وأنفذ على المجرمين هذا العقاب، ليكون في ذلك جزاء المسيء على إساءته، ويجازى المحسن أيضا بإحسانه خيرا. وفي هذا عدل تام، حيث يجازى كل شخص بما يليق بعمله وكسبه من خير أو شرّ، كما في قوله تعالى: لِيَجْزِيَ الَّذِينَ أَساؤُا بِما عَمِلُوا وَيَجْزِيَ الَّذِينَ أَحْسَنُوا بِالْحُسْنَى [النّجم: ٥٣/ ٣١] .
Kötülük yapana kötülüğünün karşılığı verilmesi ve iyilik yapana da iyiliğiyle daha güzeliyle karşılık verilmesi için bu azap suçlulara uygulanmıştır. Bunda tam bir adalet vardır; zira her kişi, Yüce Allah'ın şu kavlinde olduğu gibi, hayır veya şerden kendi ameline ve kazancına uygun olanla karşılık görür: {لِيَجْزِيَ الَّذِينَ أَساؤُا بِما عَمِلُوا وَيَجْزِيَ الَّذِينَ أَحْسَنُوا بِالْحُسْنَى} “Kötülük yapanları yaptıklarıyla cezalandırması, iyilik yapanları da daha güzeliyle mükâfatlandırması için...” [en-Necm: 53/31].
والله سريع الحساب، يحاسب جميع العباد بسرعة فائقة، وذلك في قدر نصف نهار من أيام الدنيا، كما جاء في الحديث لأن الله تعالى محيط علمه بدقيق أمور الخلائق وجليلها، لا إله غيره.
Allah hesabı pek çabuk görendir; bütün kulları son derece hızlı bir şekilde, hadiste geldiği üzere dünya günlerinden yarım gün kadar bir sürede hesaba çeker. Çünkü Yüce Allah'ın ilmi, yaratılmışların küçük büyük her işini kuşatmıştır; O'ndan başka ilah yoktur.
قيل لعلي بن أبي طالب ﵁: كيف يحاسب الله العباد في وقت واحد مع كثرتهم؟ قال: كما يرزقهم في وقت واحد.
Ali b. Ebî Tâlib [radıyallâhu anh]'e: "Allah bu kadar çok olmalarına rağmen kulları tek bir vakitte nasıl hesaba çekecek?" diye soruldu. O da: "Onları tek bir vakitte rızıklandırdığı gibi" dedi.
هذا القرآن والوعيد الذي تضمنه: تبليغ للناس وكفاية في الموعظة، ومعنى الآية:
Bu Kur'an ve içerdiği tehdit; insanlara bir tebliğ ve nasihat olarak yeterlidir. Ayetin anlamı şudur:
هذا بَلاغٌ لِلنَّاسِ: هذا ذو بلاغ للناس، وهو ليكون منذرا للناس بالعقاب، ومحذّرا من العذاب، وليستدلّوا بما في القرآن من حجج ودلالات على أنه لا إله إلا هو، وليتذكر ويتّعظ به ذوو العقول، فيكون لهذا البلاغ ثلاث فوائد: وهي التخويف من عذاب الله، والاستدلال به على وجود الخالق ووحدانيته، والاتعاظ به وإصلاح شؤون الإنسان. سئل بعضهم: هل لكتاب الله عنوان؟ فقال: نعم، قيل: وأين هو؟
{هذا بَلاغٌ لِلنَّاسِ} “Bu, insanlara bir tebliğdir”: Bu, insanlar için bir tebliğdir; insanları cezayla korkutmak, azaba karşı uyarmak, Kur'an'daki deliller ve işaretlerle O'ndan başka ilah olmadığına delil getirsinler, akıl sahipleri düşünüp öğüt alsınlar diyedir. Dolayısıyla bu tebliğin üç faydası vardır: Allah'ın azabından korkutmak, bununla Yaratıcı'nın varlığına ve birliğine delil getirmek, ondan öğüt alıp insanın durumunu düzeltmektir. Bazılarına: "Allah'ın Kitabı'nın bir başlığı var mıdır?" diye soruldu. O: "Evet" dedi. "Nerededir?" denilince,
قال: قوله تعالى:
şöyle dedi: Yüce Allah'ın şu buyruğudur:
هذا بَلاغٌ لِلنَّاسِ وَلِيُنْذَرُوا بِهِ وَلِيَعْلَمُوا أَنَّما هُوَ إِلهٌ واحِدٌ وَلِيَذَّكَّرَ أُولُوا الْأَلْبابِ (٥٢) [إبراهيم: ١٤/ ٥٢] .
{هذا بَلاغٌ لِلنَّاسِ وَلِيُنْذَرُوا بِهِ وَلِيَعْلَمُوا أَنَّما هُوَ إِلهٌ واحِدٌ وَلِيَذَّكَّرَ أُولُوا الْأَلْبابِ (٥٢)} “Bu [Kur'an], kendisiyle uyarılsınlar, O'nun tek bir ilah olduğunu bilsinler ve akıl sahipleri öğüt alsınlar diye insanlara bir tebliğdir. (52)” [İbrâhîm: 14/52].