Binûn

Yûnus Suresi Tefsiri — 5. Sayfa

Kaynak: et-Tefsîru'l-Vasît · Vehbe Zühaylî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وهذا أيضا من باب التّهييج والتّثبيت وقطع الأطماع عنه ﵇ في مساومته على حلول وسط، مثل قوله تعالى: فَلا تَكُونَنَّ ظَهِيراً لِلْكافِرِينَ [القصص: ٢٨/ ٨٦] .

Bu da tıpkı Allah Teâlâ'nın: { فَلا تَكُونَنَّ ظَهِيراً لِلْكافِرِينَ } “Sakın kâfirlere arka çıkma!” [el-Kasas: 28/86] kavlinde olduğu gibi teşvik, sebat verme ve orta yollar bulma hususunda ona aleyhisselâm pazarlık yapma umutlarını kesme kabilindendir.

وفي الآية هنا تعريض بالكفار الخاسرين الضّالّين.

Buradaki ayette hüsrana uğramış sapkın kâfirlere üstü kapalı bir dokundurma (ta'riz) vardır.

وأنهى القرآن المشكلة في عناد الكفار، فقال تعالى: إِنَّ الَّذِينَ حَقَّتْ عَلَيْهِمْ كَلِمَتُ رَبِّكَ لا يُؤْمِنُونَ (٩٦) أي إن الّذين ثبتت عليهم كلمة الله، أي قضاؤه وحكمه بالعذاب، لا يؤمنون أبدا، لفقدهم الاستعداد للإيمان، وتصميمهم على الكفر، وليس المراد منعهم من الإيمان، وإنما بيان لحقيقة اختيارهم بحسب علم الله ﷿ المحيط بكل شيء. وهؤلاء الذين علم الله أنهم لا يؤمنون سيبقون على كفرهم وجحودهم، ولو جاءتهم كل آية كونية حسّية أو علمية أو قرآنية، كآيات موسى التّسع، وتفجير الأنهار والصعود في السماء، وآيات إعجاز القرآن، لو جاءهم أي شيء من ذلك وغيره لا يؤمنون حتى يروا العذاب المؤلم الموجع الذي يطبق عليهم، وحينئذ لا ينفعهم الإيمان، لأنه إيمان اليأس كإيمان فرعون.

Kur'an kâfirlerin inadı meselesini sonuca bağlayarak şöyle buyurdu: { إِنَّ الَّذِينَ حَقَّتْ عَلَيْهِمْ كَلِمَتُ رَبِّكَ لا يُؤْمِنُونَ (٩٦) } “Doğrusu üzerlerine Rabbinin kelimesi (hükmü) hak olanlar iman etmezler; (96)” Yani üzerlerine Allah'ın kelimesi, yani azap kazası ve hükmü kesinleşen kimseler, imana kabiliyetlerini kaybettikleri ve küfürde direttikleri için asla iman etmezler. Buradaki maksat onların imandan menedilmesi değil, bilakis her şeyi kuşatan Allah azze ve celle'nin ilmine göre onların tercihlerinin hakikatinin beyanıdır. Allah'ın iman etmeyeceklerini bildiği bu kimseler; Mûsâ'nın dokuz mucizesi, ırmakların fışkırtılması, göğe yükselme ve Kur'an'ın i'câz ayetleri gibi ister kevnî, hissî, ilmî veya Kur'ânî her türlü ayet kendilerine gelse bile, bunlardan herhangi biri veya başkası gelse dahi, üzerlerine çökecek olan elem verici, can yakıcı azabı görünceye kadar küfür ve inkârları üzere kalacaklardır. O vakit ise tıpkı Firavun'un imanı gibi yeis (ümitsizlik) anındaki bir iman olduğu için iman kendilerine fayda vermeyecektir.

متى يصحّ الإيمان

İman Ne Zaman Sahih Olur

؟ الإيمان جوهر وكنز يملأ النفس والقلب، ويلازم العقل والفكر، ويظل رأس مال المؤمن في جميع أدوار الحياة حتى يفارق الدنيا، ولا ينجي الإنسان سواه بعد الموت والرحيل إلى عالم الآخرة. لذلك كان قائما على الإرادة والاختيار، ولا فائدة منه، ولا بقاء له إذا فرض بالإكراه أو نشأ حال الاضطرار أو اليأس من الحياة. والإيمان

? İman; nefsi ve kalbi dolduran, akıl ve fikirle birlikte olan, dünyadan ayrılıncaya kadar hayatın bütün evrelerinde müminin sermayesi olarak kalan bir cevher ve hazinedir; ölümden ve ahiret âlemine göçtükten sonra insanı ondan başkası kurtaramaz. Bu yüzden iman irade ve tercihe dayalıdır; baskı yoluyla dayatıldığında veya çaresizlik yahut hayattan ümit kesme anında ortaya çıktığında hiçbir faydası ve kalıcılığı olmaz. İman

الجماعي مثل الإيمان الفردي لا بدّ فيه من الطواعية والرّضا والاختيار، وقد وصف الله تعالى حالة الإيمان المقبول في الآيات التالية:

tıpkı ferdî imanda olduğu gibi toplumsal imanda da gönüllülük, rıza ve tercih şarttır. Nitekim Allah Teâlâ makbul olan imanın durumunu şu ayetlerde nitelendirmiştir:

[سورة يونس (١٠) : الآيات ٩٨ الى ١٠٠]

[Yûnus Suresi (10), Ayetler 98-100]

فَلَوْلا كانَتْ قَرْيَةٌ آمَنَتْ فَنَفَعَها إِيمانُها إِلاَّ قَوْمَ يُونُسَ لَمَّا آمَنُوا كَشَفْنا عَنْهُمْ عَذابَ الْخِزْيِ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَمَتَّعْناهُمْ إِلى حِينٍ (٩٨) وَلَوْ شاءَ رَبُّكَ لَآمَنَ مَنْ فِي الْأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعاً أَفَأَنْتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتَّى يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ (٩٩) وَما كانَ لِنَفْسٍ أَنْ تُؤْمِنَ إِلاَّ بِإِذْنِ اللَّهِ وَيَجْعَلُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لا يَعْقِلُونَ (١٠٠)

{ فَلَوْلا كانَتْ قَرْيَةٌ آمَنَتْ فَنَفَعَها إِيمانُها إِلاَّ قَوْمَ يُونُسَ لَمَّا آمَنُوا كَشَفْنا عَنْهُمْ عَذابَ الْخِزْيِ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَمَتَّعْناهُمْ إِلى حِينٍ (٩٨) وَلَوْ شاءَ رَبُّكَ لَآمَنَ مَنْ فِي الْأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعاً أَفَأَنْتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتَّى يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ (٩٩) وَما كانَ لِنَفْسٍ أَنْ تُؤْمِنَ إِلاَّ بِإِذْنِ اللَّهِ وَيَجْعَلُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لا يَعْقِلُونَ (١٠٠) } “(Helak ettiğimiz ülkelerden) keşke iman edip de imanı kendisine fayda vermiş bir memleket olsaydı! Ancak Yûnus'un kavmi müstesna. Onlar iman edince, dünya hayatında onlardan rezillik azabını kaldırdık ve onları bir süreye kadar faydalandırdık. (98) Eğer Rabbin dileseydi, yeryüzünde bulunanların hepsi toptan iman ederdi. O halde sen, mümin olsunlar diye insanları zorlayacak mısın? (99) Allah'ın izni olmadıkça hiçbir kimsenin iman etmesi mümkün değildir. O, akıllarını kullanmayanların üzerine pisliği (azabı) bırakır. (100)”

تتضمن هذه الآيات أمورا أربعة: ارتباط الإيمان بالاختيار والرّضا، والإشارة لقصة يونس مع قومه، ومنع الإكراه على الدّين، وكون الإيمان حاصلا بمشيئة الله وإرادته وإذنه.

Bu ayetler dört hususu içermektedir: İmanın tercih ve rızaya bağlı olması, Yûnus'un kavmiyle olan kıssasına işaret edilmesi, dinde zorlamanın yasaklanması ve imanın ancak Allah'ın meşîeti, iradesi ve izniyle gerçekleşmesi.

أما ارتباط الإيمان بالاختيار والرّضا فقد حثّ القرآن عليه في مطلع هذه الآيات، ومضمون ذلك: فهلا آمن أهل قرية من قرى الرّسل المرسلين إليهم، بإرادتهم، وبعد دعوتهم للإيمان وإقامة الحجة عليهم، وقبل نزول العذاب واستحالة الإيمان، فنفعهم إيمانهم.

İmanın tercih ve rızaya bağlı olmasına gelince; Kur'an bu ayetlerin başında bunu teşvik etmiştir. Bunun içeriği şudur: Kendilerine peygamberler gönderilen belde halklarından biri, kendi iradeleriyle, imana davet edilip aleyhlerine hüccet ikame edildikten sonra ve azap inip imanın imkânsızlaşmasından önce keşke iman etselerdi de imanları kendilerine fayda verseydi!

والأمر الثاني- قصة يونس ﵇، فإن قومه في أرض نينوى بمقاطعة الموصل شمال العراق، كانوا قد كفروا، ثم لما رأوا أمارات العذاب، تضرّعوا إلى الله تعالى، وأخلصوا التوبة، وأظهروا الإيمان، فرحمهم الله وتقبّل منهم إيمانهم على سبيل الاستثناء، وكشف عنهم العذاب، ومتّعهم إلى أجل، تعليما وتوجيها ليونس ﵇. والفرق بين إيمانهم وإيمان فرعون: أنهم آمنوا قبل وقوع العذاب بهم بالفعل، وإن كان بعد ظهور أماراته. وأما إيمان فرعون فكان عند اقتراب الموت ومعاينة الغرق وحين اليأس من النجاة. وفي هذا تعريض بأهل مكة، وحضّ شديد لهم على

İkinci husus; Yûnus aleyhisselâm'ın kıssasıdır. Şüphesiz onun Irak'ın kuzeyindeki Musul vilayetine bağlı Ninova topraklarında bulunan kavmi inkâr etmişti. Sonra azap alametlerini gördüklerinde Allah Teâlâ'ya yalvarıp yakardılar, samimiyetle tövbe ettiler ve imanlarını açığa vurdular. Bunun üzerine Allah onlara merhamet etti, bir istisna olarak onların imanını kabul buyurdu, kendilerinden azabı kaldırdı ve Yûnus aleyhisselâm'a bir ders ve irşad olmak üzere onları belirli bir vakte kadar geçindirdi. Onların imanı ile Firavun'un imanı arasındaki fark şudur: Onlar, alametleri belirmiş olsa da azap fiilen başlarına gelmeden önce iman etmişlerdi. Firavun'un imanı ise ölüm yaklaştığında, boğulmayı bizzat müşahede ettiğinde ve kurtuluştan ümit kesildiği anda olmuştu. Bunda Mekkelilere üstü kapalı bir gönderme ve

أن يكونوا على الأقل، مثل قوم يونس، آمنوا قبل أن يصلوا إلى درجة اليأس، مع احتمال حدوث العذاب كما وقع في قوم نوح وعاد وثمود وفرعون وجنوده. وهذا كله بقضاء الله ومشيئته فيهم.

Nûh kavmi, Âd, Semûd, Firavun ve ordusunun başına geldiği gibi azabın inme ihtimali bulunurken, en azından Yûnus kavmi gibi ümitsizlik derecesine varmadan önce iman etmeleri yönünde şiddetli bir teşvik vardır. Bütün bunlar Allah'ın onlar hakkındaki kazası ve meşîetiyledir.

والأمر الثالث في الآيات: منع الإكراه على الإيمان. فلو شاء ربّك يا محمد أن يأذن لأهل الأرض كلهم في الإيمان برسالتك، والاستجابة لدعوتك، لفعل، ولو شاء الله تعالى لكان الجميع مؤمنين، كما جاء في آية أخرى: أَفَلَمْ يَيْأَسِ الَّذِينَ آمَنُوا أَنْ لَوْ يَشاءُ اللَّهُ لَهَدَى النَّاسَ جَمِيعاً [الرّعد: ١٣/ ٣١] . وكلمة كُلُّهُمْ تفيد الإحاطة والشمول. وكلمة جَمِيعاً تفيد حدوث الإيمان في وقت واحد، دون تباطؤ ولا تعاقب.

Ayetlerdeki üçüncü husus; imanda zorlamanın yasaklanmasıdır. Ey Muhammed! Eğer Rabbin yeryüzündeki insanların hepsine senin peygamberliğine inanmaları ve davetine icabet etmeleri için izin vermeyi dileseydi bunu elbette yapardı; Allah Teâlâ dileseydi hepsi mümin olurdu. Nitekim başka bir ayette şöyle buyrulmuştur: { أَفَلَمْ يَيْأَسِ الَّذِينَ آمَنُوا أَنْ لَوْ يَشاءُ اللَّهُ لَهَدَى النَّاسَ جَمِيعاً } “İman edenler hâlâ anlamadılar mı ki, Allah dileseydi bütün insanları hidayete erdirirdi?” [er-Ra'd: 13/31]. { كُلُّهُمْ } “hepsi” kelimesi ihata ve kapsamı ifade eder. { جَمِيعاً } “toptan” kelimesi ise imanın gecikmeksizin ve peş peşe olmaksızın aynı anda gerçekleşmesini ifade eder.

وإذا كان هذا بمقدور الله تعالى، أفأنت يا محمد تكره الناس بالقتال وتلزمهم أو تلجئهم إلى الإيمان، حتى يكونوا مؤمنين موحّدين. فالإيمان لا يتم ولا يطلب إلا بالاختيار والطواعية، ولا يحدث بالإكراه والقسر والإرهاب الملجئ، وما أكثر الآيات المانعة من الإكراه على الدين والإيمان، في قوله تعالى: لا إِكْراهَ فِي الدِّينِ [البقرة: ٢/ ٢٥٦] .

Bu durum Allah Teâlâ'nın kudretindeyken, ey Muhammed, mümin ve muvahhid olsunlar diye insanları savaşla zorlayıp imana mecbur mu kılacak veya mecbur mu edeceksin? Zira iman ancak tercih ve gönüllülükle gerçekleşir ve talep edilir; zorlama, baskı ve mecbur edici korkutmayla hâsıl olmaz. Dinde ve imanda zorlamayı yasaklayan ayetler ne kadar da çoktur; Allah Teâlâ'nın şu kavli gibi: { لا إِكْراهَ فِي الدِّينِ } “Dinde zorlama yoktur” [el-Bakara: 2/256].

والأمر الرابع والأخير في الآيات ردّ الأمر في الإيمان لإرادة الله ومشيئته. فليس لنفس أن تؤمن إلا بمراد الله وتوفيقه، أو بقضائه وقدره، والنفس مختارة في الدخول في الإيمان اختيارا غير مطلق، حتى لا يتنافى ذلك مع سلطان الله في كونه، فلا يتم شيء قهرا عنه، ويكون الإيمان مقيدا بسنّة الله في الخلق. ويجعل الله الرّجس أي العذاب على الذين لا يتدبرون حجج الله وبيّناته وبراهينه، ويسيئون في تفكيرهم، ولا يستعملون عقولهم في النظر بما يرشدهم إلى الحق من آيات الله في الكون والحياة، ويتأمّلون في آيات القرآن. فإذا عطّلوا منافذ المعرفة والحواس الهادية إلى

Ayetlerdeki dördüncü ve son husus; iman konusundaki işin Allah'ın iradesine ve meşîetine havale edilmesidir. Hiçbir kimse Allah'ın dilemesi ve muvaffak kılması yahut kazası ve kaderi olmadan iman edemez. Nefis imana girmede mutlak olmayan bir tercihe sahiptir; ta ki bu durum Allah'ın kâinattaki hâkimiyetiyle çelişmesin, O'na rağmen zorla hiçbir şey gerçekleşmesin ve iman Allah'ın yaratılıştaki sünnetine bağlı olsun. Allah pisliği, yani azabı; Allah'ın delillerini, beyyinelerini ve bürhanlarını etraflıca düşünmeyenlerin, düşüncelerinde yanılgıya düşenlerin, kâinatta ve hayattaki Allah'ın ayetlerinden kendilerini hakka ileten şeylere ibretle bakmakta akıllarını kullanmayanların ve Kur'an ayetlerini tefekkür etmeyenlerin üzerine kılar. Bilgi kapılarını ve doğruya ileten duyuları

الصواب، واتّبعوا الهوى، وانقادوا لمؤثرات البيئة وتقليد الآباء والأجداد، كانوا هم المسيئين لأنفسهم، المؤثرين الكفر على الإيمان، والضّلالة على الهدى والرّشاد، وكانوا بهذا الاختيار وإهمال العقل غير معذورين في كفرهم.

devre dışı bırakıp heva ve hevese uyduklarında, çevre şartlarına boyun eğip ataları taklit ettiklerinde; küfrü imana, dalaleti hidayet ve doğruluğa tercih ederek bizzat kendi nefislerine kötülük etmiş olurlar ve bu tercihleri ile akıllarını ihmal etmeleri sebebiyle küfürlerinde asla mazeretli sayılmazlar.

النّظر والتّفكّر

İbretle Bakmak ve Düşünmek (Nazar ve Tefekkür)

الطريق إلى تصحيح العقيدة بالله وجودا وتوحيدا أمر مبسط يسير، وهو لا يعدو أن يكون تأمّلا حرّا من غير تأثر ببيئة ووراثة وتقاليد، وتقديرا من النهج القرآني للعقل الإنساني والإرادة البشرية وجّه الإسلام نحو إعمال العقل والفكر في مكنونات الكون وأسراره، وأوجب الدين النظر والتفكر وجعله فريضة إسلامية شاملة، من أجل التوصل إلى الحق، والتخلّص من العقائد الفاسدة والموروثات الضّالّة. وهذا هو صريح الآيات القرآنية:

Varlık ve birlik açısından Allah'a olan inancı düzeltmenin yolu gayet sade ve kolay bir husustur; bu, çevre, tevarüs ve geleneklerden etkilenmeksizin serbestçe düşünmekten ibarettir. Kur'anî metodun insan aklına ve beşerî iradeye verdiği değerin bir gereği olarak İslâm; aklı ve fikri kâinatın gizlilikleri ve sırları üzerinde çalıştırmaya yönlendirmiş, dine nazar ve tefekkürü vacip kılıp hakka ulaşmak, bozuk inançlardan ve sapkın geleneklerden kurtulmak için onu kapsamlı bir İslâmî farz kılmıştır. İşte Kur'an ayetlerinin açık beyanı da budur:

[سورة يونس (١٠) : الآيات ١٠١ الى ١٠٣]

[Yûnus Suresi (10), 101 ila 103. Ayetler]

قُلِ انْظُرُوا ماذا فِي السَّماواتِ وَالْأَرْضِ وَما تُغْنِي الْآياتُ وَالنُّذُرُ عَنْ قَوْمٍ لا يُؤْمِنُونَ (١٠١) فَهَلْ يَنْتَظِرُونَ إِلاَّ مِثْلَ أَيَّامِ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِهِمْ قُلْ فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ (١٠٢) ثُمَّ نُنَجِّي رُسُلَنا وَالَّذِينَ آمَنُوا كَذلِكَ حَقًّا عَلَيْنا نُنْجِ الْمُؤْمِنِينَ (١٠٣)

{ قُلِ انْظُرُوا ماذا فِي السَّماواتِ وَالْأَرْضِ وَما تُغْنِي الْآياتُ وَالنُّذُرُ عَنْ قَوْمٍ لا يُؤْمِنُونَ (١٠١) فَهَلْ يَنْتَظِرُونَ إِلاَّ مِثْلَ أَيَّامِ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِهِمْ قُلْ فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ (١٠٢) ثُمَّ نُنَجِّي رُسُلَنا وَالَّذِينَ آمَنُوا كَذلِكَ حَقًّا عَلَيْنا نُنْجِ الْمُؤْمِنِينَ (١٠٣) } “De ki: 'Göklerde ve yerde neler olduğuna bir bakın!' Fakat inanmayan bir topluluğa ayetler ve uyarıcılar hiçbir fayda sağlamaz. (101) Onlar, kendilerinden önce gelip geçmiş olanların günleri gibisinden başkasını mı bekliyorlar? De ki: 'Öyleyse bekleyin, şüphesiz ben de sizinle beraber bekleyenlerdenim!' (102) Sonra elçilerimizi ve iman edenleri kurtarırız. İşte böylece, müminleri kurtarmak üzerimize bir haktır. (103)”

[يونس: ١٠/ ١٠١- ١٠٣] .

[Yûnus: 10/101-103].

قوله تعالى: قُلِ انْظُرُوا ماذا فِي السَّماواتِ وَالْأَرْضِ أمر صريح للناس، والأمر للوجوب، بإيجاب الاعتبار والنظر في المصنوعات الدّالة على الصانع، وغير ذلك من آيات السماوات وأفلاكها وكواكبها وسحابها، وعجائب المخلوقات فيها وفي الأرض ونباتها ومعادنها وغير ذلك. والمعنى: انظروا في ذلك نظرا صحيحا ينبّهكم إلى المعرفة بالله والإيمان بوحدانيته.

Allah Teâlâ'nın: { قُلِ انْظُرُوا ماذا فِي السَّماواتِ وَالْأَرْضِ } “De ki: 'Göklerde ve yerde neler olduğuna bir bakın!'” buyruğu; insanlara açık bir emirdir ve bu emir, Sanatkâr'a (Yaratıcı'ya) delalet eden varlıklara, göklerin ayetlerine, feleklerine, yıldızlarına, bulutlarına, orada ve yeryüzündeki harika yaratılışlara, yerin bitkilerine, madenlerine ve diğer şeylere ibretle bakmayı ve tefekkür etmeyi vacip kılan bir vücub ifade eder. Manası şudur: Bunlara, sizi Allah'ı tanımaya ve O'nun birliğine iman etmeye sevk edecek doğru bir nazarla bakın.

إن النظر في الأكوان وما فيها من أسرار يرشد الإنسان الضّال أو الكافر إلى وجود

Âlemlere ve içindeki sırlara ibretle bakmak; sapkın veya kâfir insanı Yaratıcı'nın varlığına

الخالق وتوحيده، ويدعو إلى التصديق بالرّسل، والإيمان بالقرآن والوحي المخبر عن هذه الآيات العظام.

ve birliğine iletir; peygamberleri tasdik etmeye, Kur'an'a ve bu büyük ayetleri haber veren vahye iman etmeye çağırır.

ولكن ما تغني أو تفيد هذه الآيات أو الدلائل الكونية والقرآنية، والأنبياء المنذرون، أو الإنذارات الإلهية، قوما لا يتوقع إيمانهم بالله والرّسل، وقضى الله أنهم لا يؤمنون بحسب علمه المحيط بإرادة الإنسان واختياره، وكل شيء لا يقع إلا بمشيئة الله، لأن ما في الوجود في ملك الله، ولا يحدث أمر في ملكوت الله إلا بإرادته، حتى لا يكون هناك قهرا أو تجاوز لإرادة المالك.

Fakat bu kâinat ve Kur'an ayetleri/delilleri ile uyarıcı peygamberler veya ilahî uyarılar; Allah'a ve peygamberlere iman etmesi beklenmeyen, Allah'ın insanın iradesini ve tercihini kuşatan ilmine göre iman etmeyeceklerine hükmettiği bir topluluğa ne fayda sağlar veya ne kazandırır? Zira hiçbir şey Allah'ın meşîeti olmadan vuku bulmaz; çünkü varlıktaki her şey Allah'ın mülkündedir ve Mülkün Sahibi'nin iradesine bir zorlama veya tecavüz olmasın diye Allah'ın melekûtunda hiçbir iş O'nun iradesi dışında gerçekleşmez.

وإذا أهمل الكفار والمشركون المكذبون المعاندون النظر في آيات الله وأسراره، حتى ولو كانوا بسطاء أو أميّين، فهل ينتظرون أو يتوقعون إلا نزول العذاب المماثل لوقائع الأمم الماضية المكذبة لرسلهم، وهي وقائع العذاب في قوم نوح وعاد وثمود وغيرهم: فَهَلْ يَنْتَظِرُونَ إِلَّا مِثْلَ أَيَّامِ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِهِمْ أي وقائع الماضين، والأيام هنا بمعنى الوقائع، كما في آية أخرى: وَذَكِّرْهُمْ بِأَيَّامِ اللَّهِ [إبراهيم: ١٤/ ٥] ، وكل ما مضى لك من خير أو شرّ فهو أيام.

Yalanlayan ve inat eden kâfirler ve müşrikler, ister sıradan ister ümmî olsunlar, Allah'ın ayetlerine ve sırlarına ibretle bakmayı ihmal ettiklerinde; peygamberlerini yalanlayan geçmiş ümmetlerin başlarına gelen olayların, yani Nûh, Âd, Semûd ve diğer kavimlerin uğradığı azap olaylarının benzeri bir azabın inmesinden başkasını mı bekliyor veya umuyorlar? { فَهَلْ يَنْتَظِرُونَ إِلَّا مِثْلَ أَيَّامِ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِهِمْ } “Onlar, kendilerinden önce gelip geçmiş olanların günleri gibisinden başkasını mı bekliyorlar?” Yani geçmişlerin başlarına gelen olayları... Buradaki “günler” (eyyâm), olaylar/azap günleri manasındadır; nitekim diğer bir ayette: { وَذَكِّرْهُمْ بِأَيَّامِ اللَّهِ } “Onlara Allah'ın günlerini hatırlat” [İbrâhîm: 14/5] buyrulmuştur. Geçmişte başına gelen her hayır veya şer birer 'gün'dür.

قل أيها الرسول للمشركين منذرا ومهددا: انتظروا عذاب الله وعقابه، إني من المنتظرين هلاككم، أو فانتظروا هلاكي، إني معكم من المنتظرين الهلاك، أو موعد ربّي به. والآية وعيد محض لمن كفر، فإذا أصرّوا على الكفر، حلّ بهم العذاب، وإذا آمنوا نجوا، هذه سنّة الله في الأمم الخالية، فهل عند مشركي مكة وأمثالهم غير ذلك؟.

Ey Resul, müşriklere uyarıp tehdit ederek de ki: Allah'ın azabını ve cezasını bekleyin; şüphesiz ben de sizin helak oluşunuzu bekleyenlerdenim. Yahut: Benim helak olmamı bekleyin, şüphesiz ben de sizinle beraber helaki veya Rabbimin onunla ilgili vaadini bekleyenlerdenim. Bu ayet, inkâr edenler için katıksız bir tehdittir. Eğer küfürde ısrar ederlerse başlarına azap iner; iman ederlerse kurtulurlar. Geçmiş ümmetlerdeki Allah'ın sünneti budur. Mekke müşriklerinin ve benzerlerinin elinde bundan başka bir şey mi var?

وإذا وقع العذاب بقوم في الدنيا، فإن من سنّة الله المقررة إنجاء الرّسل ومتّبعيهم المؤمنين، كما في آية أخرى: ثُمَّ نُنَجِّي الَّذِينَ اتَّقَوْا [مريم: ١٩/ ٧٢] ، ومثل هذا الإنجاء للرّسل السابقين ومن آمن معهم، ننجي المؤمنين معك أيها الرّسول، ونهلك المكذبين بالرّسل. وهذا حق أوجبه الله تعالى على نفسه الكريمة، كما جاء في آية أخرى:

Dünyada bir kavmin başına azap geldiğinde; peygamberleri ve onlara uyan müminleri kurtarmak Allah'ın yerleşik bir sünnetidir. Nitekim diğer bir ayette: { ثُمَّ نُنَجِّي الَّذِينَ اتَّقَوْا } “Sonra takva sahiplerini kurtarırız” [Meryem: 19/72] buyrulmaktadır. Önceki peygamberlerin ve onlarla beraber iman edenlerin kurtarılması gibi, ey Resul, seninle beraber olan müminleri de kurtarır, peygamberleri yalanlayanları ise helak ederiz. Bu, Allah Teâlâ'nın kendi yüce zatına vacip kıldığı bir haktır; nitekim diğer bir ayette şöyle buyrulmuştur:

كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ [الأنعام: ٦/ ٥٤] . وكما

{ كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ } “Rabbiniz rahmeti kendi üzerine yazmıştır” [el-En'âm: 6/54]. Nitekim

ورد في الصحيحين عن رسول الله ﷺ أنه قال: «إن الله كتب كتابا، فهو عنده فوق العرش، إنّ رحمتي سبقت غضبي» .

Sahîhayn'da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir: «Şüphesiz Allah bir yazı yazdı, o yazı O'nun katında Arş'ın üzerindedir: Muhakkak ki rahmetim gazabımı geçmiştir.»

الخلاصة: دلّت الآيات على وجوب النظر في الكون، والبحث عما فيه للعظة والاعتبار، وتحقيق الخشية من الله تعالى والإيمان به، والحثّ على العلم والبحث والتأمّل، فمن دون العلم لا تتقدم البشرية، ومن غير العلم والنظر لا توجد عقيدة الإيمان بالله تعالى، وبغير العلم لا تنتظم شؤون الدنيا، ولا يقتنع الناس بعدالة الله في الحساب، وإذا لم يوجد العلم حلّ الجهل والفوضى. كل ذلك لتقرير أن الإسلام دين علم وعمل، وأن الرسول ﷺ هو المعلّم الأول، والموجّه الأول للبشرية نحو السعادة.

Özet: Ayetler; kâinata ibretle bakmanın, öğüt ve ders almak, Allah Teâlâ'dan hakkıyla korkmayı ve O'na imanı gerçekleştirmek için onda bulunanları araştırmanın vacip olduğuna; ilme, araştırmaya ve tefekküre teşvik etmeye delalet etmiştir. Zira ilim olmadan insanlık ilerleyemez; ilim ve tefekkür olmadan Allah Teâlâ'ya iman akidesi var olamaz; ilim olmadan dünya işleri düzene girmez ve insanlar Allah'ın hesaptaki adaletine kani olamazlar. İlim bulunmadığı takdirde cehalet ve kargaşa hâkim olur. Bütün bunlar; İslâm'ın bir ilim ve amel dini olduğunu, Resul sallallâhu aleyhi ve sellem'in ise insanlığın ilk öğretmeni ve mutluluğa yönelten ilk rehberi olduğunu pekiştirmek içindir.

أصول الدين والعبادة والدعاء

Dinin, İbadetin ve Duanın Temelleri

يوجّه القرآن الكريم الناس جميعا إلى ما ينفعهم ويسعدهم، ويبعدهم عن كل ما يضرّهم ويشقيهم، وليس الدين إلا مجرد مدرسة تربوية عالية، تأمر بأصول الحياة الصحيحة، وبمكارم الأخلاق العالية، وتنهى وتمنع عن انحراف الفكر والسلوك.

Kur'ân-ı Kerîm bütün insanları kendilerine fayda veren ve onları mutlu eden şeylere yönlendirir, onlara zarar veren ve mutsuz eden her şeyden de uzaklaştırır. Din; doğru hayatın ilkelerini, yüce ahlak erdemlerini emreden, düşünce ve davranış sapmalarından nehyedip alıkoyan yüksek bir terbiye mektebinden ibarettir.

ومن أخصّ مقتضيات النظام الأصلح أن تكون العبادة والدّعاء لله ﷿ وحده، دون إشراك أحد معه سواه. وهذا ما قررته الآيات التالية:

En ideal nizamın en belirgin gerekliliklerinden biri de; ibadet ve duanın, O'ndan başka hiç kimse O'na ortak koşulmaksızın yalnızca Allah Azze ve Celle'ye olmasıdır. İşte bunu şu ayetler hükme bağlamıştır:

[سورة يونس (١٠) : الآيات ١٠٤ الى ١٠٧]

[Yûnus Suresi (10), 104 ila 107. Ayetler]

قُلْ يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنْ كُنْتُمْ فِي شَكٍّ مِنْ دِينِي فَلا أَعْبُدُ الَّذِينَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلكِنْ أَعْبُدُ اللَّهَ الَّذِي يَتَوَفَّاكُمْ وَأُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ (١٠٤) وَأَنْ أَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفاً وَلا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكِينَ (١٠٥) وَلا تَدْعُ مِنْ دُونِ اللَّهِ ما لا يَنْفَعُكَ وَلا يَضُرُّكَ فَإِنْ فَعَلْتَ فَإِنَّكَ إِذاً مِنَ الظَّالِمِينَ (١٠٦) وَإِنْ يَمْسَسْكَ اللَّهُ بِضُرٍّ فَلا كاشِفَ لَهُ إِلاَّ هُوَ وَإِنْ يُرِدْكَ بِخَيْرٍ فَلا رَادَّ لِفَضْلِهِ يُصِيبُ بِهِ مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَهُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ (١٠٧)

{ قُلْ يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنْ كُنْتُمْ فِي شَكٍّ مِنْ دِينِي فَلا أَعْبُدُ الَّذِينَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلكِنْ أَعْبُدُ اللَّهَ الَّذِي يَتَوَفَّاكُمْ وَأُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ (١٠٤) وَأَنْ أَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفاً وَلا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكِينَ (١٠٥) وَلا تَدْعُ مِنْ دُونِ اللَّهِ ما لا يَنْفَعُكَ وَلا يَضُرُّكَ فَإِنْ فَعَلْتَ فَإِنَّكَ إِذاً مِنَ الظَّالِمِينَ (١٠٦) وَإِنْ يَمْسَسْكَ اللَّهُ بِضُرٍّ فَلا كاشِفَ لَهُ إِلاَّ هُوَ وَإِنْ يُرِدْكَ بِخَيْرٍ فَلا رَادَّ لِفَضْلِهِ يُصِيبُ بِهِ مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَهُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ (١٠٧) } “De ki: 'Ey insanlar! Eğer benim dinimden şüphede iseniz, [bilin ki] ben Allah'tan başka taptıklarınıza tapmam. Lakin sizi vefat ettirecek olan Allah'a kulluk ederim. Ve bana müminlerden olmam emredildi. (104) Ve yüzünü hanîf olarak dine çevir, sakın müşriklerden olma! (105) Ve Allah'tan başka, sana fayda da zarar da vermeyecek şeylere dua etme/yalvarma! Eğer böyle yaparsan, muhakkak ki sen zalimlerden olursun.' (106) Eğer Allah sana bir zarar dokundurursa, O'ndan başka onu giderecek yoktur. Eğer senin için bir hayır dilerse, O'nun lütfunu geri çevirecek de yoktur. O, bunu kullarından dilediğine nasip eder. O, çok bağışlayandır, çok merhamet edendir. (107)”

[يونس: ١٠/ ١٠٤- ١٠٧] .

[Yûnus: 10/104-107].

هذه الآيات الكريمة قانون خالد عام، وخطاب مختصر شامل للناس أجمعين إلى يوم القيامة. فبعد أن أقام القرآن الكريم الأدلة الواضحة على صحة الدين ووحدانية الخالق وصدق النّبوة والوحي، أمر الله بإظهار دينه، وإيضاح الفوارق بين الدين الحق والشّرك الباطل، حيث يعبد المشركون أصناما وأوثانا لا تضر ولا تنفع.

Bu yüce ayetler; kıyamet gününe kadar bütün insanlar için ebedî ve genel bir kanun, özlü ve kapsamlı bir hitaptır. Kur'ân-ı Kerîm dinin doğruluğuna, Yaratıcı'nın birliğine, peygamberliğin ve vahyin sıdkına dair açık delilleri ortaya koyduktan sonra; Allah dinini açığa vurmayı, müşriklerin hiçbir zarar ve fayda vermeyen putlara ve heykellere taptığı bâtıl şirk ile hak din arasındaki farkları açıklamayı emretmiştir.

والمعنى: قل يا محمد للناس جميعا: يا أيها الناس إن كنتم تشكون في ديني فأنتم مخطئون، فإن الله لا يشك فيه، وإنما الشّك في دينكم، ولا تعبدون الله، وإني لا أعبد أحدا غيره، فلا أعبد شيئا على الإطلاق مما تعبدون من دون الله، من الأصنام والأوثان، من حجارة ومعادن وغيرها لأنها لا تضرّ ولا تنفع، وإنما أعبد الله الخالق البارئ القادر الذي يتوفّاكم كما أحياكم، ثم إليه مرجعكم، وأمرني ربّي أن أكون من المصدّقين به تصديقا تامّا، عارفا به تمام المعرفة. وقوله سبحانه: وَلكِنْ أَعْبُدُ اللَّهَ الَّذِي يَتَوَفَّاكُمْ تذكير بالموت الذي قهر الله به العباد، وفزّع النفوس به، وإيضاح أن المصير إلى الله بعد الموت. والتّوفي دليل على بدء الخلق والإعادة جميعا.

Manası şudur: Ey Muhammed, bütün insanlara de ki: Ey insanlar! Eğer benim dinimden şüphe ediyorsanız yanılıyorsunuz; zira Allah hakkında şüphe edilmez, asıl şüphe sizin dininizdedir. Siz Allah'a kulluk etmiyorsunuz, ben ise O'ndan başkasına asla kulluk etmem. Taşlardan, madenlerden ve diğer şeylerden olup ne zarar ne de fayda veremeyen, Allah'tan başka taptığınız putlardan ve heykellerden kesinlikle hiçbirine tapmam. Ben ancak sizi yaşattığı gibi vefat ettiren, sonra dönüşünüz kendisine olan Yaratıcı, Varedici ve Kadir olan Allah'a kulluk ederim. Rabbim bana O'na tam bir tasdikle inananlardan ve O'nu eksiksiz bir marifetle tanıyanlardan olmamı emretti. Cenâb-ı Hakk'ın: { وَلكِنْ أَعْبُدُ اللَّهَ الَّذِي يَتَوَفَّاكُمْ } “Lakin sizi vefat ettirecek olan Allah'a kulluk ederim” buyruğu; Allah'ın kulları boyun eğdirdiği ve nefisleri kendisiyle dehşete düşürdüğü ölümü bir hatırlatmadır ve ölümden sonra dönüşün Allah'a olduğunu bir açıklamadır. Vefat ettirme (teveffî), yaratılışın başlangıcına da iadesine de (yeniden dirilişe) birlikte delildir.

وفي هذا النّص الصريح تعريض بأن الدين الحق لا يشكّ فيه، وترتاح إليه العقول السليمة، وأما عبادة الأصنام فهي عبادة باطلة، لأن الأصنام لا تعقل ولا تضرّ ولا تنفع، ويستنكرها كل عاقل لأنها أحجار صماء.

Bu açık nassta; hak dinden şüphe edilmeyeceğine ve selim akılların onunla huzur bulacağına, putlara tapmanın ise bâtıl bir ibadet olduğuna üstü kapalı bir işaret vardır. Çünkü putlar akıl erdiremez, ne zarar ne de fayda verebilirler; sağır taşlar oldukları için her akıl sahibi onları reddeder.

ثم يأمر الله نبيّه أي وبقية الناس بأن يخلص العبادة لله وحده، حنيفا أي مائلا عن الشّرك والباطل إلى الدين الحق، وألا يكون من جماعة المشركين الذين يشركون في عبادة الله إلها آخر، فالعبادة تتطلب الاستقامة والدوام والإخلاص في التّوجّه لله

Sonra Allah Peygamberi'ne -yani diğer insanlara da- ibadeti hanîf olarak, yani şirkten ve bâtıldan hak dine yönelerek yalnızca Allah'a has kılmasını ve Allah'a ibadette başka bir ilahı ortak koşan müşrikler topluluğundan olmamasını emreder. Zira ibadet; istikameti, devamlılığı, yönelişte ihlası,

سبحانه، وترك كل ما سواه، والبعد عن أي توجّه ذات اليمين أو ذات الشمال، كما جاء في آية أخرى: إِنِّي وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّماواتِ وَالْأَرْضَ حَنِيفاً وَما أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ (٧٩) [الأنعام: ٦/ ٧٩] . فمن توجه بقلبه أو مال إلى غير الله في عبادة أو دعاء، فهو عابد غير الله تعالى.

O'ndan başkasını terk etmeyi ve sağa yahut sola herhangi bir sapmadan uzak durmayı gerektirir. Nitekim diğer bir ayette şöyle buyrulmuştur: { إِنِّي وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّماواتِ وَالْأَرْضَ حَنِيفاً وَما أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ (٧٩) } “Şüphesiz ben, hanîf olarak yüzümü gökleri ve yeri yoktan var edene çevirdim ve ben müşriklerden değilim. (79)” [el-En'âm: 6/79]. Kim kalbiyle ibadette veya duada Allah'tan başkasına yönelir veya meylederse, o kişi Allah Teâlâ'dan başkasına kulluk etmiş olur.

ولم يقتصر القرآن الكريم على الأمر بعبادة الله وحده، وإنما نهى عن عبادة ما سواه، ومضمون النّهي: لا تدع ولا تعبد أيها الرسول أحدا سوى الله، متجاوزا الله تعالى إلى غيره، متّجها إلى ما لا ينفعك في الدنيا ولا في الآخرة إن دعوته، ولا يضرّك أصلا إن تركت دعاءه.

Kur'ân-ı Kerîm sadece tek olan Allah'a ibadet etmeyi emretmekle kalmamış, O'ndan başkasına ibadet etmekten de nehyetmiştir. Bu nehyin içeriği şudur: Ey Resul! Allah Teâlâ'yı bırakıp başkasına geçerek, dua ettiğin takdirde sana dünyada da ahirette de fayda vermeyecek ve duasını terk ettiğinde sana asla zarar veremeyecek olan şeylere yönelerek Allah'tan başka hiçbir kimseye dua etme ve ibadet etme.

فإن فعلت هذا على سبيل الافتراض والمبالغة وعبدت غير الله ودعوته، كنت من الظالمين نفسك، والظالم: الذي يضع الشيء في غير محلّه. ولا ظلم أكبر ولا أشد من الشّرك بالله تعالى، ومن الظلم: وضع العبادة في غير موضعها.

Şayet -farazi ve mübalağa yoluyla- bunu yapar da Allah'tan başkasına ibadet edip ona dua edersen, kendi nefsine zulmedenlerden olursun. Zalim, bir şeyi ait olmadığı yere koyandır. Allah Teâlâ'ya şirk koşmaktan daha büyük ve daha şiddetli bir zulüm yoktur; ibadeti layık olmayan yere koymak da zulümdendir.

ثم أخبر الله تعالى أن الحول والقوة لله، بدليل ما يحسّ به الناس من أنفسهم، وليس لأحد غير الله قدرة على نفع ولا ضرّ. فإن تتعرض أيها النّبي وكل إنسان لضرر في جسمك كالمرض والألم أو مالك كالفقر والتّلف، فلا كاشف ولا رافع له إلا الله، وإن يردك أو يخصك الله بخير منه في الدين والدنيا من نصر ورخاء ونعمة وعافية، فلا دافع لفضل الله إلا الله، لأنه لا رادّ لقضائه ولا معقّب لحكمه، ولا مانع لفضله أحد، يصيب بالخير من يشاء، وهو سبحانه الغفور لمن تاب إليه، الرحيم بعباده. والضّرّ لفظ جامع لكل ما يكرهه الإنسان، سواء كان ذلك في المال أو في البدن. وهذه الآية تظهر فساد حال الأصنام، وإن كان كل مميز يعرف يقينا أنها لا تكشف ضرّا ولا تجلب نفعا.

Sonra Allah Teâlâ, insanların bizzat kendilerinde hissettikleri şeylerin delaletiyle güç ve kuvvetin Allah'a ait olduğunu, Allah'tan başka hiç kimsenin fayda veya zarar vermeye gücünün yetmeyeceğini haber vermiştir. Şayet ey Peygamber ve ey her bir insan, bedeninde hastalık ve acı gibi yahut malında fakirlik ve telef gibi bir zarara maruz kalırsan, onu Allah'tan başka açıp giderecek hiçbir kimse yoktur. Eğer Allah senin için din ve dünyada zafer, refah, nimet ve afiyet gibi bir hayır diler veya seni bununla tahsis ederse, Allah'ın lütfunu geri çevirecek hiçbir kimse yoktur. Çünkü O'nun kazasını geri çevirecek, hükmünü denetleyecek ve lütfuna engel olacak hiç kimse yoktur; O hayrı dilediğine nasip eder. O Sübhânehu, kendisine tövbe edeni çok bağışlayan, kullarına çok merhamet edendir. Zarar (dürr), ister malda ister bedende olsun, insanın hoşlanmadığı her şeyi kapsayan genel bir lafızdır. Bu ayet, temyiz kabiliyetine sahip her fert onların kesinlikle bir zararı gideremeyeceğini ve bir fayda sağlayamayacağını bilse bile putların halinin bozukluğunu ortaya koymaktadır.

الإسلام دين الحق

İslâm Hak Dindir

أبان القرآن المجيد في سورة يونس أسس الدين العامة، وعقائده الكبرى التي طالب بها مشركي العرب والناس جميعا إلى يوم القيامة، من توحيد الله تعالى، وإثبات البعث والجزاء، والوحي والنّبوة والرّسالة، وما شملته من هداية وخير للبشرية جمعاء، لأن القرآن أكمل الله به النعمة وأتم به الدين، وأصبح هو منار الطريق مدى الدهر، وهذه هي خاتمة سورة يونس، كما قال تعالى:

Yüce Kur'an, Yûnus Suresi'nde dinin genel esaslarını ve kıyamet gününe kadar Arap müşriklerinden ve bütün insanlardan talep ettiği büyük akidelerini açıklamıştır; bunlar Allah Teâlâ'nın birliği, yeniden diriliş ve cezanın ispatı, vahiy, nübüvvet ve risalet ile bunların bütün insanlık için içerdiği hidayet ve hayırdır. Çünkü Kur'an, Allah'ın kendisiyle nimeti tamamladığı ve dini kemale erdirdiği kitaptır ve çağlar boyu yolun aydınlatıcısı olmuştur. İşte Yûnus Suresi'nin sonu böyledir; nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:

[سورة يونس (١٠) : الآيات ١٠٨ الى ١٠٩]

[Yûnus Suresi (10), 108 ila 109. Ayetler]

قُلْ يا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جاءَكُمُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكُمْ فَمَنِ اهْتَدى فَإِنَّما يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَمَنْ ضَلَّ فَإِنَّما يَضِلُّ عَلَيْها وَما أَنَا عَلَيْكُمْ بِوَكِيلٍ (١٠٨) وَاتَّبِعْ ما يُوحى إِلَيْكَ وَاصْبِرْ حَتَّى يَحْكُمَ اللَّهُ وَهُوَ خَيْرُ الْحاكِمِينَ (١٠٩)

{ قُلْ يا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جاءَكُمُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكُمْ فَمَنِ اهْتَدى فَإِنَّما يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَمَنْ ضَلَّ فَإِنَّما يَضِلُّ عَلَيْها وَما أَنَا عَلَيْكُمْ بِوَكِيلٍ (١٠٨) وَاتَّبِعْ ما يُوحى إِلَيْكَ وَاصْبِرْ حَتَّى يَحْكُمَ اللَّهُ وَهُوَ خَيْرُ الْحاكِمِينَ (١٠٩) } “De ki: 'Ey insanlar! Gerçekten size Rabbinizden hak gelmiştir. Artık kim hidayete ererse, ancak kendi nefsi için hidayete ermiş olur; kim de saparsa, ancak kendi aleyhine sapmış olur. Ve ben sizin üzerinize bir vekil değilim.' (108) Sana vahyolunana uy ve Allah hükmedinceye kadar sabret! O, hükmedenlerin en hayırlısıdır. (109)”

[يونس: ١٠/ ١٠٨- ١٠٩] .

[Yûnus: 10/108-109].

تعددت شرائع الله تعالى وبيّناته، ورسالاته ونبواته، منذ عهد آدم ﵇ إلى خاتمة الشرائع، وانتهاء النّبوات، في نبوة ورسالة محمد ﷺ والكتاب الذي أنزل عليه من ربّه في مدى ثلاث وعشرين سنة، وكان القصد من هذه الشرائع إسعاد البشرية وإنقاذها من الضّلالة إلى النور، وتقرير مبدأ وحدانية الله، وإثبات عالم المعاد والآخرة، وما فيها من جنة ونار، عن طريق ظاهرة الوحي.

Âdem aleyhisselâm zamanından şeriatların sonuncusuna ve nübüvvetlerin nihayetine kadar; Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in peygamberliğinde, risaletinde ve yirmi üç yıllık süre zarfında Rabbinden ona indirilen Kitap'ta Allah Teâlâ'nın şeriatları, delilleri, risaletleri ve nübüvvetleri çeşitlilik göstermiştir. Bu şeriatların gayesi; vahiy olgusu vasıtasıyla insanlığı mutlu kılmak, dalaletten nura çıkarmak, Allah'ın birliği ilkesini yerleştirmek, ahiret ve mead âlemini ve oradaki cennet ile cehennemi ispat etmekti.

وهاتان الآيتان قرار نهائي حاسم، خاطب الله بهما جميع الناس والجنّ إلى يوم القيامة أبد الدهر، والمعنى الواضح منهما: قل أيها الرّسول للناس قاطبة، من حضر ومن يأتي: قد جاءكم الحقّ المبين من ربّكم، يبيّن حقيقة هذا الدين، وكمال هذه الشريعة، على لسان رجل منكم، بلسان عربيّ مبين.

Bu iki ayet, Allah'ın ebediyen kıyamet gününe kadar bütün insanlara ve cinlere hitap ettiği kesin ve nihai bir karardır. Bunların açık manası şudur: Ey Resul, hazır bulunan ve gelecek olan bütün insanlara de ki: İçinizden bir adamın diliyle, apaçık Arapça bir lisanla bu dinin hakikatini ve bu şeriatın kemalini açıklayan apaçık Hak Rabbinizden size gelmiştir.

أمر الله تعالى رسوله محمدا ﷺ أن يخبر الناس أن الذي جاءهم به من عند الله تعالى هو الحقّ الذي لا شكّ ولا شبهة ولا ريب فيه.

Allah Teâlâ Resulü Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e, Allah Teâlâ katından kendilerine getirdiği şeyin içinde hiçbir kuşku, şüphe ve tereddüt bulunmayan Hak olduğunu insanlara haber vermesini emretmiştir.

والحق هو القرآن والشّرع الذي جاء به محمد ﷺ من عند ربّه. فمن اهتدى أي اتّبع

Hak; Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in Rabbinden getirdiği Kur'an ve şeriattır. Kim hidayete ererse, yani Hakk'a uyar

الحق وأذعن له، وصدّق بالقرآن ورسول الله، فإنما يهتدي لنفسه ويسعى لها، أي يعود نفع عمله وثواب اهتدائه واتّباعه على ذاته، ويجد خير رشده في مصيره وآخرته لأنه يوجب لها رحمة الله ويدفع عذابه.

ve ona boyun eğer, Kur'an'ı ve Resûlullah'ı tasdik ederse; ancak kendi nefsi için hidayete ermiş ve onun için çalışmış olur; yani amelinin faydası, hidayetinin ve tabi oluşunun sevabı bizzat kendisine döner ve akıbetinde ve ahiretinde doğru yolunun hayrını bulur; zira bu durum nefsi için Allah'ın rahmetini gerektirir ve O'nun azabını savar.

ومن ضلّ، أي حاد عن طريق الحق، ولم ينظر بعين الحقيقة، وحاد عن منهج الله، وكفر بربّه ﷿، فإنما يضلّ على نفسه، أي يرجع وبال عمله عليه. والدنيا مزرعة الآخرة، فمن زرع نباتا حسنا استفاد منه، ومن زرع نباتا سيّئا، حصد منه الشّر والضّرر.

Kim de saparsa, yani hak yoldan ayrılır, hakikat gözüyle bakmaz, Allah'ın yolundan sapar ve Rabbi Azze ve Celle'yi inkâr ederse; ancak kendi aleyhine sapmış olur, yani amelinin vebali kendisine döner. Dünya ahiretin tarlasıdır; kim güzel bir bitki ekerse ondan faydalanır, kim de kötü bir bitki ekerse ondan şer ve zarar biçer.

ثم يؤكد القرآن عنصر الإرادة والاختيار وترك الإجبار في قوله تعالى لرسوله:

Daha sonra Kur'an, Allah Teâlâ'nın Resulü'ne hitabında irade ve tercih unsurunu, zorlamayı terk etmeyi şu buyruğuyla pekiştirir:

وَما أَنَا عَلَيْكُمْ بِوَكِيلٍ أي وما أنا بموكل بكم من عند الله بأموركم حتى أجعلكم مؤمنين، وأكرهكم أو أجبركم على الإيمان، وإنما أنا نذير منذر لكم عذاب الله لمن أعرض وكذب، وبشير أيضا، أي مبشّر من اهتدى، والهداية على الله تعالى.

{ وَما أَنَا عَلَيْكُمْ بِوَكِيلٍ } “Ve ben sizin üzerinize bir vekil değilim.” Yani ben, sizi mümin yapayım ve sizi imana zorlayayım veya mecbur edeyim diye işlerinizde Allah tarafından üzerinize görevlendirilmiş bir vekil değilim. Ben ancak yüz çevirip yalanlayanlar için Allah'ın azabını haber veren bir uyarıcıyım; aynı zamanda bir müjdeleyiciyim, yani hidayete erenleri müjdeleyenim. Hidayet ise Allah Teâlâ'ya aittir.

والرسول مجرّد مبلّغ وحي ربّه، لا يأتي بشيء من عند نفسه، لذا تعدد الأمر القرآني لرسوله بأن يعلن أنه ما عليه إلا البلاغ، وأنه مأمور بالتبليغ، وهنا قال الله له: وَاتَّبِعْ ما يُوحى إِلَيْكَ.. أي اتّبع يا محمد ما أنزل الله عليك، وأوحاه إليك عن طريق جبريل، وتمسّك به أشدّ التّمسّك، واصبر على دعوتك وأذى قومك ومخالفة من خالفك من الناس المعاندين والمستكبرين، حتى يحكم الله، أي يقضي بالفصل بينك وبينهم، أي المكذّبين من قومك، فينصرك الله عليهم ويحقق لك الغلبة، وهو خير الحاكمين، أي أعدل الحكام وأحكمهم، يقضي بالعدل التام والحكمة الصحيحة، والواقع الحقيقي. وقد أنجز الله وعده لنبيّه ﷺ، فنصره مع الجند المؤمنين، على تكتّلات المشركين العرب ومؤامراتهم، واستخلف الله أهل الإيمان في الأرض، وجعلهم الأئمة الوارثين.

Peygamber yalnızca Rabbinin vahyini tebliğ edendir, kendiliğinden bir şey getirmez. Bu sebeple Kur'an'ın Resulü'ne, görevinin yalnızca tebliğ olduğunu ve tebliğle emrolunduğunu ilan etmesine dair emri tekrarlanmıştır. Burada da Allah ona şöyle buyurmuştur: { وَاتَّبِعْ ما يُوحى إِلَيْكَ.. } “Sana vahyolunana uy...” Yani ey Muhammed, Allah'ın sana indirdiğine ve Cebrail vasıtasıyla sana vahyettiğine uy, ona sımsıkı sarıl; davetine, kavminin eziyetlerine, inatçı ve kibirli insanlardan sana muhalefet edenlerin karşı çıkışlarına, { حَتَّى يَحْكُمَ اللَّهُ } “Allah hükmedinceye kadar”, yani seninle onlar -kavminden yalanlayanlar- arasında hükmünü verip ayırıncaya, Allah seni onlara karşı muzaffer kılıp üstünlüğü senin için gerçekleştirene kadar sabret. { وَهُوَ خَيْرُ الْحاكِمِينَ } “O, hükmedenlerin en hayırlısıdır.” Yani hâkimlerin en adili ve en hikmetlisidir; tam bir adaletle, doğru bir hikmetle ve hakiki gerçeklikle hükmeder. Nitekim Allah Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem'e verdiği vaadini yerine getirmiş; mümin ordusuyla beraber onu Arap müşriklerinin ittifaklarına ve tuzaklarına karşı muzaffer kılmış, iman ehlini yeryüzünde halife kılmış ve onları vâris önderler yapmıştır.

وفي هذا الكلام تسرية عن هموم النّبي ﷺ مما لقيه من أذى قومه، ووعد له وللمؤمنين بأن يغلّبهم وينصرهم، ووعيد للأعداء الكافرين بأن يخذلهم ويهزمهم، ويطوي صفحتهم من التاريخ إلى الأبد.

Bu ifadede; kavminin eziyetlerinden dolayı maruz kaldığı şeylere karşı Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in kederlerini teselli etme, ona ve müminlere onları galip ve muzaffer kılacağına dair bir vaat, kâfir düşmanlara ise onları yüzüstü bırakıp hezimete uğratacağına ve sayfalarını tarihten ebediyen düreceğine dair bir tehdit vardır.