ جَمِيعاً (١٧٢) } “Mesih de Allah'a kul olmaktan asla çekinmez, mukarreb (yakın) melekler de. Kim O'na kulluktan çekinir ve büyüklük taslarsa, [bilsin ki Allah] onların hepsini huzuruna toplayacaktır.” (172)

ْ يَسْتَنْكِفَ الْمَسِيحُ

[Mesih de asla] çekinmez

لن يأنف، من نكفت الدمع إذا نحيته بأصبعك كيلا يرى أثره عليك. نْ يَكُونَ عَبْداً لِلَّهِ

Asla çekinmez ve gocunmaz. Bu kelime, üzerinde eseri görülmesin diye gözyaşını parmağınla sildiğinde kullanılan «نَكَفْتُ الدَّمْعَ» ifadesinden gelir. نْ يَكُونَ عَبْداً لِلَّهِ

من أن يكون عبداً له فإن عبوديته شرف يتباهى به، وإنما المذلة والاستنكاف في عبودية غيره.

O'na kul olmaktan [asla çekinmez]; çünkü O'na kulluk kendisiyle övünülen bir şereftir. Zillet ve çekinme ise ancak O'ndan başkasına kulluk etmektedir.

روي (أن وفد نجران قالوا لرسول الله ﷺ: لم تعيب صاحبنا؟ قال رسول الله ﷺ: ومن صاحبكم؟ قالوا: عيسى ﵇، قال ﵇: وأي شيء أقول. قالوا: تقول إنه عبد الله ورسوله، قال إنه ليس بعار أن يكون عبد الله، قالوا: بلى) فنزلت

Rivayet edildiğine göre (Necran heyeti Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem: “Bizim sahibimizi niçin ayıplıyorsun?” dediler. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Sahibiniz kimdir?” buyurdu. Onlar: “İsa aleyhisselâm” dediler. O aleyhisselâm: “Ben ne söylüyorum ki?” buyurdu. Onlar: “Sen onun Allah'ın kulu ve elçisi olduğunu söylüyorsun” dediler. Resûlullah: “Allah'ın kulu olmak bir ayıp değildir” buyurdu. Onlar da: “Evet, öyledir!” dediler). Bunun üzerine [bu ayet] indi.

لَا الْمَلائِكَةُ الْمُقَرَّبُونَ

[ne de] mukarreb (yakın) melekler

عطف على المسيح أي ولا يستنكف الملائكة المقربون أن يكونوا عبيداً لله، واحتج به من زعم فضل الملائكة على الأنبياء عليهم الصلاة والسلام. وقال مساقه لرد قول النصارى في رفع المسيح عن مقام العبودية وذلك يقتضي أن يكون المعطوف أعلى درجة من المعطوف عليه حتى يكون عدم استنكافهم كالدليل على عدم استنكافه، وجوابه أن الآية للرد على عبدة المسيح والملائكة فلا يتجه ذلك وإن سلم اختصاصها بالنصارى فلعله أراد بالعطف المبالغة باعتبار التكثير دون التكبير كقولك: أصبح الأمير لا يخالفه رئيس ولا مرؤوس، وإن أراد به التكبير فغايته تفضيل المقربين من الملائكة وهم الكروبيون الذين هو حول العرش، أو من أعلى منهم رتبة من الملائكة أعلى المسيح من الأنبياء عليهم الصلاة والسلام وذلك لا يستلزم فضل أحد الجنسين على الآخر مطلقاً والنزاع فيه مَنْ يَسْتَنْكِفْ عَنْ عِبادَتِهِ وَيَسْتَكْبِرْ

Mesih üzerine matuftur; yani mukarreb melekler de Allah'a kul olmaktan asla çekinmezler. Meleklerin peygamberlerden aleyhimüssalâtü vesselâm üstün olduğunu iddia eden kimse bu ayeti delil getirmiştir. Şöyle demiştir: Ayetin sevk ediliş gayesi, Hristiyanların Mesih'i kulluk makamından yukarı çıkarma sözlerini reddetmektir; bu da matufun matufun aleyhten derece bakımından daha üstün olmasını gerektirir ki meleklerin çekinmemesi, Mesih'in çekinmemesine bir nevi delil olsun. Buna verilen cevap şudur: Ayet, Mesih'e ve meleklere tapanları reddetmek içindir; dolayısıyla bu iddia yerinde değildir. Ayetin sadece Hristiyanlara has olduğu kabul edilse bile, muhtemelen atıfla dereceyi büyütme değil, sayıyı çoğaltma kastedilerek mübalağa yapılmıştır; nitekim senin “Emire ne bir reis ne de bir memur muhalefet etmez oldu” sözün böyledir. Şayet dereceyi büyütme kastedilmişse, bunun en nihayetinde varacağı yer, meleklerin mukarreb olanlarının —ki onlar Arş'ın etrafındaki Kerûbiyyûn melekleridir— yahut meleklerden mertebesi daha üstün olanların, peygamberler aleyhimüssalâtü vesselâm içinden Mesih'ten daha üstün kılınmasıdır. Bu durum ise iki cinsten birinin diğerine mutlak anlamda üstünlüğünü gerektirmez; nitekim ihtilaf da bu husustadır. مَنْ يَسْتَنْكِفْ عَنْ عِبادَتِهِ وَيَسْتَكْبِرْ

ومن يرتفع عنها، والاستكبار دون الاستنكاف ولذلك عطف عليه وإنما يستعمل من حيث لا استحقاق بخلاف التكبر فإنه قد يكون بالاستحقاق. سَيَحْشُرُهُمْ إِلَيْهِ جَمِيعاً

Ve kim O'na kulluktan kendini yüksek görürse [bilsin ki]. İstikbar istinkaftan daha aşağı bir derecedir; bu yüzden ona atfedilmiştir. İstikbar ancak hak edilmeyen durumlar için kullanılır; tekebbür ise böyle değildir, zira bazen hak edilerek de olabilir. سَيَحْشُرُهُمْ إِلَيْهِ جَمِيعاً

فيجازيهم.

Böylece onlara cezalarını verecektir.

[سورة النساء (٤) : آية ١٧٣]

[Nisâ Suresi (4), Âyet 173]

فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ فَيُوَفِّيهِمْ أُجُورَهُمْ وَيَزِيدُهُمْ مِنْ فَضْلِهِ وَأَمَّا الَّذِينَ اسْتَنْكَفُوا وَاسْتَكْبَرُوا فَيُعَذِّبُهُمْ عَذاباً أَلِيماً وَلا يَجِدُونَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلا نَصِيراً (١٧٣)

{ فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ فَيُوَفِّيهِمْ أُجُورَهُمْ وَيَزِيدُهُمْ مِنْ فَضْلِهِ وَأَمَّا الَّذِينَ اسْتَنْكَفُوا وَاسْتَكْبَرُوا فَيُعَذِّبُهُمْ عَذاباً أَلِيماً وَلا يَجِدُونَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلا نَصِيراً (١٧٣) } “İman edip salih ameller işleyenlere gelince; [Allah] onların mükâfatlarını tastamam ödeyecek ve lütfundan onlara daha fazlasını da verecektir. Kulluktan çekinip büyüklük taslayanlara gelince; onları acı bir azapla cezalandıracaktır. Onlar kendilerine Allah'tan başka ne bir dost ne de bir yardımcı bulabilirler.” (173)

فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ فَيُوَفِّيهِمْ أُجُورَهُمْ وَيَزِيدُهُمْ مِنْ فَضْلِهِ وَأَمَّا الَّذِينَ اسْتَنْكَفُوا وَاسْتَكْبَرُوا فَيُعَذِّبُهُمْ عَذاباً أَلِيماً وَلا يَجِدُونَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلا نَصِيراً تفصيل للمجازاة العامة المدلول عليها من فحوى الكلام، وكأنه قال فسيحشرهم إليه جميعاً يوم يحشر العباد للمجازاة، أو لمجازاتهم فإن إثابة مقابليهم والإِحسان إليهم تعذيب لهم بالغم والحسرة.

{ فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ فَيُوَفِّيهِمْ أُجُورَهُمْ وَيَزِيدُهُمْ مِنْ فَضْلِهِ وَأَمَّا الَّذِينَ اسْتَنْكَفُوا وَاسْتَكْبَرُوا فَيُعَذِّبُهُمْ عَذاباً أَلِيماً وَلا يَجِدُونَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلا نَصِيراً } “İman edip salih ameller işleyenlere gelince; [Allah] onların mükâfatlarını tastamam ödeyecek ve lütfundan onlara daha fazlasını da verecektir. Kulluktan çekinip büyüklük taslayanlara gelince; onları acı bir azapla cezalandıracaktır. Onlar kendilerine Allah'tan başka ne bir dost ne de bir yardımcı bulabilirler”; sözün gelişinden anlaşılan umumi karşılığın bir tafsilidir. Sanki şöyle demiştir: Kulların karşılık görmek üzere toplandığı günde hepsini huzuruna toplayacaktır; yahut onlara cezalarını vermek için toplayacaktır; zira onların karşıtlarına sevap verilmesi ve onlara ihsanda bulunulması, kendileri için keder ve hasretle bir nevi azap oluşturur.

[سورة النساء (٤) : الآيات ١٧٤ الى ١٧٥]

[Nisâ Suresi (4), Âyetler 174-175]

يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جاءَكُمْ بُرْهانٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَأَنْزَلْنا إِلَيْكُمْ نُوراً مُبِيناً (١٧٤) فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَاعْتَصَمُوا بِهِ فَسَيُدْخِلُهُمْ فِي رَحْمَةٍ مِنْهُ وَفَضْلٍ وَيَهْدِيهِمْ إِلَيْهِ صِراطاً مُسْتَقِيماً (١٧٥)

{ يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جاءَكُمْ بُرْهانٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَأَنْزَلْنا إِلَيْكُمْ نُوراً مُبِيناً (١٧٤) فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَاعْتَصَمُوا بِهِ فَسَيُدْخِلُهُمْ فِي رَحْمَةٍ مِنْهُ وَفَضْلٍ وَيَهْدِيهِمْ إِلَيْهِ صِراطاً مُسْتَقِيماً (١٧٥) } “Ey insanlar! Size Rabbinizden kesin bir delil (bürhan) geldi ve size apaçık bir nur indirdik. Allah'a iman edip O'na sımsıkı sarılanlara gelince; [Allah] onları kendisinden bir rahmet ve lütuf içine sokacak ve onları kendisine [ulaştıran] dosdoğru bir yola iletecektir.” (174-175)

يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جاءَكُمْ بُرْهانٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَأَنْزَلْنا إِلَيْكُمْ نُوراً مُبِيناً عنى بالبرهان المعجزات وبالنور القرآن، أي قد جاءكم دلائل العقل وشواهد النقل ولم يبق لكم عذر ولا علة، وقيل: البرهان الدين أو رسول الله ﷺ أو القرآن.

{ يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جاءَكُمْ بُرْهانٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَأَنْزَلْنا إِلَيْكُمْ نُوراً مُبِيناً } “Ey insanlar! Size Rabbinizden kesin bir delil geldi ve size apaçık bir nur indirdik”; bürhan ile mucizeleri, nur ile de Kur'an'ı kastetmiştir; yani size aklın delilleri ve naklin şahitleri gelmiştir ve artık sizin için hiçbir mazeret ve gerekçe kalmamıştır. Bürhan'ın din, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem yahut Kur'an olduğu da söylenmiştir.

فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَاعْتَصَمُوا بِهِ فَسَيُدْخِلُهُمْ فِي رَحْمَةٍ مِنْهُ في ثواب قدره بإزاء إيمانه وعمله رحمة منه لا قضاء لحق واجب وَفَضْلٍ إحسان زائد عليه وَيَهْدِيهِمْ إِلَيْهِ إلى الله ﷾. وقيل إلى الموعود. صِراطاً مُسْتَقِيماً هو الإِسلام والطاعة في الدنيا، وطريق الجنة في الآخرة. يَسْتَفْتُونَكَ أي في الكلالة حذفت لدلالة الجواب عليه.

{ فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَاعْتَصَمُوا بِهِ فَسَيُدْخِلُهُمْ فِي رَحْمَةٍ مِنْهُ } “Allah'a iman edip O'na sımsıkı sarılanlara gelince; [Allah] onları kendisinden bir rahmet... içine sokacak”; vacip bir hakkın ödenmesi olarak değil, kendi rahmetinden ötürü onların iman ve amelleri karşılığında takdir ettiği bir sevap içine [sokacaktır], { وَفَضْلٍ } “ve lütuf [içine sokacak]”; bunun üzerine ilave bir ihsan [içine sokacaktır]. { وَيَهْدِيهِمْ إِلَيْهِ } “ve onları kendisine iletecektir”; Allah'a azze ve celle [iletecektir]. Vaat edilen şeye [iletecektir] de denmiştir. { صِراطاً مُسْتَقِيماً } “dosdoğru bir yola”; bu yol dünyada İslam ve itaattir, ahirette ise cennetin yoludur. { يَسْتَفْتُونَكَ } “Senden fetva istiyorlar”; yani kelâle hakkında [fetva istiyorlar]; cevabın ona delalet etmesinden ötürü hazfedilmiştir.

روي (أن جابر بن عبد الله كان مريضاً فعاده رسول الله ﷺ فقال: إني كلالة فكيف أصنع في مالي) فنزلت

Rivayet edildiğine göre (Câbir b. Abdillâh hastalanmıştı, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onu ziyarete geldi. Câbir: “Ben kelâleyim (babam ve çocuğum yok), malım hakkında ne yapayım?” dedi). Bunun üzerine [bu ayet] indi.

وهي آخر ما نزل من الأحكام.

Bu ayet hükümlere dair en son inen ayettir.

[سورة النساء (٤) : آية ١٧٦]

[Nisâ Suresi (4), Âyet 176]

يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلالَةِ إِنِ امْرُؤٌ هَلَكَ لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ وَلَهُ أُخْتٌ فَلَها نِصْفُ مَا تَرَكَ وَهُوَ يَرِثُها إِنْ لَمْ يَكُنْ لَها وَلَدٌ فَإِنْ كانَتَا اثْنَتَيْنِ فَلَهُمَا الثُّلُثانِ مِمَّا تَرَكَ وَإِنْ كانُوا إِخْوَةً رِجالاً وَنِساءً فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ أَنْ تَضِلُّوا وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ (١٧٦)

{ يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلالَةِ إِنِ امْرُؤٌ هَلَكَ لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ وَلَهُ أُخْتٌ فَلَها نِصْفُ مَا تَرَكَ وَهُوَ يَرِثُها إِنْ لَمْ يَكُنْ لَها وَلَدٌ فَإِنْ كانَتَا اثْنَتَيْنِ فَلَهُمَا الثُّلُثانِ مِمَّا تَرَكَ وَإِنْ كانُوا إِخْوَةً رِجالاً وَنِساءً فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ أَنْ تَضِلُّوا وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ (١٧٦) } “Senden fetva istiyorlar. De ki: «Allah kelâle hakkında size fetva veriyor: Şayet bir kimse çocuğu olmaksızın ölür de bir kız kardeşi bulunursa, bıraktığı malın yarısı onundur. Kız kardeşinin çocuğu yoksa [erkek kardeş] ona mirasçı olur. Eğer [kız kardeşler] iki tane iseler, bıraktığı malın üçte ikisi onlarındır. Eğer [mirasçılar] erkek ve kadın kardeşler iseler, erkeğe iki kadının payı kadar verilir. Sapmayasınız diye Allah size açıklıyor. Allah her şeyi hakkıyla bilendir.»” (176)

يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلالَةِ سبق تفسيرها في أول السورة. إِنِ امْرُؤٌ هَلَكَ لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ وَلَهُ أُخْتٌ فَلَها نِصْفُ مَا تَرَكَ ارتفع امْرُؤٌ بفعل يفسره الظاهر، وليس له ولد صفة له أو حال من المستكن في هلك، والواو في وَلَهُ يحتمل الحال والعطف، والمراد بالأخت الأخت من الأبوين أو الأب لأنه جعل أخوها عصبة وابن الأم لا يكون عصبة، والولد على ظاهره فإن الأخت وإن ورثت مع البنت عند عامة العلماء غير ابن عباس رضي الله تعالى عنهما. لكنها لا ترث النصف. وَهُوَ يَرِثُها أي والمرء يرث أخته إن كان الأمر بالعكس. إِنْ لَمْ يَكُنْ لَها وَلَدٌ ذكراً كان أو أنثى إن أريد بيرثها يرث جميع مالها، وإلا فالمراد به الذكر إذ البنت لا تحجب الأخ، والآية كما لم تدل على سقوط الإِخوة بغير الولد لم تدل على عدم سقوطهم به وقد دلت السنة على أنهم لا يرثون مع الأب وكذا مفهوم قوله: قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلالَةِ إن فسرت بالميت. فَإِنْ كانَتَا اثْنَتَيْنِ فَلَهُمَا الثُّلُثانِ مِمَّا تَرَكَ الضمير لمن يرث بالأخوة وتثنيته محمولة على المعنى، وفائدة الإخبار عنه باثنتين التنبيه على أن الحكم باعتبار العدد دون الصغر والكبر وغيرهما. وَإِنْ كانُوا إِخْوَةً رِجالًا وَنِساءً فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ أصله وإن كانوا إخوة وأخوات فغلب المذكر. يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ أَنْ تَضِلُّوا أي يبين الله لكم ضلالكم الذي من شأنكم إذا خليتم وطباعكم لتحترزوا عنه وتتحروا خلافه، أو يبين لكم الحق والصواب كراهة أن تضلوا. وقيل لئلا تضلوا فحذف لا وهو قول الكوفيين. وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ فهو عالم بمصالح العباد في المحيا والممات.

{ يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلالَةِ } “Senden fetva istiyorlar. De ki: «Allah kelâle hakkında size fetva veriyor»”; bunun tefsiri surenin başında geçmişti. { إِنِ امْرُؤٌ هَلَكَ لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ وَلَهُ أُخْتٌ فَلَها نِصْفُ مَا تَرَكَ } “Şayet bir kimse çocuğu olmaksızın ölür de bir kız kardeşi bulunursa, bıraktığı malın yarısı onundur”; { امْرُؤٌ } kelimesi zahirin tefsir ettiği bir fiille merfudur. { لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ } onun sıfatıdır yahut { هَلَكَ } içindeki müstetir [zamirden] haldir. { وَلَهُ } kavlindeki vav ise hem hal hem de atıf olma ihtimalini taşır. Kız kardeşten kasıt ana-baba bir veya baba bir kız kardeştir; çünkü onun erkek kardeşi asabe kılınmıştır, anne bir erkek kardeş ise asabe olamaz. Çocuk ise zahiri anlamı üzeredir; zira kız kardeş, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ dışındaki âlimlerin çoğunluğuna göre kız çocuğuyla birlikte mirasçı olsa bile, yarısını miras olarak alamaz. { وَهُوَ يَرِثُها } “[erkek kardeş] ona mirasçı olur”; yani durum tersine olduğunda kişi kız kardeşine mirasçı olur. { إِنْ لَمْ يَكُنْ لَها وَلَدٌ } “Kız kardeşinin çocuğu yoksa”; şayet { يَرِثُها } ile malının tamamına mirasçı olması kastediliyorsa erkek olsun kız olsun [çocuğu yoksa]; aksi takdirde bundan murat erkek çocuktur; zira kız çocuğu erkek kardeşi mirastan tamamen mahrum etmez (hacbetmez). Ayet, kardeşlerin çocuk dışındakilerle mirastan düşmeyeceğine delalet etmediği gibi, çocukla mirastan düşmeyeceklerine de delalet etmemiştir. Nitekim Sünnet, onların baba varken miras alamayacaklarına delalet etmiştir; aynı şekilde meyyitle tefsir edildiği takdirde { قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلالَةِ } kavlinin mefhumu da buna delalet etmiştir. { فَإِنْ كانَتَا اثْنَتَيْنِ فَلَهُمَا الثُّلُثانِ مِمَّا تَرَكَ } “Eğer [kız kardeşler] iki tane iseler, bıraktığı malın üçte ikisi onlarındır”; zamir kardeşlik sebebiyle mirasçı olana racidir ve tesniye (ikil) kılınması manaya hamledilmiştir. Bunun iki olarak haber verilmesinin faydası, hükmün küçüklük, büyüklük ve benzerlerine göre değil, sayıya itibar edilerek verildiğine dikkat çekmektir. { وَإِنْ كانُوا إِخْوَةً رِجالًا وَنِساءً فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ } “Eğer [mirasçılar] erkek ve kadın kardeşler iseler, erkeğe iki kadının payı kadar verilir”; bunun aslı “eğer erkek kardeşler ve kız kardeşler iseler” şeklindedir, müzekker tağlib edilmiştir. { يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ أَنْ تَضِلُّوا } “Sapmayasınız diye Allah size açıklıyor”; yani Allah, fıtratınız ve tabiatınızla baş başa bırakıldığınızda kaçınmanız ve aksine yönelmeniz gereken sapıklığınızı size açıklar yahut sapmanızı kerih gördüğü için size hakkı ve doğruyu açıklar. [Ayetin] «لِئَلَّا تَضِلُّوا» (sapmayasınız diye) takdirinde olup «لَا» edatının hazfedildiği de söylenmiştir ki bu Kûfelilerin görüşüdür. { وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ } “Allah her şeyi hakkıyla bilendir”; O, kulların hayatlarında ve ölümlerinde maslahatlarını hakkıyla bilendir.

عن النبي ﷺ: «من قرأ سورة النساء فكأنما تصدق على كل مؤمن ومؤمنة، وورث ميراثاً وأعطي من الأجر كمن اشترى محررا، وبرئ من الشرك وكان في مشيئة الله تعالى من الذين يتجاوز عنهم» .

Peygamber'den sallallâhu aleyhi ve sellem [şöyle rivayet edilmiştir]: «Kim Nisâ Suresi'ni okursa sanki her mümin ve mümineye sadaka vermiş, bir miras almış, köle azat eden kimse gibi ecir almış, şirkten beri olmuş ve Allah Teâlâ'nın dilemesiyle [günahları] bağışlanan kimselerden olmuş gibi olur.»