Binûn

19- Meryem Suresi — 11. Sayfa

Kaynak: et-Tahrîr ve't-Tenvîr (İbn Âşûr Tefsiri) · İbn Âşûr · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

٣٢] . وَبِذَلِكَ عُلِمَ أَنَّ التَّيْسِيرَ تَسْهِيلُ قِرَاءَةِ الْقُرْآنِ. وَهَذَا إِدْمَاجٌ لِلثَّنَاءِ عَلَى الْقُرْآنِ بِأَنَّهُ مُيَسَّرٌ لِلْقِرَاءَةِ، كَقَوْلِهِ تَعَالَى: وَلَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ [الْقَمَر: ٣٢] .

} “Nihayet (güneş) perdenin arkasına saklandı.” [Sâd: 32]. Bununla teysirin (kolaylaştırmanın), Kur'an'ın okunmasını kolaylaştırmak olduğu anlaşılmıştır. Bu, Yüce Allah'ın { وَلَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ } “Andolsun Biz Kur'an'ı öğüt alınsın diye kolaylaştırdık; öğüt alan yok mudur?” [Kamer: 32] kavlinde olduğu gibi Kur'an'ın okunmaya elverişli ve kolay olduğu övgüsünün [söze] dahil edilmesidir (idmaç).

وَاللِّسَانُ: اللُّغَةُ، أَيْ بِلُغَتِكَ، وَهِيَ الْعَرَبِيَّةُ، كَقَوْلِهِ: وَإِنَّهُ لَتَنْزِيلُ رَبِّ الْعالَمِينَ نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ عَلى قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرِينَ بِلِسانٍ عَرَبِيٍّ مُبِينٍ [الشُّعَرَاء: ١٩٢- ١٩٥] فَإِنَّ نُزُولَ الْقُرْآنِ بِأَفْضَلِ اللُّغَاتِ وَأَفْصَحِهَا هُوَ مِنْ أَسْبَابِ فَضْلِهِ عَلَى غَيْرِهِ مِنَ الْكُتُبِ وَتَسْهِيلِ حِفْظِهِ مَا لَمْ يُسَهَّلْ مِثْلُهُ لِغَيْرِهِ مِنَ الْكُتُبِ.

Lisan (لِسَان), dildir; yani senin dilinle ki o da Arapçadır; nitekim şöyle buyrulmuştur: { وَإِنَّهُ لَتَنْزِيلُ رَبِّ الْعالَمِينَ نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ عَلى قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرِينَ بِلِسانٍ عَرَبِيٍّ مُبِينٍ } “Muhakkak ki o, âlemlerin Rabbinin indirmesidir. Onu Rûhu'l-Emîn, uyarıcılardan olasın diye apaçık Arapça bir lisanla senin kalbine indirmiştir.” [Şuarâ: 192-195]. Şüphesiz Kur'an'ın dillerin en üstünü ve en fasihiyle inmesi, diğer kitaplara olan üstünlüğünün ve ezberlenmesinin başka hiçbir kitaba nasip olmayacak şekilde kolaylaştırılmasının sebeplerindendir.

وَالْبَاءُ لِلسَّبَبِيَّةِ أَوِ الْمُصَاحَبَةِ.

Bâ (ب) harf-i cerri sebebiyet veya musahabet (beraberlik) içindir.

وَعَبَّرَ عَن الْكفَّار بِقوم لدّ ذَمًّا لَهُمْ بِأَنَّهُمْ أَهْلُ إِيغَالٍ فِي الْمِرَاءِ وَالْمُكَابَرَةِ، أَيْ أَهْلُ تَصْمِيمٍ عَلَى بَاطِلِهِمْ، فَاللُّدُّ: جَمْعُ أَلَدٍّ، وَهُوَ الْأَقْوَى فِي اللَّدَدِ، وَهُوَ الْإِبَايَةُ مِنَ الِاعْتِرَافِ بِالْحَقِّ.

Kâfirler, tartışmada ve kibirde aşırıya kaçan kimseler olmaları, yani batıllarında ısrarcı olmaları sebebiyle yerilerek «kavmen lüddâ» (inatçı bir kavim) şeklinde ifade edilmiştir. Lüdd (لُدّ), eledd (أَلَدّ) kelimesinin çoğuludur; o da lededde (hasımlıkta/inatçılıkta) en şiddetli olan demektir. Leded ise hakkı kabul etmekten kaçınmaktır.

وَفِي الْحَدِيثِ

Sahih hadiste

الصَّحِيحِ: «أَبْغَضُ الرِّجَالِ إِلَى اللَّهِ الْأَلَدُّ الَخَصِمُ»

şöyle buyrulmuştur: «İnsanların Allah'a en sevimsiz olanı, düşmanlıkta aşırı ve inatçı olandır (eleddü'l-hasım).»

. وَمِمَّا جَرَّهُ الْإِشْرَاكُ إِلَى الْعَرَبِ مِنْ مَذَامِّ الْأَخْلَاقِ الَّتِي خَلَطُوا بِهَا مَحَاسِنَ أَخْلَاقِهِمْ أَنَّهُمْ رُبَّمَا تُمُدِّحُوا بِاللَّدَدِ، قَالَ بَعْضُهُمْ فِي رِثَاءِ الْبَعْضِ:

Şirkin Araplara getirdiği ve güzel ahlaklarına karıştırdıkları kötü huylardan biri de bazen inatçılık ve hasımlıkla (leded) övünmeleridir. Nitekim onlardan biri bir başkasının mersiyesinde şöyle demiştir:

إِنَّ تَحْتَ الْأَحْجَارِ حَزْمًا وَعَزْمًا ... وَخَصِيمًا أَلَدَّ ذَا مِغْلَاقِ

Taşların altında kesin bir basiret ve azim yatar... Ve [susturucu delillerle hasmının ağzını] kilitleyen pek amansız bir hasım.

وَقَدْ حَسُنَ مُقَابَلَةُ الْمُتَّقِينَ بِقَوْمٍ لُدٍّ، لِأَنَّ التَّقْوَى امْتِثَالٌ وَطَاعَةٌ وَالشِّرْكَ عِصْيَانٌ وَلَدَدٌ.

Müttakilerin inatçı bir kavim ile mukabele edilmesi (karşılaştırılması) güzel olmuştur; zira takva boyun eğmek ve itaattir; şirk ise isyan ve inatçılıktır.

وَفِيهِ تَعْرِيضٌ بِأَنَّ كُفْرَهُمْ عَنْ عِنَادٍ وَهُمْ يَعْلَمُونَ أَنَّ مَا جَاءَ بِهِ مُحَمَّدٌ ﷺ هُوَ الْحَقُّ، كَمَا قَالَ تَعَالَى: فَإِنَّهُمْ لَا يُكَذِّبُونَكَ وَلكِنَّ الظَّالِمِينَ بِآياتِ اللَّهِ يَجْحَدُونَ [الْأَنْعَام: ٣٣] .

Bunda, onların küfürlerinin bir inattan kaynaklandığına ve Muhammed'in sallallâhu aleyhi ve sellem getirdiğinin hak olduğunu bildiklerine dair üstü kapalı bir ima (ta'riz) vardır; nitekim Yüce Allah şöyle buyurmuştur: { فَإِنَّهُمْ لَا يُكَذِّبُونَكَ وَلكِنَّ الظَّالِمِينَ بِآياتِ اللَّهِ يَجْحَدُونَ } “Aslında onlar seni yalanlamıyorlar, fakat o zalimler Allah'ın ayetlerini bile bile inkâr ediyorlar.” [En'âm: 33].

وَإِيقَاعُ لَفْظِ الْقَوْمِ عَلَيْهِمْ لِلْإِشَارَةِ إِلَى أَنَّ اللَّدَدَ شَأْنُهُمْ، وَهُوَ الصِّفَةُ الَّتِي تَقَوَّمَتْ مِنْهَا قَوْمِيَّتُهُمْ، كَمَا تَقَدَّمَ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ فِي سُورَةِ الْبَقَرَةِ [١٦٤] ، وَقَوْلِهِ

Onlar hakkında kavim kelimesinin kullanılması, inatçılığın (leded) onların şiarı olduğuna ve kavmiyetlerinin kendisinden teşekkül ettiği bir sıfat bulunduğuna işaret etmek içindir; nitekim daha önce Bakara suresindeki [164] { لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ } kavlinde ve Yûnus

تَعَالَى: وَما تُغْنِي الْآياتُ وَالنُّذُرُ عَنْ قَوْمٍ لَا يُؤْمِنُونَ فِي سُورَة يُونُس [١٠١] .

suresindeki [101] Yüce Allah'ın { وَما تُغْنِي الْآياتُ وَالنُّذُرُ عَنْ قَوْمٍ لَا يُؤْمِنُونَ } kavlinde geçtiği gibidir.

[سُورَة مَرْيَم (١٩) : آيَة ٩٨]

[MERYEM SURESİ (19): AYET 98]

وَكَمْ أَهْلَكْنا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ هَلْ تُحِسُّ مِنْهُمْ مِنْ أَحَدٍ أَوْ تَسْمَعُ لَهُمْ رِكْزاً (٩٨)

{ وَكَمْ أَهْلَكْنا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ هَلْ تُحِسُّ مِنْهُمْ مِنْ أَحَدٍ أَوْ تَسْمَعُ لَهُمْ رِكْزاً (٩٨) } “Onlardan önce nice nesilleri helak ettik! Onlardan hiç kimseyi hissediyor veya onların en ufak bir sesini işitiyor musun? (98)”

لَمَّا ذُكِرُوا بِالْعِنَادِ وَالْمُكَابَرَةِ أُتْبِعَ بِالتَّعْرِيضِ بِتَهْدِيدِهِمْ عَلَى ذَلِكَ بِتَذْكِيرِهِمْ بِالْأُمَمِ الَّتِي اسْتَأْصَلَهَا اللَّهُ لِجَبَرُوتِهَا وَتَعَنُّتِهَا لِتَكُونَ لَهُمْ قِيَاسًا وَمَثَلًا. فَالْجُمْلَةُ مَعْطُوفَةٌ عَلَى جُمْلَةِ فَإِنَّما يَسَّرْناهُ بِلِسانِكَ [مَرْيَم: ٩٧] بِاعْتِبَارِ مَا تَضَمَّنَتْهُ مِنْ بِشَارَةِ الْمُؤْمِنِينَ وَنِذَارَةِ الْمُعَانِدِينَ، لِأَنَّ فِي التَّعْرِيضِ بِالْوَعِيدِ لَهُمْ نِذَارَةٌ لَهُمْ وَبِشَارَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ بِاقْتِرَابِ إِرَاحَتِهِمْ مِنْ ضُرِّهِمْ.

Onların inat ve büyüklenmeleri zikredilince, kendilerine bir kıyas ve ibretlik misal olsun diye, zorbalıkları ve dikbaşlılıkları sebebiyle Allah'ın kökünü kazıdığı ümmetler hatırlatılarak bundan ötürü tehdit edildiklerine üstü kapalı işaret edildi. Cümle, müminlerin müjdelenmesini ve inatçıların uyarılmasını içermesi bakımından { فَإِنَّما يَسَّرْناهُ بِلِسانِكَ } [Meryem: 97] cümlesine matuftur; zira onlar için yapılan üstü kapalı tehditte hem kendileri için bir uyarı hem de müminler için onların vereceği zarardan kurtulup rahatlamalarının yaklaştığına dair bir müjde vardır.

وكَمْ خَبَرِيَّةُ عَنْ كَثْرَةِ الْعَدَدِ.

«Kem» (كَمْ), sayı çokluğunu bildiren kem-i haberiyyedir.

وَالْقَرْنُ: الْأُمَّةُ وَالْجِيلُ. وَيُطْلَقُ عَلَى الزَّمَانِ الَّذِي تَعِيشُ فِيهِ الْأُمَّةُ، وَشَاعَ تَقْدِيرُهُ بِمِائَةِ سَنَةٍ. ومِنْ بَيَانِيَّةٌ، وَمَا بَعْدَهَا تَمْيِيزُ كَمْ.

Karn (قَرْن), ümmet ve nesil demektir. Ümmetin yaşadığı zaman dilimine de ıtlak edilir ve bunun yüz yıl olarak takdir edilmesi yaygındır. «Min» (مِنْ) beyaniyedir, sonrasındaki ise «kem»in temyizidir.

وَالِاسْتِفْهَامُ فِي هَلْ تُحِسُّ مِنْهُمْ مِنْ أَحَدٍ إِنْكَارِيٌّ، وَالْخِطَابُ لِلنَّبِيءِ ﷺ تَبَعًا لِقَوْلِهِ: فَإِنَّما يَسَّرْناهُ بِلِسانِكَ أَيْ مَا تُحِسُّ، أَيْ مَا تَشْعُرُ بِأَحَدٍ مِنْهُمْ. وَالْإِحْسَاسُ:

{ هَلْ تُحِسُّ مِنْهُمْ مِنْ أَحَدٍ } ifadesindeki soru inkâridir (olumsuzluk bildirir). Hitap, { فَإِنَّما يَسَّرْناهُ بِلِسانِكَ } kavline tabi olarak Peygamber'edir sallallâhu aleyhi ve sellem; yani «Onlardan hiçbirini hissetmiyorsun, fark etmiyorsun» demektir. İhsas (إِحْسَاس) ise

الْإِدْرَاكُ بِالْحِسِّ، أَيْ لَا تَرَى مِنْهُمْ أَحَدًا.

duyu organlarıyla idrak etmektir; yani onlardan hiçbirini görmüyorsun.

وَالرِّكْزُ: الصَّوْتُ الْخَفِيُّ، وَيُقَالُ: الرِّزُّ، وَقَدْ رُوِيَ بِهِمَا قَوْلُ لَبِيدٍ:

Rikz (رِكْز), gizli ve hafif sestir; «er-Rizz» de denir. Lebîd'in şu sözü her iki lafızla da rivayet edilmiştir:

وَتَوَجَّسَتْ رِكْزَ الْأَنِيسِ فَرَاعَهَا ... عَن ظهر عيب وَالْأَنِيسُ سَقَامُهَا

«Gizlice bir insan fısıltısı duyumsadı ve görünmeyen yerden gelen bu ses onu ürküttü; oysa insan onun derdi [ve felaketi] idi.»

وَهُوَ كِنَايَةٌ عَنِ اضْمِحْلَالِهِمْ، كُنِّيَ بِاضْمِحْلَالِ لَوَازِمِ الْوُجُودِ عَنِ اضْمِحْلَالِ وَجُودِهِمْ.

Bu, onların yok olup gitmesinden kinayedir; varlığın lazımlarının (belirtilerinin) yok olmasıyla, bizzat varlıklarının yok oluşu kinaye yoluyla anlatılmıştır.