Binûn

Yûsuf Suresi Tefsiri — 4. Sayfa

Kaynak: et-Tefsîru'l-Vasît · Vehbe Zühaylî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

ثم أمر الله نبيّه أن يعلن مضمون دعوته للثّقلين: الإنس والجنّ بأن طريقته التي يتّبعها، ودعوته إلى توحيد الله، يدعو فيها هو أتباعه على تبصّر ويقين، وتأمّل وإقناع، وبرهان ساطع وحجة دامغة، وسبحان الله، أي أنزّه الله وأقدّسه من أن يكون له شريك أو نظير، وأنا بريء من جميع المشركين على اختلاف أنواعهم.

Sonra Allah, iki ağır topluluğa (insanlara ve cinlere) davetinin muhtevasını ilan etmesini Peygamberine emretti: Onun takip ettiği yol ve Allah'ın birliğine olan daveti; kendisinin ve ona tabi olanların basiretle, kesin bir inançla, tefekkürle, ikna edici şekilde, apaçık bir delil ve susturucu bir hüccetle çağırdığı bir yoldur. “Ve Sübhânallâh”, yani Allah'ı bir ortağı veya dengi olmaktan tenzih ve takdis ederim; ben bütün müşriklerin her türlüsünden uzağım.

والخلاصة: إن آية قُلْ هذِهِ سَبِيلِي إشارة إلى دعوة الإسلام والشريعة الإلهية بأسرها.

Özetle: { قُلْ هذِهِ سَبِيلِي } “De ki: İşte benim yolum budur” ayeti, bütünüyle İslam davetine ve ilahi şeriate bir işarettir.

العبرة من القصة القرآنية

Kur'an Kıssasından Alınacak İbret

يتذرّع أعداء الرّسالات الإلهية بذرائع واهية وشبهات قديمة من أجل تسويغ ضلالهم وكفرهم، والتماس العذر لسلوكهم ومنهاجهم، ومن شبهاتهم إنكارهم بشرية الرّسل، وأن الرسول في زعمهم ينبغي أن يكون ملكا نورانيّا، كما حكى القرآن عنهم: لَوْ شاءَ رَبُّنا لَأَنْزَلَ مَلائِكَةً [فصّلت: ٤١/ ١٤] . ونسوا ما يرون في الكون من آيات دالّة على صدق الرّسل، وثبوت الوحي الإلهي لهم. فإذا ما أصرّوا على كفرهم جاءهم العذاب الشامل. وعلى الناس أن يدركوا أن في إيراد القصص القرآنية عبرة وعظة لذوي العقول، وليس حديثا مفترىّ أو مكذوبا. وهذا ما أبانته الآيات التالية:

İlahi mesajların düşmanları, sapıklıklarını ve küfürlerini meşrulaştırmak, tuttukları yol ve yöntem için mazeret aramak maksadıyla çürük bahanelere ve köhne şüphelere sarılırlar. Onların şüphelerinden biri de peygamberlerin beşer olmasını inkâr etmeleridir; zira onların iddiasına göre bir elçi nuranî bir melek olmalıdır; nitekim Kur'an onların bu tutumunu şöyle nakletmiştir: { لَوْ شاءَ رَبُّنا لَأَنْزَلَ مَلائِكَةً } “Rabbimiz dileseydi melekler indirirdi” [Fussilet: 41/ 14]. Ancak onlar, peygamberlerin doğruluğuna ve onlara gelen ilahi vahyin kesinliğine delalet eden, kâinatta gördükleri ayetleri unuttular. İnkârlarında ısrar ettiklerinde ise onları kuşatan helak edici azap geldi. İnsanlar bilmelidir ki Kur'an kıssalarının zikredilmesinde akıl sahipleri için ibret ve öğüt vardır; o uydurulmuş veya yalanlanmış bir söz değildir. İşte bunu şu ayetler açıklamıştır:

[سورة يوسف (١٢) : الآيات ١٠٩ الى ١١١]

[Yûsuf Suresi (12), Ayetler 109-111]

وَما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ إِلاَّ رِجالاً نُوحِي إِلَيْهِمْ مِنْ أَهْلِ الْقُرى أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَلَدارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا أَفَلا تَعْقِلُونَ (١٠٩) حَتَّى إِذَا اسْتَيْأَسَ الرُّسُلُ وَظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُوا جاءَهُمْ نَصْرُنا فَنُجِّيَ مَنْ نَشاءُ وَلا يُرَدُّ بَأْسُنا عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِينَ (١١٠) لَقَدْ كانَ فِي قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِأُولِي الْأَلْبابِ ما كانَ حَدِيثاً يُفْتَرى وَلكِنْ تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْصِيلَ كُلِّ شَيْءٍ وَهُدىً وَرَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ (١١١)

{ وَما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ إِلاَّ رِجالاً نُوحِي إِلَيْهِمْ مِنْ أَهْلِ الْقُرى أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَلَدارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا أَفَلا تَعْقِلُونَ (١٠٩) حَتَّى إِذَا اسْتَيْأَسَ الرُّسُلُ وَظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُوا جاءَهُمْ نَصْرُنا فَنُجِّيَ مَنْ نَشاءُ وَلا يُرَدُّ بَأْسُنا عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِينَ (١١٠) لَقَدْ كانَ فِي قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِأُولِي الْأَلْبابِ ما كانَ حَدِيثاً يُفْتَرى وَلكِنْ تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْصِيلَ كُلِّ شَيْءٍ وَهُدىً وَرَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ (١١١) } “Senden önce de şehirler halkından kendilerine vahyettiğimiz adamlardan başkasını [peygamber olarak] göndermedik. Yeryüzünde gezip dolaşmadılar mı ki kendilerinden öncekilerin akıbetinin nasıl olduğuna baksınlar? Ahiret yurdu ise sakınanlar için elbette daha hayırlıdır; hâlâ akıl erdirmiyor musunuz? (109) Nihayet peygamberler ümitlerini kesip kendilerinin yalanlandıklarını düşündükleri bir sırada onlara yardımımız geldi; dilediğimiz kimseler kurtarıldı. Azabımız ise suçlular topluluğundan geri çevrilmez. (110) Andolsun ki onların kıssalarında akıl sahipleri için ibret vardır. Bu [Kur'an], uydurulan bir söz değildir; aksine kendinden öncekilerin doğrulanması, her şeyin açıklanması, inanan bir topluluk için hidayet ve rahmettir. (111)”

الآية الأولى:.. إِلَّا رِجالًا ... تتضمن الرّد على مستغربي إرسال الرّسل من البشر، كالطائفة التي قالت: أَبَعَثَ اللَّهُ بَشَراً رَسُولًا [الإسراء: ١٧/ ٩٤] ، وكالطائفة التي اقترحت ملكا وغيرهما. والمعنى: وما أرسلنا يا محمد من قبلك رسلا إلا رجالا، لا ملائكة ولا إناثا، فهم من العنصر البشري القوي الكامل، وكانوا من أهل المدن مدنيّين، لا أعرابا من البوادي، وكنا ننزل عليهم الوحي والتشريع. وهذا يدلّ على أن الرّسل من البشر، لا من الملائكة، ومن أهل المدن المتحضّرين لا من البدائيين، ومن الذّكور الرجال، لا من النّساء، فلم تكن امرأة قطّ نبيّا ولا رسولا، ولم يبعث الله رسولا من أهل البادية، لأن فيهم عادة الجهل والجفاء، ولتتبعهم المدن الأخرى، ولأن أهل المدن أرقّ طبعا وأكثر خبرة وتلطّفا من أهل البوادي.

İlk ayetteki “... İllâ ricâlen ...” [ancak adamlar gönderdik] kısmı; { أَبَعَثَ اللَّهُ بَشَراً رَسُولًا } “Allah bir insanı mı elçi gönderdi?” [İsrâ: 17/ 94] diyen ve bir melek [gönderilmesini] teklif eden topluluklar gibi elçilerin insanlardan gönderilmesini yadırgayanlara bir reddiye içermektedir. Anlamı şudur: Ey Muhammed! Biz senden önce de melek veya kadın değil, ancak adamlar olan elçiler gönderdik; onlar güçlü ve kâmil insan unsurundandırlar, çölden bedeviler değil şehir halkından medeni kimselerdir; biz onlara vahiy ve şeriat indiriyorduk. Bu da gösterir ki elçiler meleklerden değil insanlardandır; ilkel kimselerden değil medeni şehir ehlindendir; kadınlardan değil erkeklerdendir. Hiçbir kadın ne nebi ne de resul olmuştur. Allah çöl ehlinden de bir peygamber göndermemiştir; çünkü onlarda adet olarak cehalet ve kabalık bulunur, diğer şehirlerin onlara tabi olması zordur ve şehir halkı çöl ehline göre tabiat olarak daha ince, daha tecrübeli ve daha naziktir.

ثم هدّد الله المشركين على تكذيبهم بالرسول محمد ﷺ، أفلم يسر هؤلاء المكذّبون لك يا محمد في الأرض، فينظروا ويروا كيف كان مصير الأمم المكذّبة للرّسل، كيف دمّر الله عليهم، كقوم نوح وهود وصالح ولوط ﵈، وللكافرين أمثال تلك الألوان من العذاب، فإن عاقبة الكافرين الهلاك، وعاقبة المؤمنين النّجاة. ثم حضّ الله تعالى على العمل للدار الآخرة والاستعداد لها، فهي خير للذين خافوا لقاء الله، فلم يشركوا به ولم يعصوه، فهي أفضل من دار الدنيا لأولئك المشركين المكذّبين

Sonra Allah, Resul Muhammed’i sallallâhu aleyhi ve sellem yalanlamaları sebebiyle müşrikleri tehdit etti: Ey Muhammed! Seni yalanlayan bu kimseler yeryüzünde gezip dolaşmadılar mı ki peygamberleri yalanlayan [önceki] ümmetlerin akıbetinin nasıl olduğunu, Allah’ın Nûh, Hûd, Sâlih ve Lût (aleyhimüsselâm) kavimleri gibi [toplulukları] nasıl yerle bir ettiğini görüp ibret alsınlar? Kâfirler için de bu tür azapların benzerleri vardır. Şüphesiz kâfirlerin akıbeti helak olmak, müminlerin akıbeti ise kurtuluşa ermektir. Sonra Allah Teâlâ ahiret yurdu için amel etmeye ve ona hazırlanmaya teşvik etti; zira orası, Allah’ın huzuruna çıkmaktan korkup O’na ortak koşmayan ve O’na isyan etmeyen kimseler için daha hayırlıdır. Dolayısıyla orası, peygamberleri yalanlayan o müşrikler için dünya yurdundan çok daha üstündür.

بالرّسل، أجهلتم أيها الناس الضّالّون المكذّبون بالآخرة، فلا تعقلون مصائركم، فإنكم لو عقلتم ذلك، لآمنتم واستقمتم.

Ey ahireti yalanlayan sapkın insanlar! Akıbetinizi hiç düşünmeyecek kadar mı cahil kaldınız? Eğer bunu akletseydiniz kesinlikle iman eder ve dosdoğru olurdunuz.

ثم بشّر الله نبيّه بالنّصر بإخباره بسنّة إلهية دائمة: وهي مجيء النصر الإلهي للرّسل ﵈، عند اشتداد الأزمة وانتظار الفرج الرّباني، وتيقن الرّسل أن المشركين كذبوهم تكذيبا لا إيمان بعده، وصمموا على ذلك، وألا انحراف عنه، وتكون العاقبة هي الإتيان بنصر الله فجأة، فينجّي الله من يشاء، وهم النّبي والمؤمنون معه، ويحلّ العقاب بالمكذّبين الكافرين، ولا يردّ بأس الله، أي لا يمنع عقاب الله وبطشه عن القوم الذين أجرموا، فكفروا بالله، وكذّبوا رسله. وهذا تهديد ووعيد لكفار قريش وأمثالهم، لإعراضهم عن الإيمان بالنّبي ﷺ وبدعوته، وبما أنزل الله من القرآن المجيد لأن في قوله تعالى: وَلا يُرَدُّ بَأْسُنا أي عذابنا وعيدا بيّنا، وتهديدا صريحا لمعاصري محمد ﵊.

Sonra Allah, peygamberine daimi bir ilahi sünneti haber vererek zafer müjdesi verdi: Bu sünnet; kriz şiddetlendiğinde, ilahi kurtuluş beklendiğinde ve elçiler müşriklerin kendilerini artık ardından iman gelmeyecek bir şekilde yalanladıklarını, bunda kararlı olduklarını ve bundan dönmeyeceklerini kesin olarak anladıklarında peygamberlere (aleyhimüsselâm) ilahi yardımın gelmesidir. Sonuç, Allah'ın yardımının ansızın gelmesidir; böylece Allah dilediğini -ki onlar Peygamber ve onunla beraber olan müminlerdir- kurtarır ve inkârcı yalancıların üzerine azap iner. Allah'ın azabı geri çevrilmez; yani suç işleyip Allah'ı inkâr eden ve O'nun elçilerini yalanlayan topluluktan Allah'ın cezası ve yakalaması savuşturulamaz. Bu, Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem)'e, onun davetine ve Allah'ın indirdiği yüce Kur'an'a iman etmekten yüz çevirdikleri için Kureyş kâfirlerine ve benzerlerine yönelik bir tehdit ve uyarıdır; zira Yüce Allah'ın { وَلا يُرَدُّ بَأْسُنا } “Azabımız [suçlular topluluğundan] geri çevrilmez” -yani azabımız- buyruğunda, Muhammed (aleyhisselâm)'ın çağdaşlarına yönelik apaçık bir tehdit ve sarih bir korkutma vardır.

ثم أبان الله تعالى الهدف العام من قصص القرآن الكريم، فلقد كان في سرد أخبار الأنبياء المرسلين مع أقوامهم، وإنجاء المؤمنين، وإهلاك الكافرين عبرة وعظة وذكرى لأولي العقول السّوية، والأفكار الصحيحة، ولم يكن هذا القرآن المبين لقصة يوسف وغيرها حديثا مختلقا مكذوبا من دون الله لأنه كلام أعجز البلغاء والفصحاء، وإنما هو كلام الله من طريق الوحي والتّنزيل، لتصديق ما تقدمه من الكتب السماوية في صورتها الأولى الصحيحة، كالتّوراة والإنجيل والزّبور، أي تصديق ما جاء فيها من عند الله من الصحيح والحق، ونفي ما وقع فيها من تحريف وتبديل وتغيير، فالقرآن مصدق أصولها الصحيحة، وهو أيضا مهيمن عليها، وحارس لها. وفي القرآن أيضا تفصيل كل شيء من العقائد والأحكام والحلال والحرام، والمحبوب والمكروه، والأمر والنّهي، والوعد والوعيد، وهو أيضا هدى وإرشاد للعالمين إلى طريق الحق والاستقامة، وهو كذلك رحمة عامّة من الله ربّ العالمين للمؤمنين في الدنيا والآخرة.

Sonra Yüce Allah, Kur'ân-ı Kerîm kıssalarının genel gayesini açıkladı: Gönderilen peygamberlerin kavimleriyle olan haberlerinin anlatılmasında, müminlerin kurtarılmasında ve kâfirlerin helak edilmesinde selim akıl ve doğru fikir sahipleri için bir ibret, bir öğüt ve bir hatırlatma vardır. Yûsuf kıssasını ve diğerlerini açıklayan bu Kur'an, Allah'tan gayrısına ait uydurulmuş yalan bir söz değildir; zira o, edipleri ve fasih kimseleri aciz bırakan bir kelamdır. Aksine o, Tevrat, İncil ve Zebur gibi kendisinden önceki semavi kitapların ilk ve sahih hallerini tasdik etmek -yani onlarda Allah katından gelen sahih ve hak olan şeyleri doğrulamak, onlarda meydana gelen tahrif, tebdil ve değiştirmeleri reddetmek- üzere vahiy ve tenzil yoluyla gelmiş Allah kelamıdır. Dolayısıyla Kur'an, onların sahih asıllarını tasdik edici olduğu gibi onların üzerinde bir gözetici ve koruyucudur. Kur'an'da ayrıca inanç esaslarından, hükümlerden, helalden, haramdan, sevilen ve hoş görülmeyen şeylerden, emir ve yasaklardan, vaat ve tehditten her şeyin ayrıntılı açıklaması vardır. O aynı zamanda bütün âlemler için hak ve istikamet yoluna bir hidayet ve rehberdir; keza dünyada ve ahirette inananlar için Âlemlerin Rabbi olan Allah'tan umumi bir rahmettir.