ومعنى الآية: ما كان من شأن المؤمنين أن ينفروا جميعا، ويتركوا النبي ﷺ وحده، فإن الجهاد فرض كفاية، متى قام به البعض سقط الإثم عن الباقين، وليس هو فرض عين على كل مسلم بالغ عاقل، وإنما يصبح فرض عين إذا خرج الرسول للجهاد واستنفر الناس إليه.
Ayetin anlamı şudur: Müminlerin hepsinin toptan sefere çıkıp Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'i yalnız bırakmaları uygun değildir. Çünkü cihad farz-ı kifayedir; bir kısım yerine getirdiğinde günah diğerlerinden düşer, her akıl bâliğ Müslümana farz-ı ayın değildir. Ancak Resûl bizzat cihada çıktığında ve insanları seferberliğe çağırdığında farz-ı ayın olur.
لذا حضّ الله تعالى على طلب العلم الذي هو أداة التقدم والرفعة، فهلا نفر في أثناء النهضة من كل جماعة كالقبيلة أو البلد طائفة قليلة منهم للتفقه في الدين، ومعرفة أحكام الشريعة وأسرارها، حتى إذا ما رجع المجاهدون من المعركة، أنذروهم من الأعداء، وحذروهم من غضب الله وعرفوهم أحكام الدين، لكي يخافوا الله، ويحذروا عاقبة عصيانه، ومخالفة أمره.
Bu sebeple Allah Teâlâ, ilerlemenin ve yücelmenin aracı olan ilim talebine teşvik etmiştir. Buna göre bu atılım esnasında kabile veya belde gibi her topluluktan küçük bir grup dinde derinleşmek, şeriatın hüküm ve hikmetlerini öğrenmek için sefere çıksaydı ya! Ta ki mücahidler savaştan döndüklerinde, onları düşmanlardan sakındırsınlar, Allah'ın gazabına karşı uyarsınlar ve onlara dinin hükümlerini öğretsinler ki Allah'tan korksunlar, O'na isyan etmenin ve emrine muhalefet etmenin akıbetinden sakınsınlar.
ثم أوضح الله تعالى بعض قواعد الجهاد، قبل الأمر بقتال الأعداء كافة، على سبيل التدرج في التشريع في أول الإسلام. وأول هذه القواعد أن يبتدئ المجاهدون بالأقرب فالأقرب، ثم ينتقلوا إلى الأبعد فالأبعد، وطبق النبي ﷺ هذه الخطة، فبدأ بقتال قومه في مكة، ثم قاتل سائر العرب، ثم انتقل إلى قتال الروم في الشام، ثم اتجه أصحابه لدخول العراق.
Daha sonra Allah Teâlâ, İslam'ın ilk döneminde teşrideki tedricilik gereği, bütün düşmanlarla toptan savaşmayı emretmeden önce cihadın bazı kurallarını açıkladı. Bu kuralların ilki, mücahidlerin en yakından başlayıp derece derece daha uzaktakilere geçmeleridir. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem bu planı uygulamış, önce Mekke'deki kavmiyle savaşmaya başlamış, ardından diğer Araplarla savaşmış, sonra Şam'daki Bizanslılarla savaşa geçmiş, ardından da ashabı Irak'a girmeye yönelmiştir.
فيا أيها المؤمنون قاتلوا الأقرب فالأقرب منكم إلى ديار الإسلام، فإن فيه التحصن، وهم أولى بالرعاية والهداية، وبهم توجد الأتباع بسبب قرب الجوار،
Ey müminler! İslam diyarına en yakın olanlardan başlayarak savaşın; zira bunda korunma vardır. Onlar gözetilmeye ve hidayete eriştirilmeye daha layıktır ve komşuluk yakınlığı,
وقرب الاتصال أو النسب أحيانا. وإذا قاتلتم الأعداء فليجدوا فيكم غلظة، أي شدة وخشونة، وقوة وحمية، وصبرا على القتال، وجرأة على خوض المعارك، وهذه طبيعة الحرب، ومصلحة القتال، واعلموا أن الله مع المتقين بالنصر والحراسة والإعانة، والمتقون: هم المتبعون أوامر الله، المجتنبون نواهيه.
bazen de irtibat veya nesep yakınlığı sebebiyle tâbi olanlar onlardan çıkar. Düşmanlarla savaştığınız zaman sizde bir sertlik, yani şiddet, tavizsizlik, kuvvet, celadet, savaşa sabır ve çatışmalara girmede cesaret bulsunlar. Savaşın tabiatı ve çatışmanın maslahatı bunu gerektirir. Bilin ki Allah, yardım, muhafaza ve destek ile takva sahipleriyle beraberdir. Takva sahipleri ise Allah'ın emirlerine uyan ve yasaklarından kaçınan kimselerdir.
موقف المنافقين من سور القرآن
Münafıkların Kur'an Sureleri Karşısındaki Tutumu
يتحدد موقف الناس من آيات القرآن الكريم وسوره بحسب الإيمان وعدمه، فأهل الإيمان يفرحون بالآيات والسور المنزلة، وتزيدهم إيمانا وبهجة وطمأنينة، وأهل الكفر يرفضون القرآن جملة وتفصيلا، والمنافقون العابثون المترددون بين الكفر والإيمان يقفون من القرآن المجيد موقف المستهزئ الساخر، فتزيدهم سور القرآن رجسا (أي كفرا ونفاقا) إلى رجسهم، ويموتون في النهاية كفرة الداء. قال الله تعالى مصورا موقف المؤمنين وموقف المنافقين من السور القرآنية:
İnsanların Kur'an-ı Kerim ayetleri ve sureleri karşısındaki tutumu iman edip etmemelerine göre belirlenir. İman ehli, indirilen ayetler ve surelerle sevinir; bunlar onların imanını, sevincini ve huzurunu artırır. Küfür ehli ise Kur'an'ı toptan ve ayrıntısıyla reddeder. Küfür ile iman arasında gidip gelen o ciddiyetsiz münafıklar ise Yüce Kur'an karşısında alaycı ve istihza eden bir tavır takınırlar; böylece Kur'an sureleri onların pisliğine (yani küfür ve nifaklarına) pislik katar ve sonunda amansız birer kâfir olarak ölürler. Allah Teâlâ müminlerin ve münafıkların Kur'an sureleri karşısındaki tutumunu tasvir ederek şöyle buyurmuştur:
[سورة التوبة (٩) : الآيات ١٢٤ الى ١٢٧]
[Tevbe Suresi (9), Âyetler 124-127]
وَإِذا ما أُنْزِلَتْ سُورَةٌ فَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ أَيُّكُمْ زادَتْهُ هذِهِ إِيماناً فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا فَزادَتْهُمْ إِيماناً وَهُمْ يَسْتَبْشِرُونَ (١٢٤) وَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَتْهُمْ رِجْساً إِلَى رِجْسِهِمْ وَماتُوا وَهُمْ كافِرُونَ (١٢٥) أَوَلا يَرَوْنَ أَنَّهُمْ يُفْتَنُونَ فِي كُلِّ عامٍ مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ ثُمَّ لا يَتُوبُونَ وَلا هُمْ يَذَّكَّرُونَ (١٢٦) وَإِذا ما أُنْزِلَتْ سُورَةٌ نَظَرَ بَعْضُهُمْ إِلى بَعْضٍ هَلْ يَراكُمْ مِنْ أَحَدٍ ثُمَّ انْصَرَفُوا صَرَفَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَفْقَهُونَ (١٢٧)
{ وَإِذا ما أُنْزِلَتْ سُورَةٌ فَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ أَيُّكُمْ زادَتْهُ هذِهِ إِيماناً فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا فَزادَتْهُمْ إِيماناً وَهُمْ يَسْتَبْشِرُونَ (١٢٤) وَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَتْهُمْ رِجْساً إِلَى رِجْسِهِمْ وَماتُوا وَهُمْ كافِرُونَ (١٢٥) أَوَلا يَرَوْنَ أَنَّهُمْ يُفْتَنُونَ فِي كُلِّ عامٍ مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ ثُمَّ لا يَتُوبُونَ وَلا هُمْ يَذَّكَّرُونَ (١٢٦) وَإِذا ما أُنْزِلَتْ سُورَةٌ نَظَرَ بَعْضُهُمْ إِلى بَعْضٍ هَلْ يَراكُمْ مِنْ أَحَدٍ ثُمَّ انْصَرَفُوا صَرَفَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَفْقَهُونَ (١٢٧) } “Bir sure indirildiği zaman onlardan kimi: ‘Bu hanginizin imanını artırdı?’ der. İman edenlere gelince, [bu sure] onların imanını artırmıştır ve onlar birbirlerine müjde verip sevinirler. Kalplerinde bir hastalık olanlara gelince, bu onların pisliğine pislik katmış ve onlar kâfir olarak ölüp gitmişlerdir. Görmüyorlar mı ki her yıl bir veya iki defa imtihana çekiliyorlar da yine ne tevbe ediyorlar ne de ibret alıyorlar? Bir sure indirildiği zaman: ‘Sizi birisi görüyor mu?’ diye birbirlerine bakar, sonra da sıvışıp giderler. Anlamayan bir topluluk olmaları sebebiyle Allah onların kalplerini [haktan] çevirmiştir.”
نزلت هذه الآية في شأن المنافقين، وموقفهم من آيات القرآن وسوره، وهو موقف
Bu ayet, münafıklar ve onların Kur'an'ın ayetleri ile sureleri karşısındaki tutumları hakkında inmiştir. Bu tutum,
شنيع وخطير، يتمثل في استهزائهم بالقرآن وتهربهم من أحكامه حين سماعه، وطعنهم فيه كلما نزل جديد، فتراهم يتغامزون ويتضاحكون في سبيل الطعن والهزء من كل موضوع يمسهم أو لا يمسهم.
Çirkin ve tehlikelidir; Kur'an ile alay etmelerinde, onu işittiklerinde hükümlerinden kaçmalarında ve yeni [bir ayet] indikçe ona dil uzatmalarında kendini gösterir. Böylece kendilerini ilgilendirsin veya ilgilendirmesin her konuda dil uzatmak ve alay etmek amacıyla birbirlerine göz kırptıklarını ve gülüştüklerini görürsün.
فإذا نزلت سورة وبلغت المنافقين، قال بعضهم لبعض: أيكم زادته هذه السورة إيمانا؟ أي تصديقا بأن القرآن من عند الله، وأن محمدا صادق في نبوته. والاستخفاف والتحقير لشأن السورة في قوله تعالى: «سورة» .
Bir sure indirilip münafıklara ulaştığında, birbirlerine: "Bu sure hanginizin imanını artırdı?" yani Kur'an'ın Allah katından olduğuna ve Muhammed'in peygamberliğinde doğru söylediğine dair tasdikini artırdı? derler. Allah Teâlâ'nın «سورة» (sure) buyurmasında surenin şanını hafife alma ve küçümseme vardır.
فأما المؤمنون الصادقون فيزيدهم نزول القرآن يقينا وتصديقا وقوة دافعة إلى العمل به، ويفرحون بنزول السورة، لأنها تزكي أنفسهم، وترشدهم إلى سعادة الدنيا والآخرة. وهذا يدل على أن الإيمان يزيد وينقص، كما يرى أكثر العلماء. والواقع أن الإيمان الذي هو نفس التصديق لا يقبل الزيادة والنقص في ذاته، وإنما تقع الزيادة في المصدّق به، وما تضمنته السورة من أخبار وأمر ونهي، زائد على الذي كان عندهم قبل.
Samimi müminlere gelince; Kur'an'ın inişi onların yakînini, tasdikini ve onunla amel etme şevkini artırır. Surenin inişine sevinirler; çünkü o onların nefislerini arındırır ve onları dünya ve ahiret mutluluğuna iletir. Bu da âlimlerin çoğunun görüşü doğrultusunda imanın artıp eksildiğine delalet eder. Gerçekte ise bizzat tasdikin kendisi olan iman, özünde artma ve eksilmeyi kabul etmez; artış ancak tasdik edilen şeyde ve surenin içerdiği, daha önce ellerinde bulunana eklenen haberler, emirler ve yasaklarda gerçekleşir.
وتقع الزيادة أيضا في الأدلة الدالة على معرفة الله، فيكون المؤمن قد عرف الله بعدة أدلة، فإذا نزلت السورة زادت في أدلته، وهذه جهة أخرى من الزيادة، وكلها خارجة عن نفس التصديق، إذا حصل تاما، فإنه لا يبقى فيه موضع زيادة، هذا موقف المؤمنين من السور.
Artış aynı zamanda Allah'ı bilmeye (marifetullaha) delalet eden delillerde de meydana gelir. Mümin Allah'ı birtakım delillerle tanımış olur; sure indiğinde ise delilleri artar. Bu da artışın bir başka yönüdür ve bunların tamamı bizzat tasdikin kendisinin dışındadır. [Tasdik] tam olarak gerçekleştiğinde onda artık artma yeri kalmaz. İşte müminlerin sureler karşısındaki tutumu budur.
وأما الذين في نفوسهم شك وكفر ونفاق، فتزيدهم السورة كفرا ونفاقا مضموما إلى كفرهم ونفاقهم السابق، ويتحكم ذلك فيهم إلى أن يموتوا وهم كافرون بالقرآن وبالنبي ﷺ، وهذا مناقض للهدف من إنزال السورة، فهي في الحقيقة هدى ونور، وشفاء لما في الصدور، وجلاء لما في القلوب، كما قال الله تعالى: وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ ما هُوَ شِفاءٌ وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ وَلا يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إِلَّا خَساراً (٨٢) [الإسراء: ١٧/ ٨٢] .
İçlerinde şüphe, küfür ve nifak bulunan kimselere gelince; sure onların önceki küfür ve nifaklarına eklenen yeni bir küfür ve nifak katar. Bu durum, Kur'an'ı ve Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'i inkâr eder halde ölünceye kadar onların üzerinde hâkimiyet kurar. Oysa bu, surenin indiriliş gayesine tamamen zıttır. Zira sure gerçekte bir hidayet, nur, göğüslerde olana şifa ve kalplerdeki [pas] için bir ciladır. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: { وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ ما هُوَ شِفاءٌ وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ وَلا يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إِلَّا خَساراً (٨٢) } “Biz Kur'an'dan, müminler için şifa ve rahmet olan şeyleri indiriyoruz. [Bu], zalimlerin ise ancak ziyanını artırır.” [el-İsrâ: 17/82].
وبعد بيان كون المنافقين يموتون كفارا، أوضح الله تعالى أنهم يتعرضون أيضا لعذاب الدنيا كل عام مرة أو مرتين، حين يختبرون بالأمر بالجهاد وبأنواع الاختبار العديدة من محنة اجتماعية كالزكاة والقحط والمرض، وهي التي تذكر الإنسان بالله، وتجعله ميالا إلى الإيمان وترك الكفر، ولكنهم مع ذلك لا يتوبون من ذنوبهم السابقة، ولا يتعظون فيما يستقبل من أحوالهم، أفلا يزدجر هؤلاء الذين تفضح سرائرهم كل سنة مرة أو مرتين، ويتذكرون وعد الله ووعيده؟! وإذا أنزلت سورة قرآنية فيها فضيحة أسرارهم، تعجبوا وتأملوا وتسللوا من مجلس النبي ﷺ، وتلفتوا متغامزين قائلين: هل يراكم الرسول أو المؤمنون إذا خرجتم؟! ثم ينصرفون عن طريق الاهتداء، ويتولون عن الحق، فهذا حالهم في الدنيا لا يثبتون عند الحق ولا يقبلونه ولا يفهمونه، ولا يفهمون شيئا عن الله ولا عن رسوله، ومن أعرض عن ساحة الإيمان والخير، أعرض الله عنه، وصرف الله قلوبهم عن الحق والإيمان، وعن الخير والنور، وهذا إما دعاء عليهم به، أو إخبار عن أحوالهم، وذلك الصرف الإلهي بسبب أنهم قوم لا يفهمون الآيات التي يسمعونها، ولا يريدون فهمها، ولا يتدبرون فيها حتى يفقهوا، بل هم في شغل عن الفهم ونفور منه، كما قال الله تعالى: فَلَمَّا زاغُوا أَزاغَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ [الصف: ٦١/ ٥] .
Münafıkların kâfir olarak öldükleri beyan edildikten sonra Allah Teâlâ, onların her yıl bir veya iki defa cihad emriyle ve zekât gibi sosyal sıkıntılar, kuraklık ve hastalık gibi insanı Allah'ı hatırlatan, onu imana yöneltip küfrü terk etmeye sevk eden çeşitli imtihan türleriyle sınandıklarında dünya azabına da maruz kaldıklarını açıkladı. Fakat onlar buna rağmen ne geçmiş günahlarından tevbe ederler ne de gelecekteki durumları için ibret alırlar. Her yıl bir veya iki defa iç yüzleri ifşa edilen bu kimseler hiç vazgeçmezler mi, Allah'ın vaadini ve tehdidini hiç hatırlamazlar mı?! Sırlarını ifşa eden bir Kur'an suresi indirildiğinde şaşırır, etraflarına bakınır, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in meclisinden gizlice sıvışırlar ve birbirlerine göz kırparak: "Çıktığınızda sizi Resul veya müminler görüyor mu?!" derler. Sonra da doğru yoldan sapar, haktan yüz çevirirler. İşte onların dünyadaki durumu budur; hakkın yanında durmazlar, onu kabul etmez ve anlamazlar; Allah'tan ve Resulünden hiçbir şey anlamazlar. Kim iman ve hayır meydanından yüz çevirirse, Allah da ondan yüz çevirir. Allah onların kalplerini haktan ve imandan, hayırdan ve nurdan çevirmiştir. Bu ya onların aleyhine bir beddua ya da durumlarını bildiren bir haberdir. Bu ilahî çevirme; onların işittikleri ayetleri anlamayan, anlamak istemeyen, kavramak için üzerinde düşünmeyen, bilakis anlamaktan uzak durup ona karşı nefret besleyen bir topluluk olmaları sebebiyledir. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: { فَلَمَّا زاغُوا أَزاغَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ } “Onlar [haktan] sapınca, Allah da kalplerini saptırdı.” [es-Saff: 61/5].
صفات الرسول ﷺ المتعلقة بأمته
Resul sallallâhu aleyhi ve sellem'in Ümmetiyle İlgili Nitelikleri
ليس من الوفاء ولا من الأخلاق أن يكون هناك تنكر أو مجافاة لدعوة النبي ﷺ من أمته العربية، فدعوته شرف خالد وعز دائم لهم، وقد جاء بلسانهم العربي، وبما يفهمونه من الأغراض، وبما يعشقونه من الفصاحة والبلاغة، فكان جديرا بهم أن يؤازروه ويبادروا إلى الدخول في دينه، ومناصرته والدفاع عنه، ولقد تميز أهل المدينة
Arap ümmetinin, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in davetini inkâr etmesi veya ona sırt çevirmesi vefaya da ahlaka da uymaz. Zira onun daveti onlar için ebedî bir şeref ve daimî bir izzettir. O, onların Arap diliyle, anladıkları gayelerle ve tutkuyla bağlı oldukları fasih ve beliğ üslupla gelmiştir. Bu yüzden ona destek olmaları, dinine girmekte acele etmeleri, ona yardım edip onu savunmaları kendilerine yakışan bir tutumdu. Medine-i
المنورة بهذا الموقف العقلاني الحكيم، وسارعوا إلى تأييد النبي ﷺ ونشر دعوته والدفاع عنه ضد كل من يريده بسوء، أو يعرقل مسيرته في تبليغ الوحي الإلهي، وإسماع نداء القرآن العظيم، قال الله تعالى مبينا خصائص النبي ﷺ المتعلقة بأمته، والتي هي مدعاة للإيمان برسالته:
Münevvere ehli bu akılcı ve hikmetli tutumla öne çıkmış; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'i desteklemeye, onun davetini yaymaya ve ona kötülük etmek isteyen yahut ilahî vahyi tebliğ etme ve Yüce Kur'an'ın çağrısını duyurma yolundaki yürüyüşünü engellemeye çalışan herkese karşı onu savunmaya koşmuşlardır. Allah Teâlâ Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in ümmetiyle ilgili olan ve peygamberliğine iman etmeyi gerektiren vasıflarını açıklayarak şöyle buyurmuştur:
[سورة التوبة (٩) : الآيات ١٢٨ الى ١٢٩]
[Tevbe Suresi (9), Âyetler 128-129]
لَقَدْ جاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ ما عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُفٌ رَحِيمٌ (١٢٨) فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِيَ اللَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ (١٢٩)
{ لَقَدْ جاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ ما عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُفٌ رَحِيمٌ (١٢٨) فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِيَ اللَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ (١٢٩) } “Andolsun, size içinizden öyle bir peygamber gelmiştir ki, sizin sıkıntıya uğramanız ona çok ağır gelir; o size çok düşkündür, müminlere karşı pek şefkatli, pek merhametlidir. Eğer yüz çevirirlerse de ki: ‘Allah bana yeter! O'ndan başka hiçbir ilah yoktur. Ben O'na tevekkül ettim ve O, büyük Arş'ın Rabbidir.’”
هذه الآية خطاب صريح للعرب، على جهة تعداد النعم عليهم في ذلك، حيث جاءهم النبي العربي محمد ﷺ بلغتهم ومن جنسهم وبما يألفون من أغراض البيان، وفصاحة الكلمة والجمل، وبما يشرفون به على مدى الأيام والأزمان، ووصفه الله بصفات خمس ذات جذور عربية قوية:
Bu ayet, Araplara yönelik açık bir hitap olup kendilerine verilen nimetlerin sayılması mahiyetindedir. Zira Arap peygamber Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem onların diliyle, kendi soylarından, aşina oldukları beyan üslubu, kelime ve cümle fesahatiyle ve çağlar boyu şeref duyacakları şeylerle gelmiştir. Allah onu, köklü Arapça özelliklere sahip beş sıfatla nitelemiştir:
أول هذه الصفات: مِنْ أَنْفُسِكُمْ أي من الجنس العربي، والمقصود منه ترغيب العرب في نصرته، من غير إشادة بنزعة عرقية أو عصبية، قال ابن عباس: إنه ليس من العرب قبيلة إلا وقد ولدت النبي ﷺ مضريّها وربيعيها ويمانيها، أي إن نسبه تشعب في جميع قبائل العرب.
Bu sıfatların birincisi: { مِنْ أَنْفُسِكُمْ } “İçinizden” yani Arap soyundandır. Bundan maksat, herhangi bir ırkçılığı veya asabiyeti övmeksizin Arapları ona yardım etmeye teşvik etmektir. İbn Abbas şöyle demiştir: "Arap kabilelerinden Mudar, Rebîa ve Yemen kolları dahil olmak üzere Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in [nesebinde] doğum yapmadığı hiçbir kabile yoktur." Yani onun nesebi bütün Arap kabilelerine uzanmıştır.
والصفة الثانية: عَزِيزٌ عَلَيْهِ ما عَنِتُّمْ أي شديد عسير عليه وقوعكم في العنت، أي المشقة، والتعرض للمكروه في الدنيا والآخرة، إذ هو منكم، يتألم لألمكم، ويفرح لفرحكم، فكل ما يقع منكم من كفر وضلال بسبب الحق، أو من قتل وإسار وامتحان بسبب الحق، يسوؤه ذلك.
İkinci sıfat: { عَزِيزٌ عَلَيْهِ } { ما عَنِتُّمْ } “Sıkıntıya uğramanız ona pek ağır gelir”; yani zahmete, diğer bir ifadeyle meşakkate düşmeniz, dünya ve ahirette hoşlanılmayan şeylere maruz kalmanız ona pek zor ve ağır gelir. Zira o sizdendir; sizin acınızla acı çeker, sevincinizle sevinir. Hakka karşı sergilediğiniz her bir küfür ve sapıklık yahut hak uğruna başınıza gelen her bir öldürülme, esaret ve imtihan onu derinden üzer.
الصفة الثالثة: حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ أي حريص على هدايتكم وإيصال الخيرات إليكم في الدنيا والآخرة، أو حريص على إيمانكم وهداكم.
Üçüncü sıfat: { حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ } “Size çok düşkündür” yani dünya ve ahirette hidayetinize ve size hayırların ulaştırılmasına düşkündür; yahut iman etmenize ve doğru yolu bulmanıza çok düşkündür.
الصفة الرابعة والخامسة: بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُفٌ رَحِيمٌ أي شديد الرأفة والرحمة بالمؤمنين، قال ابن عباس ﵄: سماه الله تعالى باسمين من أسمائه.
Dördüncü ve beşinci sıfat: { بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُفٌ رَحِيمٌ } “Müminlere karşı pek şefkatli, pek merhametlidir” yani müminlere karşı şefkati ve merhameti pek çoktur. İbn Abbas radıyallâhu anhümâ şöyle demiştir: "Allah Teâlâ onu, Kendi isimlerinden iki isimle isimlendirmiştir."
والرؤوف: المبالغ في الشفقة، والرأفة أرق وأخص من الرحمة.
Rauf (الرؤوف); şefkatte ileri derecede olan demektir. Re'fet (رأفة) ise rahmetten daha ince ve daha özeldir.
فإن أعرضوا يا محمد بعد هذه الحال المتقررة التي منّ الله تعالى عليهم بها، فقل:
Eğer Allah Teâlâ'nın kendilerine lütfettiği bu kesinleşmiş durumdan sonra yüz çevirirlerse ey Muhammed, de ki:
حَسْبِيَ اللَّهُ أي اللهم كاف في النصر على الأعداء. وأنا مفوض أمري إلى الله، ومتوكل عليه، وجادّ في قتال الأعداء والله هو رب العرش العظيم، ومالك المخلوقات كلها في السماوات والأرض وما بينهما، وخص العرش بالذكر، لأنه أعظم المخلوقات، فيدخل فيه ما دونه إذا ذكر، إذ عليه تدبير أمور الخلق، كما قال الله تعالى: ثُمَّ اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ يُدَبِّرُ الْأَمْرَ [يونس: ١٠/ ٣] . روى أبو داود عن أبي الدرداء قال: «من قال إذا أصبح وإذا أمسى: حسبي الله، لا إله إلا هو عليه توكلت، وهو رب العرش العظيم، سبع مرات، كفاه الله ما أهمه، صادقا كان بها أو كاذبا» .
{ حَسْبِيَ اللَّهُ } “Allah bana yeter” yani düşmanlara karşı zafer kazanmada Allah kâfidir. Ben işimi Allah'a havale ettim, O'na tevekkül ettim ve düşmanlarla savaşta kararlıyım. Allah, büyük Arş'ın Rabbidir; göklerde, yerde ve ikisi arasında bulunan bütün mahlukatın sahibidir. Arş'ın özellikle zikredilmesinin sebebi mahlukatın en büyüğü olmasıdır; zira Arş zikredildiğinde onun dışındakiler de buna dahil olur; çünkü mahlukatın işlerinin idaresi onun üzerindedir. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: { ثُمَّ اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ يُدَبِّرُ الْأَمْرَ } “Sonra Arş'a istiva etti; her işi çekip çevirir.” [Yûnus: 10/3]. Ebû Dâvûd, Ebü'd-Derdâ'dan rivayet ettiğine göre [o] şöyle demiştir: «Kim sabahladığında ve akşamladığında yedi defa: "Allah bana yeter, O'ndan başka ilah yoktur. Ben O'na tevekkül ettim ve O, büyük Arş'ın Rabbidir" derse, bunda samimi olsun veya olmasın, Allah onun canını sıkan şeylere karşı ona kâfi gelir.»
قال الطبري في كتابه: كان عمر لا يثبت آية في المصحف إلا أن يشهد عليها رجلان، فلما جاء خزيمة بن ثابت بهاتين الآيتين قال: «والله لا أسأل عليهما بينة أبدا، فإنه هكذا كان ﷺ» .
Taberî kitabında şöyle demiştir: Ömer, üzerine iki adam şahitlik etmedikçe Mushaf'a bir ayet kaydetmezdi. Huzeyme b. Sâbit bu iki ayeti getirdiğinde ise şöyle dedi: «Vallahi bunlar için asla bir delil sormam; zira o sallallâhu aleyhi ve sellem aynen böyleydi.»
والمراد صفة النبي ﷺ التي تضمنتها الآية. ومن المعلوم أن خزيمة بن ثابت هو المعروف بذي الشهادتين، وعرف بذلك لأن رسول الله ﷺ أمضى شهادته وحده في ابتياع فرس، وحكم بها لنفسه ﷺ. وهذه خصوصية لرسول الله ﷺ خص بها خزيمة. وذكر النقاش عن أبي بن كعب أنه قال: أقرب القرآن عهدا بالله تعالى هاتان الآيتان: لَقَدْ جاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ إلى آخر السورة.
Bundan kasıt, ayetin içerdiği Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in sıfatıdır. Bilindiği üzere Huzeyme b. Sâbit "Zü'ş-Şehâdeteyn" (iki şahitlik sahibi) olarak tanınır. Bu şekilde tanınmasının sebebi, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in bir at satın alma konusunda yalnızca onun şahitliğini geçerli kılıp kendi lehine hüküm vermesidir. Bu, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in Huzeyme'ye has kıldığı bir ayrıcalıktır. Nakkâş, Übey b. Kâ'b'ın şöyle dediğini nakletmiştir: "Kur'an'ın Allah Teâlâ'ya [iniş bakımından] zaman olarak en yakın olanı: { لَقَدْ جاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ } “Andolsun, size içinizden öyle bir peygamber gelmiştir ki...” ayetinden surenin sonuna kadar olan bu iki ayettir."