Binûn

53- Necm Suresi — 8. Sayfa

Kaynak: et-Tahrîr ve't-Tenvîr (İbn Âşûr Tefsiri) · İbn Âşûr · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

[سُورَة النَّجْم (٥٣) : آيَة ٥٦]

[Necm Suresi (53), Ayet 56]

هَذَا نَذِيرٌ مِنَ النُّذُرِ الْأُولى (٥٦)

{ هَذَا نَذِيرٌ مِنَ النُّذُرِ الْأُولى } “Bu da önceki uyarıcılardan bir uyarıcıdır.” (56)

اسْتِئْنَافٌ ابْتِدَائِيٌّ أَوْ فَذْلَكَةٌ لِمَا تَقَدَّمَ عَلَى اخْتِلَافِ الِاعْتِبَارَيْنِ فِي مَرْجِعِ اسْمِ الْإِشَارَةِ فَإِنْ جَعَلَتَ اسْمَ الْإِشَارَةِ رَاجِعًا إِلَى الْقُرْآنِ فَإِنَّهُ لِحُضُورِهِ فِي الْأَذْهَانِ يُنَزَّلُ مَنْزِلَةَ شَيْءٍ مَحْسُوسٍ حَاضِرٍ بِحَيْثُ يُشَارُ إِلَيْهِ، فَالْكَلَامُ انْتِقَالٌ اقْتِضَابِيٌّ تَنْهِيَةٌ لِمَا قَبْلَهُ وَابْتِدَاءٌ لِمَا بَعْدَ اسْمِ الْإِشَارَةِ عَلَى أُسْلُوبِ قَوْلِهِ تَعَالَى: هَذَا بَلاغٌ لِلنَّاسِ [إِبْرَاهِيم: ٥٢] .

İşaret isminin merciine dair iki farklı kabule göre bu cümle ya yeni bir başlangıç (isti'nâf-ı ibtidâî) ya da geçmişin bir hülasasıdır (fezleke). Eğer işaret ismini Kur'an'a raci kılarsan, zihinlerde hazır bulunmasından dolayı kendisine işaret edilecek şekilde somut ve hazır bir nesne konumuna indirilmiş olur. Dolayısıyla bu söz, Yüce Allah'ın { هَذَا بَلاغٌ لِلنَّاسِ } “Bu, insanlara bir tebliğdir” [İbrâhim: 52] kavlinin üslubunca kendisinden öncesini nihayete erdiren ve işaret isminden sonrasını başlatan irticali bir geçiştir (intikal-i iktidâbî).

وَالْكَلَامُ مُوَجَّهٌ إِلَى الْمُخَاطَبِينَ بِمُعْظَمِ مَا فِي هَذِهِ السُّورَةِ فَلِذَلِكَ اقْتُصِرَ عَلَى وَصْفِ الْكَلَامِ بِأَنَّهُ نَذِيرٌ، دُونَ أَنْ يَقُولَ: نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ، كَمَا قَالَ فِي الْآيَةِ الْأُخْرَى إِنْ أَنَا إِلَّا نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ [الْأَعْرَاف: ١٨٨] .

Söz, bu surede yer alan hususların çoğunun muhataplarına yöneliktir; bu sebeple başka bir ayette { إِنْ أَنَا إِلَّا نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ } “Ben inanan bir kavim için ancak bir uyarıcı ve müjdeciyim” [A'râf: 188] dediği gibi «uyarıcı ve müjdeci» demeyip sözü sadece uyarıcı (nezîr) olarak nitelemekle yetinmiştir.

وَالْإِنْذَارُ بَعْضُهُ صَرِيحٌ مِثْلُ قَوْلِهِ: لِيَجْزِيَ الَّذِينَ أَساؤُا بِما عَمِلُوا [النَّجْم: ٣١] إِلَخْ، وَبَعْضُهُ تَعْرِيضٌ كَقَوْلِهِ: وَأَنَّهُ أَهْلَكَ عاداً الْأُولى [النَّجْم: ٥٠] وَقَوْلِهِ: وَأَنَّ إِلى رَبِّكَ الْمُنْتَهى [النَّجْم: ٤٢] .

Bu uyarının bir kısmı { لِيَجْزِيَ الَّذِينَ أَساؤُا بِما عَمِلُوا } “Kötülük yapanları yaptıklarıyla cezalandırmak için...” [Necm: 31] ve devamı kavlinde olduğu gibi açık (sarîh); bir kısmı da { وَأَنَّهُ أَهْلَكَ عاداً الْأُولى } “Ve şüphesiz O, evvelki Âd'ı helâk etti” [Necm: 50] ve { وَأَنَّ إِلى رَبِّكَ الْمُنْتَهى } “Ve şüphesiz en son varış Rabbinedir” [Necm: 42] kavillerinde olduğu gibi üstü kapalıdır (ta'rîz).

وَإِنْ جَعَلْتَ اسْمَ الْإِشَارَةِ عَائِدًا إِلَى مَا تَقَدَّمَ مِنْ أَوَّلِ السُّورَةِ بِتَأْوِيلِهِ بِالْمَذْكُورِ، أَوْ إِلَى مَا لَمْ يُنَبَّأْ بِهِ الَّذِي تَوَلَّى وَأَعْطَى قَلِيلًا، ابْتَدَاءً مِنْ قَوْلِهِ: أَمْ لَمْ يُنَبَّأْ بِما فِي صُحُفِ مُوسى [النَّجْم: ٣٦] إِلَى هُنَا على كلا التَّأْوِيلَيْنِ الْمُتَقَدِّمَيْنِ، فَتَكُونُ الْإِشَارَةُ إِلَى الْكَلَامِ الْمُتَقَدِّمِ تَنْزِيلًا لِحُضُورِهِ فِي السَّمْعِ مَنْزِلَةَ حُضُورِهِ فِي الْمُشَاهَدَةِ بِحَيْثُ يُشَارُ إِلَيْهِ.

Şayet işaret ismini zikredilen şey teviliyle surenin başından itibaren geçen hususlara veya yüz çevirip azıcık veren kimseye bildirilmeyen şeylere raci kılarsan —ki bu daha önceki iki tevil üzere { أَمْ لَمْ يُنَبَّأْ بِما فِي صُحُفِ مُوسى } “Yoksa Mûsâ'nın sahifelerinde bulunanlar kendisine haber verilmedi mi?” [Necm: 36] kavlinden buraya kadardır— bu durumda işaret, işitmede hazır bulunuşu bizzat gözle görmede hazır bulunuşu konumuna indirilerek kendisine işaret edilecek tarzda geçen söze yönelik olur.

و «النّذر» حَقِيقَتُهُ الْمُخْبِرُ عَنْ حُدُوثِ حَدَثٍ مُضِرٍّ بِالْمُخْبَرِ (بِالْفَتْحِ) ،

«Nezîr» (النّذر) kelimesinin hakiki anlamı, kendisine haber verilen kişiye zarar verecek bir olayın vukuunu haber veren kimsedir.

وَجَمْعُهُ: نُذُرٌ، هَذَا هُوَ الْأَشْهَرُ فِيهِ. وَلِذَلِكَ جَعَلَ ابْنُ جُرَيْجٍ وَجَمْعٌ مِنَ الْمُفَسِّرِينَ الْإِشَارَةَ إِلَى مُحَمَّدٍ ﷺ وَهُوَ بَعِيدٌ.

Çoğulu ise nüzür (نُذُرٌ) gelir; kelimede en meşhur olan [kullanım] da budur. Bu sebeple İbn Cüreyc ve bir grup müfessir işareti Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e raci kılmışlardır, ancak bu uzak bir ihtimaldir.

وَيُطْلَقُ النَّذِيرُ عَلَى الْإِنْذَارِ وَهُوَ خَبَرُ الْمُخْبِرِ عَلَى طَرِيقَةِ الْمَجَازِ الْعَقْلِيِّ. قَالَ أَبُو الْقَاسِمِ الزَّجَّاجِيُّ: يُطْلَقُ النَّذِيرُ عَلَى الْإِنْذَارِ (يُرِيدُ أَنَّهُ اسْمُ مَصْدَرٍ) وَمِنْهُ قَوْلُهُ تَعَالَى:

Nezîr kelimesi aklî mecaz yoluyla inzar (uyarma) yani haber verenin haberi anlamında da kullanılır. Ebu'l-Kâsım ez-Zeccâcî şöyle demiştir: «Nezîr, inzar anlamında kullanılır (yani onun ism-i masdar olduğunu kasteder).» Yüce Allah'ın şu kavli de bu kabildendir:

فَسَتَعْلَمُونَ كَيْفَ نَذِيرِ [الْملك: ١٧] أَيْ إِنْذَارِي وَجَمْعُهُ نُذُرٌ أَيْضًا، وَمِنْهُ قَوْلُهُ تَعَالَى:

{ فَسَتَعْلَمُونَ كَيْفَ نَذِيرِ } “Uyarımın nasıl olduğunu yakında bileceksiniz!” [Mülk: 17], yani «uyarmamın» demektir. Bunun çoğulu da yine nüzürdür; nitekim Yüce Allah'ın şu kavlinde de bu şekildedir:

كَذَّبَتْ ثَمُودُ بِالنُّذُرِ [الْقَمَر: ٢٣] ، أَيْ بِالْمُنْذِرِينَ. وَإِطْلَاقُ نَذِيرٍ عَلَى مَا هُوَ كَلَامٌ وَهُوَ الْقُرْآنُ أَوْ بَعْضُ آيَاتِهِ مَجَازٌ عَقْلِيٌّ، أَوِ اسْتِعَارَةٌ عَلَى رَأْيِ جُمْهُورِ أَهْلِ اللُّغَةِ وَهُوَ حَقِيقَةٌ عَلَى رَأْيِ الزَّجَاجِيِّ.

{ كَذَّبَتْ ثَمُودُ بِالنُّذُرِ } “Semûd da uyarıcıları yalanladı” [Kamer: 23], yani uyarıcıları demektir. Söz niteliğinde olan Kur'an'a veya onun bazı ayetlerine «nezîr» denilmesi dilcilerin çoğunluğunun görüşüne göre aklî mecaz veya istiaredir; Zeccâcî'nin görüşüne göre ise hakikattir.

وَالْمُرَادُ بِالنُّذُرِ الْأُولَى: السَّالِفَةُ، أَيْ أَنَّ مَعْنَى هَذَا الْكَلَامِ مِنْ مَعَانِي الشَّرَائِع الأولى

Önceki uyarılardan maksat ise geçmiştekilerdir; yani bu sözün anlamı önceki şeriatların anlamlarındandır.

كَقَوْلِه النَّبِيءِ: «إِنَّ مِمَّا أَدْرَكَ النَّاسَ من كَلَام النبوءة الْأُولَى إِذَا لَمْ تَسْتَحِ فَاصْنَعْ مَا شِئْتَ»

Nitekim Peygamber'in şu sözü de böyledir: «İnsanların ilk peygamberlik sözünden idrak ettikleri şeylerden biri de: Utanmıyorsan dilediğini yap [sözüdür].»

أَيْ مِنْ كَلَامِ الْأَنْبِيَاءِ قبل الْإِسْلَام.

Yani İslam'dan önceki peygamberlerin sözlerindendir.

[٥٧، ٥٨]

[57, 58]

[سُورَة النَّجْم (٥٣) : الْآيَات ٥٧ إِلَى ٥٨]

[Necm Suresi (53), Ayet 57 - 58]

أَزِفَتِ الْآزِفَةُ (٥٧) لَيْسَ لَها مِنْ دُونِ اللَّهِ كاشِفَةٌ (٥٨)

{ أَزِفَتِ الْآزِفَةُ (٥٧) لَيْسَ لَها مِنْ دُونِ اللَّهِ كاشِفَةٌ (٥٨) } “Yaklaşan yaklaştı! (57) Onu Allah'tan başka açığa çıkaracak (yahut kaldıracak) kimse yoktur. (58)”

تَتَنَزَّلُ هَذِهِ الْجُمْلَةُ مِنَ الَّتِي قَبْلِهَا مَنْزِلَةَ الْبَيَانِ لِلْإِنْذَارِ الَّذِي تَضَمَّنَهُ قَوْلُهُ: هَذَا نَذِيرٌ [النَّجْم: ٥٦] .

Bu cümle kendisinden önceki { هَذَا نَذِيرٌ } “Bu bir uyarıcıdır” [Necm: 56] kavlinin ihtiva ettiği uyarının bir beyanı mesabesindedir.

فَالْمَعْنَى: هَذَا نَذِيرٌ بِآزِفَةٍ قَرُبَتْ، وَفِي ذِكْرِ فِعْلِ الْقُرْبِ فَائِدَةٌ أُخْرَى زَائِدَةٌ عَلَى الْبَيَانِ وَهِي أَن هَذَا الْمُنْذَرَ بِهِ دَنَا وَقْتُهُ، فَإِنَّ: أَزِفَ مَعْنَاهُ: قرب وَحَقِيقَته الْقرب الْمَكَانِ، وَاسْتُعِيرَ لِقُرْبِ الزَّمَانِ لِكَثْرَةِ مَا يُعَامِلُونَ الزَّمَانَ مُعَامَلَةَ الْمَكَانِ.

Buna göre mana: «Bu, yaklaşan yakın bir hadiseye dair bir uyarıdır» demektir. Yaklaşma fiilinin zikredilmesinde beyana ilave olarak başka bir fayda daha vardır; o da uyarısı yapılan bu şeyin vaktinin iyice yaklaştığıdır. Zira «ezife» (أَزِفَ) yaklaştı demektir; hakiki anlamı mekânın yakınlığıdır, zamanı mekân gibi muameleye tabi tutmalarının çokluğundan dolayı zamanın yakınlığı için istiare yoluyla kullanılmıştır.

وَالتَّنْبِيهُ عَلَى قُرْبِ الْمُنْذَرِ بِهِ مِنْ كَمَالِ الْإِنْذَارِ لِلْبِدَارِ بِتَجَنُّبِ الْوُقُوعِ فِيمَا يُنْذَرُ بِهِ.

Uyarısı yapılan şeyin yakınlığına dikkat çekilmesi, kendisiyle uyarılan şeye düşmekten sakınmakta acele edilmesi için uyarının kemalindendir.

وَجِيءَ لِفِعْلِ أَزِفَتِ بِفَاعِلٍ مِنْ مَادَّةِ الْفِعْلِ لِلتَّهْوِيلِ عَلَى السَّامِعِ لِتَذْهَبَ النَّفْسُ كُلَّ مَذْهَبٍ مُمْكِنٍ فِي تَعْيِينِ هَذِهِ الْمُحَادَثَةِ الَّتِي أَزِفَتْ، وَمَعْلُومٌ أَنَّهَا مِنَ الْأُمُورِ الْمَكْرُوهَةِ لِوُرُودِ ذِكْرِهَا عَقِبَ ذِكْرِ الْإِنْذَارِ.

{ أَزِفَتِ } fiiline, dinleyiciyi dehşete düşürmek ve nefsin yaklaşan bu hadisenin tayini konusunda mümkün olan her türlü ihtimale yönelmesi için fiilin kendi kökünden bir fail getirilmiştir. Uyarının hemen ardından zikredilmesinden dolayı bunun hoşa gitmeyen şeylerden olduğu malumdur.

وَتَأْنِيثُ الْآزِفَةُ بِتَأْوِيلِ الْوَقْعَةِ، أَوِ الْحَادِثَةِ كَمَا يُقَالُ: نَزَلَتْ بِهِ نَازِلَةٌ، أَوْ

{ الْآزِفَةُ } kelimesinin müennes kılınması vaka veya hadise tevilinedir; nitekim «başına bir nâzile (musibet) indi» veya

وَقَعَتِ الْوَاقِعَةُ، وَغَشِيَتْهُ غَاشِيَةٌ، وَالْعَرَبُ يَسْتَعْمِلُونَ التَّأْنِيثَ دَلَالَةً عَلَى الْمُبَالَغَةِ فِي النَّوْعِ، وَلَعَلَّهُمْ رَاعَوْا أَنَّ الْأُنْثَى مَصْدَرُ كَثْرَةِ النَّوْعِ.

«vâkıa meydana geldi», «onu bir gâşiye (bela) bürüdü» denilmesi gibidir. Araplar türde mübalağa bildirmek için müennes kalıbını kullanırlar; belki de dişinin o türün çoğalmasının kaynağı olduğunu gözetmişlerdir.

وَالتَّعْرِيفُ فِي الْآزِفَةُ تَعْرِيفُ الْجِنْسِ، وَمِنْهُ زِيَادَةُ تَهْوِيلٍ بِتَمْيِيزِ هَذَا الْجِنْسِ مِنْ بَيْنِ الْأَجْنَاسِ لِأَنَّ فِي اسْتِحْضَارِهِ زِيَادَةَ تَهْوِيلٍ لِأَنَّهُ حَقِيقٌ بِالتَّدَبُّرِ فِي الْمَخْلَصِ مِنْهُ نَظِيرَ التَّعْرِيفِ فِي الْحَمْدُ لِلَّهِ [الْفَاتِحَة: ٢] ، وَقَوْلِهِمْ: أَرْسَلَهَا الْعِرَاكَ.

{ الْآزِفَةُ } kelimesindeki belirlilik takısı cins takısıdır; bundan da bu cinsin diğer cinsler arasından temyiz edilmesiyle ilave bir dehşet anlamı doğar. Çünkü bunu zihinde canlandırmakta daha fazla korku vardır; zira kurtuluş çaresi üzerinde düşünülmeye layıktır. Bu, { الْحَمْدُ لِلَّهِ } “Hamd Allah'a mahsustur” [Fâtiha: 2] ayetindeki ve Arapların «develeri birbirine karışacak şekilde (el-Irâk) saldı» sözündeki belirlilik gibidir.

وَالْكَلَامُ يَحْتَمِلُ آزِفَةً فِي الدُّنْيَا مِنْ جِنْسِ مَا أُهْلِكَ بِهِ عَادٌ وَثَمُودُ وَقَوْمُ نُوحٍ فَهِيَ اسْتِئْصَالُهُمْ يَوْمَ بَدْرٍ، وَيَحْتَمِلُ آزِفَةً وَهِيَ الْقِيَامَةُ. وَعَلَى التَّقْدِيرَيْنِ فَالْقُرْبُ مُرَادٌ بِهِ التَّحَقُّقُ وَعَدَمُ الِانْقِلَابِ مِنْهَا كَقَوْلِهِ تَعَالَى: اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ [الْقَمَر: ١] وَقَوْلُهُ: إِنَّهُمْ يَرَوْنَهُ بَعِيداً وَنَراهُ قَرِيباً [المعارج: ٦، ٧] .

Bu söz, dünyada Âd, Semûd ve Nûh kavminin helak edildiği cinsten bir yaklaşanı ihtiva edebilir ki bu da onların Bedir gününde köklerinin kazınmasıdır; bir de kıyamet olan yaklaşanı ihtiva edebilir. Her iki takdire göre de yakınlıktan maksat onun gerçekleşmesi ve geri dönüşünün olmamasıdır; nitekim Yüce Allah'ın { اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ } “Kıyamet yaklaştı” [Kamer: 1] ve { إِنَّهُمْ يَرَوْنَهُ بَعِيداً وَنَراهُ قَرِيباً } “Onlar onu uzak görüyorlar, biz ise onu yakın görüyoruz” [Meâric: 6-7] kavilleri gibidir.

وَجُمْلَةُ لَيْسَ لَها مِنْ دُونِ اللَّهِ كاشِفَةٌ مُسْتَأْنَفَةٌ بَيَانِيَّةٌ أَوْ صِفَةٌ لِ الْآزِفَةُ. وكاشِفَةٌ يَجُوزُ أَن يكون مصدرا بِوَزْنِ فَاعِلَةٍ كَالْعَافِيَةِ، وَخَائِنَةِ الْأَعْيُنِ، وَلَيْسَ لِوَقْعَتِهَا كَاذِبَةٌ. وَالْمَعْنَى لَيْسَ لَهَا كَشْفٌ.

{ لَيْسَ لَها مِنْ دُونِ اللَّهِ كاشِفَةٌ } cümlesi yeni bir beyan cümlesi (isti'nâf-ı beyânî) yahut { الْآزِفَةُ } kelimesinin sıfatıdır. { كاشِفَةٌ } kelimesinin; âfiye (el-âfiye), hainlik (hâinetü'l-a'yün) ve «onun gerçekleşmesini yalanlayacak kimse yoktur» (leyse li-vak'atihâ kâzibe) ifadelerinde olduğu gibi fâile (فَاعِلَةٍ) vezninde bir masdar olması caizdir. Anlamı ise: «Onun için bir açığa çıkarma/kaldırma yoktur» demektir.

وَيَجُوزُ أَنْ يَكُونَ اسْمَ فَاعِلٍ قُرِنَ بِهَاءِ التَّأْنِيثِ لِلْمُبَالَغَةِ مِثْلَ رَاوِيَةٍ، وَبَاقِعَةٍ، وَدَاهِيَةٍ،

Mübalağa için sonuna müenneslik hâ'sı bitişmiş râviye, bâkıa ve dâhiye kelimeleri gibi bir ism-i fail olması da caizdir;

أَيْ لَيْسَ لَهَا كَاشِفٌ قَوِيُّ الْكَشْفِ فَضْلًا عَمَّنْ دُونَهُ.

yani ondan başkaları bir yana, onu güçlü bir şekilde açığa çıkaracak/kaldıracak hiç kimse yoktur.

وَالْكَشْفُ يَجُوزُ أَنْ يَكُونَ بِمَعْنَى التَّعْرِيَةِ مُرَادٌ بِهِ الْإِزَالَةُ مِثْلُ وَيَكْشِفُ الضُّرَّ، وَذَلِكَ ضِدُّ مَا يُقَالُ: غَشْيَةُ الضُّرِّ.

Keşif (açma/kaldırma) kelimesinin örtüyü kaldırmak (te'riye) anlamında olup bununla giderme (izâle) kastedilmiş olması caizdir; nitekim «sıkıntıyı giderir» (ve yekşifü'd-durr) ifadesinde olduğu gibi. Bu da «sıkıntının bürümesi» denilen şeyin zıddıdır.

فَالْمَعْنَى: لَا يَسْتَطِيعُ أَحَدٌ إِزَالَةَ وَعِيدِهَا غَيْرُ اللَّهِ، وَقَدْ أَخْبَرَ بِأَنَّهَا وَاقِعَةٌ بِقَوْلِهِ: لَيْسَ لَها مِنْ دُونِ اللَّهِ كاشِفَةٌ كِنَايَةٌ عَنْ تَحَقُّقِ وُقُوعِهَا.

Buna göre anlam şudur: Onun vaidini Allah'tan başka hiç kimse gideremez. O da { لَيْسَ لَها مِنْ دُونِ اللَّهِ كاشِفَةٌ } buyurarak vukuunun kesinliğine kinaye olarak onun vuku bulacağını haber vermiştir.

وَيَجُوزُ أَنْ يَكُونَ الْكَشْفُ بِمَعْنَى إِزَالَةِ الْخَفَاءِ، أَيْ لَا يُبَيِّنُ وَقْتَ الْآزِفَةِ أَحَدٌ لَهُ قُدْرَةٌ عَلَى الْبَيَانِ عَلَى نَحْوِ قَوْلِهِ تَعَالَى: لَا يُجَلِّيها لِوَقْتِها إِلَّا هُوَ [الْأَعْرَاف: ١٨٧] . فَالْمَعْنَى: أَنَّ اللَّهَ هُوَ الْعَالِمُ بِوَقْتِهَا لَا يَعْلَمُهُ أَحَدٌ إِلَّا إِذَا شَاءَ أَنْ يُطِلِعَ عَلَيْهِ أَحَدًا مِنْ رُسُلِهِ أَوْ مَلَائِكَتِهِ.

Keşif kelimesinin kapalılığı gidermek anlamında olması da caizdir; yani Yüce Allah'ın { لَا يُجَلِّيها لِوَقْتِها إِلَّا هُوَ } “Onun vaktini ancak O açığa çıkarabilir” [A'râf: 187] kavlinde olduğu gibi o yaklaşanın vaktini açıklamaya gücü yeten hiç kimse açıklayamaz. Buna göre mana şudur: Onun vaktini bilen yalnız Allah'tır; peygamberlerinden veya meleklerinden birini ona muttali kılmayı dilemedikçe onu hiç kimse bilemez.

ومِنْ دُونِ اللَّهِ أَيْ غَيْرُ اللَّهِ، ومِنْ مَزِيدَةٌ لِلتَّوْكِيدِ، وَهُوَ مُتَعَلِّقٌ بِالْكَوْنِ الَّذِي يُنْوَى فِي خَبَرِ لَيْسَ قَوْله: لَها.

{ مِنْ دُونِ اللَّهِ } ifadesi «Allah'tan başka» demektir. «Min» (مِنْ) edatı pekiştirme için ziyadedir ve leyse'nin haberi olarak niyet edilen { لَها } kavlindeki varlık (kevn) anlamına müteallıktır.

[سُورَة النَّجْم (٥٣) : الْآيَات ٥٩ إِلَى ٦١]

[Necm Suresi (53), Ayet 59 - 61]

أَفَمِنْ هذَا الْحَدِيثِ تَعْجَبُونَ (٥٩) وَتَضْحَكُونَ وَلا تَبْكُونَ (٦٠) وَأَنْتُمْ سامِدُونَ (٦١)

{ أَفَمِنْ هذَا الْحَدِيثِ تَعْجَبُونَ (٥٩) وَتَضْحَكُونَ وَلا تَبْكُونَ (٦٠) وَأَنْتُمْ سامِدُونَ (٦١) } “Şimdi siz bu söze mi şaşıyorsunuz? (59) Ve gülüyorsunuz da ağlamıyorsunuz? (60) Hem de siz gaflet içinde oyalanmaktasınız! (61)”

تَفْرِيعٌ عَلَى هَذَا نَذِيرٌ مِنَ النُّذُرِ الْأُولى [النَّجْم: ٥٦] وَمَا عُطِفَ عَلَيْهِ وَبُيِّنَ بِهِ مِنْ بَيَانٍ أَوْ صِفَةٍ، فُرِّعَ عَلَيْهِ اسْتِفْهَامَ إِنْكَارٍ وَتَوْبِيخٍ.

{ هَذَا نَذِيرٌ مِنَ النُّذُرِ الْأُولى } “Bu da önceki uyarıcılardan bir uyarıcıdır” [Necm: 56] kavline, ona atfedilenlere ve onunla açıklanan beyan veya sıfata bağlanarak; inkâr ve kınama içeren bir istifham (soru) olarak dallandırılmıştır.

وَالْحَدِيثُ: الْكَلَامُ وَالْخَبَرُ.

Hadis (الْحَدِيثُ); kelam ve haber demektir.

وَالْإِشَارَةُ إِلَى مَا ذَكَرَ مِنَ الْإِنْذَارِ بِأَخْبَارِ الَّذِينَ كَذَّبُوا الرُّسُلَ، فَالْمُرَادُ بِالْحَدِيثِ بَعْضُ الْقُرْآنِ بِمَا فِي قَوْلِهِ: أَفَبِهذَا الْحَدِيثِ أَنْتُمْ مُدْهِنُونَ [الْوَاقِعَة: ٨١] .

İşaret, elçileri yalanlayanların haberleriyle yapılan uyarıyadır. Hadisten maksat ise { أَفَبِهذَا الْحَدِيثِ أَنْتُمْ مُدْهِنُونَ } “Şimdi siz bu sözü mü küçümsüyorsunuz?” [Vâkıa: 81] kavlindeki gibi Kur'an'ın bir kısmıdır.

وَمَعْنَى الْعَجَبِ هُنَا الِاسْتِبْعَادُ وَالْإِحَالَةُ كَقَوْلِهِ: أَتَعْجَبِينَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ [هود: ٧٣] ، أَوْ كِنَايَةٌ عَنِ الْإِنْكَارِ.

Buradaki acziyet ve şaşırmanın (ucb) anlamı, { أَتَعْجَبِينَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ } “Allah'ın emrine mi şaşıyorsun?” [Hûd: 73] kavlinde olduğu gibi uzak ve imkânsız görmek yahut inkârdan kinayedir.

وَالضَّحِكُ: ضَحِكُ الِاسْتِهْزَاءِ.

Gülmek ise alay yoluyla gülmektir.

وَالْبُكَاءُ مُسْتَعْمَلٌ فِي لَازِمِهِ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ كَقَوْلِهِ تَعَالَى: وَيَخِرُّونَ لِلْأَذْقانِ يَبْكُونَ وَيَزِيدُهُمْ خُشُوعاً [الْإِسْرَاء: ١٠٩] .

Ağlamak ise Yüce Allah'ın { وَيَخِرُّونَ لِلْأَذْقانِ يَبْكُونَ وَيَزِيدُهُمْ خُشُوعاً } “Çeneleri üstü kapanarak ağlarlar ve bu onların huşûunu artırır” [İsrâ: 109] kavlinde olduğu gibi Allah korkusunun gerektirdiği durum anlamında kullanılmıştır.

وَمِنْ هَذَا الْمَعْنَى

Bu anlamdan ötürüdür ki,

قَوْلُ النَّبِيءِ ﷺ لِلْمُسْلِمِينَ حَيْثُ حَلُّوا بِحِجْرِ ثَمُودَ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ «لَا تَدْخُلُوا مَسَاكِنَ الَّذِينَ ظَلَمُوا إِلَّا أَنْ تَكُونُوا بَاكِينَ أَنْ يُصِيبَكُمْ مِثْلُ مَا أَصَابَهُمْ»

Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Tebük Gazvesi'nde Semûd'un Hicr bölgesine vardıklarında Müslümanlara şöyle buyurmuştur: «O zulmedenlerin yurtlarına, onların başına gelenlerin sizin de başınıza gelmesinden korkarak ağlar vaziyette olmadıkça girmeyiniz.»

، أَي

yani

ضارعين الله أَنْ لَا يُصِيبَكُمْ مِثْلَ مَا أَصَابَهُم أَو خاشين أَنْ يُصِيبَكُمْ مِثْلَ مَا أَصَابَهُمْ.

onların başına gelenlerin sizin de başınıza gelmemesi için Allah'a yalvararak yahut onların başına gelenin sizin de başınıza gelmesinden korkarak [giriniz].

وَالْمَعْنَى: وَلَا تَخْشَوْنَ سُوءَ عَذَابِ الْإِشْرَاكِ فَتُقْلِعُوا عَنْهُ.

Anlam şudur: Şirkin kötü azabından korkup da ondan vazgeçmiyorsunuz.

وسامِدُونَ: مِنَ السُّمُودِ وَهُوَ مَا فِي الْمَرْءِ مِنَ الْإِعْجَابِ بِالنَّفْسِ، يُقَالُ: سَمَدَ الْبَعِيرُ، إِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ فِي سَيْرِهِ، مُثِّلَ بِهِ حَالُ الْمُتَكَبِّرِ الْمُعْرِضِ عَنِ النُّصْحِ الْمُعْجَبِ بِمَا هُوَ فِيهِ بِحَالِ الْبَعِيرِ فِي نَشَاطِهِ.

{ سامِدُونَ } ifadesi 'sumûd' (السُّمُود) kökünden gelir; bu da kişinin kendini beğenmesidir. Yürürken başını yukarı kaldıran deve için «سَمَدَ الْبَعِيرُ» denir. Nasihatten yüz çeviren ve içinde bulunduğu durumla böbürlenen kibirli kişinin hâli, yürüyüşündeki canlılığı bakımından devenin hâline benzetilmiştir.

وَقِيلَ السُّمُودُ: الْغِنَاءُ بِلُغَةِ حِمْيَرَ. وَالْمَعْنَى: فَرِحُونَ بِأَنْفُسِكُمْ تَتَغَنَّوْنَ بِالْأَغَانِي لِقِلَّةِ الِاكْتِرَاثِ بِمَا تَسْمَعُونَ مِنَ الْقُرْآنِ كَقَوْلِهِ: وَما كانَ صَلاتُهُمْ عِنْدَ الْبَيْتِ إِلَّا مُكاءً وَتَصْدِيَةً [الْأَنْفَال: ٣٥] عَلَى أَحَدِ تَفْسِيرَيْنِ.

Bir görüşe göre 'sumûd', Himyer lügatinde şarkı söylemektir. Anlam şudur: Kur'an'dan duyduklarınıza aldırış etmediğiniz için kendi kendinize şımarıp şarkılar söylüyorsunuz; nitekim iki tefsirden birine göre { وَما كانَ صَلاتُهُمْ عِنْدَ الْبَيْتِ إِلَّا مُكاءً وَتَصْدِيَةً } “Onların Beytullah yanındaki namazları/duaları ıslık çalmaktan ve el çırpmaktan başka bir şey değildi” [Enfâl: 35] ayetinde olduğu gibidir.

وَتَقْدِيمُ الْمَجْرُورِ لِلْقَصْرِ، أَيْ هَذَا الْحَدِيثُ لَيْسَ أَهْلًا لِأَنْ تُقَابِلُوهُ بِالضَّحِكِ وَالِاسْتِهْزَاءِ وَالتَّكْذِيبِ وَلَا لِأَنْ لَا يَتُوبَ سَامِعُهُ، أَيْ لَوْ قَابَلْتُمْ بِفِعْلِكُمْ كَلَامًا غَيْرَهُ لَكَانَ لَكُمْ شُبْهَةٌ فِي فِعْلِكُمْ، فَأَمَّا مُقَابَلَتُكُمْ هَذَا الْحَدِيثَ بِمَا فَعَلْتُمْ فَلَا عُذْرَ لكم فِيهَا.

Mecrûrun öne alınması tahsis (hasr) içindir. Yani bu söz (Kur'an), kendisini gülme, alay ve yalanlama ile karşılamanıza ve onu dinleyenin tövbe etmemesine layık bir söz değildir. Yani siz bu yaptıklarınızı başka bir söze karşı yapsaydınız, davranışınızda [belki] bir tutanağınız/şüpheniz olabilirdi; fakat bu söze karşı yaptıklarınız hususunda hiçbir mazeretiniz yoktur.

[سُورَة النَّجْم (٥٣) : آيَة ٦٢]

[Necm Suresi (53), Ayet 62]

فَاسْجُدُوا لِلَّهِ وَاعْبُدُوا (٦٢)

{ فَاسْجُدُوا لِلَّهِ وَاعْبُدُوا (٦٢) } “Haydi Allah'a secde edin ve kulluk yapın! (62)”

تَفْرِيعٌ عَلَى الْإِنْكَارِ وَالتَّوْبِيخِ الْمُفَرَّعَيْنِ عَلَى الْإِنْذَارِ بِالْوَعِيدِ، فَرَّعَ عَلَيْهِ أَمْرَهُمْ بِالسِّجُودِ لِلَّهِ لِأَنَّ ذَلِكَ التَّوْبِيخَ مِنْ شَأْنِهِ أَنْ يَعْمُقَ فِي قُلُوبِهِمْ فَيَكُفَّهُمْ عَمَّا هُمْ فِيهِ مِنَ الْبَطَرِ وَالِاسْتِخْفَافِ بِالدَّاعِي إِلَى اللَّهِ. وَمُقْتَضَى تَنَاسُقِ الضَّمَائِرِ أَنَّ الْخِطَابَ فِي قَوْلِهِ: فَاسْجُدُوا لِلَّهِ وَاعْبُدُوا مُوَجَّهٌ إِلَى الْمُشْرِكِينَ.

Tehdit ile uyarıdan dallandırılan inkâr ve kınamaya bağlanarak, onlara Allah'a secde etmeleri emredilmiştir. Çünkü bu kınamanın onların kalplerine işlemesi ve onları içinde bulundukları şımarıklıktan ve Allah'a davet edeni hafife almaktan alıkoyması beklenir. Zamirlerin uyumu gereği, { فَاسْجُدُوا لِلَّهِ وَاعْبُدُوا } kavlindeki hitap müşriklere yöneliktir.

وَالسُّجُودُ يَجُوزُ أَنْ يُرَادَ بِهِ الْخَشْيَةُ كَقَوْلِهِ تَعَالَى: وَالنَّجْمُ وَالشَّجَرُ يَسْجُدانِ [الرَّحْمَن: ٦] . وَالْمَعْنَى: أَمَرَهُمْ بِالْخُضُوعِ إِلَى اللَّهِ وَالْكَفِّ عَنْ تَكْذِيبِ رَسُولِهِ وَعَنْ إِعْرَاضِهِمْ عَنِ الْقُرْآنِ لِأَنَّ ذَلِكَ كُلَّهُ اسْتِخْفَافٌ بِحَقِّ اللَّهِ وَكَانَ عَلَيْهِمْ لَمَّا دُعُوا إِلَى اللَّهِ أَنْ يَتَدَبَّرُوا وَيَنْظُرُوا فِي دَلَائِلِ صِدْقِ الرَّسُولِ وَالْقُرْآنِ.

Secde ile Yüce Allah'ın { وَالنَّجْمُ وَالشَّجَرُ يَسْجُدانِ } “Bitkiler ve ağaçlar secde ederler” [Rahmân: 6] kavlinde olduğu gibi korku ve boyun eğmenin kastedilmiş olması caizdir. Anlam şudur: Onlara Allah'a boyun eğmelerini, O'nun elçisini yalanlamaktan ve Kur'an'dan yüz çevirmekten vazgeçmelerini emretmiştir; çünkü bunların hepsi Allah'ın hakkını hafife almaktır. Oysa onlar Allah'a davet edildiklerinde elçinin ve Kur'an'ın doğruluğunun delillerini düşünüp incelemeliydiler.

وَيَجُوزُ أَنْ يَكُونَ الْمُرَادُ سُجُودَ الصَّلَاةِ وَالْأَمْرُ بِهِ كِنَايَةٌ عَنِ الْأَمْرِ بِأَنْ يُسْلِمُوا فَإِنَّ الصَّلَاةَ شِعَارُ الْإِسْلَامِ، أَلَا تَرَى إِلَى قَوْلِهِ تَعَالَى: مَا سَلَكَكُمْ فِي سَقَرَ قالُوا لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّينَ [المدثر: ٤٢، ٤٣] ، أَيْ مِنَ الَّذِينَ شَأْنُهُمُ الصَّلَاةُ وَقَدْ جَاءَ نَظِيرُهُ الْأَمْرُ بِالرِّكُوعِ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: وَإِذا قِيلَ لَهُمُ ارْكَعُوا لَا يَرْكَعُونَ فِي سُورَةِ الْمُرْسَلَاتِ [٤٨] فَيَجُوزُ فِيهِ الْمَحْمَلَانِ.

Kastedilenin namaz secdesi olması da caizdir ve bunun emredilmesi, Müslüman olmalarını emretmekten kinayedir; zira namaz İslam'ın şiarıdır. Yüce Allah'ın { مَا سَلَكَكُمْ فِي سَقَرَ قالُوا لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّينَ } “'Sizi Sekar'a (cehenneme) ne soktu?' Onlar derler ki: 'Biz namaz kılanlardan değildik'” [Müddessir: 42-43] kavline bakmaz mısın? Yani 'şiarı namaz olanlardan değildik'. Bunun bir benzeri olarak Mürselât Suresi'nde Yüce Allah'ın { وَإِذا قِيلَ لَهُمُ ارْكَعُوا لَا يَرْكَعُونَ } “Onlara 'Rükû edin' denildiğinde rükû etmezler” [Mürselât: 48] kavlinde rükû emri de gelmiştir. Dolayısıyla her iki mana da muhtemeldir.

وَعَطَفَ عَلَى ذَلِكَ أَمْرَهُمْ بِعِبَادَةِ اللَّهِ لِأَنَّهُمْ إِذَا خَضَعُوا لَهُ حَقَّ الْخُضُوعِ عَبَدُوهُ وَتَرَكُوا عِبَادَةَ الْأَصْنَامِ وَقَدْ كَانَ الْمُشْرِكُونَ يَعْبُدُونَ الْأَصْنَامَ بِالطَّوَافِ حَوْلَهَا وَمُعْرِضِينَ عَنْ عِبَادَةِ اللَّهِ، أَلَا تَرَى أَنَّهُمْ عَمَدُوا إِلَى الْكَعْبَةِ فَوَضَعُوا فِيهَا الْأَصْنَامَ لِيَكُونَ طَوَافُهُمْ بِالْكَعْبَةِ طَوَافًا بِمَا فِيهَا مِنَ الْأَصْنَامِ.

Bunun üzerine onlara Allah'a kulluk etmelerini emretmiştir; zira O'na hakkıyla boyun eğerlerse O'na ibadet eder ve putlara tapmayı terk ederler. Nitekim müşrikler etraflarında tavaf ederek putlara tapıyor ve Allah'a ibadetten yüz çeviriyorlardı. Görmez misin ki onlar Kâbe'ye yönelip içine putları koydular ki Kâbe'yi tavaf etmeleri, içindeki putları tavaf etmek olsun.

أَوِ الْمُرَادُ: وَاعْبُدُوهُ الْعِبَادَةَ الْكَامِلَةَ وَهِيَ الَّتِي يُفْرَدُ بِهَا لِأَنَّ إِشْرَاكَ غَيْرِهِ فِي

Yahut maksat şudur: O'na kâmil bir ibadetle kulluk ediniz; bu da sadece O'na tahsis edilen ibadettir. Çünkü

الْعِبَادَةِ الَّتِي لَا يَسْتَحِقُّهَا إِلَّا هُوَ كَعَدَمِ الْعِبَادَةِ إِذِ الْإِشْرَاكُ إِخْلَالٌ كَبِيرٌ بِعِبَادَةِ اللَّهِ قَالَ تَعَالَى: وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئاً [النِّسَاء: ٣٦] .

başkalarını yalnız O'nun hak ettiği ibadete ortak koşmak hiç ibadet etmemek gibidir. Zira şirk, Allah'a ibadette büyük bir bozukluktur. Nitekim Yüce Allah şöyle buyurmuştur: { وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئاً } “Allah'a ibadet edin ve O'na hiçbir şeyi ortak koşmayın” [Nisâ: 36].

وَقَدْ ثَبَتَ فِي الْأَخْبَارِ الصَّحِيحَةِ أَنَّ النَّبِيءَ ﷺ قَرَأَ النَّجْمَ فَسَجَدَ فِيهَا- أَيْ عِنْدِ قَوْلِهِ:

Sahih haberlerde sabit olmuştur ki Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Necm Suresi'ni okumuş ve onda -yani şu kavlinde- secde etmiştir:

فَاسْجُدُوا لِلَّهِ وَاعْبُدُوا- وَسَجَدَ مَنْ كَانَ مَعَهُ مِنَ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُشْرِكِينَ إِلَّا شَيْخًا مُشْرِكًا (هُوَ أُمَيَّةُ بْنُ خَلَفٍ) أَخَذَ كَفًّا مِنْ تُرَابٍ أَوْ حَصًى فرفعه إِلَى جِهَته وَقَالَ: يَكْفِينِي هَذَا.

{ فَاسْجُدُوا لِلَّهِ وَاعْبُدُوا } “Haydi Allah'a secde edin ve kulluk yapın!”- ve yanında bulunan Müslümanlar ile müşrikler secde etmişlerdir; ancak müşrik bir ihtiyar (Ümeyye b. Halef) müstesnadır. O, bir avuç toprak veya çakıl taşı alıp alnına doğru kaldırmış ve: «Bu bana yeter» demiştir.

وَرُوِيَ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ وَعَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ كَانَا يَسْجُدَانِ عِنْدَ هَذِهِ الْآيَةِ فِي الْقِرَاءَةِ فِي الصَّلَاةِ.

Rivayet edildiğine göre Ömer b. el-Hattâb ve Abdullah b. Mes'ûd namazda kıraat ederken bu ayette secde ederlerdi.

وَفِي «أَحْكَامِ» ابْنِ الْعَرَبِيِّ أَنَّ ابْنَ عُمَرَ سَجَدَ فِيهَا،

İbnü'l-Arabî'nin Ahkâm'ında İbn Ömer'in de onda secde ettiği belirtilmektedir.

وَفِي «الصَّحِيحَيْنِ» و «السّنَن» عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ قَالَ: قَرَأَتُ النَّجْمَ عِنْدَ النَّبِيءِ ﷺ فَلَمْ يَسْجُدْ فِيهَا.

Sahîhayn'da ve Sünen'lerde Zeyd b. Sâbit'ten şöyle dediği rivayet edilmiştir: «Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem yanında Necm Suresi'ni okudum, onda secde etmedi.»

وَفِي «سُنَنِ ابْنِ مَاجَهْ» عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ «سَجَدْتُ مَعَ النَّبِيءِ ﷺ إِحْدَى عَشْرَةَ سَجْدَةً لَيْسَ فِيهَا مِنَ الْمُفَصَّلِ شَيْءٌ»

Sünen-i İbn Mâce'de Ebü'd-Derdâ'dan [şöyle rivayet edilmiştir]: «Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte on bir secde yaptım, bunların içinde Mufassal'dan hiçbir şey yoktu.»

. وَعَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ: كَانَ آخِرُ فِعْلِ النَّبِيءِ ﷺ تَرْكَ السُّجُودِ فِي الْمُفَصَّلِ. وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ:

Übey b. Ka'b'dan: «Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem son uygulaması Mufassal surelerde secdeyi terk etmekti.» İbn Abbâs'tan da:

أَنَّ النَّبِيءَ ﷺ لَمْ يَسْجُدْ فِي الْمُفَصَّلِ مُنْذُ تَحَوَّلَ إِلَى الْمَدِينَةِ، وَسُورَةُ النَّجْمِ مِنَ الْمُفَصَّلِ.

Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem Medine'ye hicret ettiğinden beri Mufassal'da secde etmediği [rivayet edilmiştir]. Necm Suresi de Mufassal surelerdendir.

وَاخْتَلَفَ الْعُلَمَاءُ فِي السُّجُودِ عِنْدَ هَذِهِ الْآيَةِ فَقَالَ مَالِكٌ: سَجْدَةُ النَّجْمِ لَيْسَتْ مِنْ عَزَائِمِ الْقُرْآنِ (أَيْ لَيْسَتْ مِمَّا يُسَنُّ السُّجُودُ عِنْدَهَا. هَذَا مُرَادُهُ بِالْعَزَائِمِ وَلَيْسَ الْمُرَادُ أَنَّ مِنْ سُجُودِ الْقُرْآنِ عَزَائِمَ وَمِنْهُ غَيْرَ عَزَائِمَ فَ (عَزَائِمُ) وَصْفٌ كَاشِفٌ) وَلَمْ يَرَ سُجُودَ الْقُرْآنِ فِي شَيْءٍ مِنَ الْمُفَصَّلِ، وَوَافَقَهُ أَصْحَابُهُ عَدَا ابْنِ وَهْبٍ قَرَأَهَا مِنْ عَزَائِمِ السُّجُودِ، هِيَ وَسَجْدَةُ سُورَةِ الِانْشِقَاقِ وَسَجْدَةُ سُورَةِ الْعَلَقِ مِثْلُ قَوْلِ أَبِي حَنِيفَةَ. وَفِي «الْمُنْتَقَى» : أَنَّهُ قَوْلُ ابْنِ وَهْبٍ وَابْنِ نَافِعٍ.

Âlimler bu ayette secde etme konusunda ihtilaf etmişlerdir. Mâlik: «Necm secdesi Kur'an'ın azâiminden (kesin secde yerlerinden) değildir (yani yanında secde edilmesi sünnet kılınmış olanlardan değildir. Onun 'azâim' ile kastı budur; yoksa Kur'an secdelerinin bazısının azimet, bazısının azimet dışı olduğu kastedilmemiştir, zira 'azâim' açıklayıcı bir nitelemedir)» demiş ve Mufassal surelerin hiçbirinde Kur'an secdesi görmemiştir. Ebû Hanîfe'nin kavli gibi İnşikâk Suresi ile Alak Suresi'nin secdesini ve bunu secdelerin azâiminden sayan İbn Vehb hariç, mezhep arkadaşları da ona katılmıştır. el-Müntekâ'da bunun İbn Vehb ve İbn Nâfi'in görüşü olduğu belirtilmektedir.

وَقَالَ أَبُو حَنِيفَةَ: هِيَ مِنْ عَزَائِمِ السُّجُودِ. وَنَسَبَ ابْنُ الْعَرَبِيِّ فِي «أَحْكَامِ الْقُرْآنِ» مِثْلَهُ إِلَى الشَّافِعِيِّ، وَهُوَ الْمَعْرُوفُ فِي كُتُبِ الشَّافِعِيَّةِ وَالْحَنَابِلَةِ.

Ebû Hanîfe: «O, secdenin azâimindendir» demiştir. İbnü'l-Arabî Ahkâmü'l-Kur'ân'da bunun benzerini Şâfiî'ye de nispet etmiştir; Şâfiî ve Hanbelî kitaplarında bilinen görüş de budur.

وَإِنَّمَا سَجَدَ النَّبِيءُ ﷺ فِيهَا وَإِنْ كَانَ الْأَمْرُ فِي قَوْلِهِ: فَاسْجُدُوا مُفَرَّعًا عَلَى خِطَابِ

Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem onda secde etmesi ise -{ فَاسْجُدُوا } “Secde edin” kavlindeki emir her ne kadar

الْمُشْرِكِينَ بِالتَّوْبِيخِ، لِأَنَّ الْمُسْلِمِينَ أَوْلَى بِالسِّجُودِ لِلَّهِ وَلِيُعَضَّدَ الْأَمْرُ الْقَوْلِيُّ بِالْفِعْلِ لِيُبَادِرَ بِهِ الْمُشْرِكُونَ. وَقَدْ كَانَ ذَلِكَ مُذَكِّرًا لِلْمُشْرِكِينَ بِالسِّجُودِ لِلَّهِ

müşrikleri kınama hitabından dallandırılmış olsa da- Müslümanların Allah'a secde etmeye daha layık olmasından ve müşriklerin secdeye koşmaları için sözlü emrin fiille pekiştirilmesinden ötürüdür. Bu durum müşriklere Allah'a secde etmeyi hatırlatmış,

فَسَجَدُوا مَعَ النَّبِيءِ ﷺ ثُمَّ نُسِخَ السُّجُودُ فِيهَا بَعْدَ ذَلِكَ فَلَمْ يُرْوَ عَنِ النَّبِيءِ ﷺ بَعْدَ الْهِجْرَةِ، وَلِخَبَرِ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَأُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ وَعَمَلِ مُعظم أَصْحَاب النَّبِي ﷺ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ.

böylece Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte secde etmişlerdir. Sonra bundan sonra onda secde neshedilmiştir; nitekim hicretten sonra Peygamber'den sallallâhu aleyhi ve sellem [bunda secde ettiği] rivayet edilmemiştir; Zeyd b. Sâbit ve Übey b. Ka'b'ın haberi ile Medine ehlinden Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem ashabının çoğunun uygulaması da bu doğrultudadır.