أي شيء ذو أثر موجود عند الناس،
Yani insanlar arasında etkisi mevcut olan bir şeydir.
وفي خبر آخر: «إن العين لتدخل الرجل القبر، والجمل القدر» .
Başka bir rivayette de: «Şüphesiz nazar insanı kabre, deveyi de kazana sokar.» buyrulmuştur.
والعين لا تضرّ إذا برّك العائن، فيقول: تبارك الله أحسن الخالقين، اللهم بارك فيه. وإذا أصاب العائن ولم يبرك، يؤمر بالاغتسال، ويجبر على ذلك إن أباه.
Nazar eden kimse bereket temennisinde bulunur (tebrîk eder) ve: "Tebârekallâhu ahsenü'l-hâlikîn, Allahümme bârik fîh (Yaratanların en güzeli olan Allah pek yücedir, Allah'ım bunu bereketli kıl)" derse nazar zarar vermez. Eğer nazar eden kimse isabet ettirir ve bereket dilemezse yıkanması emredilir, bundan kaçınırsa buna zorlanır.
وتابع يعقوب وصيته ومفادها: وَما أُغْنِي عَنْكُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ.. الآية، أي وما أدفع عنكم بوصيتي وتدبيري من قضاء الله شيئا لأنه لا يغني حذر من قدر، وإن كنا مأمورين باتّخاذ وسائل الحيطة والحذر، لقوله تعالى: وَخُذُوا حِذْرَكُمْ [النّساء: ٤/ ١٠٢] أخذا بالأسباب العادية الظاهرية، وليس دفعا للقدر، وتحدّيا للقضاء.
Yakûb vasiyetine devam etti ve bunun özeti: { وَما أُغْنِي عَنْكُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ } “Yine de Allah'tan [gelecek] hiçbir şeyi sizden savamam...” ayetidir. Yani: "Vasiyetim ve tedbirimle Allah'ın kazasından hiçbir şeyi sizden savamam; çünkü tedbir kaderi engellemez. Her ne kadar Yüce Allah'ın: { وَخُذُوا حِذْرَكُمْ } “Tedbirinizi alın” [en-Nisâ: 4/102] buyruğu gereğince -kadere karşı koymak ve kazaya meydan okumak için değil, bilakis mutat ve zahiri sebeplere sarılmak kastıyla- ihtiyat ve tedbir vasıtalarına başvurmakla emrolunmuş olsak da [durum böyledir]."
ويظل إنفاذ الحكم وتدبير الأمر لله وحده، لذا قرن يعقوب كلامه السابق: بأن الحكم لله وحده، وعليه وحده توكّلت، وبه وثقت، وعليه تعالى فليتوكل المتوكلون، دون أن يعتمدوا في تحقيق النتائج على أنفسهم وأمثالهم من البشر ذوي الإمكانات المحدودة والقدرات البسيطة أمام قدرة الله الفائقة.
Hükmü yürütmek ve işi sevk ve idare etmek yalnızca Allah'a aittir. Bu sebeple Yakûb önceki sözünü şununla birleştirdi: Hüküm yalnızca Allah'a aittir; sadece O'na tevekkül ettim ve O'na güvendim. Tevekkül edenler de sonuçlara ulaşma hususunda, Allah'ın üstün kudreti karşısında sınırlı imkânlara ve zayıf güçlere sahip olan kendilerine ve kendileri gibi insanlara güvenmeksizin yalnızca Yüce Allah'a tevekkül etsinler.
ولما دخل أولاد يعقوب مصر التي كان لها أبواب أربعة، من حيث أمرهم أبوهم، من أبواب متفرقة، ما كان توجيه يعقوب على هذا النحو يفيدهم شيئا قطّ، إذا أصيبوا بسوء، ولا يردّ عنهم قدرا لأنه لو قضي أن تصيبهم عين، لأصابتهم مفترقين أو مجتمعين. وإنما طمع يعقوب أن تصادف وصيته ورجاؤه قدر السلامة، فوصّى، وأن يظهر شيئا في نفسه، وهي شفقته عليهم، وتلك رغبة أو حاجة ذاتية في نفس يعقوب أراد إظهارها.
Yakûb'un oğulları, dört kapısı olan Mısır'a babalarının kendilerine emrettiği şekilde ayrı ayrı kapılardan girdiklerinde, başlarına bir kötülük gelecek olsa Yakûb'un bu şekildeki yönlendirmesi onlara hiçbir fayda sağlamaz ve onlardan hiçbir kaderi savamazdı. Çünkü şayet onlara nazar değmesi takdir edilmiş olsaydı, ayrı ayrı da olsalar bir arada da olsalar onlara değerdi. Ancak Yakûb, vasiyetinin ve ümidinin selamet kaderine denk gelmesini umarak bu vasiyette bulundu ve içindeki bir şeyi, yani onlara olan şefkatini açığa vurmak istedi. İşte bu, Yakûb'un içinde açığa vurmak istediği şahsi bir arzu veya ihtiyaçtı.
ثم أثنى الله ﷿ على يعقوب بأنه لقّن ما علّمه الله من هذا المعنى، وهو يعلم بأن الحذر لا يمنع من القدر لتعليم الله إياه بالوحي، ولكن أكثر الناس وهم المشركون والكفار لا يعلمون ذلك، أي لا يعلمون مثل ما علم يعقوب ﵇، ولا يدركون كيف أرشد الله أولياءه إلى العلوم التي تنفعهم في الدنيا والآخرة، ومن تلك العلوم: الأخذ بالأسباب الظاهرة، وتفويض الأمر لله تعالى.
Sonra Allah Azze ve Celle, Allah'ın kendisine öğrettiği bu manayı kavradığı için Yakûb'u övdü. Zira o, Allah'ın vahiy ile kendisine öğretmesi sayesinde tedbirin kaderi engelleyemeyeceğini biliyordu. Fakat insanların çoğu -ki onlar müşrikler ve kafirlerdir- bunu bilmezler; yani Yakûb aleyhisselâm'ın bildiği gibi bilmezler ve Allah'ın, veli kullarını dünyada ve ahirette kendilerine fayda sağlayacak ilimlere nasıl ilettiğini idrak edemezler. Bu ilimlerden biri de zahiri sebeplere sarılmak ve işi Allah Teâlâ'ya havale etmektir.
والخلاصة: نحن البشر مأمورون باتخاذ الاحتياطات والأسباب الظاهرية، ونفوّض الأمر في تحقيق النتائج إلى الله تعالى، مع ثقتنا التامّة بعدله وفضله ورحمته وإحسانه، ومع توكلنا عليه سبحانه في إنجاز الأمور وتفويض المشيئة لله تعالى.
Özetle: Biz insanlar, tedbirleri ve zahiri sebepleri almakla emrolunmuşuzdur; neticelerin gerçekleşmesinde ise O'nun adaletine, lütfuna, rahmetine ve ihsanına tam bir güven duyarak, işlerin tamamlanmasında Yüce Allah'a tevekkül edip iradeyi Allah Teâlâ'ya bırakarak işi O'na havale ederiz.
لقاء الأخوين يوسف وبنيامين
İki Kardeş Yûsuf ve Bünyamin'in Buluşması
لم يطلب يوسف ﵇ الإتيان بأخيه بنيامين إلا لإبقائه عنده، تمهيدا لجمع الشّمل ولمّ الأسرة، والعيش مع الشيخ الكبير يعقوب ﵇ الذي اعتصر الأسى قلبه بفقد يوسف، ثم تلاه بنيامين. وتمت الخطة بكيد يسّره الله ليوسف ﵇، واستسهل الأمر على ما فيه من رمي أبرياء بالسرقة، وإدخال الهمّ على
Yûsuf aleyhisselâm, kardeşi Bünyamin'in getirilmesini ancak onu yanında alıkoymak; ailenin bir araya gelmesine, kavuşmasına ve Yûsuf'u, ardından da Bünyamin'i kaybetmekle kederin yüreğini dağladığı ihtiyar Yakûb aleyhisselâm ile birlikte yaşamaya zemin hazırlamak için istemişti. Bu plan, Allah'ın Yûsuf aleyhisselâm için kolaylaştırdığı bir tedbirle (keyd) tamamlandı. Masum insanları hırsızlıkla itham etme ve...
يعقوب ﵇ وعليهم، لما علم في ذلك من الصلاح في الآجل، وبوحي لا محالة، وإرادة من الله محنتهم بذلك. وهذا محكي في القرآن، قال الله تعالى:
...Yakûb aleyhisselâm ile onların üzerine keder sokma durumunu barındırmasına rağmen, akıbetteki maslahatı bildiği için ve şüphesiz bir vahiy ile Allah'ın onları bununla imtihan etme iradesi sebebiyle bu işi kolay gördü. Bu durum Kur'an'da anlatılmaktadır; Allah Teâlâ şöyle buyurdu:
[سورة يوسف (١٢) : الآيات ٦٩ الى ٧٦]
[Yûsuf Suresi (12), Ayetler: 69-76]
وَلَمَّا دَخَلُوا عَلى يُوسُفَ آوى إِلَيْهِ أَخاهُ قالَ إِنِّي أَنَا أَخُوكَ فَلا تَبْتَئِسْ بِما كانُوا يَعْمَلُونَ (٦٩) فَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهازِهِمْ جَعَلَ السِّقايَةَ فِي رَحْلِ أَخِيهِ ثُمَّ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ أَيَّتُهَا الْعِيرُ إِنَّكُمْ لَسارِقُونَ (٧٠) قالُوا وَأَقْبَلُوا عَلَيْهِمْ ماذا تَفْقِدُونَ (٧١) قالُوا نَفْقِدُ صُواعَ الْمَلِكِ وَلِمَنْ جاءَ بِهِ حِمْلُ بَعِيرٍ وَأَنَا بِهِ زَعِيمٌ (٧٢) قالُوا تَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُمْ ما جِئْنا لِنُفْسِدَ فِي الْأَرْضِ وَما كُنَّا سارِقِينَ (٧٣)
{ وَلَمَّا دَخَلُوا عَلى يُوسُفَ آوى إِلَيْهِ أَخاهُ قالَ إِنِّي أَنَا أَخُوكَ فَلا تَبْتَئِسْ بِما كانُوا يَعْمَلُونَ (٦٩) فَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهازِهِمْ جَعَلَ السِّقايَةَ فِي رَحْلِ أَخِيهِ ثُمَّ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ أَيَّتُهَا الْعِيرُ إِنَّكُمْ لَسارِقُونَ (٧٠) قالُوا وَأَقْبَلُوا عَلَيْهِمْ ماذا تَفْقِدُونَ (٧١) قالُوا نَفْقِدُ صُواعَ الْمَلِكِ وَلِمَنْ جاءَ بِهِ حِمْلُ بَعِيرٍ وَأَنَا بِهِ زَعِيمٌ (٧٢) قالُوا تَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُمْ ما جِئْنا لِنُفْسِدَ فِي الْأَرْضِ وَما كُنَّا سارِقِينَ (٧٣) } “Yûsuf'un huzuruna girdiklerinde kardeşini bağrına bastı ve: 'Ben senin kardeşinim; onların yaptıklarına artık üzülme!' dedi. (69) Onların yüklerini hazırlatırken su kabını öz kardeşinin yükü içine koydurdu. Sonra bir çağırıcı şöyle seslendi: 'Ey kafile! Siz muhakkak hırsızlarsınız!' (70) Onlara dönerek: 'Neyi kaybettiniz?' dediler. (71) [Görevliler]: 'Hükümdarın su tasını kaybettik. Onu getirene bir deve yükü [erzak] vardır; ben de buna kefilim' dediler. (72) [Kardeşler]: 'Allah’a yemin olsun ki siz de gayet iyi bildiniz; biz bu ülkeye bozgunculuk çıkarmak için gelmedik ve biz hırsız da değiliz' dediler. (73)”
قالُوا فَما جَزاؤُهُ إِنْ كُنْتُمْ كاذِبِينَ (٧٤) قالُوا جَزاؤُهُ مَنْ وُجِدَ فِي رَحْلِهِ فَهُوَ جَزاؤُهُ كَذلِكَ نَجْزِي الظَّالِمِينَ (٧٥) فَبَدَأَ بِأَوْعِيَتِهِمْ قَبْلَ وِعاءِ أَخِيهِ ثُمَّ اسْتَخْرَجَها مِنْ وِعاءِ أَخِيهِ كَذلِكَ كِدْنا لِيُوسُفَ ما كانَ لِيَأْخُذَ أَخاهُ فِي دِينِ الْمَلِكِ إِلاَّ أَنْ يَشاءَ اللَّهُ نَرْفَعُ دَرَجاتٍ مَنْ نَشاءُ وَفَوْقَ كُلِّ ذِي عِلْمٍ عَلِيمٌ (٧٦)
{ قالُوا فَما جَزاؤُهُ إِنْ كُنْتُمْ كاذِبِينَ (٧٤) قالُوا جَزاؤُهُ مَنْ وُجِدَ فِي رَحْلِهِ فَهُوَ جَزاؤُهُ كَذلِكَ نَجْزِي الظَّالِمِينَ (٧٥) فَبَدَأَ بِأَوْعِيَتِهِمْ قَبْلَ وِعاءِ أَخِيهِ ثُمَّ اسْتَخْرَجَها مِنْ وِعاءِ أَخِيهِ كَذلِكَ كِدْنا لِيُوسُفَ ما كانَ لِيَأْخُذَ أَخاهُ فِي دِينِ الْمَلِكِ إِلاَّ أَنْ يَشاءَ اللَّهُ نَرْفَعُ دَرَجاتٍ مَنْ نَشاءُ وَفَوْقَ كُلِّ ذِي عِلْمٍ عَلِيمٌ (٧٦) } “[Görevliler]: 'Eğer yalancı çıkarsanız, onun cezası nedir?' dediler. (74) [Kardeşler]: 'Onun cezası, [çalınan şey] kimin yükünde bulunursa, işte ceza olarak onun [kendisi alıkonur]. Biz zalimleri böyle cezalandırırız' dediler. (75) Bunun üzerine [Yûsuf], kardeşinin kabından önce onların kaplarını [aramaya] başladı. Sonra onu kardeşinin kabından çıkardı. İşte biz Yûsuf'a böyle bir plan öğrettik. Yoksa Allah dilemedikçe hükümdarın kanununa göre kardeşini alıkoyamazdı. Biz dilediğimiz kimselerin derecelerini yükseltiriz. Her ilim sahibinin üstünde daha iyi bir bilen vardır. (76)”
هذا ما حدث في الرحلة الثانية لأولاد يعقوب من فلسطين إلى مصر لجلب الطعام، فقد ضمّ يوسف ﵇ أخاه بنيامين واختلى به، وأطلعه على شأنه، وعرفه أنه أخوه، وقال له: لا تبتئس أي لا تأسف ولا تحزن على ما صنعوا بي، وأمره ألا يطلع إخوته على ما أسرّ به إليه، وتواطأ معه أن يبقيه عنده معزّزا مكرّما.
İşte Yakûb'un oğullarının yiyecek getirmek için Filistin'den Mısır'a yaptıkları ikinci yolculukta bunlar yaşandı. Yûsuf aleyhisselâm kardeşi Bünyamin'i bağrına bastı, onunla baş başa kaldı, durumunu ona açtı ve kendisinin onun kardeşi olduğunu bildirdi. Ona: "Üzülme", yani "bana yaptıkları şeylerden ötürü eseflenme ve kederlenme" dedi; ona fısıldadığı bu sırrı kardeşlerine açıklamaması için tembihte bulundu ve onu yanında izzet ve ikram içinde alıkoymak üzere onunla anlaştı.
فلما جهّزهم يوسف بجهازهم، أي لما أعدّ لهم الطعام، وحمّل لهم أبعرتهم طعاما، أمر بعض فتيانه (غلمانه أو خدمه) أن يضع السّقاية (الصّواع أو مكيال الطعام من فضة أو ذهب) في رحل أخيه بنيامين، دون علم أحد.
Yûsuf onların yüklerini hazırlatıp erzaklarını donatınca -yani onlar için yiyeceği hazırlayıp develerine zahire yükletince- kimsenin haberi olmaksızın su kabını (gümüş ya da altından yapılmış erzak ölçeğini/su tasını) kardeşi Bünyâmin'in yükünün içine koymasını adamlarından/hizmetkârlarından birine emretti.
ثم أذّن مؤذّن، أي نادى مناد حينما عزموا على الخروج: أيتها العير، أي يا أصحاب العير، إنكم قوم سارقون، فقفوا، فبهتوا وذهلوا. ثم التفتوا للمنادي، وقالوا: أي شيء تفقدونه؟ فأجابوهم: نفقد صواع الملك الذي يكيل به، ولمن أتى به حمل بعير من القمح، وأنا به زعيم، أي كفيل ضامن. مما يدلّ على مشروعية الجعالة أو الوعد بالجائزة.
Sonra yola çıkmaya niyetlendiklerinde bir çağırıcı şöyle nida etti: "Ey kafile -yani ey kafiledekiler-, siz hırsız bir topluluksunuz, durun!" Şaşırıp dehşete düştüler. Sonra seslenene dönüp: "Neyi kaybediyorsunuz?" dediler. Onlar da şöyle cevap verdiler: "Hükümdarın kendisiyle ölçüm yaptığı tasını kaybettik. Onu getirene bir deve yükü buğday vardır; ben de buna zâimim, yani kefil ve garantörüm." Bu durum, cûâle (ödül vaadi) akdinin veya mükâfat sözünün meşruiyetine delalet eder.
قال إخوة يوسف بعد اتّهامهم بالسرقة: والله لقد خبرتمونا في المرة الأولى، وعلمتم علم اليقين أننا ما جئنا لنفسد في أرضكم بالسرقة أو غيرها من التّعدي على حقوق الناس، ولم نكن يوما ما سارقين، فليست سجايانا على هذه الصفة.
Yûsuf'un kardeşleri hırsızlıkla suçlandıktan sonra şöyle dediler: "Allah'a yemin olsun ki ilk seferde bizi tecrübe ettiniz ve hırsızlık ya da insanların haklarına tecavüz teşkil eden başka yollarla ülkenizde bozgunculuk çıkarmak için gelmediğimizi kesin bir bilgiyle bildiniz. Biz hiçbir zaman hırsız olmadık; bizim karakterimiz bu vasıfta değildir."
فقال فتيان يوسف: فما جزاء السارق إن كان فيكم، إن كنتم كاذبين في نفي التّهمة عنكم؟ فأجابوا: جزاؤه في شرعنا أخذ من وجد في رحله، ومثل هذا الجزاء نجزي الظالمين للناس بسرقة أموالهم في شريعتنا أن يسترقّوا، أي أن يتملّك السّارق كما تملك هو الشّيء المسروق. وهي شريعة إبراهيم ويعقوب ﵉، وهذا مراد يوسف. وإتماما لتنفيذ الخطة، بدأ بتفتيش أوعيتهم قبل وعاء أخيه للتورية وحتى لا يتّهم، ثم استخرج السّقاية من وعاء أخيه بنيامين، فأخذه منهم بمقتضى اعترافهم، وإلزاما لهم بمقتضى شريعتهم.
Yûsuf'un delikanlıları: "Suçlamayı reddetmenizde yalancı iseniz ve aranızda [hırsız] çıkarsa, hırsızın cezası nedir?" dediler. Onlar da şöyle cevap verdiler: "Bizim şeriatımızda onun cezası, yükünde [çalınan şey] bulunan kimsenin alıkonulmasıdır. Şeriatımızda insanların mallarını çalarak onlara zulmedenleri böyle cezalandırırız; yani köleleştirilirler; hırsız, çalınan şeye el koyduğu gibi hırsızın bizzat kendisine de el konulur." Bu, İbrâhim ve Yakûb aleyhimesselâm'ın şeriatıydı ve Yûsuf'un muradı da buydu. Planın uygulanmasını tamamlamak için [Yûsuf], tevriye amacıyla ve töhmet altında kalmamak için kardeşinin kabından önce onların kaplarını aramaya başladı. Sonra su tasını kardeşi Bünyamin'in kabından çıkardı ve itirafları gereğince ve şeriatlarının hükmünü onlara bağlayıcı kılarak onu ellerinden aldı.
ومثل ذلك الكيد، أي التدبير الخفي، كدنا ليوسف، أي دبّرنا له في الخفاء، وأوحينا إليه أن يفعل لأخذ أخيه، وهذا من الكيد المشروع، لما فيه من المحبة والمصلحة المطلوبة، وهي حيلة مشروعة، يترتب عليها خير ومصلحة في المستقبل، دون إضرار أحد. ولولا هذا التدبير ما كان يتمكّن يوسف ﵇ من أخذ أخيه في نظام أو قانون ملك مصر، الذي لا يبيح استرقاق السارق، وكان يوسف يعلم بشريعة يعقوب، فما كان ليأخذ أخاه في نظام الملك في حال من الأحوال إلا في حال
İşte böyle bir keyd, yani gizli tedbir ile Yûsuf'a plan kurduk; yani ona gizlice bir düzen kurduk ve kardeşini alıkoyması için bunu yapmasını ona vahyettik. Bu, arzu edilen sevgi ve maslahatı barındırdığı için meşru keyd türündendir; gelecekte kimseye zarar vermeksizin hayır ve maslahat doğuran meşru bir tedbirdir (hiledir). Şayet bu tedbir olmasaydı, hırsızın köleleştirilmesine izin vermeyen Mısır kralının nizamı veya kanununa göre Yûsuf aleyhisselâm kardeşini alıkoymaya güç yetiremezdi. Yûsuf, Yakûb'un şeriatını biliyordu; dolayısıyla kralın kanununa göre hiçbir surette kardeşini alıkoyamazdı, ancak...
مشيئة الله، فإنه فعل ذلك بإذن الله ووحيه، مما يدلّ على أن تلك الحيلة مشروعة مأذون بها من الله العلي الحكيم.
...Allah'ın dilemesi durumu müstesnadır. Çünkü o, bunu Allah'ın izni ve vahyi ile yapmıştır; bu da söz konusu tedbirin (hilenin) Yüce ve Hakîm olan Allah tarafından izin verilmiş meşru bir uygulama olduğuna delalet eder.
وفوق كل عالم من هو أعلم منه، والمعنى: أن البشر في العلم درجات، فكل عالم لا بدّ من وجود من هو أعلم منه، فإما من البشر، وإما الله ﷿. قال الحسن البصري: ليس عالم إلا فوقه عالم حتى ينتهي إلى الله ﷿. فإذا كان إخوة يوسف علماء، فإن يوسف كان أعلم منهم.
Her ilim sahibinin üstünde daha iyi bir bilen vardır. Anlamı şudur: İnsanlar ilimde derece derecedir; her âlimin üstünde mutlaka ondan daha âlim biri bulunur; bu ya insanlardan biridir ya da Allah Azze ve Celle'dir. Hasan-ı Basrî şöyle demiştir: "Allah Azze ve Celle'ye ulaşıncaya kadar, üstünde bir âlim bulunmayan hiçbir âlim yoktur." Dolayısıyla Yûsuf'un kardeşleri âlim idilerse de Yûsuf onlardan daha âlimdi.
الحوار الحادّ بين يوسف وإخوته، وبينهم وبين أبيهم
Yûsuf ile Kardeşleri Arasında ve Onlarla Babaları Arasındaki Çetin Diyalog
تفجّرت الأزمة الخانقة بين أولاد يعقوب في مصر، وبينهم وبين أبيهم في فلسطين، ووقعوا في كمين أو فخ شائك، وظهرت الطبائع على حقيقتها، بالرغم من كون الأولاد أبرياء من السرقة، والملك يعرف ذلك. لكن الحادث أغاظهم، وبدأت الاتّهامات الباطلة ومخاوف اللقاء مع الأب، وما يتعرّض له من ألم وأسى جديد حين عودتهم من دون بنيامين. فماذا فعلوا في ساحة الاتّهام؟ قال الله تعالى واصفا وقائع الحوار وصدمة يعقوب وشكواه إلى الله وصبره.
Yakûb'un oğulları arasında Mısır'da ve onlarla Filistin'deki babaları arasında boğucu kriz patlak verdi; çetin bir tuzağa/pusuya düştüler ve fıtratlar gerçek yüzüyle ortaya çıktı. Çocuklar hırsızlıktan masum idiler ve hükümdar da bunu biliyordu; fakat bu olay onları öfkelendirdi. Asılsız suçlamalar, babalarıyla karşılaşma korkusu ve Bünyamin olmaksızın döndüklerinde babalarının maruz kalacağı yeni acı ve keder başladı. Peki itham meydanında ne yaptılar? Allah Teâlâ bu diyaloğun ayrıntılarını, Yakûb'un sarsılışını, Allah'a yakarışını ve sabrını niteleyerek şöyle buyurdu:
[سورة يوسف (١٢) : الآيات ٧٧ الى ٨٧]
[Yûsuf Suresi (12), Ayetler: 77-87]
قالُوا إِنْ يَسْرِقْ فَقَدْ سَرَقَ أَخٌ لَهُ مِنْ قَبْلُ فَأَسَرَّها يُوسُفُ فِي نَفْسِهِ وَلَمْ يُبْدِها لَهُمْ قالَ أَنْتُمْ شَرٌّ مَكاناً وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِما تَصِفُونَ (٧٧) قالُوا يا أَيُّهَا الْعَزِيزُ إِنَّ لَهُ أَباً شَيْخاً كَبِيراً فَخُذْ أَحَدَنا مَكانَهُ إِنَّا نَراكَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ (٧٨) قالَ مَعاذَ اللَّهِ أَنْ نَأْخُذَ إِلاَّ مَنْ وَجَدْنا مَتاعَنا عِنْدَهُ إِنَّا إِذاً لَظالِمُونَ (٧٩) فَلَمَّا اسْتَيْأَسُوا مِنْهُ خَلَصُوا نَجِيًّا قالَ كَبِيرُهُمْ أَلَمْ تَعْلَمُوا أَنَّ أَباكُمْ قَدْ أَخَذَ عَلَيْكُمْ مَوْثِقاً مِنَ اللَّهِ وَمِنْ قَبْلُ ما فَرَّطْتُمْ فِي يُوسُفَ فَلَنْ أَبْرَحَ الْأَرْضَ حَتَّى يَأْذَنَ لِي أَبِي أَوْ يَحْكُمَ اللَّهُ لِي وَهُوَ خَيْرُ الْحاكِمِينَ (٨٠) ارْجِعُوا إِلى أَبِيكُمْ فَقُولُوا يا أَبانا إِنَّ ابْنَكَ سَرَقَ وَما شَهِدْنا إِلاَّ بِما عَلِمْنا وَما كُنَّا لِلْغَيْبِ حافِظِينَ (٨١)
{ قالُوا إِنْ يَسْرِقْ فَقَدْ سَرَقَ أَخٌ لَهُ مِنْ قَبْلُ فَأَسَرَّها يُوسُفُ فِي نَفْسِهِ وَلَمْ يُبْدِها لَهُمْ قالَ أَنْتُمْ شَرٌّ مَكاناً وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِما تَصِفُونَ (٧٧) قالُوا يا أَيُّهَا الْعَزِيزُ إِنَّ لَهُ أَباً شَيْخاً كَبِيراً فَخُذْ أَحَدَنا مَكانَهُ إِنَّا نَراكَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ (٧٨) قالَ مَعاذَ اللَّهِ أَنْ نَأْخُذَ إِلاَّ مَنْ وَجَدْنا مَتاعَنا عِنْدَهُ إِنَّا إِذاً لَظالِمُونَ (٧٩) فَلَمَّا اسْتَيْأَسُوا مِنْهُ خَلَصُوا نَجِيًّا قالَ كَبِيرُهُمْ أَلَمْ تَعْلَمُوا أَنَّ أَباكُمْ قَدْ أَخَذَ عَلَيْكُمْ مَوْثِقاً مِنَ اللَّهِ وَمِنْ قَبْلُ ما فَرَّطْتُمْ فِي يُوسُفَ فَلَنْ أَبْرَحَ الْأَرْضَ حَتَّى يَأْذَنَ لِي أَبِي أَوْ يَحْكُمَ اللَّهُ لِي وَهُوَ خَيْرُ الْحاكِمِينَ (٨٠) ارْجِعُوا إِلى أَبِيكُمْ فَقُولُوا يا أَبانا إِنَّ ابْنَكَ سَرَقَ وَما شَهِدْنا إِلاَّ بِما عَلِمْنا وَما كُنَّا لِلْغَيْبِ حافِظِينَ (٨١) } “[Kardeşleri] dediler ki: 'Eğer o çaldıysa, daha önce onun bir kardeşi de çalmıştı.' Yûsuf bunu içinde sakladı ve onlara belli etmedi. [İçinden]: 'Siz daha kötü bir durumdasınız; anlattığınız şeyi Allah çok daha iyi biliyor' dedi. (77) Dediler ki: 'Ey Aziz! Şüphesiz onun çok yaşlı bir babası vardır. Onun yerine birimizi alıkoy. Doğrusu biz seni iyilik edenlerden görüyoruz.' (78) [Yûsuf]: 'Eşyamızı yanında bulduğumuz kimseden başkasını alıkoymaktan Allah’a sığınırız! Yoksa biz kesinlikle zalimlerden oluruz' dedi. (79) Ondan ümitlerini kesince bir kenara çekilip fısıldaşmaya başladılar. Büyükleri dedi ki: 'Babanızın sizden Allah adına sağlam bir söz aldığını ve daha önce Yûsuf konusunda yaptığınız kusuru bilmiyor musunuz? Artık babam bana izin verinceye veya Allah hakkımda hükmedinceye kadar bu ülkeden asla ayrılmayacağım. O, hüküm verenlerin en hayırlısıdır.' (80) 'Babanıza dönün ve deyin ki: Ey babamız! Şüphesiz oğlun hırsızlık yaptı. Biz ancak bildiğimize şahitlik ettik; gaybın bekçileri de değildik.' (81)”
وَسْئَلِ الْقَرْيَةَ الَّتِي كُنَّا فِيها وَالْعِيرَ الَّتِي أَقْبَلْنا فِيها وَإِنَّا لَصادِقُونَ (٨٢) قالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنْفُسُكُمْ أَمْراً فَصَبْرٌ جَمِيلٌ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَأْتِيَنِي بِهِمْ جَمِيعاً إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ (٨٣) وَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقالَ يا أَسَفى عَلى يُوسُفَ وَابْيَضَّتْ عَيْناهُ مِنَ الْحُزْنِ فَهُوَ كَظِيمٌ (٨٤) قالُوا تَاللَّهِ تَفْتَؤُا تَذْكُرُ يُوسُفَ حَتَّى تَكُونَ حَرَضاً أَوْ تَكُونَ مِنَ الْهالِكِينَ (٨٥) قالَ إِنَّما أَشْكُوا بَثِّي وَحُزْنِي إِلَى اللَّهِ وَأَعْلَمُ مِنَ اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ (٨٦)
{ وَسْئَلِ الْقَرْيَةَ الَّتِي كُنَّا فِيها وَالْعِيرَ الَّتِي أَقْبَلْنا فِيها وَإِنَّا لَصادِقُونَ (٨٢) قالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنْفُسُكُمْ أَمْراً فَصَبْرٌ جَمِيلٌ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَأْتِيَنِي بِهِمْ جَمِيعاً إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ (٨٣) وَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقالَ يا أَسَفى عَلى يُوسُفَ وَابْيَضَّتْ عَيْناهُ مِنَ الْحُزْنِ فَهُوَ كَظِيمٌ (٨٤) قالُوا تَاللَّهِ تَفْتَؤُا تَذْكُرُ يُوسُفَ حَتَّى تَكُونَ حَرَضاً أَوْ تَكُونَ مِنَ الْهالِكِينَ (٨٥) قالَ إِنَّما أَشْكُوا بَثِّي وَحُزْنِي إِلَى اللَّهِ وَأَعْلَمُ مِنَ اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ (٨٦) } “'Bulunduğumuz şehre ve beraberinde geldiğimiz kafileye de sor; biz gerçekten doğru söylüyoruz.' (82) [Yakûb] dedi ki: 'Hayır, nefisleriniz sizi [kötü] bir işe sürüklemiş. Artık [bana düşen] güzel bir sabırdır. Umulur ki Allah onların hepsini birden bana getirir. Şüphesiz O, her şeyi bilendir, hikmet sahibidir.' (83) Onlardan yüz çevirdi ve: 'Ah Yûsuf'a vah!' dedi; kederden gözlerine ak düştü, yutkunup acısını içine gömmekteydi. (84) Dediler ki: 'Allah’a yemin olsun ki Yûsuf'u ana ana sonunda ya dermansız kalacaksın yahut helak olanlardan olacaksın!' (85) [Yakûb]: 'Ben içimin dayanılmaz acısını ve kederimi ancak Allah’a arz ederim ve ben Allah katından sizin bilmediğiniz şeyleri biliyorum' dedi. (86)”
يا بَنِيَّ اذْهَبُوا فَتَحَسَّسُوا مِنْ يُوسُفَ وَأَخِيهِ وَلا تَيْأَسُوا مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِنَّهُ لا يَيْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلاَّ الْقَوْمُ الْكافِرُونَ (٨٧)
{ يا بَنِيَّ اذْهَبُوا فَتَحَسَّسُوا مِنْ يُوسُفَ وَأَخِيهِ وَلا تَيْأَسُوا مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِنَّهُ لا يَيْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلاَّ الْقَوْمُ الْكافِرُونَ (٨٧) } “'Ey oğullarım! Gidin, Yûsuf ve kardeşini araştırın; Allah'ın rahmetinden ümit kesmeyin. Zira kafirler topluluğundan başkası Allah'ın rahmetinden ümit kesmez.' (87)”
عبّر إخوة يوسف عن طبعهم ونظرتهم السّيئة نحو يوسف، فاتّهموه بالسّرقة وهو صغير، وأن الأخوين سارقان، فقالوا: إن يسرق بنيامين الصواع، فقد سرق أخوه يوسف من قبل، فهما في العادة والطبع سواء. وقصة سرقة يوسف في الصغر: أن عمته ربته، فلما شبّ أراد يعقوب أخذه منها، فولعت به، وأشفقت من فراقه، فأخذت منطقة إسحاق المتوارثة عندهم، فنطّقته بها من تحت ثيابه، ثم صاحت وقالت: إني قد فقدت المنطقة، ويوسف قد خرج بها، ففتّش فوجدت عنده، فاسترقّته- حسبما كان في شرعهم- وبقي عندها حتى ماتت، فصار عند أبيه.
Yûsuf'un kardeşleri, karakterlerini ve Yûsuf'a karşı kötü bakışlarını sergileyerek henüz küçükken onu hırsızlıkla suçladılar ve iki kardeşin de hırsız olduğunu [ima ettiler]. Şöyle dediler: "Şayet Bünyamin su tasını çaldıysa, daha önce kardeşi Yûsuf da çalmıştı; ikisi de alışkanlık ve huy bakımından birdir." Yûsuf'un küçüklüğündeki hırsızlık kıssası şöyledir: Halası onu büyütmüştü; delikanlılık çağına geldiğinde Yakûb onu halasından almak istedi. Halası ise ona çok düşkündü ve ayrılığından korktu. Kendilerinde tevarüs eden İshak'ın kemerini alıp elbisesinin altından Yûsuf'un beline bağladı; sonra bağırarak: "Kemeri kaybettim, Yûsuf da onunla dışarı çıktı!" dedi. Yûsuf arandı ve kemer onun yanında bulundu; halası da -şeriatları gereğince- onu köleleştirdi ve vefat edene kadar Yûsuf onun yanında kaldı, sonra babasının yanına geçti.
فأسر يوسف الحزازة التي حدثت في نفسه من قولهم، ولم يظهر ما في نفسه من مؤاخذتهم بمقالتهم، بل صفح عنهم، وقال لهم في نفسه دون إعلان: أنتم شرّ مكانا
[Bunun üzerine] Yûsuf, onların bu sözünden dolayı içinde oluşan kırgınlığı gizledi ve onların bu sözlerinden ötürü duyduğu rahatsızlığı dışa vurmadı; aksine onları bağışladı ve açığa vurmaksızın içinden onlara şöyle dedi: "Siz konumca daha kötüsünüz
ومنزلة ممن تتهمونه بالسّرقة لأنكم سرقتم أخاكم من أبيكم، وطرحتموه في البئر، لإهلاكه والتخلص منه. والله أعلم بما تذكرون وتصفون.
...ve hırsızlıkla itham ettiğiniz kimseden makam ve mertebece daha kötüsünüz. Çünkü siz kardeşinizi babanızdan çaldınız ve onu helak etmek, ondan kurtulmak için kuyuya attınız. Anlattığınız ve nitelediğiniz şeyleri Allah çok daha iyi bilir.
ثم استشفعوا لدى يوسف قائلين: يا أيها العزيز، إن له أبا شيخا كبيرا، هرما، يحب هذا الولد حبّا شديدا، فخذ أحدنا بدله، إنا نراك من المحسنين لنا في عطائنا وضيافتنا، بل وفي جميع أفعالك معنا ومع غيرنا.
Sonra Yûsuf'un huzurunda şefaat dileyerek şöyle dediler: 'Ey Aziz! Onun son derece yaşlı, beli bükülmüş bir babası vardır ve bu çocuğu pek çok sever. Bizim erzakımızı vermede, bize ikramda bulunmada, hatta bizimle ve başkalarıyla olan bütün muamelelerinde senin iyiliksever bir kimse olduğunu görüyoruz; binaenaleyh onun yerine birimizi al.'
قال: نعوذ بالله ونلجأ إليه أن نأخذ غير من وجدنا الصواع عنده، فإنا إن فعلنا ذلك كنا من جملة الظالمين، لأن ذلك أخذ بريء بمتهم. والمراد أن الله أمرني بما فعلت، واحتبست بنيامين لمصلحة في ذلك.
[Yûsuf]: 'Su kabını yanında bulduğumuz kimseden başkasını tutmaktan Allah'a sığınır ve O'na iltica ederiz; şayet böyle yaparsak o takdirde kesinlikle zalimlerden oluruz. Zira bu, zanlı yerine masum birini cezalandırmak olur' dedi. Maksat şudur: Allah bana yaptığım şeyi emretmiştir ve Bünyamin'i de bundaki bir maslahat sebebiyle alıkoymuşumdur.
فلما يئس إخوة يوسف من إطلاق سراح أخيهم بنيامين الذي التزموا وعاهدوا أباهم أن يردوه إليه، اعتزلوا الناس يناجي بعضهم بعضا، فقال كبيرهم شمعون رأيا وتدبيرا وعلما، وإن كان روبيل أسنّهم: ألم تعاهدوا أباكم بردّ بنيامين، وكنتم سابقا قد فرطتم بيوسف، فلن أغادر أرض مصر أبدا، حتى يأذن لي أبي، أو يحكم الله لي بأن يمكنني من أخذ أخي بنيامين، والله خير الحاكمين بالحق والعدل، ارجعوا إلى أبيكم، وقولوا له: يا أبانا لقد سرق ابنك صواع الملك، فاسترقّه عزيز مصر، وما شهدنا عليه بالسرقة إلا بما علمناه وشاهدناه، ولم نعلم بالغيب أنه سيسرق حين أعطيناك الميثاق بردّه. واسأل يا أبانا أهل القرية التي كنا فيها وهي مصر، واسأل أصحاب العير الذين كانوا يأتون بالميرة (الطعام) معنا، ونحن صادقون فيما أخبرناك به.
Yûsuf'un kardeşleri, babalarına geri götüreceklerine dair söz verip taahhütte bulundukları kardeşleri Bünyamin'in serbest bırakılmasından ümidi kesince, kendi aralarında gizlice fısıldaşmak üzere insanlardan ayrılıp bir köşeye çekildiler. Yaşça en büyükleri Rûbîl olmasına rağmen fikir, tedbir ve ilim bakımından en büyükleri olan Şem'ûn şöyle dedi: 'Bünyamin'i geri getireceğinize dair babanıza söz vermemiş miydiniz? Daha önce de Yûsuf konusunda aşırı kusur işlemiştiniz. Artık babam bana izin verinceye yahut Allah kardeşim Bünyamin'i almama imkân tanıyarak lehimde hükmedinceye kadar Mısır toprağından asla ayrılmayacağım. Allah, hak ve adaletle hükmedenlerin en hayırlısıdır. Babanıza dönün ve ona deyin ki: Ey babamız! Şüphesiz oğlun hükümdarın su kabını çaldı, Mısır Azizi de onu köle edindi. Biz onun hırsızlığına ancak bildiğimiz ve bizzat şahit olduğumuz şeyle tanıklık ettik; onu geri getireceğimize dair sana teminat verdiğimiz sırada gaybı bilip onun hırsızlık yapacağını kestiremedik. Ey babamız! İçinde bulunduğumuz belde (Mısır) halkına ve bizimle birlikte zahire (yiyecek) getiren kervan ehline sor. Biz sana bildirdiğimiz şeyde kesinlikle doğru sözlüyüz.'
قال يعقوب: بل زيّنت لكم أنفسكم أمرا آخر أردتموه، وكيدا جديدا فعلتموه، فأصبر صبرا جميلا: وهو الذي لا جزع ولا شكاية فيه لأحد غير الله، لعل الله أن يأتيني بأولادي الثلاثة جميعا، إن الله عليم بحالي، حكيم في فعله وقضائه وقدره.
Yakûb şöyle dedi: 'Aksine, nefisleriniz size arzuladığınız başka bir işi süsleyip cazip göstermiş ve yeni bir tuzak kurmuşsunuzdur. Artık [bana düşen], Allah'tan başkasına sızlanma ve şikayetin bulunmadığı güzel bir sabırdır. Umulur ki Allah üç evladımın hepsini birden bana getirir. Şüphesiz Allah benim durumumu çok iyi bilendir; fiilinde, kazasında ve kaderinde hikmet sahibidir.'
وأعرض بوجهه عن أولاده وجعل يتفجع ويتأسّف، وأصيبت عيناه بغشاوة بيضاء
Yüzünü evlatlarından çevirdi; feryat edip eseflenmeye başladı ve gözlerine beyaz bir perde indi;
حجبت الرؤية بسبب الحزن الشديد، ولكنه كظم غيظه، وحبس همه في نفسه وصدره، فقال أولاده له: والله لا تزال تذكر يوسف، حتى تقع في مرض مشرف على الهلاك، أو تكون من الهالكين الميتين. قال: لا أشكو بثّي أي ما انطوت عليه نفسي، وحزني إلا إلى الله وحده، وأعلم من الله ما لا تعلمون، أي أرجو منه كل خير وفضل. يا أولادي، اذهبوا إلى مصر، وتعرّفوا أخبار يوسف وأخيه بنيامين، ولا تيأسوا من رحمة الله وفرجه، إنه لا ييأس من رحمة الله إلا القوم الكافرون الجاحدون قدرة الله وحكمته ورحمته.
şiddetli üzüntü sebebiyle görme yetisi kapandı; fakat o öfkesini yuttu ve kederini kendi içinde, göğsünde hapsetti. Evlatları ona: 'Allah'a yemin olsun ki Yûsuf'u ana ana sonunda helak derecesine varan ağır bir hastalığa düşeceksin yahut ölüp gidenlerden olacaksın' dediler. [Yakûb]: 'Ben içimin dayanılmaz sızısını -yani içimde saklı olanı- ve kederimi ancak bir olan Allah'a arz ederim. Ben Allah katından sizin bilmediğiniz şeyleri biliyorum; yani O'ndan her türlü hayır ve lütfu umuyorum. Ey oğullarım! Mısır'a gidin; Yûsuf ve kardeşi Bünyamin'in haberlerini araştırın. Allah'ın rahmetinden ve ferahlığından ümit kesmeyin. Zira Allah'ın kudretini, hikmetini ve rahmetini inkar eden kafirler topluluğundan başkası Allah'ın rahmetinden ümit kesmez' dedi.
لقاء التّعارف الفريد
Emsalsiz Tanışma Buluşması
لقد نجحت خطة يوسف ﵇ في استدراج مجيء إخوته وأسرته مرة بعد مرة، فهو بتعليم الله له وإرشاده، يسير على خطة محكمة، ومنهج متقن، وإخوته لجهلهم وتفريطهم وتآمرهم السابق على يوسف، لم يدركوا شيئا من هذه الخطة إلا في مرة ثالثة قدموا بها من فلسطين إلى مصر، وبعد أن رقّ قلب يوسف لاستعطافهم واسترحامهم، وحدثت المفاجأة العجيبة حيث عرّفهم يوسف بنفسه، وتم اجتماع الإخوة الاثني عشر في بيت يوسف وسلطانه، فاعترفوا بالذنب السابق، وقابلهم يوسف النّبي بالعفو والصفح عنهم، وتجدد الحبّ الأخوي، وتهيأ الجو لاستقبال الوالد يعقوب ﵇. قال الله تعالى واصفا هذا اللقاء الأخوي والتعارف الفريد في التاريخ:
Yûsuf (aleyhisselâm)'ın kardeşlerini ve ailesini peyderpey çekip getirme planı başarıya ulaştı. Zira o, Allah'ın kendisine öğretmesi ve yol göstermesiyle sapasağlam bir plan ve kusursuz bir metot üzere hareket ediyordu. Kardeşleri ise cehaletleri, ihmalleri ve Yûsuf'a karşı geçmişteki tuzakları sebebiyle, Filistin'den Mısır'a üçüncü kez gelişlerine kadar bu plandan hiçbir şey fark edemediler. Yûsuf'un kalbi onların yalvarışlarına ve merhamet dilemelerine yumuşayınca o şaşırtıcı sürpriz gerçekleşti; Yûsuf kendini onlara tanıttı ve on iki kardeş Yûsuf'un konağında ve onun iktidarı altında bir araya geldi. Kardeşler geçmişteki günahlarını itiraf ettiler; Yûsuf Peygamber de onları af ve müsamaha ile karşıladı, kardeşlik sevgisi yeniden canlandı ve baba Yakûb (aleyhisselâm)'ı karşılama ortamı hazırlandı. Yüce Allah tarihteki bu emsalsiz kardeşlik buluşmasını ve tanışmasını şöyle nitelendirmektedir:
[سورة يوسف (١٢) : الآيات ٨٨ الى ٩٣]
[Yûsuf Suresi (12), Ayetler 88-93]
فَلَمَّا دَخَلُوا عَلَيْهِ قالُوا يا أَيُّهَا الْعَزِيزُ مَسَّنا وَأَهْلَنَا الضُّرُّ وَجِئْنا بِبِضاعَةٍ مُزْجاةٍ فَأَوْفِ لَنَا الْكَيْلَ وَتَصَدَّقْ عَلَيْنا إِنَّ اللَّهَ يَجْزِي الْمُتَصَدِّقِينَ (٨٨) قالَ هَلْ عَلِمْتُمْ ما فَعَلْتُمْ بِيُوسُفَ وَأَخِيهِ إِذْ أَنْتُمْ جاهِلُونَ (٨٩) قالُوا أَإِنَّكَ لَأَنْتَ يُوسُفُ قالَ أَنَا يُوسُفُ وَهذا أَخِي قَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْنا إِنَّهُ مَنْ يَتَّقِ وَيَصْبِرْ فَإِنَّ اللَّهَ لا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ (٩٠) قالُوا تَاللَّهِ لَقَدْ آثَرَكَ اللَّهُ عَلَيْنا وَإِنْ كُنَّا لَخاطِئِينَ (٩١) قالَ لا تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ يَغْفِرُ اللَّهُ لَكُمْ وَهُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ (٩٢)
{ فَلَمَّا دَخَلُوا عَلَيْهِ قالُوا يا أَيُّهَا الْعَزِيزُ مَسَّنا وَأَهْلَنَا الضُّرُّ وَجِئْنا بِبِضاعَةٍ مُزْجاةٍ فَأَوْفِ لَنَا الْكَيْلَ وَتَصَدَّقْ عَلَيْنا إِنَّ اللَّهَ يَجْزِي الْمُتَصَدِّقِينَ (٨٨) قالَ هَلْ عَلِمْتُمْ ما فَعَلْتُمْ بِيُوسُفَ وَأَخِيهِ إِذْ أَنْتُمْ جاهِلُونَ (٨٩) قالُوا أَإِنَّكَ لَأَنْتَ يُوسُفُ قالَ أَنَا يُوسُفُ وَهذا أَخِي قَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْنا إِنَّهُ مَنْ يَتَّقِ وَيَصْبِرْ فَإِنَّ اللَّهَ لا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ (٩٠) قالُوا تَاللَّهِ لَقَدْ آثَرَكَ اللَّهُ عَلَيْنا وَإِنْ كُنَّا لَخاطِئِينَ (٩١) قالَ لا تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ يَغْفِرُ اللَّهُ لَكُمْ وَهُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ (٩٢) } “[Mısır'a dönüp] Yûsuf'un huzuruna girdiklerinde dediler ki: 'Ey Aziz! Bize ve ailemize darlık ve sıkıntı dokundu; değersiz bir sermaye ile geldik. Sen yine de bizim için ölçeği tam tut ve bize sadaka ver / lütufta bulun. Şüphesiz Allah sadaka verenleri ödüllendirir.' (88) [Yûsuf]: 'Siz cahil kimseler iken Yûsuf'a ve kardeşine neler yaptığınızı bildiniz mi?' dedi. (89) 'Yoksa sen, gerçekten sen Yûsuf musun?' dediler. O da: 'Ben Yûsuf'um, bu da kardeşimdir. Doğrusu Allah bize lütufta bulundu. Kim sakınır ve sabrederse, bilsin ki Allah iyilik edenlerin ecrini asla zayi etmez' dedi. (90) Dediler ki: 'Allah'a yemin olsun ki, Allah seni gerçekten bizden üstün kılmıştır. Doğrusu biz suçlu kimselerdik.' (91) [Yûsuf]: 'Bugün size hiçbir kınama ve başa kakma yoktur. Allah sizi bağışlasın. O, merhametlilerin en merhametlisidir' dedi. (92)”
اذْهَبُوا بِقَمِيصِي هذا فَأَلْقُوهُ عَلى وَجْهِ أَبِي يَأْتِ بَصِيراً وَأْتُونِي بِأَهْلِكُمْ أَجْمَعِينَ (٩٣)
{ اذْهَبُوا بِقَمِيصِي هذا فَأَلْقُوهُ عَلى وَجْهِ أَبِي يَأْتِ بَصِيراً وَأْتُونِي بِأَهْلِكُمْ أَجْمَعِينَ (٩٣) } “'Bu gömleğimi götürün de babamın yüzüne sürün, gözü açılır; sonra da bütün ailenizi bana getirin.' (93)”
أمر يعقوب ﵇ أن يذهب أولاده إلى أرض مصر التي جاؤوا منها، وتركوا أخويهم: بنيامين وروبيل، وأن يستقصوا أخبار يوسف وأخيه، فساروا من أرض الشام ووصلوها، فلما دخلوا على يوسف ﵇ أرادوا اختباره وإثارة عواطفه بذكر سوء حالهم وتضرّعهم له، وكان أبوهم يرجح أن هذا العزيز في مصر هو يوسف، فقالوا له: أيها العزيز العادل الرحيم، قد مسّنا وأهلنا الضّرّ، أي الجوع والمسغبة التي كانوا بسبيلها، ووضع أخيهم الذي أهمّ أباهم وغمّ جميعهم، وجئنا ببضاعة مزجاة، أي قطعة من المال ناقصة غير تامة، يتسامح في أخذها، وهي قليلة لا تروج إلا بالدفع وطول العرض وحسنه. فإن الدراهم المدفوعة إذا كانت نازلة القدر تحتاج أن يعتذر معها ويشفع لها، فهي مزجاة، فأتم لنا الكيل كما كنت تفعل، فقد عودتنا الجميل، وتصدّق علينا بالزائد، إن الله يجزي المتصدقين، ويكافئهم على أعمالهم. وكانت الصدقة بالفرق بين الدراهم الجياد وهذه المزجاة. وقالوا هذا تجوّزا واستعطافا منهم في البيع.
Yakûb (aleyhisselâm), oğullarına geldikleri ve iki kardeşleri Bünyamin ile Rûbîl'i bıraktıkları Mısır toprağına gitmelerini, Yûsuf ve kardeşinin haberlerini etraflıca araştırmalarını emretti. Onlar da Şam diyarından yola çıkıp oraya vardılar. Yûsuf (aleyhisselâm)'ın huzuruna girdiklerinde kötü durumlarını anlatıp ona yalvararak onu sınamak ve merhamet duygularını harekete geçirmek istediler. Babaları ise Mısır'daki bu Azizin Yûsuf olduğuna kuvvetle ihtimal veriyordu. Ona şöyle dediler: 'Ey adil ve merhametli Aziz! Bize ve ailemize darlık ve kıtlık -yani maruz kaldıkları açlık ve sefalet ile babalarını kederlendiren, hepsini yasa boğan kardeşlerinin durumu- dokundu. Değersiz bir sermaye ile geldik; yani kabul edilmesinde müsamaha gösterilen, azlığı sebebiyle ancak ısrar, uzun uzadıya sunum ve güzellikle tedavüle sokulabilen eksik ve kusurlu bir para getirdik.' Zira ödenen dirhemlerin kıymeti düşük olduğunda, beraberinde özür beyan edilmesine ve ricada bulunulmasına ihtiyaç duyulur; işte bu 'müzcât'tır. 'Daha önce yaptığın gibi bize ölçeği tam tut, zira bizi güzelliğe alıştırdın; aradaki farkı da bize sadaka olarak bağışla. Şüphesiz Allah sadaka verenleri ödüllendirir ve amellerinin karşılığını fazlasıyla verir.' Sadaka talebi, geçerli kaliteli dirhemler ile bu değersiz dirhemler arasındaki fark içindi. Bunu alışverişte bir mecaz ve merhamet celbi kabilinden söylemişlerdi.
فقال يوسف ﵇ لما أخبروه بما مسّهم وأهلهم الضّرّ، واستعطفوه، فرقّ قلبه ورحمهم، قال لهم مستفهما عن استقباح فعلهم السابق بيوسف: هل علمتم قبح
Kendilerine ve ailelerine dokunan sıkıntı ve darlığı haber verip merhametini celbetmeye çalıştıklarında Yûsuf (aleyhisselâm)'ın kalbi yumuşadı ve onlara acıdı. Yûsuf'a vaktiyle yaptıklarının çirkinliğini kınayıcı bir edayla sorarak onlara şöyle dedi: "[Vaktiyle] ne kadar çirkin olduğunu bildiniz mi/farkında mısınız
ما فعلتم بيوسف وأخيه بنيامين من التفريق بينهما في الصّغر، وألقيتم يوسف في البئر وعرضتموه للهلاك، وما عاملتموه به من معاملة خشنة قاسية، حال كونكم جاهلين قبح ما فعلتم، من عقوق الوالدين، وقطيعة الرحم والقرابة، وذلك جهل المعصية، أو جهل الشباب وقلّة الحنكة، وكأنه ببشره وتبسّمه لقّنهم الجواب، وقرّبهم من الظّن القوي أنه يوسف.
küçükken aralarını ayırmak suretiyle Yûsuf ve kardeşi Bünyamin'e yaptıklarınızı; Yûsuf'u kuyuya atıp helake maruz bıraktığınızı ve ona karşı sergilediğiniz kaba ve katı muameleyi? O vakitler siz, anne-babaya itaatsizlik, akrabalık ve sıla-i rahmi kesmek gibi işlediğiniz fiilin çirkinliğinden habersiz cahiller idiniz.' Bu, günah cehaleti yahut gençlik toyluğu ve tecrübesizlikti. Sanki Yûsuf güler yüzü ve tebessümüyle onlara cevabı telkin etmiş ve onun Yûsuf olduğuna dair kuvvetli kanaate onları yaklaştırmıştı.
فخاطبوه مستفهمين استفهام تقرير وتثبّت ومعرفة: أَإِنَّكَ لَأَنْتَ يُوسُفُ فقد عرفوه بعلامات كانت فيه. فقال على الفور: أنا يوسف المظلوم العاجز الذي نصرني الله، وحفظني، وصيّرني إلى ما ترون، وهذا أخي بنيامين الذي فرّقتم بيني وبينه، فكان مظلوما أيضا كما كنت، ثم صار منعما عليه من قبل الله تعالى، كما ترون. قد أنعم الله علينا بالاجتماع، بعد الفرقة وبعد طول المدة، وأعزّنا في الدنيا والآخرة، إنه من يتق الله في ترك المعصية، ويصبر على المحن التي يتعرّض لها كالرّمي في البئر والسجن، فإن الله لا يضيع أجر من أحسن عملا في الدنيا والآخرة. وهذه شهادة من الله ﷿ بأن يوسف من المتقين الصابرين المحسنين.
Bunun üzerine kesinleştirme, ikrar ettirme ve tanıma maksadıyla sorarak ona hitap ettiler: 'Yoksa sen, gerçekten sen Yûsuf musun?' Zira onda bulunan birtakım alametlerden onu tanımışlardı. Yûsuf derhal şöyle dedi: 'Allah'ın yardım ettiği, koruduğu ve gördüğünüz bu makama eriştirdiği o mazlum ve çaresiz Yûsuf benim. Bu da aramızda ayrılık oluşturduğunuz kardeşim Bünyamin'dir. O da tıpkı benim gibi mazlumdu; ardından gördüğünüz gibi Allah Teâlâ tarafından nimete kavuşturuldu. Uzun bir ayrılık ve mesafeden sonra Allah bizi kavuşturarak lütufta bulundu, dünyada ve ahirette bizi aziz kıldı. Şüphesiz kim günahı terk ederek Allah'tan sakınır ve kuyuya atılmak yahut zindana düşmek gibi maruz kaldığı imtihanlara sabrederse, muhakkak ki Allah dünyada ve ahirette güzel amelde bulunanların ecrini zayi etmez.' Bu, Yûsuf'un takva sahibi, sabırlı ve ihsan ehli kimselerden olduğuna dair Yüce Allah'tan bir şahitliktir.
أجابوه إعلانا للحق واعترافا له بالفضل: والله لقد فضّلك الله علينا، وآثرك بالعلم والحلم والخلق، والسلطان والسعة، والنّبوة والرّسالة، وإن كنا مخطئين مذنبين في حقّك، فقال يوسف بعد هذا الاعتذار والتوبة، معلنا الصفح والعفو عنهم: لا لوم ولا تعيير ولا توبيخ أو تأنيب لأحد منكم فيما صنعتم، يغفر الله لكم ذنوبكم وظلمكم، وهو أرحم الراحمين لمن تاب إليه وأناب إلى طاعته. وهذا مثل عال في العفو الجميل والصفح الكريم، فعل نبينا ﵊ مثله مع أهل مكة بعد فتحها، مستشهدا بقول يوسف نفسه.
Hakkı ilan etmek ve onun üstünlüğünü itiraf etmek üzere şöyle cevap verdiler: 'Allah'a yemin olsun ki, Allah ilim, hilim, ahlak, iktidar, bolluk, peygamberlik ve risaletle seni gerçekten bizden üstün kılmıştır. Doğrusu biz senin hakkına girmekle suçlu ve günahkar kimselerdik.' Bu özür ve tövbeden sonra Yûsuf af ve müsamahasını ilan ederek şöyle dedi: 'Bugün yaptıklarınızdan ötürü hiçbirinize kınama, ayıplama, azarlama yahut başa kakma yoktur. Allah günahlarınızı ve zulmünüzü bağışlasın. O, Kendisine tövbe eden ve itaate yönelen kimseler için merhametlilerin en merhametlisidir.' Bu, güzel af ve asil bağışlamanın yüce bir örneğidir; Peygamberimiz (aleyhisselâm) da Mekke'nin fethinden sonra bizzat Yûsuf'un bu sözünü delil getirerek Mekke halkına aynısını yapmıştır.
ثم جاءت معجزة القميص، قال يوسف لإخوته: اذهبوا بقميصي هذا، فألقوه على
Sonra gömlek mucizesi geldi. Yûsuf kardeşlerine şöyle dedi: 'Bu gömleğimi götürün de onu babamın yüzüne
وجه أبي، يعد بصره إليه بعد أن عمي بسبب شدة الحزن، وأتوني بجميع أهليكم من الرجال والنّساء والأولاد، وكانوا سبعين رجلا وامرأة وولدا. وكان هذا كله بوحي وإعلام من الله ﵎. ويروى أن هذا القميص كان لإبراهيم ﵇، حين كساه الله إياه بعد خروجه من النار.
sürün; aşırı üzüntü sebebiyle kör olan gözü tekrar açılıp görsün. Erkek, kadın ve çocuk olmak üzere bütün ailenizi bana getirin.' Onlar erkek, kadın ve çocuk toplam yetmiş kişi idiler. Bütün bunlar Yüce Allah'ın vahyi ve bildirmesiyle gerçekleşiyordu. Rivayet edildiğine göre bu gömlek, ateşten çıktığında Allah'ın İbrahim (aleyhisselâm)'a giydirdiği gömlekti.
معجزة القميص
Gömlek Mucizesi
يختلف أفق النّبوة غير المعتاد عن الأحوال المعروفة المعتادة للناس، فإن في النّبوة أعمالا خارقة للعادة، تسمى معجزات، وكانت معجزة قميص يوسف من أبهر المعجزات النّبوية في تاريخ الرّسل، وكان الخبر العجيب من يعقوب ﵇ أنه يشمّ ريح يوسف ابنه المفقود من زمان طويل. وتحقّقت نبوءة يوسف وأبيه يعقوب، وتمت الفرحة الغامرة باكتشاف وجود يوسف ﵇، وأنه ما زال حيّا، وأنه ذو مكانة وسلطان، وعمت البهجة والسرور أرض مصر وفلسطين معا، وكان البشير المبشر بهذا هو الابن الأكبر ليعقوب، وهو يهوذا الذي اعتصم بمصر، والذي كان قد جاء بقميص الدم. وصف القرآن المجيد هذه المعجزة في قوله سبحانه:
Peygamberliğin alışılmışın dışındaki ufku, insanların bildiği mutad hallerden farklıdır; zira peygamberlikte 'mucize' adı verilen harikulade haller vardır. Yûsuf'un gömleği mucizesi de elçilerin tarihindeki en göz kamaştırıcı nebevi mucizelerdendi. Yakûb (aleyhisselâm)'dan gelen şaşırtıcı haber ise uzun zamandır kayıp olan oğlu Yûsuf'un kokusunu almasıydı. Yûsuf'un ve babası Yakûb'un peygamberliği tahakkuk etti; Yûsuf (aleyhisselâm)'ın varlığının keşfedilmesi, hala hayatta oluşu ve makam-iktidar sahibi bulunmasıyla tarifsiz bir sevinç yaşandı; neşe ve mutluluk Mısır ile Filistin topraklarını birlikte sardı. Bu müjdeyi getiren müjdeci ise Yakûb'un Mısır'da kalan ve daha önce kanlı gömleği getirmiş olan büyük oğlu Yehûdâ idi. Yüce Kur'an bu mucizeyi şu ayet-i kerimelerinde tasvir etmiştir:
[سورة يوسف (١٢) : الآيات ٩٤ الى ٩٨]
[Yûsuf Suresi (12), Ayetler 94-98]
وَلَمَّا فَصَلَتِ الْعِيرُ قالَ أَبُوهُمْ إِنِّي لَأَجِدُ رِيحَ يُوسُفَ لَوْلا أَنْ تُفَنِّدُونِ (٩٤) قالُوا تَاللَّهِ إِنَّكَ لَفِي ضَلالِكَ الْقَدِيمِ (٩٥) فَلَمَّا أَنْ جاءَ الْبَشِيرُ أَلْقاهُ عَلى وَجْهِهِ فَارْتَدَّ بَصِيراً قالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكُمْ إِنِّي أَعْلَمُ مِنَ اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ (٩٦) قالُوا يا أَبانَا اسْتَغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا إِنَّا كُنَّا خاطِئِينَ (٩٧) قالَ سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبِّي إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ (٩٨)
{ وَلَمَّا فَصَلَتِ الْعِيرُ قالَ أَبُوهُمْ إِنِّي لَأَجِدُ رِيحَ يُوسُفَ لَوْلا أَنْ تُفَنِّدُونِ (٩٤) قالُوا تَاللَّهِ إِنَّكَ لَفِي ضَلالِكَ الْقَدِيمِ (٩٥) فَلَمَّا أَنْ جاءَ الْبَشِيرُ أَلْقاهُ عَلى وَجْهِهِ فَارْتَدَّ بَصِيراً قالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكُمْ إِنِّي أَعْلَمُ مِنَ اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ (٩٦) قالُوا يا أَبانَا اسْتَغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا إِنَّا كُنَّا خاطِئِينَ (٩٧) قالَ سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبِّي إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ (٩٨) } “Kervan [Mısır'dan] ayrılınca babaları: 'Eğer bana bunak demezseniz, doğrusu ben Yûsuf'un kokusunu alıyorum!' dedi. (94) Dediler ki: 'Allah'a yemin olsun ki sen hala eski şaşkınlığındasın.' (95) Müjdeci gelip de gömleği [Yakûb'un] yüzüne sürünce, gözleri hemen açılıverdi. [Yakûb]: 'Ben size Allah katından sizin bilmediğiniz şeyleri biliyorum dememiş miydim?' dedi. (96) Dediler ki: 'Ey babamız! Bizim için günahlarımızın bağışlanmasını dile; doğrusu biz günahkarlardan idik.' (97) [Yakûb]: 'Rabbimden sizin için bağışlanma dileyeceğim; şüphesiz O, çok bağışlayandır, çok merhamet edendir' dedi. (98)”
أحسّ يعقوب ﵇ برائحة يوسف ابنه الحبيب، وأشعره الله به، حين أقبل به إليه ابنه الأكبر يهوذا من مسيرة ثلاثة أيام أو ثمانية، إذ حملته إليه ريح الصّبا، فلما خرجت إبل أولاده من مصر، وانفصلوا عنها، قال يعقوب- وهو النّبي الرسول الصادق- لأهله: إني لأشمّ رائحة يوسف وقميصه، لولا أن تنسبوني إلى الفند (أي الخرف وضعف العقل) والكبر.
Büyük oğlu Yehûdâ, üç yahut sekiz günlük mesafeden gömleği ona doğru getirirken saba rüzgarı o kokuyu kendisine ulaştırdığında, Yakûb (aleyhisselâm) sevgili oğlu Yûsuf'un kokusunu hissetti ve Allah bunu ona duyurdu. Evlatlarının develeri Mısır'dan çıkıp oradan ayrılınca, dosdoğru peygamber ve resul olan Yakûb ailesine şöyle dedi: 'Eğer beni fenede (yani bunaklığa, akıl zayıflığına) ve ihtiyarlığa nispet etmeyecek olsaydınız [derdim ki]: Doğrusu ben Yûsuf'un ve gömleğinin kokusunu alıyorum.'
أخرج عبد الرزاق عن ابن عباس قال: لما خرجت العير، هاجت ريح، فجاءت يعقوب بريح قميص يوسف، فقال: إِنِّي لَأَجِدُ رِيحَ يُوسُفَ لَوْلا أَنْ تُفَنِّدُونِ فوجد ريحه من مسيرة ثمانية أيام. قال الإمام فخر الدين الرازي: والتحقيق أن يقال:
Abdurrezzâk'ın İbn Abbas'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Kervan yola çıkınca bir rüzgar esti ve Yakûb'a Yûsuf'un gömleğinin kokusunu getirdi. Bunun üzerine Yakûb: { إِنِّي لَأَجِدُ رِيحَ يُوسُفَ لَوْلا أَنْ تُفَنِّدُونِ } “Eğer bana bunak demezseniz, doğrusu ben Yûsuf'un kokusunu alıyorum!” dedi ve sekiz günlük mesafeden onun kokusunu aldı. İmam Fahreddin er-Râzî şöyle demiştir: Tahkik ehlinin söylemesi gereken şudur:
إنه تعالى أوصل تلك الرائحة إليه على سبيل إظهار المعجزات لأن وصول الرائحة من هذه المسافة البعيدة أمر مناقض للعادة، فيكون معجزة ليعقوب ﵇ على الأظهر أو الأقرب.
Yüce Allah, mucizelerin açığa çıkması kabilinden o kokuyu ona ulaştırmıştır. Çünkü bu denli uzak bir mesafeden kokunun ulaşması adete aykırı bir durumdur; dolayısıyla en zahir yahut en yakın görüşe göre bu, Yakûb (aleyhisselâm) için bir mucize olur.
وهذا هو الراجح بتقدير الله وإرادته وقدرته حيث يطلع أنبياءه على عجائب الأمور على سبيل إظهار المعجزات على أيديهم.
Allah'ın takdiri, iradesi ve kudretiyle racih olan görüş de budur; zira O, peygamberlerinin ellerinde mucizeleri açığa çıkarmak üzere onları harika durumlara muttali kılar.
قال الحاضرون في مجلس يعقوب له: والله، إنك لفي ضلالك القديم أي حيرتك أو خطئك القديم الذي طال أمده، بظنّك أن يوسف حيّ يرزق، ويرجى لقاؤه.
Yakûb'un meclisinde bulunanlar ona: 'Allah'a yemin olsun ki sen hala eski dalaletindesin' dediler; yani Yûsuf'un hayatta olup rızıklandırıldığını ve ona kavuşulmasının umulduğunu zannetmek suretiyle uzun süredir içinde bulunduğun o eski şaşkınlığında yahut hatandasın.
وليس هو بالضّلال الذي هو في العرف ضدّ الرشاد لأن ذلك من الجفاء الذي لا يسوغ لهم مواجهته به. وكان حزن يعقوب قد تجدّد بقصة بنيامين، فلذلك يقال له:
Bu, örfte doğru yolun (rüşdün) zıddı olan [dini] dalalet değildir; zira böyle bir şey, peygamberin yüzüne karşı söylemelerinin caiz olmadığı bir kabalık olurdu. Bünyamin kıssası ile Yakûb'un hüznü yenilenmişti; bundan dolayı ona:
ذو الحزنين.
'İki hüzün sahibi' denilmektedir.
فلما أن جاء البشير المبشّر، وهو يهوذا، يحمل قميص يوسف، مبشّرا له ببقائه حيّا، هو وأخوه بنيامين، ألقاه على وجه يعقوب، فانقلب فورا بصيرا كما كان، من شدّة الفرح. وتلك معجزة أخرى، وقال يعقوب حينئذ لمن حوله: ألم أقل لكم يا
Müjdeci olan Yehûdâ, Yûsuf'un gömleğini taşıyarak ve kardeşi Bünyamin ile birlikte hayatta olduğunu müjdeleyerek gelince, gömleği Yakûb'un yüzüne sürdü; aşırı sevinçten dolayı gözleri anında eskisi gibi görür hale geldi. Bu da bir başka mucizedir. Yakûb o vakit etrafındakilere şöyle dedi: 'Ey
أولادي، إني أعلم من الله أشياء لا تعلمونها. ألم أقل لكم حين ذهبتم إلى مصر:
oğullarım! Ben size Allah katından sizin bilmediğiniz şeyleri biliyorum dememiş miydim? Mısır'a gittiğiniz vakit size:
ابحثوا عن يوسف، ولا تيأسوا من روح الله ورحمته، وإني لأعلم يقينا أن الله تعالى سيردّ يوسف إلي.
'Yûsuf'u araştırın, Allah'ın rahmetinden ümit kesmeyin, zira ben kesin bir şekilde biliyorum ki Allah Teâlâ Yûsuf'u bana geri döndürecektir' dememiş miydim?'
وحين ذاك قال الأولاد لأبيهم يعقوب مترفّقين معتذرين: اسْتَغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا أي اطلب من الله أن يغفر لنا ذنوبنا، فإنا كنا مذنبين عاصين، وقد تبنا وندمنا على ما فعلنا معك ومع أخوينا: يوسف وبنيامين.
O esnada oğulları yumuşak bir dille özür dileyerek babaları Yakûb'a: { اسْتَغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا } “Bizim için günahlarımızın bağışlanmasını dile” yani bizim günahlarımızı bağışlamasını Allah'tan iste. Zira bizler günahkar, isyankar kimselerdik; sana ve iki kardeşimiz Yûsuf ile Bünyamin'e yaptıklarımızdan ötürü tövbe ettik ve pişman olduk dediler.
روي أن يوسف ﵇ لما غفر لإخوته، وتحقّقوا أيضا أن والدهم يعقوب يغفر لهم، قال بعضهم لبعض: ما يغني عنا هذا، إن لم يغفر الله لنا، فطلبوا حينئذ من يعقوب أن يطلب لهم المغفرة من الله تعالى، واعترفوا بالخطإ.
Rivayet edildiğine göre Yûsuf (aleyhisselâm) kardeşlerini bağışlayıp onlar da babaları Yakûb'un kendilerini bağışladığını kesin olarak anlayınca birbirlerine: 'Allah bizi bağışlamadıktan sonra bunun bize ne faydası olur?' dediler ve o vakit Yakûb'dan Allah Teâlâ'nın kendilerini bağışlamasını talep etmesini istediler ve hatalarını itiraf ettiler.
فقال لهم يعقوب: سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبِّي أي في المستقبل القريب، في وقت السّحر آخر الليل، لأنّ ربي غفور ستّار للذنوب، رحيم بالعباد. وهذا الوقت- وقت السّحر- هو وقت يجاب فيه الدعاء، لقوله تعالى: وَالْمُسْتَغْفِرِينَ بِالْأَسْحارِ [آل عمران:
Bunun üzerine Yakûb onlara: { سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبِّي } “Rabbimden sizin için bağışlanma dileyeceğim” yani yakın gelecekte, gecenin sonundaki seher vaktinde dileyeceğim; zira Rabbim günahları çokça bağışlayan, örten ve kullarına pek merhamet edendir dedi. Bu vakit -seher vakti- Yüce Allah'ın: { وَالْمُسْتَغْفِرِينَ بِالْأَسْحارِ } “...seherlerde bağışlanma dileyenler...” [Âl-i İmrân:
٣/ ١٧] .
3/17] buyruğu sebebiyle duaların kabul edildiği bir vakittir.
وأخرج البخاري ومسلم وأبو داود والترمذي وابن ماجه والدارمي والموطأ والإمام أحمد (أي الجماعة ما عدا النّسائي) عن النّبي ﷺ قال: «ينزل ربّنا كل ليلة إذا كان الثلث الآخر- أي من الليل- إلى سماء الدنيا، فيقول: من يدعوني فأستجيب له، من يستغفرني فأغفر له؟» .
Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî, İbn Mâce, Dârimî, el-Muvatta ve İmam Ahmed (yani Nesâî dışındaki cemaat), Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem)'in şöyle buyurduğunu rivayet etmiştir: «Rabbimiz her gece, gecenin son üçte biri kaldığında dünya semasına nüzul eder ve şöyle buyurur: Bana dua eden var mı, ona icabet edeyim? Benden bağışlanma dileyen var mı, onu bağışlayayım?»
وروى ابن عباس- فيما أخرجه ابن جرير وأبو الشيخ- عن النّبي ﷺ قال: «أخّرهم يعقوب، حتى تأتي ليلة الجمعة» .
İbn Abbas -İbn Cerîr ve Ebû'ş-Şeyh'in tahric ettiği rivayette- Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem)'in şöyle buyurduğunu rivayet etmiştir: «Yakûb, cuma gecesi gelene kadar onları erteledi.»
والتوفيق بين الرّأيين: أنه أخّرهم لسحر ليلة الجمعة، ووافق ذلك ليلة عاشوراء، وهو رأي أكثر المفسّرين.
İki görüşün arasını telif etmek şöyledir: O, cuma gecesinin seher vaktine kadar ertelemiştir ve bu da aşure gecesine denk gelmiştir; müfessirlerin çoğunun görüşü budur.
اللقاء المبارك لأسرة يعقوب كلها
Bütün Yakûb Ailesinin Mübarek Buluşması
كانت قصة يوسف ﵇ مع أبيه وإخوته من العجائب، وتمت فصولها ومشاهدها على مدى طويل، لتعليم الناس وإرشادهم إلى ضرورة التصديق أولا بأخبار الأنبياء الذين يخبرون عن الله بالوحي، وإلى لزوم الاعتصام بالإيمان بالله ﷿، وبالصبر الجميل على الأحداث، وإلى تفويض الأمر لله تعالى دون تعجيل بالثأر أو الانتقام أو اقتراف الخطأ والذنب، كما حدث من إخوة يوسف. وأدّت فصول هذه القصة إلى الهدف المرجى، وهو لقاء الأسرة اليعقوبية لقاء كريما مباركا فيه، وذلك في المرة الرابعة من رحلات أولاد يعقوب إلى مصر، وتم في هذا اللقاء تأويل رؤيا يوسف من قبل بسجود أحد عشر كوكبا له، وهم أهله وإخوته، قال الله تعالى موضحا هذا التأويل وذلك اللقاء العظيم:
Yûsuf (aleyhisselâm)'ın babası ve kardeşleriyle olan kıssası harikulade olaylardandı; insanlara öncelikle vahiy yoluyla Allah'tan haber veren peygamberlerin haberlerini tasdik etmenin lüzumunu, Yüce Allah'a imana ve olaylar karşısında güzel bir sabır göstermeye sarılmanın gerekliliğini, Yûsuf'un kardeşlerinin yaptığı gibi intikam almakta, misillemede bulunmakta yahut hata ve günah işlemekte acele etmeksizin işi Allah Teâlâ'ya havale etmeyi öğretmek ve rehberlik etmek maksadıyla bölümleri ve sahneleri uzun bir süreçte tamamlandı. Bu kıssanın sahneleri, Yakûb'un oğullarının Mısır'a dördüncü seyahatinde, umulan hedefe yani Yakûb ailesinin mübarek ve şerefli bir şekilde buluşmasına ulaştırdı. Bu buluşmada, ailesi ve kardeşleri olan on bir yıldızın kendisine secde etmesiyle Yûsuf'un daha önceki rüyasının tevili gerçekleşti. Yüce Allah bu tevili ve o muazzam buluşmayı açıklayarak şöyle buyurmaktadır:
[سورة يوسف (١٢) : الآيات ٩٩ الى ١٠٠]
[Yûsuf Suresi (12), Ayetler 99-100]
فَلَمَّا دَخَلُوا عَلى يُوسُفَ آوى إِلَيْهِ أَبَوَيْهِ وَقالَ ادْخُلُوا مِصْرَ إِنْ شاءَ اللَّهُ آمِنِينَ (٩٩) وَرَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ وَخَرُّوا لَهُ سُجَّداً وَقالَ يا أَبَتِ هذا تَأْوِيلُ رُءْيايَ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَعَلَها رَبِّي حَقًّا وَقَدْ أَحْسَنَ بِي إِذْ أَخْرَجَنِي مِنَ السِّجْنِ وَجاءَ بِكُمْ مِنَ الْبَدْوِ مِنْ بَعْدِ أَنْ نَزَغَ الشَّيْطانُ بَيْنِي وَبَيْنَ إِخْوَتِي إِنَّ رَبِّي لَطِيفٌ لِما يَشاءُ إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ (١٠٠)
{ فَلَمَّا دَخَلُوا عَلى يُوسُفَ آوى إِلَيْهِ أَبَوَيْهِ وَقالَ ادْخُلُوا مِصْرَ إِنْ شاءَ اللَّهُ آمِنِينَ (٩٩) وَرَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ وَخَرُّوا لَهُ سُجَّداً وَقالَ يا أَبَتِ هذا تَأْوِيلُ رُءْيايَ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَعَلَها رَبِّي حَقًّا وَقَدْ أَحْسَنَ بِي إِذْ أَخْرَجَنِي مِنَ السِّجْنِ وَجاءَ بِكُمْ مِنَ الْبَدْوِ مِنْ بَعْدِ أَنْ نَزَغَ الشَّيْطانُ بَيْنِي وَبَيْنَ إِخْوَتِي إِنَّ رَبِّي لَطِيفٌ لِما يَشاءُ إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ (١٠٠) } “Yûsuf'un yanına girdiklerinde, anne-babasını bağrına bastı ve: 'Allah'ın izniyle güven içinde Mısır'a girin' dedi. (99) Anne-babasını tahtın üstüne çıkardı; hepsi ona [saygıyla] secdeye kapandılar. [Yûsuf]: 'Babacığım! İşte bu, daha önceki rüyamın tevilidir; Rabbim onu gerçekleştirdi. Doğrusu beni zindandan çıkarmakla ve şeytan benimle kardeşlerimin arasını bozduktan sonra sizi çölden getirmekle bana büyük lütufta bulundu. Şüphesiz Rabbim dilediği şeye karşı pek lütufkârdır. Şüphesiz O, her şeyi hakkıyla bilendir, hikmet sahibidir' dedi. (100)”
بعد أن طلب يوسف ﵇ من إخوته أن يأتوه بأهله أجمعين، فرحلوا من بلاد كنعان- فلسطين- إلى مصر، للإقامة معه فيها، فحضر يعقوب أبوه وخالته وإخوته وأسرهم، فلما أخبر يوسف ﵇ باقترابهم من أرض مصر، خرج لتلقّيهم ومعه الأمراء وأكابر الناس، فلما دخلوا على يوسف في أبهة الملك
Yûsuf aleyhisselâm kardeşlerinden bütün aile fertlerini kendisine getirmelerini istedikten sonra, onunla birlikte orada ikamet etmek üzere Kenan diyarından -Filistin'den- Mısır'a göç ettiler. Babası Yakûb, teyzesi, kardeşleri ve onların aileleri geldiler. Yûsuf aleyhisselâm'a onların Mısır topraklarına yaklaştıkları haber verilince, beraberindeki emirler ve halkın ileri gelenleriyle birlikte onları karşılamak üzere çıktı. Saltanat ve mülkün ihtişamı içinde Yûsuf'un huzuruna girdiklerinde
والسلطان، ضمّ إليه أبويه وعانقهما، على ما رجح ابن جرير، أو أباه وخالته لأن أمه كانت قد ماتت، فتزوج يعقوب بهذه الخالة.
İbn Cerîr'in tercih ettiği görüşe göre anne-babasını, yahut annesi vefat etmiş olup Yakûb da bu teyze ile evlendiği için babasını ve teyzesini bağrına basıp kucakladı.
وقال يوسف لأسرته جميعا: ادْخُلُوا مِصْرَ إِنْ شاءَ اللَّهُ آمِنِينَ أي تمكّنوا واسكنوا واستقرّوا في بلاد مصر، بمشيئة الله، آمنين على أنفسكم وأموالكم وأهليكم، لا خوف عليكم ولا أنتم تحزنون.
Yûsuf bütün ailesine: { ادْخُلُوا مِصْرَ إِنْ شاءَ اللَّهُ آمِنِينَ } “Allah'ın izniyle güven içinde Mısır'a girin” dedi; yani Allah'ın dilemesiyle canlarınız, mallarınız ve aileleriniz konusunda emniyet içinde olarak Mısır ülkesine yerleşin, iskân edin ve karargâh kılın; size hiçbir korku yoktur ve siz mahzun da olmayacaksınız.
ورفع يوسف أبويه على سرير ملكه، بأن أجلسهما معه، تكريما لهما، وسجد له الإخوة الأحد عشر والأبوان سجود تحية وإكرام له، لا سجود عبادة وتقديس، وكان سجود الانحناء هو تحية الملوك والعظماء في زمنهم.
Yûsuf, anne ve babasını onlara hürmeten kendi hükümdarlık tahtına çıkarıp yanına oturttu. On bir kardeş ile anne ve babası, ona ibadet ve takdis secdesi olarak değil, bir selamlama ve ikram secdesi olarak secdeye kapandılar. Eğilerek yapılan secde, onların döneminde hükümdarların ve büyüklerin selamlanma şekliydi.
وبعد هذه التحية قال يوسف: يا أَبَتِ هذا تَأْوِيلُ رُءْيايَ مِنْ قَبْلُ أي إن هذا السجود هو تأويل رؤياي القديمة حال صغري، وهي: إِنِّي رَأَيْتُ أَحَدَ عَشَرَ كَوْكَباً وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ رَأَيْتُهُمْ لِي ساجِدِينَ [يوسف: ١٢/ ٤] . وتأويل رؤياي: ما آل إليه الأمر.
Bu selamlamanın ardından Yûsuf: { يا أَبَتِ هذا تَأْوِيلُ رُءْيايَ مِنْ قَبْلُ } “Babacığım! İşte bu, daha önceki rüyamın tevilidir” dedi; yani bu secde, küçüklüğümde gördüğüm { إِنِّي رَأَيْتُ أَحَدَ عَشَرَ كَوْكَباً وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ رَأَيْتُهُمْ لِي ساجِدِينَ } “Gerçekten ben [rüyada] on bir yıldızı, güneşi ve ayı gördüm; onları bana secde ederlerken gördüm” [Yûsuf: 12/ 4] şeklindeki eski rüyamın gerçekleşmesidir. Rüyamın tevili, işin vardığı son noktadır.
إن تلك الرؤيا العجيبة الغريبة، أصبحت حقيقة واقعة، وصحيحة صدقا فإن رؤيا الأنبياء حقّ ثابت، فكما أن رؤيا إبراهيم ذبح ولده إسماعيل، صارت سببا لوجوب ذلك الذبح عليه في اليقظة والواقع، فكذلك صارت هذه الرؤيا ليوسف سببا لوجوب ذلك السجود: سجود التّحية.
O şaşırtıcı ve harikulade rüya, vuku bulmuş bir hakikat ve dosdoğru bir gerçek haline geldi; zira peygamberlerin rüyası sabit bir haktır. Nitekim İbrâhim'in oğlu İsmâil'i kurban ettiğine dair gördüğü rüya uyanıkken ve fiilen o kurban etmenin kendisine vacip olmasına sebep olduğu gibi, Yûsuf'un bu rüyası da bu secdenin -yani selamlama secdesinin- tahakkuk etmesine bir sebep olmuştur.
وأضاف يوسف قائلا: وقد أحسن الله تعالى إلي وأفاض علي من نعمه وأفضاله، وعبّر بقوله: وَقَدْ أَحْسَنَ بِي أي أوقع وناط إحسانه بي، إذ أطلق سراحي من السجن، ورزقني الملك، وجاء بكم من البادية، وكانوا أهل بادية وماشية وشظف عيش، فنقلكم من الشقاوة إلى النعمة، ومن البادية لسكون الحاضرة والمدينة ذات الترف والسعة والرفاه.
Yûsuf sözlerine devam ederek şöyle dedi: Yüce Allah bana ihsanda bulundu, nimetlerini ve lütuflarını üzerime yağdırdı. Bunu { وَقَدْ أَحْسَنَ بِي } “[Rabbim] bana gerçekten lütufta bulundu” sözüyle ifade etti; yani beni zindandan salıverip hükümdarlık rızkı vermekle ve sizi çölden getirmekle ihsanını bana tahsis edip ulaştırdı. Onlar çöl, davar ve geçim darlığı ehli kimselerdi; Allah onları meşakkatten nimete, çölden bolluk, genişlik ve refah dolu yerleşik hayata ve şehre nakletti.
ولم يذكر يوسف قصة إخراجه من البئر، تكريما لإخوته، وحفظا لحيائهم،
Yûsuf, kardeşlerine ikramda bulunmak ve onların mahcubiyetini korumak için kuyudan çıkarılma kıssasını anmadı.
وحدث كل هذا من بعد أن نزغ الشيطان بيني وبين إخوتي، أي فعل فعلا أفسد به، وأغوى وأساء العلاقة بيني وبين إخوتي، ونسب النّزغ للشيطان لأنه سبب الإفساد.
Bütün bunlar, şeytan benimle kardeşlerimin arasını ifsat ettikten sonra gerçekleşti; yani o, aramızı bozan, ayartan ve kardeşlerimle ilişkimi kötüleştiren bir fiil işledi. Bozgunculuğun sebebi olduğu için kışkırtma ve fitne eylemini (nezğ) şeytana nispet etti.
وإنما ذكر يوسف هذا القدر من أمر إخوته ليبيّن حسن موقع النّعم لأن النعمة إذا جاءت إثر شدة وبلاء، فهي أحسن موقعا. وأما نزغ الشيطان فهو حقيقة واقعة
Yûsuf, nimetlerin değer ve konumunun güzelliğini açıklamak için kardeşlerinin durumundan sadece bu kadarcık bahsetti; zira nimet bir sıkıntı ve belanın ardından geldiğinde değeri çok daha güzel olur. Şeytanın fitne ve kışkırtmasına gelince, o vaki bir hakikattir.
لقول النّبي ﷺ فيما يرويه البخاري عن أبي هريرة-: «لا يشير أحدكم على أخيه بالسلاح، فإنه لا يدري، لعل الشيطان ينزع في يده، فيقع في حفرة من النار» .
Nitekim Buhârî'nin Ebû Hüreyre'den rivayet ettiğine göre Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Hiçbiriniz kardeşine silahla işaret etmesin; çünkü o bilmez, belki de şeytan elini dürter [veya saptırır] da cehennemden bir çukura yuvarlanıverir.”
والمعنى: يرمي به في يده ويحقق ضربته. ومن رواه «ينزغ» فمعناه الإغراء، أي يزيّن له الشيطان تحقيق الضربة.
Anlamı şudur: [Şeytan] elindekini fırlattırır ve vuruşunu hedefe ulaştırır. Bunu “yenzegu” (ينزغ) şeklinde rivayet edenlere göre ise anlamı kışkırtmaktır; yani şeytan ona o darbeyi gerçekleştirmeyi süslü gösterir.
ثم قال يوسف: إِنَّ رَبِّي لَطِيفٌ لِما يَشاءُ إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ أي إن الله إذا أراد أمرا، قيّض له أسبابا، وقدّره ويسّره، إنه هو العليم بمصالح عباده، الحكيم في أقواله وأفعاله، وقضائه وقدره، وما يختاره ويريده.
Sonra Yûsuf şöyle dedi: { إِنَّ رَبِّي لَطِيفٌ لِما يَشاءُ إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ } “Şüphesiz Rabbim dilediği şeye karşı pek lütufkârdır. Şüphesiz O, her şeyi hakkıyla bilendir, hikmet sahibidir.” Yani Allah bir işi murat ettiğinde, onun için sebepler hazırlar, onu takdir edip kolaylaştırır. Şüphesiz O, kullarının maslahatlarını hakkıyla bilendir; sözlerinde, fiillerinde, kaza ve kaderinde, seçip dilediği şeylerde hikmet sahibidir.
نهاية قصة يوسف والعبرة منها
Yûsuf Kıssasının Sonu ve Ondan Alınacak İbret
تضمنت قصة يوسف ﵇ مجموعة من المبادئ الاعتقادية والأخلاقية والدينية، كوّنت همزة وصل وجسور التقاء بين رسالة يوسف ورسالة النّبي محمد ﷺ، أساسها شكر النعمة لخالق الأرض والسماء، ومبناها الإيمان بالغيب، وفيها براهين لإثبات وجود الله تعالى وتوحيده تقوم على أساس التّفكر والتأمل في آيات الله الكونية، وتتضمن وصف أكثر الناس بعدم الإيمان، وتهديدهم بإتيان العذاب أو مجيء القيامة، مما يجعل دعوة خاتم الأنبياء تقوم على هذه الأسس القديمة القويمة، وعلى الإقناع والعقل والتبصّر في الأمور، وإثبات توحيد الله، ورفض الشّرك والوثنية. وصف الله تعالى هذه الجسور بين رسالات الأنبياء بقوله تعالى:
Yûsuf (aleyhisselâm)'ın kıssası; Yûsuf'un risaleti ile Hz. Peygamber Muhammed (sallallâhu aleyhi ve sellem)'in risaleti arasında bir bağ ve buluşma köprüleri oluşturan inanç, ahlak ve din ilkelerinden bir manzume içermiştir. Bunun esası yerin ve göğün yaratıcısına şükretmek, temeli ise gayba imandır. Bu kıssada, Allah'ın kevni ayetleri üzerinde tefekkür ve tedebbür esasına dayalı olarak Yüce Allah'ın varlığını ve birliğini ispat eden deliller yer alır. Ayrıca insanların çoğunu imansızlıkla nitelemeyi, onları azabın veya kıyametin gelmesiyle tehdit etmeyi de ihtiva eder; bu da peygamberlerin sonuncusunun davetini bu köklü ve dosdoğru temellere, iknaya, akla, işleri basiretle kavramaya, Allah'ın birliğini ispat etmeye, şirki ve putperestliği reddetmeye dayandırır. Yüce Allah peygamberlerin risaletleri arasındaki bu köprüleri şu buyruğuyla nitelemiştir:
[سورة يوسف (١٢) : الآيات ١٠١ الى ١٠٨]
[Yûsuf Suresi (12), Ayetler 101-108]
رَبِّ قَدْ آتَيْتَنِي مِنَ الْمُلْكِ وَعَلَّمْتَنِي مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحادِيثِ فاطِرَ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ أَنْتَ وَلِيِّي فِي الدُّنْيا وَالْآخِرَةِ تَوَفَّنِي مُسْلِماً وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ (١٠١) ذلِكَ مِنْ أَنْباءِ الْغَيْبِ نُوحِيهِ إِلَيْكَ وَما كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ أَجْمَعُوا أَمْرَهُمْ وَهُمْ يَمْكُرُونَ (١٠٢) وَما أَكْثَرُ النَّاسِ وَلَوْ حَرَصْتَ بِمُؤْمِنِينَ (١٠٣) وَما تَسْئَلُهُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ هُوَ إِلاَّ ذِكْرٌ لِلْعالَمِينَ (١٠٤) وَكَأَيِّنْ مِنْ آيَةٍ فِي السَّماواتِ وَالْأَرْضِ يَمُرُّونَ عَلَيْها وَهُمْ عَنْها مُعْرِضُونَ (١٠٥)
{ رَبِّ قَدْ آتَيْتَنِي مِنَ الْمُلْكِ وَعَلَّمْتَنِي مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحادِيثِ فاطِرَ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ أَنْتَ وَلِيِّي فِي الدُّنْيا وَالْآخِرَةِ تَوَفَّنِي مُسْلِماً وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ (١٠١) ذلِكَ مِنْ أَنْباءِ الْغَيْبِ نُوحِيهِ إِلَيْكَ وَما كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ أَجْمَعُوا أَمْرَهُمْ وَهُمْ يَمْكُرُونَ (١٠٢) وَما أَكْثَرُ النَّاسِ وَلَوْ حَرَصْتَ بِمُؤْمِنِينَ (١٠٣) وَما تَسْئَلُهُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ هُوَ إِلاَّ ذِكْرٌ لِلْعالَمِينَ (١٠٤) وَكَأَيِّنْ مِنْ آيَةٍ فِي السَّماواتِ وَالْأَرْضِ يَمُرُّونَ عَلَيْها وَهُمْ عَنْها مُعْرِضُونَ (١٠٥) } “Rabbim! Gerçekten bana mülkten [bir nasip] verdin ve bana sözlerin/olayların tevilinden öğrettin. Ey gökleri ve yeri yoktan var eden! Dünyada da ahirette de benim velim/sahibim sensin. Canımı müslüman olarak al ve beni salihler arasına kat! (101) İşte bu [anlatılanlar], sana vahyettiğimiz gayb haberlerindendir. Yoksa onlar [tuzak kurarak] işlerinde görüş birliğine varıp hile yaparlarken sen onların yanında değildin. (102) Sen ne kadar hırs göstersen de insanların çoğu inanacak değillerdir. (103) Hâlbuki sen buna karşılık onlardan bir ücret de istemiyorsun. O, bütün âlemler için sadece bir öğüttür. (104) Göklerde ve yerde nice ayetler [ibret ve deliller] vardır ki, onlar yüz çevirerek yanlarından gelip geçerler. (105)”
وَما يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُمْ بِاللَّهِ إِلاَّ وَهُمْ مُشْرِكُونَ (١٠٦) أَفَأَمِنُوا أَنْ تَأْتِيَهُمْ غاشِيَةٌ مِنْ عَذابِ اللَّهِ أَوْ تَأْتِيَهُمُ السَّاعَةُ بَغْتَةً وَهُمْ لا يَشْعُرُونَ (١٠٧) قُلْ هذِهِ سَبِيلِي أَدْعُوا إِلَى اللَّهِ عَلى بَصِيرَةٍ أَنَا وَمَنِ اتَّبَعَنِي وَسُبْحانَ اللَّهِ وَما أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ (١٠٨)
{ وَما يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُمْ بِاللَّهِ إِلاَّ وَهُمْ مُشْرِكُونَ (١٠٦) أَفَأَمِنُوا أَنْ تَأْتِيَهُمْ غاشِيَةٌ مِنْ عَذابِ اللَّهِ أَوْ تَأْتِيَهُمُ السَّاعَةُ بَغْتَةً وَهُمْ لا يَشْعُرُونَ (١٠٧) قُلْ هذِهِ سَبِيلِي أَدْعُوا إِلَى اللَّهِ عَلى بَصِيرَةٍ أَنَا وَمَنِ اتَّبَعَنِي وَسُبْحانَ اللَّهِ وَما أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ (١٠٨) } “Onların çoğu, Allah'a ancak ortak koşarak inanırlar. (106) Yoksa onlar, kendilerini kuşatacak bir Allah azabının gelmesinden veya hiç farkında değillerken kıyametin ansızın kopmasından güvende mi oldular? (107) De ki: 'İşte benim yolum budur; ben ve bana uyanlar basiretle Allah'a çağırırız. Allah'ı noksan sıfatlardan tenzih ederim ve ben ortak koşanlardan değilim.' (108)”
ختمت قصة يوسف بخاتمة مؤثرة تصلح عبرة للملوك والحكام، حيث جمع الله ليوسف بين الملك والسلطة، والنّبوة، وأنعم عليه بنعم كثيرة نقلته من السجن والبئر إلى عزّة الإدارة والحكم والسلطة في مصر، فبادر إلى شكر ربّه، بهذا الدعاء الجامع الذي سأل الله فيه أن يجزل له ثواب الآخرة كما أجزل له العطاء في الدنيا. فقال: يا ربّ، قد آتيتني ملك مصر، وعلّمتني بعض التأويلات للأحاديث وتعبير الرّؤيا، ومعرفة أسرار كلامك. يا ربّ يا فاطر السماوات والأرض (أي خالقهما ومبدعهما في أبدع نظام وأحكم ترتيب) أنت ناصري ومتولّي أمري في الدنيا والآخرة، توفّني مسلما خاضعا لك منقادا لأمرك، وألحقني بالصالحين من آبائي: إبراهيم وإسماعيل وإسحاق ويعقوب، فأنت الرحيم الكريم، القادر على كل شيء.
Yûsuf kıssası, krallar ve yöneticiler için ibret olmaya elverişli etkileyici bir sonla tamamlandı. Zira Allah, Yûsuf'a hükümdarlık ve iktidar ile peygamberliği bir arada vermiş; onu zindandan ve kuyudan Mısır'daki idare, hükümranlık ve otorite izzetine ulaştıran pek çok nimet bahşetmiştir. O da dünyada kendisine bolca ihsanda bulunduğu gibi ahiret sevabını da bolca vermesini Allah'tan niyaz ettiği bu kapsamlı dua ile Rabbine şükretmeye yöneldi ve şöyle dedi: “Ey Rabbim! Bana Mısır mülkünü verdin; bana sözlerin/olayların bazı tevilini, rüya tabirini ve kelamının sırlarını bilmeyi öğrettin. Ey gökleri ve yeri yoktan var eden Rabbim! (Yani onları en mükemmel nizam ve en sağlam tertip üzere yaratan ve icat eden!) Dünyada da ahirette de benim yardımcım ve işlerimi üstlenen sensin. Canımı sana boyun eğen ve emrine itaat eden bir müslüman olarak al ve beni atalarım İbrâhim, İsmâil, İshâk ve Yakûb gibi salihlerin arasına kat. Zira sen Rahimsin, Kerimsin ve her şeye kadirsin.”
ذلك الإيراد لقصة يوسف ﵇ وأخباره من أخبار الغيب التي أوحاها الله لنبيه محمد ﷺ، ولم يكن موجودا في وقت أحداثها، ولا مشاهدا لها، حين عزم
Yûsuf aleyhisselâm'ın kıssasının ve haberlerinin bu şekilde aktarılışı, Allah'ın peygamberi Muhammed'e sallallâhu aleyhi ve sellem vahyettiği gayb haberlerindendir. O, [kardeşleri] azmettikleri sırada bu olayların vaktinde mevcut olmadığı gibi onlara şahit de değildi.
إخوة يوسف على إلقائه في البئر، وهم يمكرون به، أي يدبّرون شيئا به وبأبيه، وإنما ذلك من تعليم الله تعالى له.
Yûsuf'un kardeşleri ona tuzak kurarlarken -yani onun ve babasının aleyhine bir iş çevirirlerken- onu kuyuya atmaya karar verdikleri zaman o olayların vaktinde ne mevcuttu ne de onlara şahitti. Bu ancak Yüce Allah'ın ona öğretmesiyledir.
علما بأنه ليس أكثر الناس بمصدّقين بدعوتك ورسالتك يا محمد، ولو كنت حريصا على إيمانهم، لتصميمهم على الكفر وعنادهم. وما تسأل منكري نبوّتك يا محمد على تبليغ الرسالة ونصحهم ودعوتهم إلى الخير والرّشد أجرا ولا عوضا، وإنما تفعل ذلك ابتغاء مرضاة الله وإفادة خلقه، فما عليهم بعد هذا البيان إلا قبول دعوتك، فإن هذا القرآن الذي أرسلك به ربّك هو محض تذكير وموعظة لكل العالمين من الجنّ والإنس.
Şunu bil ki ey Muhammed, sen onların inanmalarına ne kadar hırs göstersen de inkârdaki kararlılıkları ve inatları sebebiyle insanların çoğu senin davetini ve risaletini tasdik edecek değillerdir. Ey Muhammed, risaleti tebliğ etmen, onlara nasihatte bulunman ve onları hayra ve doğru yola çağırman karşılığında peygamberliğini inkâr edenlerden hiçbir ücret veya karşılık istemiyorsun; sen bunu yalnızca Allah'ın rızasını kazanmak ve O'nun mahlukatına faydalı olmak için yapıyorsun. Bu açıklamadan sonra onlara düşen ancak senin davetini kabul etmektir; çünkü Rabbinin seninle gönderdiği bu Kur'an, cin ve insan bütün âlemler için katıksız bir öğüt ve nasihattir.
والسبب في أن أكثر الناس ليسوا بمؤمنين: أنهم في غفلة عن التفكّر في الآيات الكونية والدلائل الدّالة على وجود الله الصانع وتوحيده، وكمال علمه وقدرته، في أنحاء السماوات والأرض من الكواكب والنجوم، والجبال والسهول، والبحار والنباتات والأشجار، والأحياء والأموات، يمرون على تلك الآيات والدلائل ويشاهدها أكثرهم، وهم غافلون عنها، لا يتفكرون بما فيها من عبر وعظات، وكلها تشهد بوجود الله ووحدانيته.
İnsanların çoğunun inanmamasının sebebi şudur: Onlar, yaratıcı olan Allah'ın varlığına, birliğine, ilminin ve kudretinin kemaline delalet eden; göklerin ve yerin her tarafındaki gezegenler, yıldızlar, dağlar, ovalar, denizler, bitkiler, ağaçlar, diriler ve ölüler gibi kevni ayetler ve deliller üzerinde tefekkür etmekten gaflet içindedirler. Çoğu bu ayetlerin ve delillerin yanından gelip geçer ve onları görürler; fakat onlardan gafildirler, onlardaki ibret ve öğütleri düşünmezler; oysa bunların hepsi Allah'ın varlığına ve birliğine şahitlik etmektedir.
وما يكاد يؤمن أو يصدّق أكثر المشركين بوجود الله إلا وهم ملازمون للشّرك، عاكفون على عبادة الأصنام والأوثان. هذه الآية نزلت بسبب قول قريش في الطّواف والتّلبية: لبيك لا شريك لك إلا شريك هو لك، تملكه وما ملك. فأنذرهم الله بقوله: أفأمن هؤلاء المشركون بالله أن تأتيهم عقوبة تغشاهم وتشملهم، أو يأتيهم يوم القيامة فجأة، وهم لا يحسّون أو لا يشعرون بذلك. وهذا كما في آية أخرى فيها إنذار وتوبيخ وتهديد: أَفَأَمِنَ أَهْلُ الْقُرى أَنْ يَأْتِيَهُمْ بَأْسُنا بَياتاً وَهُمْ نائِمُونَ (٩٧) أَوَأَمِنَ
Müşriklerin çoğu, şirke sımsıkı sarılmış ve putlara, heykellere tapınmaya devam eder bir halde olmadıkça Allah'ın varlığına neredeyse inanmaz veya tasdik etmezler. Bu ayet, Kureyş'in tavaf ve telbiyede şöyle demesi sebebiyle inmiştir: "Lebbeyk, senin hiçbir ortağın yoktur; ancak senin olan bir ortak müstesna, ona da sahipsin onun sahip olduklarına da." Bunun üzerine Allah onları şu buyruğuyla uyardı: Allah'a ortak koşan bu kimseler, kendilerini bürüyüp kuşatacak bir cezanın gelmesinden veya hiç farkında değillerken kıyamet gününün ansızın gelivermesinden güvende mi oldular? Bu durum, içinde uyarı, azarlama ve tehdit bulunan şu diğer ayetteki gibidir: { أَفَأَمِنَ أَهْلُ الْقُرى أَنْ يَأْتِيَهُمْ بَأْسُنا بَياتاً وَهُمْ نائِمُونَ (٩٧) أَوَأَمِنَ
أَهْلُ الْقُرى أَنْ يَأْتِيَهُمْ بَأْسُنا ضُحًى وَهُمْ يَلْعَبُونَ (٩٨) أَفَأَمِنُوا مَكْرَ اللَّهِ فَلا يَأْمَنُ مَكْرَ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْخاسِرُونَ (٩٩)
أَهْلُ الْقُرى أَنْ يَأْتِيَهُمْ بَأْسُنا ضُحًى وَهُمْ يَلْعَبُونَ (٩٨) أَفَأَمِنُوا مَكْرَ اللَّهِ فَلا يَأْمَنُ مَكْرَ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْخاسِرُونَ (٩٩) } “O ülkelerin halkı, geceleyin uyurlarken azabımızın kendilerine gelivermesinden güvende mi oldular? (97) Yoksa o ülkelerin halkı, kuşluk vakti eğlenirlerken azabımızın kendilerine gelivermesinden güvende mi oldular? (98) Allah'ın tuzağından güvende mi oldular? Ziyana uğrayan topluluktan başkası Allah'ın tuzağından güvende olmaz. (99)”
[الأعراف: ٧/ ٩٧- ٩٩] .
[A'râf: 7/ 97-99].