Binûn

15- Hicr Suresi — 9. Sayfa

Kaynak: et-Tahrîr ve't-Tenvîr (İbn Âşûr Tefsiri) · İbn Âşûr · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

لَمَّا كَانَ الْوَعِيدُ مُؤْذِنًا بِإِمْهَالِهِمْ قَلِيلًا كَمَا قَالَ تَعَالَى: وَمَهِّلْهُمْ قَلِيلًا [سُورَة المزمل: ١١] كَمَا دَلَّ عَلَيْهِ حَرْفُ التَّنْفِيسِ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ [سُورَة الْحجر: ٩٦] طَمْأَنَ اللَّهُ نَبِيَّهُ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Yüce Allah'ın: { وَمَهِّلْهُمْ قَلِيلًا } “Onlara biraz mühlet ver” [Müzzemmil Suresi: 11] buyurduğu gibi, tehdit onlara az bir süre mühlet verileceğini bildirdiğinde —nitekim Yüce Allah'ın: { فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ } “Yakında bilecekler” [Hicr Suresi: 96] buyruğundaki tenfîs harfi (sevfe / سَوْفَ) de buna delalet etmektedir— Allah, Peygamberi'ni (sallallâhu aleyhi ve sellem) teskin edip rahatlatmıştır.

بِأَنَّهُ مُطَّلِعٌ عَلَى تَحَرُّجِهِ مِنْ أَذَاهُمْ وَبُهْتَانِهِمْ مِنْ أَقْوَالِ الشِّرْكِ وَأَقْوَالِ الِاسْتِهْزَاءِ فَأَمَرَهُ بِالثَّبَاتِ وَالتَّفْوِيضِ إِلَى رَبِّهِ لِأَنَّ الْحِكْمَةَ فِي إِمْهَالِهِمْ، وَلِذَلِكَ افْتُتِحَتِ الْجُمْلَةُ بِلَامِ الْقَسَمِ وَحَرْفِ التَّحْقِيقِ.

[Şöyle ki:] Onların şirk ve alay dolu sözlerinden kaynaklanan eziyet ve iftiralarından dolayı [Peygamber'in] içinin daraldığını bildiğini ifade etmiş; onlara mühlet verilmesinde bir hikmet bulunduğu için ona sebat etmesini ve işi Rabbine havale etmesini emretmiştir. İşte bu sebeple cümle, kasem lâmı ve tahkîk harfi (kad / قَدْ) ile başlatılmıştır.

وَلَيْسَ الْمُخَاطَبُ مِمَّنْ يُدَاخِلُهُ الشَّكُّ فِي خَبَرِ اللَّهِ تَعَالَى وَلَكِنَّ التَّحْقِيقَ كِنَايَةٌ عَنْ الِاهْتِمَامِ بِالْمُخْبَرِ وَأَنَّهُ بِمَحَلِّ الْعِنَايَةِ مِنَ اللَّهِ فَالْجُمْلَةُ مَعْطُوفَةٌ عَلَى جُمْلَةِ إِنَّا كَفَيْناكَ الْمُسْتَهْزِئِينَ [سُورَة الْحجر: ٩٥] أَوْ حَالٌ.

Muhatap, Allah Teâlâ'nın haberinde şüpheye düşecek biri değildir; ancak buradaki tahkîk (pekiştirme), bildirilen konunun öneminden ve onun Allah katında özel bir ihtimama mazhar olduğundan kinayedir. Dolayısıyla bu cümle, { إِنَّا كَفَيْناكَ الْمُسْتَهْزِئِينَ } “Şüphesiz o alaycılara karşı biz sana yeteriz” [Hicr Suresi: 95] cümlesine matuftur veya hâldir.

وَضِيقُ الصَّدْرِ: مَجَازٌ عَنْ كَدَرِ النَّفْسِ. وَقَدْ تَقَدَّمَ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: وَضائِقٌ بِهِ صَدْرُكَ فِي سُورَةِ هُودٍ [١٢] .

Göğsün daralması (dîku's-sadr), can sıkıntısı ve gönül darlığından mecazdır. Bu, Hûd Suresi'nde [12] geçen Yüce Allah'ın: { وَضائِقٌ بِهِ صَدْرُكَ } “ve bundan dolayı için daralmaktadır” buyruğunda daha önce geçmişti.

وَفُرِّعَ عَلَى جُمْلَةِ وَلَقَدْ نَعْلَمُ أَمْرُهُ بِتَسْبِيحِ اللَّهِ تَعَالَى وَتَنْزِيهِهِ عَمَّا يَقُولُونَهُ مِنْ نِسْبَةِ

{ وَلَقَدْ نَعْلَمُ } “Andolsun biliyoruz” cümlesine bağlı olarak, Allah Teâlâ'yı tesbih etmesi ve onların isnat ettiği

الشَّرِيكِ، أَيْ عَلَيْكَ بِتَنْزِيهِ رَبِّكَ فَلَا يَضُرُّكَ شِرْكُهُمْ. عَلَى أَنَّ التَّسْبِيحَ قَدْ يُسْتَعْمَلُ فِي مَعْنَاهُ الْكِنَائِيِّ مَعَ مَعْنَاهُ الْأَصْلِيِّ فَيُفِيدُ الْإِنْكَارَ عَلَى الْمُشْرِكِينَ فِيمَا يَقُولُونَ، أَيْ فَاقْتَصِرْ فِي دَفْعِهِمْ عَلَى إِنْكَارِ كَلَامِهِمْ. وَهَذَا مِثْلُ قَوْلِهِ تَعَالَى: قُلْ سُبْحانَ رَبِّي هَلْ كُنْتُ إِلَّا بَشَراً رَسُولًا [سُورَة الْإِسْرَاء: ٩٣] .

ortak koşma isnadından O'nu tenzih etmesi emredilmiştir; yani «Sen Rabbini tenzih etmeye bak, onların şirki sana zarar vermez». Bununla birlikte tesbih, asıl anlamıyla birlikte kinaye anlamında da kullanılabilir; bu takdirde müşriklerin söylediklerini inkâr/reddetme anlamı ifade eder; yani «onları savuşturmada sadece sözlerini reddetmekle yetin». Bu, Yüce Allah'ın şu buyruğu gibidir: { قُلْ سُبْحانَ رَبِّي هَلْ كُنْتُ إِلَّا بَشَراً رَسُولًا } “De ki: Rabbimi tenzih ederim! Ben sadece elçi olan bir beşer değil miyim?” [İsrâ Suresi: 93].

وَالْبَاءُ فِي بِحَمْدِ رَبِّكَ لِلْمُصَاحَبَةِ. وَالتَّقْدِيرُ: فَسَبِّحْ رَبَّكَ بِحَمْدِهِ فَحُذِفَ مِنَ الْأَوَّلِ لِدَلَالَةِ الثَّانِي. وَتَسْبِيحُ اللَّهِ تَنْزِيهُهُ بِقَوْلِ: سُبْحَانَ اللَّهِ.

{ بِحَمْدِ رَبِّكَ } “Rabbinin hamdiyle” ifadesindeki bâ (بِ) harf-i cerri musâhabet (beraberlik) içindir. Takdiri: «Fesebbih Rabbeke bi-hamdihî» (Rabbini hamdiyle tesbih et) şeklindedir; ikincinin delaleti sebebiyle birinciden [mef'ûl] hazfedilmiştir. Allah'ı tesbih etmek ise, «Sübhânallâh» diyerek O'nu [her türlü noksanlıktan] tenzih etmektir.

وَالْأَمْرُ فِي وَكُنْ مِنَ السَّاجِدِينَ وَاعْبُدْ رَبَّكَ مُسْتَعْمَلَانِ فِي طَلَبِ الدَّوَامِ.

{ وَكُنْ مِنَ السَّاجِدِينَ } “ve secde edenlerden ol” ile { وَاعْبُدْ رَبَّكَ } “ve Rabbine ibadet et” ifadelerindeki emirler, devamlılık talebinde kullanılmıştır.

ومِنَ السَّاجِدِينَ أَبْلَغُ فِي الِاتِّصَافِ بِالسُّجُودِ مِنْ (سَاجِدًا) كَمَا تَقَدَّمَ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ فِي سُورَةِ بَرَاءَةٍ [١١٩] ، وَقَوْلِهِ قالَ أَعُوذُ بِاللَّهِ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْجاهِلِينَ فِي سُورَةِ الْبَقَرَةِ [٦٧] وَنَظَائِرِهِمَا.

{ مِنَ السَّاجِدِينَ } “secde edenlerden [ol]” ifadesi, secde ile nitelenmede «sâciden» (secde edici olarak) ifadesinden daha beliğdir; nitekim bu husus Berâe (Tevbe) Suresi'nde [119] geçen Yüce Allah'ın: { وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ } “ve sadıklarla beraber olun” buyruğunda, Bakara Suresi'nde [67] geçen: { قالَ أَعُوذُ بِاللَّهِ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْجاهِلِينَ } “[Mûsâ:] 'Cahillerden olmaktan Allah'a sığınırım' dedi” buyruğunda ve benzerlerinde daha önce geçmişti.

وَالسَّاجِدُونَ: هُمُ الْمُصَلُّونَ. فَالْمَعْنَى: وَدُمْ عَلَى الصَّلَاةِ أَنْتَ وَمَنْ مَعَكَ.

Secde edenler (es-Sâcidûn), namaz kılan kimselerdir. Buna göre anlam: «Sen ve seninle beraber olanlar namaza devam edin» demektir.

وَلَيْسَ هَذَا مَوْضِعُ سَجْدَةٍ مِنْ سُجُودِ التِّلَاوَةِ عِنْدَ أَحَدٍ مِنْ فُقَهَاءِ الْمُسْلِمِينَ. وَفِي «تَفْسِيرِ الْقُرْطُبِيِّ» عَنْ أَبِي بَكْرٍ النَّقَّاشِ أَنَّ أَبَا حُذَيْفَةَ (لَعَلَّهُ يَعْنِي بِهِ أَبَا حُذَيْفَةَ الْيَمَانَ

Burası İslam fakihlerinden hiçbirine göre tilavet secdesi yerlerinden biri değildir. Tefsîru'l-Kurtubî'de Ebû Bekr en-Nakkâş'tan nakledildiğine göre Ebû Huzeyfe (bununla İkrime'nin ashâbından olan ve hadisleri münker sayılan

بن الْمُغِيرَةِ الْبَصْرِيَّ مِنْ أَصْحَابِ عِكْرِمَةَ وَكَانَ مُنْكَرَ الْحَدِيثِ) وَالِيمَانُ بْنُ رِئَابٍ (كَذَا) رَأَيَاهَا سَجْدَةَ تِلَاوَةٍ وَاجِبَةً.

Ebû Huzeyfe el-Yemân b. el-Mugîre el-Basrî'yi kastediyor olmalıdır) ile el-Yemân b. Riâb (metinde böyle), burayı vacip bir tilavet secdesi olarak görmüşlerdir.

قَالَ ابْنُ الْعَرَبِيِّ: شَاهَدْتُ الْإِمَامَ بِمِحْرَابِ زَكَرِيَّاءَ مِنَ الْبَيْتِ الْمُقَدَّسِ سَجَدَ فِي هَذَا الْمَوْضِعِ حِينَ قِرَاءَتِهِ فِي تَرَاوِيحِ رَمَضَانَ وَسَجَدْتُ مَعَهُ فِيهَا. وَسُجُودُ الْإِمَامِ عَجِيبٌ وَسُجُودُ أَبِي بَكْرِ بْنِ الْعَرَبِيِّ مَعَهُ أَعْجَبُ لِلْإِجْمَاعِ عَلَى أَنَّهُ لَا سَجْدَةَ هُنَا، فَالسُّجُودُ فِيهَا يُعَدُّ زِيَادَةً وَهِيَ بِدْعَةٌ لَا مَحَالَةَ.

İbnü'l-Arabî şöyle demiştir: «Beytülmakdis'teki Zekeriyyâ Mihrabı'nda imamın, Ramazan teravihinde [bu ayeti] okurken bu yerde secde ettiğine şahit oldum ve ben de onunla beraber secde ettim». İmamın secde etmesi şaşırtıcıdır; Ebû Bekr İbnü'l-Arabî'nin onunla beraber secde etmesi ise burada secde olmadığına dair icmâ bulunması sebebiyle daha da şaşırtıcıdır. Zira burada secde etmek [namazda] bir fazlalık sayılır ve bu da şüphesiz bir bidattir.

والْيَقِينُ: الْمَقْطُوعُ بِهِ الَّذِي لَا شَكَّ فِيهِ وَهُوَ النَّصْرُ الَّذِي وَعَدَهُ اللَّهُ بِهِ.

Yakîn (الْيَقِينُ); kendisinde hiçbir şüphe bulunmayan kesin şeydir ki o da Allah'ın kendisine vaad ettiği zaferdir.