Binûn

71- Nûh Suresi — 4. Sayfa

Kaynak: et-Tahrîr ve't-Tenvîr (İbn Âşûr Tefsiri) · İbn Âşûr · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَقالَ نُوحٌ رَبِّ لَا تَذَرْ عَلَى الْأَرْضِ مِنَ الْكافِرِينَ دَيَّاراً (٢٦) إِنَّكَ إِنْ تَذَرْهُمْ يُضِلُّوا عِبادَكَ وَلا يَلِدُوا إِلاَّ فاجِراً كَفَّاراً (٢٧)

{ وَقالَ نُوحٌ رَبِّ لَا تَذَرْ عَلَى الْأَرْضِ مِنَ الْكافِرِينَ دَيَّاراً (٢٦) إِنَّكَ إِنْ تَذَرْهُمْ يُضِلُّوا عِبادَكَ وَلا يَلِدُوا إِلاَّ فاجِراً كَفَّاراً (٢٧) } “Nûh dedi ki: ‘Rabbim! Yeryüzünde kâfirlerden yurt tutan hiç kimse bırakma!’ ‘Çünkü sen onları bırakırsan kullarını saptırırlar ve sadece ahlaksız, nankör [evlatlar] doğururlar.’”

عَطْفٌ عَلَى قالَ نُوحٌ رَبِّ إِنَّهُمْ عَصَوْنِي [نوح: ٢١] أَعْقَبَهُ بِالدُّعَاءِ عَلَيْهِمْ بِالْإِهْلَاكِ وَالِاسْتِئْصَالِ بِأَنْ لَا يُبْقِي مِنْهُمْ أَحَدًا، أَيْ لَا تُبْقِ مِنْهُمْ أَحَدًا عَلَى الْأَرْضِ.

{ قالَ نُوحٌ رَبِّ إِنَّهُمْ عَصَوْنِي } “Nûh dedi ki: ‘Rabbim! Gerçekten onlar bana isyan ettiler...’” [Nûh 21] ayeti üzerine matuftur. [Şikayetinin] ardından, onlardan hiç kimseyi geride bırakmaması, yani yeryüzünde onlardan tek bir ferdi bile sağ bırakmaması suretiyle helak ve köklerinin kazınması için bedduada bulundu.

وَأُعِيدَ فِعْلُ قالَ لِوُقُوعِ الْفَصْلِ بَيْنَ أَقْوَالِ نُوحٍ بِجُمْلَةِ مِمَّا خَطِيئاتِهِمْ [نوح: ٢٥] إِلَخْ، أَوْ بِهَا وَبِجُمْلَةِ وَلا تَزِدِ الظَّالِمِينَ إِلَّا ضَلالًا [نوح: ٢٤] .

{ قالَ } fiili; Nûh'un sözleri arasına { مِمَّا خَطِيئاتِهِمْ } [Nûh 25] vd. cümlesinin ya da hem bu cümlenin hem de { وَلا تَزِدِ الظَّالِمِينَ إِلَّا ضَلالًا } [Nûh 24] cümlesinin fasıla olarak girmesi sebebiyle tekrarlanmıştır.

وَقُرِنَتْ بِوَاوِ الْعَطْفِ لِتَكُونَ مُسْتَقِلَّةً فَلَا تَتْبَعُ جُمْلَةَ إِنَّهُمْ عَصَوْنِي لِلْإِشَارَةِ إِلَى أَنَّ دَعْوَةَ نُوحٍ حَصَلَتْ بَعْدَ شِكَايَتِهِ بِقَوْلِهِ: إِنَّهُمْ عَصَوْنِي.

Nûh'un bedduasının, { إِنَّهُمْ عَصَوْنِي } “Gerçekten onlar bana isyan ettiler” şeklindeki şikayetinden sonra gerçekleştiğine işaret etmek ve bu ifadenin { إِنَّهُمْ عَصَوْنِي } cümlesine tabi olmayıp bağımsız olması için atıf vavı ile bağlanmıştır.

ودَيَّاراً: اسْمٌ مَخْصُوصٌ بِالْوُقُوعِ فِي النَّفْيِ يَعُمُّ كُلَّ إِنْسَانٍ، وَهُوَ اسْمٌ بِوَزْنِ فَيْعَالٍ مُشْتَقٌّ مِنِ اسْمِ الدَّارِ فَعَيْنُهُ وَاوٌ لِأَنَّ عَيْنَ دَارٍ مُقَدَّرَةٌ وَاوًا، فَأَصْلُ دَيَّارٍ: دَيْوَارٍ فَلَمَّا اجْتَمَعَتِ الْوَاوُ وَالْيَاءُ وَاتَّصَلَتَا وَسَبَقَتْ إِحْدَاهُمَا بِالسُّكُونِ قُلِبَتِ الْوَاوُ يَاءً ثُمَّ أُدْغِمَتْ فِي الْيَاءِ الزَّائِدَةِ كَمَا فُعِلَ بِسَيِّدٍ وَمَيِّتٍ، وَمَعْنَى دَيَّارٍ: مَنْ يَحُلُّ بِدَارِ الْقَوْمِ كِنَايَةً عَنْ إِنْسَانٍ.

Deyyâr (دَيَّاراً); olumsuz cümlelerde kullanılmaya has kılınmış ve her insanı kapsayan bir isimdir. Dâr (دَار) isminden türetilmiş 'fey'âl' vezninde bir isimdir; dâr kelimesinin aynel-fiilinin vav olduğu takdir edildiği için bunun da aynel-fiili vavdır. Dolayısıyla deyyâr kelimesinin aslı 'deyvâr'dır. Vav ile yâ bir araya gelip bitiştiğinde ve bunlardan ilki de sakin olduğunda, vav harfi yâ'ya dönüştürülmüş ve ardından -seyyid ve meyyit kelimelerinde yapıldığı gibi- zâit olan yâ'ya idğam edilmiştir. Deyyâr kelimesinin anlamı, topluluğun yurduna yerleşen kimsedir ve insandan kinayedir.

وَنَظِيرُ (دَيَّارٍ) فِي الْعُمُومِ وَالْوُقُوعِ فِي النَّفْيِ أَسْمَاءٌ كَثِيرَةٌ فِي كَلَامِ الْعَرَبِ أَبْلَغَهَا ابْنُ السِّكِّيتِ فِي «إِصْلَاحِ الْمَنْطِقِ» إِلَى خَمْسَةٍ وَعِشْرِينَ، وَزَادَ كُرَاعُ النَّمْلِ سَبْعَةً فَبَلَغَتِ اثْنَيْنِ وَثَلَاثِينَ اسماء وَزَادَ ابْنُ مَالِكٍ فِي «التَّسْهِيلِ» سِتَّةً فَصَارَتْ ثَمَانِيَةً وَثَلَاثِينَ.

Kapsamlılık (umum) ve olumsuzlukta yer alma hususunda { دَيَّارٍ } kelimesinin benzeri olan Arap kelamında pek çok isim vardır; İbnü's-Sikkît el-Islâhu'l-mantık'ta bunları yirmi beşe ulaştırmış, Kûrâu'n-Neml yedi tane daha ekleyerek otuz iki isme çıkarmış, İbn Mâlik de et-Teshîl'de altı tane daha ekleyerek sayı otuz sekiz olmuştur.

وَمِنْ أَشْهَرِهَا: آحَدٌ، وَدَيَّارٌ، وَعَرِّيبٌ، وَكُلُّهَا بِمَعْنَى الْإِنْسَانِ، وَلَفْظُ (بُدَّ) بِضَمِّ الْمُوَحَّدَةِ وَتَشْدِيدِ الدَّالِ الْمُهْمَلَةِ وَهُوَ الْمُفَارَقَةُ.

Bunların en meşhurları: âhad, deyyâr ve arrîb'dir; hepsi de insan anlamındadır. Bir diğeri de ötreli bâ ve şeddeli noktasız dâl ile (بُدَّ) lafzıdır ki ayrılmak manasındadır.

وَجُمْلَةُ إِنَّكَ إِنْ تَذَرْهُمْ يُضِلُّوا عِبادَكَ تَعْلِيلٌ لِسُؤَالِهِ أَنْ لَا يَتْرُكَ اللَّهُ عَلَى الْأَرْضِ أَحَدًا مِنَ الْكَافِرِينَ يُرِيدُ أَنَّهُ خَشِيَ أَنْ يُضِلُّوا بَعْضَ الْمُؤْمِنِينَ وَأَنْ يَلِدُوا أَبْنَاءً يَنْشَأُونَ عَلَى كُفْرِهِمْ.

{ إِنَّكَ إِنْ تَذَرْهُمْ يُضِلُّوا عِبادَكَ } “Çünkü sen onları bırakırsan kullarını saptırırlar” cümlesi; Allah'tan yeryüzünde kâfirlerden hiç kimseyi bırakmamasını talep etmesinin gerekçesidir. Yani o, müminlerden bazılarını saptırmalarından ve kendi küfürleri üzere yetişecek çocuklar doğurmalarından endişe etmiştir.

وَالْأَرْضُ يَجُوزُ أَنْ يُرَادَ بِهَا جَمِيعُ الْكُرَةِ الدُّنْيَوِيَّةِ، وَأَنْ يُرَادَ أَرْضٌ مَعْهُودَةٌ لِلْمُتَكَلِّمِ وَالْمُخَاطَبِ كَمَا فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: قالَ اجْعَلْنِي عَلى خَزائِنِ الْأَرْضِ يَعْنِي أَرْضَ مِصْرَ فِي سُورَةِ يُوسُفَ [٥٥] .

el-Ard (الْأَرْضِ / yeryüzü) kelimesiyle yeryüzü küresinin tamamının kastedilmiş olması caiz olduğu gibi, Yûsuf Suresi'nde { قالَ اجْعَلْنِي عَلى خَزائِنِ الْأَرْضِ } “[Yûsuf:] ‘Beni yeryüzünün (Mısır'ın) hazinelerine tayin et’ dedi” [Yûsuf 55] ayetinde olduğu gibi konuşan ile muhatap tarafından bilinen belirli bir yerin kastedilmiş olması da caizdir.

وَيَحْتَمِلُ أَنْ يَكُونَ الْبَشَرُ يَوْمَئِذٍ مُنْحَصِرِينَ فِي قَوْمِ نُوحٍ، وَيَجُوزُ خِلَافُهُ، وَعَلَى هَذِهِ الِاحْتِمَالَاتِ يَنْشَأُ احْتِمَالُ أَنْ يَكُونَ الطُّوفَانُ قَدْ غَمَرَ جَمِيعَ الْكُرَةِ الْأَرْضِيَّةِ، وَاحْتِمَالُ أَنْ يَكُونَ طُوفَانًا قَاصِرًا عَلَى نَاحِيَةٍ كَبِيرَةٍ مِنْ عُمُومِ الْأَرْضِ، وَاللَّهُ أَعْلَمُ. وَقَدْ تَقَدَّمَ ذَلِكَ عِنْدَ تَفْسِيرِ قَوْلِهِ تَعَالَى: فَأَنْجَيْناهُ وَالَّذِينَ مَعَهُ فِي الْفُلْكِ فِي سُورَةِ الْأَعْرَافِ [٦٤] .

O gün insanların sadece Nûh kavminden ibaret olması muhtemel olduğu gibi, aksi de caizdir. Bu ihtimallere dayalı olarak, tufanın bütün yer küresini kaplamış olması ihtimali ile yeryüzünün genelinden büyük bir bölgeyle sınırlı bir tufan olması ihtimali doğmaktadır; en doğrusunu Allah bilir. Bu husus, A'râf Suresi'nde { فَأَنْجَيْناهُ وَالَّذِينَ مَعَهُ فِي الْفُلْكِ } “Biz de onu ve gemide onunla beraber olanları kurtardık” [A'râf 64] ayetinin tefsirinde geçmişti.

وَخَبَرُ إِنَّكَ مَجْمُوعُ الشَّرْطِ مَعَ جَوَابِهِ الْوَاقِعِ بَعْدَ (إِنَّ) لِأَنَّهُ إِذَا اجْتَمَعَ مُبْتَدَأٌ وَشَرْطٌ رَجَحَ الشَّرْطُ عَلَى الْمُبْتَدَأِ فَأُعْطِيَ الشَّرْطُ الْجَوَابَ وَلَمْ يُعْطَ الْمُبْتَدَأُ خَبَرًا لِدَلَالَةِ جُمْلَةِ الشَّرْطِ وَجَوَابِهِ عَلَيْهِ.

{ إِنَّكَ } lafzının haberi, { إِنَّ }'den sonra gelen şart ile cevabının bütünüdür. Çünkü mübteda ile şart bir araya geldiğinde şart mübtedaya üstün gelir; dolayısıyla cevap şarta verilir ve şart cümlesi ile cevabının ona delaleti sebebiyle mübtedaya ayrıca haber verilmez.

وَعَلِمَ نُوحٌ أَنَّهُمْ لَا يَلِدُونَ إِلَّا فَاجِرًا كَفَّارًا بِأَنَّ أَوْلَادَهُمْ يَنْشَأُونَ فِيهِمْ فَيُلَقِّنُونَهُمْ دِينَهُمْ وَيَصُدُّونَ نُوحًا عَنْ أَنْ يُرْشِدَهُمْ فَحَصَلَ لَهُ عِلْمٌ بِهَذِهِ الْقَضِيَّةِ بِدَلِيلِ التَّجْرِبَةِ.

Nûh, onların ancak fâcir ve kâfir nesiller doğuracağını; çocuklarının onların arasında yetişip onlara kendi dinlerini aşılayacaklarını ve Nûh'un onları irşad etmesine engel olacaklarını bilmesiyle anlamıştır. Dolayısıyla tecrübe deliliyle bu durumu kesin olarak bilmiştir.

وَالْمَعْنَى: وَلَا يَلِدُوا إِلَّا مَنْ يَصِيرُ فَاجِرًا كَفَّارًا عِنْدَ بُلُوغِهِ سِنَّ الْعَقْلِ.

Mana şudur: Onlar ancak akıl çağına ulaştığında fâcir ve kâfir olacak kimseler doğururlar.

وَالْفَاجِرُ: الْمُتَّصِفُ بِالْفُجُورِ، وَهُوَ الْعَمَلُ الشَّدِيدُ الْفَسَادِ.

el-Fâcir (الْفَاجِرُ); fücur sıfatına sahip olandır, fücur ise aşırı derecede bozuk ve kötü ameldir.

وَالْكُفَّارُ: مُبَالَغَةٌ فِي الْمَوْصُوفِ بِالْكُفْرِ، أَيْ إِلَّا مَنْ يَجْمَعُ بَيْنَ سُوءِ الْفِعْلِ وَسُوءِ الِاعْتِقَادِ، قَالَ تَعَالَى: أُولئِكَ هُمُ الْكَفَرَةُ الْفَجَرَةُ [عبس: ٤٢] .

el-Keffâr (الْكُفَّارُ); küfürle nitelenen kimsede mübalağa [bildiren bir sıfattır]; yani ancak kötü amel ile kötü inancı bir arada toplayan kimseler [doğururlar]. Nitekim Yüce Allah şöyle buyurmuştur: { أُولئِكَ هُمُ الْكَفَرَةُ الْفَجَرَةُ } “İşte onlar kâfirlerin, fâcirlerin ta kendileridir” [Abese 42].

وَفِي كَلَامِ نُوحٍ دَلَالَةٌ عَلَى أَنَّ الْمُصْلِحِينَ يَهْتَمُّونَ بِإِصْلَاحِ جِيلِهِمُ الْحَاضِرِ وَلَا يُهْمِلُونَ تَأْسِيسَ أُسُسِ إِصْلَاحِ الْأَجْيَالِ الْآتِيَةِ إِذِ الْأَجْيَالُ كُلُّهَا سَوَاءٌ فِي نَظَرِهِمُ الْإِصْلَاحِيِّ. وَقَدِ انْتَزَعَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ مِنْ قَوْلِهِ تَعَالَى: وَالَّذِينَ جاؤُ مِنْ بَعْدِهِمْ [الْحَشْر: ١٠] دَلِيلًا عَلَى إِبْقَاءِ أَرْضِ سَوَادِ الْعِرَاقِ غَيْرَ مَقْسُومَةٍ بَيْنَ الْجَيْشِ الَّذِي فَتَحَ الْعِرَاقَ وَجَعَلَهَا خَرَاجًا لِأَهْلِهَا قَصْدًا لِدَوَامِ الرِّزْقِ مِنْهَا لِمَنْ سَيَجِيءُ من الْمُسلمين.

Nûh'un sözünde, ıslahatçıların kendi yaşadıkları nesli ıslah etmeye önem verdikleri gibi, gelecek nesillerin ıslahının temellerini atmayı da ihmal etmediklerine delil vardır; zira onların ıslahatçı bakışında bütün nesiller eşittir. Nitekim Ömer b. el-Hattâb da Yüce Allah'ın { وَالَّذِينَ جاؤُ مِنْ بَعْدِهِمْ } “Onlardan sonra gelenler...” [Haşr 10] buyruğundan hareketle, Irak'ı fetheden ordu arasında Irak Sevad arazisini taksim etmeyip bırakmaya ve Müslümanlardan sonra gelecek kimseler için oradan sürekli bir rızık temin etmek amacıyla arazinin haraç gelirini oranın ahalisine bırakmaya delil çıkarmıştır.

[سُورَة نوح (٧١) : آيَة ٢٨]

[Nûh Suresi (71), Ayet 28]

رَبِّ اغْفِرْ لِي وَلِوالِدَيَّ وَلِمَنْ دَخَلَ بَيْتِيَ مُؤْمِناً وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ وَلا تَزِدِ الظَّالِمِينَ إِلاَّ تَباراً (٢٨)

{ رَبِّ اغْفِرْ لِي وَلِوالِدَيَّ وَلِمَنْ دَخَلَ بَيْتِيَ مُؤْمِناً وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ وَلا تَزِدِ الظَّالِمِينَ إِلاَّ تَباراً (٢٨) } “Rabbim! Beni, anne babamı, evime mümin olarak gireni, bütün mümin erkekleri ve mümin kadınları bağışla! Zalimlerin de ancak helakini artır!”

جَعَلَ الدُّعَاءَ لِنَفْسِهِ وَوَالِدَيْهِ خَاتِمَةَ مُنَاجَاتِهِ فَابْتَدَأَ بِنَفْسِهِ ثُمَّ بِأَقْرَبِ النَّاسِ بِهِ وهما وَالِده، ثُمَّ عَمَّمَ أَهْلَهَ وَذَوِيهِ الْمُؤْمِنِينَ فَدَخَلَ أَوْلَادُهُ وَبَنُوهُمْ وَالْمُؤْمِنَاتُ مِنْ أَزْوَاجِهِمْ وَعَبَّرَ عَنْهُمْ بِمَنْ دَخَلَ بَيْتَهَ كِنَايَةً عَنْ سُكْنَاهُمْ مَعَهُ، فَالْمُرَادُ بِقَوْلِهِ: دَخَلَ بَيْتِيَ دُخُولٌ مَخْصُوصٌ وَهُوَ الدُّخُولُ الْمُتَكَرِّرُ الْمُلَازِمُ. وَمِنْهُ سُمِّيَتْ بِطَانَةُ الْمَرْءِ دَخِيلَتُهُ وَدُخْلَتُهُ، ثُمَّ عَمَّمَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ، ثُمَّ عَادَ بِالدُّعَاءِ عَلَى الْكَفَرَةِ بِأَنْ يَحْرِمَهُمُ اللَّهُ النَّجَاحَ وَهُوَ عَلَى حَدِّ قَوْلِهِ الْمُتَقَدِّمِ وَلا تَزِدِ الظَّالِمِينَ إِلَّا ضَلالًا [نوح: ٢٤] .

Münacatının sonunu kendisi ve anne babası için duaya ayırdı; önce kendisinden, sonra kendisine en yakın iki insan olan anne ve babasından başladı, sonra mümin olan ailesini ve yakınlarını buna dahil etti ki çocukları, torunları ve onların mümin eşleri de buraya girdi; onlarla birlikte oturmasından kinaye olarak bu durumu evine girenler şeklinde ifade etti. Dolayısıyla { دَخَلَ بَيْتِيَ } sözüyle kastedilen özel bir giriş, yani sürekli ve ayrılmaksızın gerçekleşen giriştir. Nitekim kişinin sırdaşına ve en yakınına da bu kökten hareketle 'dahîletuhu' ve 'duhletuhu' denmiştir. Sonra genel olarak mümin erkekleri ve mümin kadınları dahil etti; ardından Allah'ın onları başarıdan mahrum bırakması için kâfirlere bedduaya döndü ki bu da daha önce geçen { وَلا تَزِدِ الظَّالِمِينَ إِلَّا ضَلالًا } “Zalimlerin de sadece sapıklığını artır!” [Nûh 24] sözü kabilindendir.

وَالتَّبَارُ: الْهَلَاكُ وَالْخَسَارُ، فَهُوَ تَخْصِيصٌ لِلظَّالِمِينَ مِنْ قَوْمِهِ بِسُؤَالِ اسْتِئْصَالِهِمْ بَعْدَ أَنْ شَمَلَهُمْ وَغَيْرَهُمْ بِعُمُومِ قَوْلِهِ: لَا تَذَرْ عَلَى الْأَرْضِ مِنَ الْكافِرِينَ دَيَّاراً [نوح: ٢٦] حِرْصًا عَلَى سَلَامَةِ الْمُجْتَمَعِ الْإِنْسَانِيِّ مِنْ شَوَائِبِ الْمَفَاسِدِ وَتَطْهِيرِهِ مِنَ الْعَنَاصِرِ الْخَبِيثَةِ.

Tebâr (التَّبَارُ); helak ve hüsran demektir. Bu ifade, { لَا تَذَرْ عَلَى الْأَرْضِ مِنَ الْكافِرِينَ دَيَّاراً } “Yeryüzünde kâfirlerden yurt tutan hiç kimse bırakma!” [Nûh 26] sözünün umumiyetiyle onları ve başkalarını kapsadıktan sonra, insan toplumunun fesat şaibelerinden selameti ve kötü unsurlardan arındırılması arzusuyla kavminin zalimlerinin kökünün kazınmasını istemeye dair özel bir duadır.

وَوَالِدَاهُ: أَبُوهُ وَأُمُّهُ، وَقَدْ وَرَدَ اسْمُ أَبِيهِ فِي التَّوْرَاةِ (لَمَكَ) وَأَمَّا أُمُّهُ فَقَدْ ذَكَرَ الثَّعْلَبِيُّ أَنَّ اسْمَهَا شَمْخَى بِنْتُ آنُوشَ.

Vâlideyhi (وَوَالِدَاهُ); babası ve annesidir. Tevrat'ta babasının adı 'Lemek' olarak geçmiştir; annesine gelince Sa'lebî, onun adının Şemhâ bint Ânûş olduğunu zikretmiştir.

وَقَرَأَ الْجُمْهُورُ بَيْتِيَ بِسُكُونِ يَاءِ الْمُتَكَلِّمِ. وَقَرَأَهُ حَفْصٌ عَنْ عَاصِمٍ بِتَحْرِيكِهَا.

Cumhur, { بَيْتِيَ } kelimesini mütekellim yâ'sının sükûnu ile okumuştur. Âsım'dan rivayetle Hafs ise onu fetha ile (harekeli) okumuştur.

وَاسْتِثْنَاءُ إِلَّا تَباراً مُنْقَطِعٌ لِأَنَّ التَّبَارَ لَيْسَ مِنَ الزِّيَادَةِ الْمَدْعُوُّ بِنَفْيِهَا فَإِنَّهُ أَرَادَ لَا تَزِدْهُمْ مِنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِ لِأَنَّ فِي زِيَادَةِ ذَلِكَ لَهُمْ قُوَّةً لَهُمْ عَلَى أَذَى الْمُؤْمِنِينَ. وَهَذَا كَقَوْلِ مُوسَى ﵇: رَبَّنا إِنَّكَ آتَيْتَ فِرْعَوْنَ وَمَلَأَهُ زِينَةً وَأَمْوالًا فِي الْحَياةِ الدُّنْيا رَبَّنا لِيُضِلُّوا عَنْ سَبِيلِكَ [يُونُس: ٨٨] الْآيَةَ. وَهَذَا مِنْ تَأْكِيدِ الشَّيْءِ بِمَا يُشْبِهُ ضِدَّهُ كَقَوْلِهِ:

{ إِلَّا تَباراً } istisnası münkati'dir; çünkü tebâr (helak), yok edilmesi için dua edilen artırılma türünden değildir. Zira o, müminlere eziyet etme hususunda kendilerine bir güç oluşturacağı için onların mallarını ve evlatlarını artırmamasını kastetmiştir. Bu, Mûsâ aleyhisselâm'ın şu sözü gibidir: { رَبَّنا إِنَّكَ آتَيْتَ فِرْعَوْنَ وَمَلَأَهُ زِينَةً وَأَمْوالًا فِي الْحَياةِ الدُّنْيا رَبَّنا لِيُضِلُّوا عَنْ سَبِيلِكَ } “Rabbimiz! Gerçekten sen Firavun'a ve ileri gelenlerine dünya hayatında zinet ve mallar verdin. Rabbimiz! [Bunu] senin yolundan saptırsınlar diye [mi verdin?]” [Yûnus 88] ayeti. Bu durum, zıddına benzeyen bir şeyle bir hususu tekit etme (te'kîdü'ş-şey'i bimâ yüşbihu zıddehû) kabîlindendir; nitekim şu ayette de böyledir:

فَلَمْ يَزِدْهُمْ دُعائِي إِلَّا فِراراً [نوح: ٦] .

{ فَلَمْ يَزِدْهُمْ دُعائِي إِلَّا فِراراً } “Fakat benim davetim, onların sadece kaçışını artırdı.” [Nûh 6].