ثم أمر الله موسى وهارون بدعوة فرعون إلى أن يبعث معهما بني إسرائيل، ويخرجهم من خدمة القبط، أي أطلق سراحهم، وخلّ عنهم، ولا تعذبهم بتذبيح أبنائهم، واستحياء نسائهم، وتكليفهم ما لا يطيقون من السخرة في أعمال البناء والحفر ونقل الأحجار. وتعذيب بني إسرائيل كان ذبح أولادهم وإذلالهم.
Sonra Allah, Musa ve Harun'a Firavun'u İsrailoğullarını kendileriyle birlikte göndermeye ve onları Kıptîlerin hizmetinden çıkarmaya davet etmelerini emretti. Yani: Onları serbest bırak, yakalarını bırak; oğullarını boğazlayarak, kadınlarını sağ bırakarak ve bina, kazı ve taş taşıma gibi angarya işlerde güç yetiremeyecekleri şeylerle mükellef tutarak onlara azap etme. İsrailoğullarına yapılan azap, onların çocuklarının boğazlanması ve kendilerinin zillete uğratılmasıydı.
لقد كانت دعوة موسى وهارون لفرعون كاملة، تضمنت شيئين: الدعوة إلى الإيمان بالله ووحدانيته، وإرسال بني إسرائيل. والظاهر أن رسالة موسى إلى فرعون ليست على حد إرساله إلى بني إسرائيل: وَالسَّلامُ عَلى على بمعنى اللام، أي السلامة لمن اتبع الهدى.
Musa ve Harun'un Firavun'a daveti eksiksiz olup iki hususu içermekteydi: Allah'a ve O'nun birliğine imana davet ile İsrailoğullarının salıverilmesi. Görünen o ki Musa'nın Firavun'a elçiliği, İsrailoğullarına elçiliği kabilinden değildir. { وَالسَّلامُ عَلى } “Selâm ... üzerinedir” ifadesinde geçen alâ (عَلى), lâm (اللام) anlamındadır; yani selamet doğru yola uyanlaradır.
لقد أتيناك بآية على رسالتنا وهي العصا واليد، والسلامة والتحية والأمن من سخط الله وعذابه على من اتبع هدى ربه، فآمن برسله، واسترشد بآياته الداعية إلى الحق والخير وترك الظلم والضلال. وفي هذا توبيخ لفرعون وقومه، وإشعار بأن فرعون لم يكن مهتديا إلى الصواب.
Biz sana elçiliğimize dair bir ayet (mucize) ile geldik ki o da asâ ve eldir. Selamet, esenlik ve Allah'ın gazabından ve azabından emniyet, Rabbinin hidayetine uyan, O'nun peygamberlerine iman eden ve hakka, hayra, zulmü ve sapıklığı terk etmeye çağıran ayetlerinden rehberlik edinen kimseleredir. Bunda Firavun ve kavmine yönelik bir azarlama ve Firavun'un doğruya iletilmiş olmadığının hissettirilmesi vardır.
إننا قد أوحي إلينا من ربنا: أن العذاب الحق الخالص لمن كذب بآيات الله، وبما ندعو إليه من توحيده، وتولى عن طاعته، وذلك كما جاء في آية أخرى: فَأَمَّا مَنْ طَغى (٣٧) وَآثَرَ الْحَياةَ الدُّنْيا (٣٨) فَإِنَّ الْجَحِيمَ هِيَ الْمَأْوى (٣٩) [النازعات: ٧٩/ ٣٧- ٣٩] . وقوله تعالى: فَأَنْذَرْتُكُمْ ناراً تَلَظَّى (١٤) لا يَصْلاها إِلَّا الْأَشْقَى (١٥) الَّذِي كَذَّبَ وَتَوَلَّى (١٦) [الليل:
Şüphesiz bize Rabbimizden vahyolundu ki hak ve katıksız azap; Allah'ın ayetlerini ve O'nu birlemeye dair davet ettiğimiz şeyleri yalanlayan, O'na itaatten yüz çeviren kimseleredir. Nitekim bu durum başka bir ayette şöyle geçmektedir: { فَأَمَّا مَنْ طَغى (٣٧) وَآثَرَ الْحَياةَ الدُّنْيا (٣٨) فَإِنَّ الْجَحِيمَ هِيَ الْمَأْوى (٣٩) } “Artık kim azmışsa ve dünya hayatını tercih etmişse, şüphesiz cehennem onun barınağıdır.” [Nâziât: 79/ 37-39]. Yüce Allah'ın şu buyruğu da böyledir: { فَأَنْذَرْتُكُمْ ناراً تَلَظَّى (١٤) لا يَصْلاها إِلَّا الْأَشْقَى (١٥) الَّذِي كَذَّبَ وَتَوَلَّى (١٦) } “Ben sizi alev saçan bir ateşe karşı uyardım. Oraya ancak yalanlayıp yüz çeviren en bedbaht kimseden başkası girmez.” [Leyl:
٩٢/ ١٤- ١٦] .
92/ 14-16].
هذه المهام في رسالة موسى وأخيه هارون إلى فرعون وقومه، في غاية الوسطية
Musa ve kardeşi Harun'un Firavun ve kavmine yönelik elçiliğindeki bu görevler, son derece dengeli,
والاعتدال، والتنبيه إلى الواقع، فإن فرعون لم ولن يكون إلها أو ربّا، وإن استمرار الظلم منه لبني إسرائيل لن يحالفه النجاح، وسيكون هو الخاسر الذي لا يجد فرصة أخرى بغير الإيمان لجبر خسارته، والنجاة بين يدي ربه.
itidalli ve hakikate dikkat çekicidir; zira Firavun hiçbir zaman bir ilah veya rab olmamıştır ve asla olmayacaktır. Onun İsrailoğullarına yönelik zulmünü sürdürmesi başarıya ulaşmayacaktır; zararını telafi etmek ve Rabbinin huzurunda kurtuluşa ermek için imandan başka bir fırsat bulamayacak olan hüsrana uğramış kişi kendisi olacaktır.
حوار موسى وفرعون حول الربوبية
Musa ve Firavun'un Rablik Hakkındaki Diyaloğu
اشتد أوار الحوار بين موسى وفرعون حول إثبات الربوبية لله الخالق، وإبطال ربوبية فرعون المزعومة، فقد سأل فرعون موسى عن حقيقة رب موسى وهارون، فكان جواب موسى ضرورة الانصراف عن البحث في الذات الإلهية إلى التأمل بصفات الله التي تمنع تشريك فرعون في الألوهية بأي وجه كان، حقيقي أو مجازي.
Yaratıcı olan Allah'ın rabliğini ispatlamak ve Firavun'un iddia ettiği rabliği geçersiz kılmak hususunda Musa ile Firavun arasındaki diyaloğun ateşi alevlendi. Firavun, Musa'ya Musa ve Harun'un Rabbinin hakikatini sormuş; Musa'nın cevabı ise ilahî zatı araştırmaktan vazgeçip Firavun'un hakiki veya mecazi herhangi bir şekilde ilahlığa ortak edilmesine engel olan Allah'ın sıfatlarını tefekkür etmeye yönelmenin gerekliliği şeklinde olmuştur.
وذلك سلب مطلق لألوهية بشر، وإثبات قاطع حاسم لألوهية الله وربوبيته، والإذعان لخالق الأرض والسماء، قال الله تعالى واصفا بنود هذا الحوار:
Bu ise bir beşerin ilahlığını mutlak surette nefyetmek, Allah'ın ilahlığını ve rabliğini kesin ve nihai bir şekilde ispatlamak ve yerin ve göğün yaratıcısına boyun eğmektir. Yüce Allah bu diyaloğun maddelerini tasvir ederek şöyle buyurmuştur:
[سورة طه (٢٠) : الآيات ٤٩ الى ٥٥]
[Tâhâ Suresi (20), Ayetler 49-55]
قالَ فَمَنْ رَبُّكُما يا مُوسى (٤٩) قالَ رَبُّنَا الَّذِي أَعْطى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى (٥٠) قالَ فَما بالُ الْقُرُونِ الْأُولى (٥١) قالَ عِلْمُها عِنْدَ رَبِّي فِي كِتابٍ لا يَضِلُّ رَبِّي وَلا يَنْسى (٥٢) الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ مَهْداً وَسَلَكَ لَكُمْ فِيها سُبُلاً وَأَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَخْرَجْنا بِهِ أَزْواجاً مِنْ نَباتٍ شَتَّى (٥٣)
{ قالَ فَمَنْ رَبُّكُما يا مُوسى (٤٩) قالَ رَبُّنَا الَّذِي أَعْطى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى (٥٠) قالَ فَما بالُ الْقُرُونِ الْأُولى (٥١) قالَ عِلْمُها عِنْدَ رَبِّي فِي كِتابٍ لا يَضِلُّ رَبِّي وَلا يَنْسى (٥٢) الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ مَهْداً وَسَلَكَ لَكُمْ فِيها سُبُلاً وَأَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَخْرَجْنا بِهِ أَزْواجاً مِنْ نَباتٍ شَتَّى (٥٣) } “[Firavun]: Sizin Rabbiniz kimdir, ey Musa? dedi. [Musa]: Rabbimiz, her şeye yaratılışını veren, sonra da yolunu gösterendir, dedi. [Firavun]: Öyleyse önceki nesillerin durumu nedir? dedi. [Musa]: Onların bilgisi Rabbimin katında bir kitaptadır; Rabbim şaşırmaz ve unutmaz, dedi. O [Rab] ki yeri sizin için bir beşik yaptı, orada sizin için yollar açtı ve gökten su indirdi. Biz onunla türlü türlü bitkilerden çiftler çıkardık.”
كُلُوا وَارْعَوْا أَنْعامَكُمْ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِأُولِي النُّهى (٥٤) مِنْها خَلَقْناكُمْ وَفِيها نُعِيدُكُمْ وَمِنْها نُخْرِجُكُمْ تارَةً أُخْرى (٥٥)
{ كُلُوا وَارْعَوْا أَنْعامَكُمْ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِأُولِي النُّهى (٥٤) مِنْها خَلَقْناكُمْ وَفِيها نُعِيدُكُمْ وَمِنْها نُخْرِجُكُمْ تارَةً أُخْرى (٥٥) } “Yiyin ve hayvanlarınızı otlatın! Şüphesiz bunda akıl sahipleri için ibretler vardır. Sizi ondan (topraktan) yarattık, yine ona döndüreceğiz ve sizi bir kez daha ondan çıkaracağız.”
يوجد كلام مضمر محذوف قبل هذه الآيات، يدل عليه ظاهر الكلام، تقديره:
Bu ayetlerden önce, sözün zahirinin delalet ettiği gizli ve hazfedilmiş (düşürülmüş) bir söz vardır; takdiri şöyledir:
فأتيا فرعون يا موسى وهارون، فقولا له ما أمرتكما به، فلما قالا جميع ما أمرا به، قال لهما فرعون: فَمَنْ رَبُّكُما يا مُوسى خاطب فرعون موسى وحده، لتخصيصه
[Ey Musa ve Harun!] Firavun'a gidin ve ona emrettiğim şeyleri söyleyin. Onlar kendilerine emredilen şeylerin hepsini söyleyince Firavun ikisine: { فَمَنْ رَبُّكُما يا مُوسى } “[O hâlde] sizin Rabbiniz kimdir, ey Musa?” dedi. Firavun, [cevabı] ona tahsis etmek için yalnız Musa'ya hitap etti;
بالجواب، لأن موسى كان صاحب القسط الأعظم من الرسالة، والقائم بإظهار الآيات والمعجزات الدالة على صدق النبوة.
zira peygamberlikteki en büyük payın sahibi ve nübüvvetin doğruluğuna delalet eden ayetleri ve mucizeleri izhar eden kişi Musa idi.
والمعنى: إذا كنتما رسولي ربكما إلي، فأخبراني: من ربكما الذي أرسلكما؟ ومن هذا الرب الذي بعثك يا موسى؟ فإني لا أعرفه، وما علمت لكم من إله غيري.
Anlamı şudur: Şayet ikiniz bana Rabbinizin elçileri olarak gelmişseniz, bana haber verin: Sizi gönderen Rabbiniz kimdir? Ve seni gönderen bu Rab kimdir ey Musa? Çünkü ben O'nu tanımıyorum ve sizin için benden başka bir ilah da bilmiyorum.
أجاب موسى بقوله: ربنا هو الذي أعطى كل شيء صورته وشكله الذي يليق به، وأوجد الآلة المناسبة لكل منفعة، كاليد للبطش، والرّجل للمشي، واللسان للنطق، والعين للنظر، والأذن للسمع، ثم أرشد الله ووفق إلى طريق الانتفاع بما أعطى، فانتفعوا بكل شيء فيما خلق له، إما اختيارا كالإنسان والحيوان، وإما طبعا كالنبات والجماد.
Musa şöyle cevap verdi: Rabbimiz, her şeye kendine yaraşan suretini ve şeklini veren, tutmak için el, yürümek için ayak, konuşmak için dil, bakmak için göz ve işitmek için kulak gibi her menfaate uygun aleti var eden; sonra da verdiklerinden yararlanma yoluna iletip muvaffak kılan zattır. Böylece onlar yaratıldıkları gayeye uygun olarak her şeyden yararlandılar; bu yararlanma ya insan ve hayvan gibi ihtiyarî (iradî) ya da bitki ve cansız varlıklar gibi tabiatı gereği olmuştur.
قال فرعون: إذا كان الأمر كذلك، فما بال القرون الأولى، أي فما حال وشأن الأمم الماضية، لم يعبدوا ربك يا موسى، بل عبدوا غيره من الأوثان وغيرها من المخلوقات؟! فأجاب موسى قائلا: إن كل أعمالهم محفوظة عند الله، مثبّتة عنده في اللوح المحفوظ، يجازي بها، لا يخطئ الله في علم شيء من الأشياء، ولا ينسى ما علمه منها، فعلم الله محيط بكل شيء.
Firavun dedi ki: Eğer durum böyleyse, önceki nesillerin hali nedir? Yani geçmiş ümmetlerin durumu ve konumu nedir ki onlar senin Rabbine ibadet etmeyip O'ndan başka putlara ve diğer yaratılmışlara ibadet ettiler?! Bunun üzerine Musa şöyle cevap verdi: Onların bütün amelleri Allah katında korunmuştur, O'nun katında Levh-i Mahfuz'da sabittir; onlarla karşılık verecektir. Allah hiçbir şeyin bilgisinde yanılmaz ve bildiği şeylerden hiçbirini unutmaz; zira Allah'ın ilmi her şeyi kuşatmıştır.
ثم ذكر موسى ثلاثة أدلة خاصة على وجود الله لا يمكن لفرعون أن يدعيها له وهي: الأول: الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ مَهْداً أي إن ربي هو الذي جعل الأرض ممهدة كالفراش، تعيشون فيها بيسر وسهولة، وقرارا تستقرون عليها وتنامون على أجزائها.
Sonra Musa, Allah'ın varlığına dair Firavun'un kendisi için iddia edemeyeceği üç özel delil zikretti: Birincisi: { الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ مَهْداً } “O ki yeri sizin için bir beşik yaptı”; yani benim Rabbim, üzerinde kolaylıkla ve rahatça yaşayacağınız bir döşek gibi yeri döşeyen, üzerinde yerleşip dinlendiğiniz ve kısımları üzerinde uyuduğunuz bir karar yeri kılan zattır.
الثاني: وَسَلَكَ لَكُمْ فِيها سُبُلًا وجعل الله لكم في الأرض طرقا تسلكونها، وسهّلها لكم لتعيشوا فيها براحة وأمان.
İkincisi: { وَسَلَكَ لَكُمْ فِيها سُبُلاً } “Orada sizin için yollar açtı”; Allah yeryüzünde takip edeceğiniz yollar var etti ve huzur ve güven içinde yaşamanız için onları size kolaylaştırdı.
الثالث: وَأَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً.. أي وأنزل من السحاب مطرا، أخرج به أنواعا من أصناف النبات المختلفة، من زروع وثمار ذات طعوم مختلفة وألوان وروائح شتى، بعضها للإنسان، وبعضها للحيوان، وقوله سبحانه: فَأَخْرَجْنا بِهِ أي على تقدير كون الكلام من موسى، وهو: يقول الله ﷿: فَأَخْرَجْنا والراجح أنه إخبار من الله لنبيه محمد ﷺ، والأزواج من النبات: أي الأنواع، وشتى: أي مختلفات.
Üçüncüsü: { وَأَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً } “Ve gökten su indirdi...”; yani buluttan yağmur indirdi; onunla ekinlerden ve farklı tatlara, renklere ve çeşitli kokulara sahip meyvelerden değişik bitki türlerini çıkardı. Bunların bir kısmı insan içindir, bir kısmı da hayvanlar içindir. Yüce Allah'ın { فَأَخْرَجْنا بِهِ } “Biz onunla çıkardık” buyruğu; şayet sözün Musa'ya ait olduğu takdir edilirse [anlam]: "Aziz ve Celil olan Allah şöyle buyuruyor: { فَأَخْرَجْنا } 'Biz çıkardık'" şeklindedir. Tercih edilen görüşe göre ise bu, Allah'tan Peygamberi Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e bir haberdir. Bitkilerden ezvac (أزواج); türler, şettâ (شتى) ise; çeşit çeşit demektir.
وإذا كانت النباتات خلقها الله للإنسان والحيوان، فكلوا منها أيها البشر، وارعوا أنعامكم فيها، أي هي صالحة أن يؤكل منها وترعى الغنم والمواشي فيها، إن في ذلك المذكور لدلالات وبراهين على وجود الله ووحدانيته لأولي النهى، أي ذوي العقول السليمة، الناهية عن القبائح.
Mademki bitkileri Allah insan ve hayvan için yaratmıştır; öyleyse ey insanlar, ondan yiyin ve hayvanlarınızı onda otlatın. Yani o [bitkiler], kendisinden yenilmeye ve davarlar ile hayvanların içinde otlatılmasına elverişlidir. Şüphesiz bu zikredilenlerde Allah'ın varlığına ve birliğine dair akl-ı selim sahipleri için, yani [insanı] kötülüklerden alıkoyan selim akıl sahipleri için deliller ve bürhanlar vardır.
وهذه المنافع للأرض والسماء إنما هي وسائل إلى منافع الآخرة، فكانت الأرض ذات منافع كثيرة، منها خلقناكم، أي من الأرض والتراب مبدؤكم في أصل الخلق حين خلق أباكم آدم من تراب، ومصيركم بعد الموت إلى الأرض، حيث تدفنون فيها وتختلط أشلاؤكم بالتراب، وسوف نخرجكم من قبوركم في الأرض مرة أخرى بالبعث والنشور، والغرض من هذه الآية هنا: تنزيه الرب نفسه، وتذكير فرعون بأصله، وأنه من تراب عائد إليه، فلا يغتر الإنسان بدنياه وملكه، وليعلم أن أمامه يوما شديد الأهوال، يسأل فيه عن كل شيء، ويحاسب على أعماله.
Yerin ve göğün bu menfaatleri, ahiret menfaatlerine birer vesiledir. Dolayısıyla yeryüzü pek çok menfaate sahip kılınmıştır. { مِنْها خَلَقْناكُمْ } “Sizi ondan yarattık”, yani babanız Âdem topraktan yaratıldığı vakit asıl yaratılışta başlangıcınız yerden ve topraktandır; ölümden sonraki varışınız da yere olacaktır; nitekim oraya defnedilecek ve bedenleriniz toprağa karışacaktır. Ba's ve nüşûr (yeniden diriliş ve toplanma) ile sizi yerdeki kabirlerinizden bir kez daha çıkaracağız. Bu ayetin buradaki gayesi: Rabbin kendi zatını tenzih etmesi, Firavun'a aslını ve topraktan olup yine ona döneceğini hatırlatmasıdır. Böylece insan dünyası ve mülküyle aldanmasın; önünde her şeyden sorgulanacağı ve amellerinden hesaba çekileceği son derece dehşetli bir gün olduğunu bilsin.
اتهام موسى ﵇ بالسحر
Musa aleyhisselâm'ın Sihirle İtham Edilmesi
حينما أفلس فرعون في إيراد الحجة والبرهان على مزاعمه الباطلة من التأله وغيره، وكذّب بكل الأدلة، اتهم موسى بالسحر، وطلب المبارزة مع السحرة، وتحديد مكان اللقاء وزمن الاجتماع، والتوجه لهذا المسار من المبارزة يدل على أن
Firavun ilahlık taslama ve diğer batıl iddialarına dair hüccet ve bürhan getirmekten aciz kalıp bütün delilleri yalanlayınca, Musa'yı sihirle itham etti, sihirbazlarla yarışmayı, buluşma yerinin ve toplanma vaktinin belirlenmesini talep etti. Yarışmanın bu seyrine yönelmek göstermektedir ki
أمر موسى ﵇ قد كان قوي، وكثر متّبعوه من بني إسرائيل، ووقع أمره في نفوس الناس. قال الله سبحانه واصفا رجحان ميزان القوة لصالح موسى ﵇ في أرض مصر:
Musa aleyhisselâm'ın durumu güçlenmiş, İsrailoğullarından ona uyanlar çoğalmış ve onun davası insanların gönlünde yer etmiştir. Yüce Allah Mısır topraklarında güç dengesinin Musa aleyhisselâm'ın lehine ağır basışını tasvir ederek şöyle buyurmuştur:
[سورة طه (٢٠) : الآيات ٥٦ الى ٥٩]
[Tâhâ Suresi (20), Ayetler 56-59]
وَلَقَدْ أَرَيْناهُ آياتِنا كُلَّها فَكَذَّبَ وَأَبى (٥٦) قالَ أَجِئْتَنا لِتُخْرِجَنا مِنْ أَرْضِنا بِسِحْرِكَ يا مُوسى (٥٧) فَلَنَأْتِيَنَّكَ بِسِحْرٍ مِثْلِهِ فَاجْعَلْ بَيْنَنا وَبَيْنَكَ مَوْعِداً لا نُخْلِفُهُ نَحْنُ وَلا أَنْتَ مَكاناً سُوىً (٥٨) قالَ مَوْعِدُكُمْ يَوْمُ الزِّينَةِ وَأَنْ يُحْشَرَ النَّاسُ ضُحًى (٥٩)
{ وَلَقَدْ أَرَيْناهُ آياتِنا كُلَّها فَكَذَّبَ وَأَبى (٥٦) قالَ أَجِئْتَنا لِتُخْرِجَنا مِنْ أَرْضِنا بِسِحْرِكَ يا مُوسى (٥٧) فَلَنَأْتِيَنَّكَ بِسِحْرٍ مِثْلِهِ فَاجْعَلْ بَيْنَنا وَبَيْنَكَ مَوْعِداً لا نُخْلِفُهُ نَحْنُ وَلا أَنْتَ مَكاناً سُوىً (٥٨) قالَ مَوْعِدُكُمْ يَوْمُ الزِّينَةِ وَأَنْ يُحْشَرَ النَّاسُ ضُحًى (٥٩) } “Andolsun biz ona ayetlerimizin hepsini gösterdik; fakat o yalanladı ve diretti. [Firavun]: Bizi sihrinle yurdumuzdan çıkarmak için mi geldin, ey Musa? dedi. Biz de mutlaka sana onun benzeri bir sihir getireceğiz. Şimdi bizimle senin aranda, ne bizim ne de senin caymayacağımız uygun/eşit mesafede bir yerde bir buluşma vakti belirle! [Musa]: Buluşma vaktiniz bayram günü ve insanların kuşluk vaktinde toplanması olsun, dedi.”
هذا إخبار من الله تعالى لمحمد ﷺ عن فرعون، والمراد جميع الخلق لإعلامهم بهذه الآيات المنبّه عليها. والمعنى: وتالله لقد بصّرنا فرعون وعرّفناه آياتنا الدالة على قدرتنا وتوحيدنا وعلى نبوة موسى، أي إن الله أراه آيات كثيرة: وهي العصا واليد والطمس على القلوب وغير ذلك من الآيات التسع ونحوها من الحجج والبراهين، فعاين فرعون ذلك أو بصره، ولكنه كذّب بها، وأبى الاستجابة للإيمان والحق، كفرا وعنادا وبغيا. وكانت رؤية فرعون لهذه الآيات مستوعبة، يرى الآية كلها كاملة، كأنه قال:
Bu, Yüce Allah'ın Firavun hakkında Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e verdiği bir haberdir; maksat ise dikkat çekilen bu ayetleri bildirmek üzere bütün yaratılmışlardır. Anlamı şudur: Allah'a yemin olsun ki biz Firavun'a kudretimize, birliğimize ve Musa'nın peygamberliğine delalet eden ayetlerimizi basiretle gösterip tanıttık. Yani Allah ona pek çok ayet (mucize) gösterdi: Bunlar asâ, el, kalplerin mühürlenmesi ve dokuz ayetten diğerleri ile bunlara benzer hüccet ve bürhanlardır. Firavun bunları bizzat müşahede etti veya gördü; fakat inkâr, inat ve azgınlık sebebiyle bunları yalanladı, imana ve hakka icabet etmekten kaçındı. Firavun'un bu ayetleri görmesi kapsamlıydı; ayeti bütünüyle, eksiksiz görüyordu; sanki şöyle demiştir:
لقد أريناه آياتنا بكمالها، وأضاف الآيات إلى ضمير العظمة الإلهية تشريفا لها، ولكن فرعون أبى إدراكها واستيعابها، وكلمة (أبى) تدل على تكسب فرعون، وهو الذي يتعلق به الثواب والعقاب.
Biz ona ayetlerimizi eksiksiz olarak gösterdik. Ayetleri bir şeref nişanesi olarak ilahî azamet zamirine izafe etti; ancak Firavun onları idrak etmekten ve kavramaktan kaçındı. Ebâ (أَبى - diretti/kaçındı) kelimesi Firavun'un kesbine (iradî tercihine) delalet eder ki sevap ve ceza da buna taalluk eder.
ثم ذكر الله تعالى شبهة فرعون وصفة تكذيبه، فقال لموسى مستنكرا معجزة العصا واليد: هل جئت يا موسى من أرض مدين لتخرجنا من أرضنا مصر بما أظهرته من السحر، وهو قلب العصا حية، توهم الناس بأنك نبي يجب عليهم اتباعك، حتى تتوصل بذلك إلى أن تغلب على أرضنا وتخرجنا منها. وإنما ذكر فرعون الإخراج من
Sonra Yüce Allah Firavun'un şüphesini ve yalanlamasının keyfiyetini zikretti; [Firavun], asâ ve el mucizesini inkâr ederek Musa'ya şöyle dedi: Ey Musa! Bize gösterdiğin sihirle -ki o da insanlara sana tâbi olmaları gereken bir peygamber olduğun vehmini vermek üzere asâyı yılana dönüştürmendir- bu yolla yurdumuza galebe çalıp bizi oradan çıkarmak maksadıyla, bizi yurdumuz Mısır'dan çıkarmak için mi Medyen topraklarından geldin? Firavun'un [yurttan] çıkarmayı zikretmesi sadece
الأرض لتنفير قومه من إجابة موسى، وتحريضهم على السخط عليه، والعمل على طرده من مصر.
kavmini Musa'ya icabet etmekten nefret ettirmek, ona karşı öfkelenmeye kışkırtmak ve onu Mısır'dan kovmak için çaba göstermelerini sağlamak içindi.
ثم أعلن فرعون عن معارضته السحر بالسحر، فلنعارضنك بمثل ما جئت به من السحر، فإن عندنا سحرا مثل سحرك، فلا يغرنك ما أنت فيه.
Sonra Firavun sihire sihirle karşı koyacağını ilan etti: "Biz de mutlaka getirdiğin sihrin benzeriyle sana karşı koyacağız; zira bizim yanımızda da senin sihrin gibi bir sihir vardır, içinde bulunduğun durum seni aldatmasın!"
فحدد لنا يوما معلوما ومكانا معلوما، نجتمع فيه نحن وأنت، فنعارض ما جئت به بما عندنا من السحر، لا نخلف ذلك الوعد من قبل كل منا، ويكون المكان وسطا بيننا وبينك، حتى لا يعذر أحد في التخلف، فقوله تعالى: مَكاناً سُوىً أي مكانا قريبا منا، قربه منكم.
Bizimle senin toplanacağımız, senin getirdiğine yanımızdaki sihirle karşı koyacağımız, her iki tarafın da o randevudan dönmeyeceği belirli bir gün ve belirli bir mekân tespit et. Mekân da hiç kimsenin gelmemekte mazeret ileri süremeyeceği şekilde aramızda eşit mesafede olsun. Nitekim Yüce Allah'ın { مَكاناً سُوىً } “uygun/eşit mesafede bir yer” buyruğu; yani bize olan yakınlığı size olan yakınlığı gibi [orta/eşit mesafede] bir mekân demektir.
ثم قال موسى ﵇: موعد الاجتماع يوم الزينة، أي يوم عيد النيروز الذي يتزين فيه الناس عادة، وفي وقت الضحى، ليكون الاجتماع عاما، في يوم يفرغ فيه الناس من أعمالهم، ويجتمعون جميعا، ويتحدثون بنتيجة المبارزة، فتظهر الدعوة إلى الله، وتعلو كلمة الحق، ويزهق الباطل، وليكون الضوء غالبا، وفي نشاط أول النهار، فلا يشكّوا في المعجزة، ويشاهدوا قدرة الله على ما يشاء، ويتعرفوا على معجزات الأنبياء، ويظهر تفوقها على مزاعم السحرة، وبطلان معارضة السحر لخوارق الأحوال النبوية.
Sonra Musa aleyhisselâm şöyle dedi: Toplanma vakti süslenme günüdür; yani insanların adet üzere süslendikleri Nevruz bayramı günü ve kuşluk vaktindedir. Böylece toplanma umumi olsun; insanların işlerinden boş kaldıkları, hep birlikte toplandıkları ve karşılaşmanın neticesini konuştukları bir günde gerçekleşsin; Allah'a davet ortaya çıksın, hakkın kelimesi yücelsin ve batıl yok olsun. Hem aydınlık galip gelsin ve günün başındaki canlılıkta olsun ki mucizeden şüphe etmesinler, Allah'ın dilediği şey üzerindeki kudretini müşahede etsinler, peygamberlerin mucizelerini tanısınlar, onun sihirbazların iddialarına üstünlüğü ve sihrin peygamberlik harikalarına karşı koymasının batıl olduğu aşikâr olsun.
و «الحشر» : الجمع، ومعناه: نحشر الناس لمشاهدة المعارضة، والتهيؤ لقبول الحق حيث كان.
Haşr (الحشر) ise toplamak demektir. Anlamı: İnsanları bu karşılaşmayı izlemeleri ve nerede olursa olsun hakkı kabule hazır olmaları için toplarız.
واختيار هذا الموعد من موسى ﵇ دليل على الثقة بالنصر، وسبيل لإيضاح الحجة.
Bu vaktin Musa aleyhisselâm tarafından seçilmesi zafere olan güvenin bir delili ve hücceti açıklığa kavuşturmanın bir yoludur.
روي أن يوم الزينة كان عيدا لأهل مصر، ويوما مشهودا، وصادف يوم عاشوراء، وكان يوم سبت.
Rivayet edildiğine göre zinet (süslenme) günü Mısır halkı için bir bayram ve şahit olunan önemli bir gündü; Âşûrâ gününe denk gelmişti ve bir cumartesi günüydü.
إن يوم المبارزة بين موسى ﵇ والسحرة يوم حاسم في تاريخ الأنبياء وتاريخ الإنسانية، فقد سلطت الأضواء على هذا اليوم، وانتظر فرعون وملؤه الأشراف أن تنتهي محاولات موسى ودعوته إلى ربه، ويتفوق السحر على المعجزة، حيث جمع فرعون أساطين السحرة، ولكن الله غالب على أمره، فانقلبت المعايير والحسابات والاحتمالات، وظهر أمر الله والحق، وخسر هناك المبطلون.
Musa aleyhisselâm ile sihirbazlar arasındaki karşılaşma günü, peygamberler tarihinde ve insanlık tarihinde belirleyici bir gündür. Bütün dikkatler bu güne çevrilmiş; Firavun ve ileri gelen seçkinleri Musa'nın girişimlerinin ve Rabbine olan davetinin sona ermesini, sihrin mucizeye üstün gelmesini beklemişlerdi; zira Firavun sihirbazların elebaşlarını toplamıştı. Fakat Allah emrine galiptir; böylece ölçüler, hesaplar ve ihtimaller altüst oldu; Allah'ın emri ve hak zuhur etti ve batıl ehli orada hüsrana uğradı.
جمع السحرة في عهد فرعون
Firavun Döneminde Sihirbazların Toplanması
كان اغترار فرعون بسلطانه وملكه شديدا، وظن أن كل شيء يكون بتفوق المال والثروة والسلطة، وأنه سيقضي على موسى ودعوته في مهدها، بعمل جماهيري سريع، وتفوق علمي باهر، وأن سحر السحرة سيبطل مساعي موسى، ويظل له المجد والتفوق والسلطان، فبذل أقصى جهده لجمع أمهر السحرة من بلاد مصر، وردّد السحرة ما يقول فرعون: ما هذان الرجلان: موسى وهارون إلا ساحران يريدان إخراج المصريين من بلادهم، فلا بد من إحكام الخطة، والتفنن في الإتيان بأشد ألوان المكر والكيد، وصف القرآن الكريم هذه المحاولة الخائبة من فرعون في جمع السحرة، فقال الله تعالى:
Firavun'un hâkimiyetine ve mülküne aldanışı pek şiddetliydi. Her şeyin mal, servet ve iktidar üstünlüğüyle gerçekleşeceğini, kitleleri harekete geçiren hızlı bir hamle ve göz kamaştırıcı bir ilmi üstünlükle Musa'yı ve davasını daha beşiğindeyken yok edeceğini, sihirbazların sihrinin Musa'nın çabalarını boşa çıkaracağını ve şanın, üstünlüğün, hâkimiyetin kendisinde kalacağını zannetti. Bu sebeple Mısır beldelerindeki en usta sihirbazları toplamak için var gücünü sarf etti. Sihirbazlar da Firavun'un şu sözlerini tekrarladılar: "Bu iki adam, yani Musa ve Harun, Mısırlıları yurtlarından çıkarmak isteyen iki büyücüden başkası değildir. O hâlde planı sağlam tutmak ve hile ile tuzağın en çetin türlerini sergilemekte maharet göstermek gerekir." Kur'ân-ı Kerîm, Firavun'un sihirbazları toplamadaki bu hüsranla sonuçlanan girişimini niteleyerek şöyle buyurmuştur:
[سورة طه (٢٠) : الآيات ٦٠ الى ٦٤]
[Tâhâ Suresi (20), Ayetler 60-64]
فَتَوَلَّى فِرْعَوْنُ فَجَمَعَ كَيْدَهُ ثُمَّ أَتى (٦٠) قالَ لَهُمْ مُوسى وَيْلَكُمْ لا تَفْتَرُوا عَلَى اللَّهِ كَذِباً فَيُسْحِتَكُمْ بِعَذابٍ وَقَدْ خابَ مَنِ افْتَرى (٦١) فَتَنازَعُوا أَمْرَهُمْ بَيْنَهُمْ وَأَسَرُّوا النَّجْوى (٦٢) قالُوا إِنْ هذانِ لَساحِرانِ يُرِيدانِ أَنْ يُخْرِجاكُمْ مِنْ أَرْضِكُمْ بِسِحْرِهِما وَيَذْهَبا بِطَرِيقَتِكُمُ الْمُثْلى (٦٣) فَأَجْمِعُوا كَيْدَكُمْ ثُمَّ ائْتُوا صَفًّا وَقَدْ أَفْلَحَ الْيَوْمَ مَنِ اسْتَعْلى (٦٤)
{ فَتَوَلَّى فِرْعَوْنُ فَجَمَعَ كَيْدَهُ ثُمَّ أَتى (٦٠) قالَ لَهُمْ مُوسى وَيْلَكُمْ لا تَفْتَرُوا عَلَى اللَّهِ كَذِباً فَيُسْحِتَكُمْ بِعَذابٍ وَقَدْ خابَ مَنِ افْتَرى (٦١) فَتَنازَعُوا أَمْرَهُمْ بَيْنَهُمْ وَأَسَرُّوا النَّجْوى (٦٢) قالُوا إِنْ هذانِ لَساحِرانِ يُرِيدانِ أَنْ يُخْرِجاكُمْ مِنْ أَرْضِكُمْ بِسِحْرِهِما وَيَذْهَبا بِطَرِيقَتِكُمُ الْمُثْلى (٦٣) فَأَجْمِعُوا كَيْدَكُمْ ثُمَّ ائْتُوا صَفًّا وَقَدْ أَفْلَحَ الْيَوْمَ مَنِ اسْتَعْلى (٦٤) } “Bunun üzerine Firavun dönüp gitti, bütün hilesini topladı, sonra geldi. Musa onlara dedi ki: «Yazıklar olsun size! Allah'a yalan yere iftira etmeyin; sonra bir azap ile kökünüzü kazır. İftira eden gerçekten hüsrana uğramıştır.» Bunun üzerine onlar aralarındaki işi tartıştılar ve gizlice fısıldaştılar. Dediler ki: «Şüphesiz bu ikisi, büyüleriyle sizi yurdunuzdan çıkarmak ve sizin en üstün/örnek yolunuzu yok etmek isteyen iki büyücüdür. Öyleyse bütün hilenizi bir araya getirin, sonra saf hâlinde gelin! Bugün üstün gelen gerçekten kurtuluşa ermiştir.»”
أقدم فرعون مصر على إبطال آيات الله التي أتى بها موسى، بالسحر، وانصرف غاضبا جادّا كل الجد، فجمع ما يكيد به من السحر والحيلة، والأتباع والأنصار، وكان السحر شائعا في زمنه في أنحاء مصر، ثم أقبل في الموعد المحدد، وجلس في مكان خاص به مع كبار أعوانه وحاشيته. وجاء موسى وأخوه هارون، وأقبل السحرة ووقفوا صفوفا، وبدأ فرعون يحرّض السحرة ويعدهم بوعود براقة، فطلبوا منه الأجر، كما حكى القرآن الكريم: فَلَمَّا جاءَ السَّحَرَةُ قالُوا لِفِرْعَوْنَ أَإِنَّ لَنا لَأَجْراً إِنْ كُنَّا نَحْنُ الْغالِبِينَ (٤١) قالَ نَعَمْ وَإِنَّكُمْ إِذاً لَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ (٤٢) . [الشعراء: ٢٦/ ٤١- ٤٢] .
Mısır Firavunu, Musa'nın getirdiği Allah'ın ayetlerini sihirle boşa çıkarmaya girişti; son derece öfkeli ve alabildiğine kararlı bir şekilde dönüp gitti. Tuzak kuracağı sihri, hileyi, taraftarlarını ve yardımcılarını bir araya topladı. Zira onun döneminde sihir Mısır'ın dört bir yanında yaygındı. Ardından belirlenen vakitte geldi; ileri gelen yardımcıları ve maiyetiyle birlikte kendisine ait özel bir yere oturdu. Musa ve kardeşi Harun da geldiler. Sihirbazlar gelip saf saf dizildiler. Firavun sihirbazları kışkırtmaya ve onlara parlak vaatlerde bulunmaya başladı. Sihirbazlar da Kur'ân-ı Kerîm'in anlattığı üzere ondan mükâfat istediler: { فَلَمَّا جاءَ السَّحَرَةُ قالُوا لِفِرْعَوْنَ أَإِنَّ لَنا لَأَجْراً إِنْ كُنَّا نَحْنُ الْغالِبِينَ (٤١) قالَ نَعَمْ وَإِنَّكُمْ إِذاً لَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ (٤٢) } “Sihirbazlar gelince Firavun'a: «Eğer galip gelenler biz olursak, bize mutlaka bir mükâfat var mı?» dediler. [Firavun:] «Evet, üstelik siz o zaman muhakkak [bana] en yakın kılınanlardan olacaksınız» dedi.” [eş-Şuarâ: 26/ 41-42].
قال موسى لفرعون والسحرة: الهلاك والعذاب لكم إن اختلفتم على الله كذبا وزورا، فتزعموا أن ما جئت به ليس بحق، وأنه سحر، فيستأصلكم الله بعذاب شديد من عنده، وقد خسر وهلك من افترى على الله، أي كذب أي كذبة كان. وهذه مخاطبة محذّر، فإنه ندب السحرة إلى قول الحق إذا رأوه، وألا يأتوا بكذب.
Musa Firavun'a ve sihirbazlara şöyle dedi: "Eğer Allah'a yalan ve iftira uydurur, benim getirdiğimin hak olmadığını ve sihir olduğunu iddia ederseniz helak ve azap sizin üzerinize olsun! Böylece Allah katından şiddetli bir azapla kökünüzü kazır. Allah'a iftira eden, yani her ne şekilde olursa olsun yalan söyleyen kimse gerçekten hüsrana uğramış ve helak olmuştur." Bu, uyaran bir kimsenin hitabıdır. Zira o, sihirbazları hakkı gördüklerinde onu söylemeye ve yalan getirmemeye teşvik etmiştir.
فلما سمع السحرة كلام موسى ﵇، تناظروا وتشاوروا فيما بينهم في الأمر، وتناجوا سرا في شأن موسى وأخيه، والنجوى: السر والمسارّة، أي كان كل رجل يناجي من يليه.
Sihirbazlar Musa aleyhisselâm'ın sözünü işitince kendi aralarında bu meseleyi tartışıp istişare ettiler; Musa ve kardeşi hakkında gizlice fısıldaştılar. Necvâ (النجوى): Gizlilik ve gizlice fısıldaşmak demektir; yani her adam yanındakiyle gizlice konuşuyordu.
وقالت السحرة بعد المشاورة والمداومة: ما موسى وهارون إلا ساحران يريدان إخراجكم أيها المصريون من أرضكم مصر، بصناعة السحر، كما يريدان التغلب، للاستيلاء على جميع المناصب، ولتكون لهما الرياسة في كل شيء، ويذهبا بسيرتكم ومملكتكم والحال التي أنتم عليها ويزيلا طريقتكم المثلى، أي الفاضلة الحسنة.
Sihirbazlar istişare ve görüşmeden sonra şöyle dediler: "Musa ve Harun, sihir sanatıyla siz Mısırlıları kendi toprağınız olan Mısır'dan çıkarmak isteyen iki büyücüden başkası değildir. Keza onlar üstün gelip bütün mevkileri ele geçirmek, her hususta riyaset (liderlik) kendilerinde olmak, sizin yaşam tarzınızı, hâkimiyetinizi ve üzerinde bulunduğunuz durumu yok etmek, sizin en üstün yani en faziletli ve güzel olan yolunuzu ortadan kaldırmak istemektedirler."
وأقوالهم هذه مستمدة من آراء فرعون ومزاعمه وإشاعاته، مستخدمين أساليب ثلاثة للتنفير من موسى وأخيه: وهي تكذيب نبوتهما ووصفهما بالسحرة، والكشف
Onların bu sözleri, Firavun'un fikirlerinden, iddialarından ve yaydığı söylentilerden beslenmekteydi; Musa ve kardeşinden nefret ettirmek için şu üç yöntemi kullanıyorlardı: Onların peygamberliğini yalanlayıp kendilerini büyücü olarak nitelemek; gelecekteki niyetlerini açığa çıkararak
عن نواياهما في المستقبل بطرد السكان الأصليين من أرضهم مصر، والاستيلاء على جميع المناصب والرياسات. وأضاف السحرة قائلين: يجب علينا الوقوف صفا واحدا أمام هذا الخطر، فاعزموا على تقديم أعلى الخبرات وجميع المهارات، ولا تتركوا أقصى ما تستطيعون عليه من الكيد والحيلة، وقفوا مصطفين صفا واحدا، وألقوا ما لديكم دفعة واحدة، لتبهروا الأبصار، وتعظم هيبتكم، وتغلبوا هذين الرجلين، فإنه فاز اليوم بالمطلوب من غلب منا ومنهما.
yerli halkı kendi toprakları olan Mısır'dan süreceklerini, bütün makam ve liderlikleri ele geçireceklerini iddia etmek. Sihirbazlar sözlerine devam ederek şöyle dediler: "Bu tehlike karşısında tek bir saf hâlinde durmalıyız; en yüksek tecrübelerinizi ve bütün maharetlerinizi sergilemeye azmedin, elinizden gelen hile ve tuzağın en son noktasını bile terk etmeyin! Tek bir saf hâlinde dizilip durun, gözleri büyülemek, heybetinizi artırmak ve bu iki adama galip gelmek için elinizdekileri hep birlikte tek seferde atın! Zira bugün bizden veya onlardan kim üstün gelirse, arzulanan zafere o ulaşmış olacaktır."
وهذا كله من قول السحرة بعضهم لبعض، بقصد التحريض وشدّ العزائم، لبذل أقصى الجهود للفوز بالمطلوب. وتداعوا إلى هذا لأنه أهيب وأظهر لهم، و (أفلح) ظفر ببغيته، و (استعلى) : طلب العلو في أمره، وسعى سعيه.
Bütün bunlar, kışkırtmak, azimleri pekiştirmek ve hedeflenen başarıyı elde etmek için var güçlerini ortaya koymalarını sağlamak maksadıyla sihirbazların birbirlerine söyledikleri sözlerdir. Bu şekilde davranmaya çağrıda bulundular; çünkü bu onlar için daha heybetli ve daha açık bir üstünlük sağlayacaktı. Efleha (أفلح), arzusuna kavuştu; İste'lâ (استعلى) ise işinde üstünlük istedi ve bunun için gayret gösterdi demektir.
لقد انهارت كل مساعي الكيد من فرعون وسحرته، وأصيبت بالإحباط وخيبة الأمل، أمام معجزة النبوة معجزة موسى: وهي إلقاء العصا، وانقلابها حية، ثم أكلت جميع الحبال والعصي والأسلاك التي ألقاها السحرة، لأن قدرة الله فوق كل قدرة، وتدبيره فوق كل تدبير، ولأن المعجزة أمر خارق للعادة، فوق الأحداث العادية، لا بتدبير وصنع بشر، وإنما يجريها الله استثناء من قانون العادات، على يد النبي المبعوث بدعوة واضحة لهداية الناس إلى التوحيد والحق والعدل.
Firavun ve sihirbazlarının kurduğu bütün tuzak girişimleri; peygamberlik mucizesi, yani asanın atılması, yılana dönüşmesi ve ardından sihirbazların attığı bütün ipleri, sopaları ve telleri yutması şeklindeki Musa'nın mucizesi karşısında çöktü, hüsran ve hayal kırıklığına uğradı. Çünkü Allah'ın kudreti her kudretin, O'nun tedbiri her tedbirin üzerindedir ve mucize, olağan hadiselerin fevkinde harikulade bir durumdur; bir beşerin tedbiri ve yapmasıyla değil, insanları tevhide, hakka ve adalete iletmek üzere apaçık bir davetle gönderilen peygamberin eliyle, Allah'ın adet kanunlarına bir istisna kılmasıyla gerçekleşir.
المبارزة بين موسى ﵇ والسحرة
Musa aleyhisselâm ile Sihirbazlar Arasındaki Karşılaşma
لقد كانت المبارزة والمعارضة بين موسى ﵇ وسحرة مصر أشهر وأعظم مبارزة في التاريخ القديم، فإنها كانت بين طرفين غير متكافئين: موسى وأخوه هارون في جانب، وسحرة مصر وجمعهم الغفير في جانب آخر، وبدأت المبارزة في ظاهرها ودّية هادئة خيّر السحرة فيها موسى ببدء الإلقاء أو تأخره، فوافق موسى على أن يبدأ
Musa aleyhisselâm ile Mısır sihirbazları arasındaki karşılaşma ve mücadele, kadim tarihin en meşhur ve en büyük karşılaşmasıydı. Zira birbirine denk olmayan iki taraf arasındaydı: Bir tarafta Musa ve kardeşi Harun, diğer tarafta ise Mısır sihirbazları ve onların muazzam kalabalığı vardı. Karşılaşma görünürde dostane ve sakin başladı; sihirbazlar ilk önce atma veya sonraya bırakma hususunda Musa'yı muhayyer bıraktılar. Musa önce sihirbazların başlamasını kabul etti;
السحرة، وسيطر الخوف على قلب موسى من تحرك الحبال والعصي، فأوحى الله إليه أنه سيكون الفائز الغالب. وهذا ما حكته الآيات الآتية:
ancak iplerin ve sopaların hareket etmesinden ötürü Musa'nın kalbini bir korku kapladı. Bunun üzerine Allah ona kazanan ve galip gelenin kendisi olacağını vahyetti. Aşağıdaki ayetlerin anlattığı da işte budur:
[سورة طه (٢٠) : الآيات ٦٥ الى ٦٩]
[Tâhâ Suresi (20), Ayetler 65-69]
قالُوا يا مُوسى إِمَّا أَنْ تُلْقِيَ وَإِمَّا أَنْ نَكُونَ أَوَّلَ مَنْ أَلْقى (٦٥) قالَ بَلْ أَلْقُوا فَإِذا حِبالُهُمْ وَعِصِيُّهُمْ يُخَيَّلُ إِلَيْهِ مِنْ سِحْرِهِمْ أَنَّها تَسْعى (٦٦) فَأَوْجَسَ فِي نَفْسِهِ خِيفَةً مُوسى (٦٧) قُلْنا لا تَخَفْ إِنَّكَ أَنْتَ الْأَعْلى (٦٨) وَأَلْقِ ما فِي يَمِينِكَ تَلْقَفْ ما صَنَعُوا إِنَّما صَنَعُوا كَيْدُ ساحِرٍ وَلا يُفْلِحُ السَّاحِرُ حَيْثُ أَتى (٦٩)
{ قالُوا يا مُوسى إِمَّا أَنْ تُلْقِيَ وَإِمَّا أَنْ نَكُونَ أَوَّلَ مَنْ أَلْقى (٦٥) قالَ بَلْ أَلْقُوا فَإِذا حِبالُهُمْ وَعِصِيُّهُمْ يُخَيَّلُ إِلَيْهِ مِنْ سِحْرِهِمْ أَنَّها تَسْعى (٦٦) فَأَوْجَسَ فِي نَفْسِهِ خِيفَةً مُوسى (٦٧) قُلْنا لا تَخَفْ إِنَّكَ أَنْتَ الْأَعْلى (٦٨) وَأَلْقِ ما فِي يَمِينِكَ تَلْقَفْ ما صَنَعُوا إِنَّما صَنَعُوا كَيْدُ ساحِرٍ وَلا يُفْلِحُ السَّاحِرُ حَيْثُ أَتى (٦٩) } “Dediler ki: «Ey Musa! Ya sen at yahut ilk atanlar biz olalım.» [Musa:] «Hayır, siz atın» dedi. Bir de ne görsün, büyüleri yüzünden onların ipleri ve sopaları kendisine gerçekten koşuyormuş gibi hayal ettirildi. Bu yüzden Musa içinde bir korku hissetti. «Korkma! Şüphesiz sen, evet sen daha üstünsün» dedik. «Sağ elindekini at ki onların yaptıklarını yutsun. Çünkü onların yaptıkları sadece bir büyücü tuzağıdır. Büyücü ise her nereye varsa kurtuluşa eremez.»”
خيّر السحرة موسى ﵇ في أن يبتدئ بالإلقاء أو يتأخر بعدهم، وكان عددهم بالآلاف، والروايات في تحديد عددهم متفاوتة بين خمسة عشر ألف وتسع مائة ألف، وكان مع كان رجل منهم حبل وعصيّ، قد استعمل فيها السحر.
Sihirbazlar Musa aleyhisselâm'ı önce atmak veya kendilerinden sonraya kalmak hususunda serbest bıraktılar. Onların sayısı binlercedir; sayılarını belirlemedeki rivayetler on beş bin ile dokuz yüz bin arasında değişmektedir. Onlardan her bir kişinin yanında, üzerinde sihir icra edilmiş bir ip ve değnekler bulunmaktaydı.
وهذا التخيير لموسى من السحرة أدب حسن وتواضع جم، ألهمهم الله به، ورزقوا الإيمان ببركته، فقابلهم موسى ﵇ أدبا بأدب. وقال لهم: بل ألقوا أنتم أولا، لنرى سحركم وتظهر حقيقة أمركم، ولتكون معجزته أظهر إذا ألقوا هم ما معهم، فإذا ألقى عصاه تبتلع كل ما ألقوه، وليظهر عدم المبالاة بسحرهم.
Sihirbazların Musa'ya sunduğu bu serbestiyet, Allah'ın kendilerine ilham ettiği güzel bir edep ve engin bir tevazudur; nitekim bunun bereketiyle imanla rızıklandırılmışlardır. Musa aleyhisselâm da onların bu edebine edeple karşılık verdi. Onlara: "Hayır, sihrinizi görelim ve durumunuzun hakikati ortaya çıksın; hem ellerindekini attıklarında onun mucizesi daha belirgin olsun, asasını attığında onların attığı her şeyi yutsun ve sihirlerine aldırış edilmediği görülsün diye önce siz atın" dedi.
فألقى السحرة ما معهم من الحبال والعصي، فتوهم موسى ومن رآهم من الناس أنها تتحرك بسرعة كالأفاعي. وقوله تعالى: فَإِذا حِبالُهُمْ.. إذا للمفاجاة، كما تقول: خرجت، فإذا زيد. وهي التي تليها الأسماء.
Bunun üzerine sihirbazlar yanlarındaki ipleri ve sopaları attılar; Musa'ya ve onları gören insanlara bunlar yılanlar gibi hızla hareket ediyormuş vehmi verildi. Yüce Allah'ın { فَإِذا حِبالُهُمْ } “Bir de ne görsün, onların ipleri...” buyruğunda geçen İzâ (إذا), sürpriz/ani durum (müfâceet) içindir; nitekim "Çıktım, bir de baktım ki Zeyd (orada)" demen gibidir ve kendisinden sonra isimler gelen edattır.
والظاهر من الآيات والقصص في كتب المفسرين: أن الحبال والعصي كانت تتحرك وتنتقل بحيل السّحر، وبدسّ الأجسام الثقيلة المباعة فيها، وكان تحركها كتحرك من له إرادة كالحيوان.
Ayetlerden ve müfessirlerin kitaplarındaki kıssalardan anlaşılan zâhir [mana] şudur: İpler ve sopalar; sihir hileleriyle ve içlerine yerleştirilen ağır cisimlerle hareket ediyor ve yer değiştiriyordu. Onların hareketi, tıpkı bir hayvan gibi irade sahibi bir varlığın hareketi gibiydi.
فَأَوْجَسَ فِي نَفْسِهِ خِيفَةً مُوسى (٦٧) أي تملّكه الخوف، وهو عبارة عما يعتري نفس الإنسان إذا وقع ظنه في أمر على شيء يسوؤه. وظاهر الأمر كله الصلاح، وكان خوف موسى ﵇ على الناس أن يضلوا لهول ما رأى. وخاف في الجملة، وبقي ينتظر الفرج، إنك يا موسى أنت الغالب على من ناوأك في هذا المقام، إنك أنت المستعلي عليهم بالظفر والغلبة.
{ فَأَوْجَسَ فِي نَفْسِهِ خِيفَةً مُوسى (٦٧) } “Bu yüzden Musa içinde bir korku hissetti”; yani onu bir korku kapladı. Bu, bir mesele hakkında insanın zannı hoşuna gitmeyecek bir şeye düştüğünde nefsinin maruz kaldığı durumu ifade eder. İşin görünürdeki tamamı ıslah ve hayırdır; ancak Musa aleyhisselâm'ın korkusu, gördüğü dehşetten ötürü insanların sapkınlığa düşmesi endişesinden kaynaklanıyordu. Kısacası korktu ve kurtuluşu beklemeye koyuldu. [Ey Musa,] şüphesiz bu makamda sana düşmanlık edenlere karşı galip gelecek olan sensin; zafer ve üstünlükle onlara galebe çalacak olan muhakkak sensin!
وألق يا موسى العصا التي في يمينك، تبتلع أو تتلقف بعد صيرورتها جميع ما صنعوه من الحبال والعصي، ولا يفوز الساحر حيث أتى من الأرض، أو حيث احتال، ولا يحصل مقصوده بالسحر، خيرا كان أو شرا. وأبهمت العصا ولم تذكر هنا في الآية تهويلا لأمرها، وأنها ليست من جنس العصي المعروفة، فبعد أن ألقاها وصارت ثعبانا، مدّ موسى ﵇ يده إليها، فرجعت عصا كما كانت. فقامت المعجزة، واتضح البرهان، وظهر الحق، وبطل السحر، ودهش الناس الذين ينظرون، ونظر السحرة وعلموا الحق، ورأوا ضياع وابتلاع الحبال والعصي، وأن هذا خارج عن طاقة البشر، وهو من فعل الإله الخالق، فآمنوا بالله ربا إلها واحدا، ﵃.
Ey Musa! Sağ elindeki asayı at; [yılana] dönüştükten sonra onların iplerden ve sopalardan yaptıkları her şeyi yutsun! Büyücü yeryüzünün neresine giderse gitsin yahut her ne hile yaparsa yapsın iflah olmaz; büyü ile gerek hayır gerek şer olsun maksadına ulaşamaz. Ayette asa kapalı tutulmuş ve burada açıkça zikredilmemiştir; bu, onun şanını yüceltmek ve bilinen sopalar cinsinden olmadığını belirtmek içindir. Musa aleyhisselâm onu atıp da yılana dönüştükten sonra elini ona doğru uzattı ve asa eskisi gibi hâline geri döndü. Böylece mucize gerçekleşti, delil açıklığa kavuştu, hak ortaya çıktı, sihir iptal oldu ve bakan insanlar dehşete düştü. Sihirbazlar bakıp hakkı bildiler; iplerin ve sopaların yok olup yutulduğunu, bunun beşer takatinin dışında ve yaratıcı olan İlah'ın fiili olduğunu gördüler; böylece tek bir ilah ve Rab olarak Allah'a iman ettiler (Allah onlardan razı olsun).
وكان إيمانهم المفاجئ أخطر من المبارزة نفسها. وبهت فرعون وقومه، وأحسوا بالإفلاس والخسارة وهزيمة المعارضة بين موسى والسحرة، فطاش صوابه، ولجأ إلى تهديد السحرة ووعيدهم، معتمدا على إرهابه وسلطته، ولكنه خاب وفشل مرة أخرى لأن إيمان السحرة زرع في قلوبهم كالجبال الرواسي، وهان عليهم العذاب من أجل مرضاة الله ولقائه وهو عنهم راض.
Onların bu ani imanı, karşılaşmanın kendisinden daha sarsıcı oldu. Firavun ve kavmi şaşkına döndü; iflası, hüsranı ve Musa ile sihirbazlar arasındaki mücadelenin yenilgisini hissettiler. Firavun'un aklı başından gitti; uyguladığı teröre ve otoritesine güvenerek sihirbazları tehdit edip gözdağı verme yoluna başvurdu. Ancak bir kez daha hayal kırıklığına uğrayıp başarısız oldu; zira sihirbazların imanı kalplerine sarsılmaz dağlar gibi yerleşmişti ve Allah'ın rızasını kazanmak, O kendilerinden razı olduğu hâlde O'na kavuşmak uğruna azap onlara önemsiz geldi.
لقد تغير وجه التاريخ بهذه المبارزة، وبدأ صوت الإيمان يعلو في أرجاء مصر، وبدأ عرش فرعون في اهتزاز واضطراب، والله يؤيد بنصره من يشاء. والواقع أن
Bu karşılaşmayla tarihin akışı değişti, Mısır'ın dört bir yanında imanın sesi yükselmeye başladı ve Firavun'un tahtı sarsılıp çatırdamaya yüz tuttu. Allah dilediğini yardımıyla destekler. Gerçek şu ki,
احتمال غلبة أحد المتبارزين على الآخر أمر محتمل في كل منافسة أو مبارزة، لكن الذي لم يتوقعه أحد إنما هو إيمان السحرة برب موسى وهارون، وهذه معجزة إلهية تدل على أن الله غالب على كل شيء.
karşılaşan iki taraftan birinin diğerine üstün gelme ihtimali her rekabette veya karşılaşmada olası bir durumdur; ancak hiç kimsenin beklemediği şey, sihirbazların Musa ve Harun'un Rabbine iman etmesiydi. Bu ise Allah'ın her şeye galip olduğunu gösteren ilahi bir mucizedir.
إيمان السحرة برب موسى وهارون
Sihirbazların Musa ve Harun'un Rabbine İman Etmesi
حينما ألقى موسى ﵇ عصاه وانقلبت حية، والتقمت كل ما جاء به السحرة من الحبال والعصي، ثم رجعت إلى حالتها، أيقنوا بنبوة موسى ﵇، وأن الأمر ليس سحرا، وإنما الأمر من عند الله تعالى، وهذا كان له تأثير الصاعقة على فرعون وحاشيته، فلجأ إلى تهديد السحرة بتقطيع الأيدي والأرجل والتصليب في جذوع النخل، فما كان منهم إلا أن أعلنوا تحديهم لفرعون، وآثروا عليه السلامة والنجاة، لما رأوا من حجة الله تعالى وآياته البينات، قال الله تعالى واصفا هذا الحدث الجلل:
Musa aleyhisselâm asasını atıp da o yılana dönüşünce, sihirbazların getirdiği bütün ipleri ve sopaları yutup sonra da eski hâline geri dönünce, Musa aleyhisselâm'ın peygamberliğine ve bu işin bir sihir olmayıp yalnızca Yüce Allah katından geldiğine kesin olarak inandılar. Bu durum Firavun ve maiyeti üzerinde yıldırım etkisi yaptı; o da sihirbazları ellerini ve ayaklarını kesmekle ve hurma kütüklerine asmakla tehdit etme yoluna gitti. Sihirbazlar ise Yüce Allah'ın hüccetini ve apaçık ayetlerini gördükleri için Firavun'a meydan okuyup onun yerine [ebedî] esenlik ve kurtuluşu tercih ettiler. Yüce Allah bu muazzam olayı niteleyerek şöyle buyurmuştur:
[سورة طه (٢٠) : الآيات ٧٠ الى ٧٣]
[Tâhâ Suresi (20), Ayetler 70-73]
فَأُلْقِيَ السَّحَرَةُ سُجَّداً قالُوا آمَنَّا بِرَبِّ هارُونَ وَمُوسى (٧٠) قالَ آمَنْتُمْ لَهُ قَبْلَ أَنْ آذَنَ لَكُمْ إِنَّهُ لَكَبِيرُكُمُ الَّذِي عَلَّمَكُمُ السِّحْرَ فَلَأُقَطِّعَنَّ أَيْدِيَكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ مِنْ خِلافٍ وَلَأُصَلِّبَنَّكُمْ فِي جُذُوعِ النَّخْلِ وَلَتَعْلَمُنَّ أَيُّنا أَشَدُّ عَذاباً وَأَبْقى (٧١) قالُوا لَنْ نُؤْثِرَكَ عَلى ما جاءَنا مِنَ الْبَيِّناتِ وَالَّذِي فَطَرَنا فَاقْضِ ما أَنْتَ قاضٍ إِنَّما تَقْضِي هذِهِ الْحَياةَ الدُّنْيا (٧٢) إِنَّا آمَنَّا بِرَبِّنا لِيَغْفِرَ لَنا خَطايانا وَما أَكْرَهْتَنا عَلَيْهِ مِنَ السِّحْرِ وَاللَّهُ خَيْرٌ وَأَبْقى (٧٣)
{ فَأُلْقِيَ السَّحَرَةُ سُجَّداً قالُوا آمَنَّا بِرَبِّ هارُونَ وَمُوسى (٧٠) قالَ آمَنْتُمْ لَهُ قَبْلَ أَنْ آذَنَ لَكُمْ إِنَّهُ لَكَبِيرُكُمُ الَّذِي عَلَّمَكُمُ السِّحْرَ فَلَأُقَطِّعَنَّ أَيْدِيَكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ مِنْ خِلافٍ وَلَأُصَلِّبَنَّكُمْ فِي جُذُوعِ النَّخْلِ وَلَتَعْلَمُنَّ أَيُّنا أَشَدُّ عَذاباً وَأَبْقى (٧١) قالُوا لَنْ نُؤْثِرَكَ عَلى ما جاءَنا مِنَ الْبَيِّناتِ وَالَّذِي فَطَرَنا فَاقْضِ ما أَنْتَ قاضٍ إِنَّما تَقْضِي هذِهِ الْحَياةَ الدُّنْيا (٧٢) إِنَّا آمَنَّا بِرَبِّنا لِيَغْفِرَ لَنا خَطايانا وَما أَكْرَهْتَنا عَلَيْهِ مِنَ السِّحْرِ وَاللَّهُ خَيْرٌ وَأَبْقى (٧٣) } “Sonunda büyücüler secdeye kapandılar ve: «Harun ile Musa'nın Rabbine iman ettik» dediler. [Firavun] dedi ki: «Ben size izin vermeden önce mi ona inandınız? Şüphesiz o, size büyüyü öğreten büyüğünüzdür. Mutlaka ellerinizi ve ayaklarınızı çaprazlama keseceğim ve sizi kesinlikle hurma kütüklerine asacağım! Hangimizin azabının daha şiddetli ve daha kalıcı olduğunu o zaman muhakkak bileceksiniz!» Dediler ki: «Bize gelen apaçık delillere ve bizi yaratana karşı asla seni tercih etmeyeceğiz. Artık ne hüküm vereceksen ver! Sen ancak bu dünya hayatında hüküm verirsin. Şüphesiz biz, günahlarımızı ve bize zorla yaptırdığın büyüyü bağışlaması için Rabbimize iman ettik. Allah daha hayırlı ve daha kalıcıdır.»”
في خلال هذه الآية تقدير وحذف يدل عليه ظاهر القول، وهو: فألقى موسى عصاه، فالتقمت كل ما جاء به السحرة، فلما رأوا ذلك أيقنوا بنبوة موسى عليه
Bu ayetin arasında, ifadenin zahirinin delalet ettiği bir takdir ve hazif (gizli tutulmuş ifadeler) bulunmaktadır ki o da şudur: [Bunun üzerine] Mûsâ asasını attı; o da büyücülerin ortaya getirdiği her şeyi yutuverdi. Onlar bunu görünce Mûsâ aleyhisselâm'ın peygamberliğine...
السلام، وأن الأمر من عند الله تعالى، فانكبوا على وجوههم ساجدين لله، وآمنوا برب موسى وهارون، مفضّلين الآخرة على الدنيا، والحق على الباطل. وقوله: بِرَبِّ هارُونَ وَمُوسى بتقديم (هارون) قبل (موسى) لتستوي رؤوس الآيات، مثل قوله تعالى: أَزْواجاً مِنْ نَباتٍ شَتَّى [طه: ٢٠/ ٥٢] ، فتأخير (شتى) لتعتدل رؤوس الآي.
ve bu işin Yüce Allah katından olduğuna kesin olarak inandılar. Ahireti dünyaya, hakkı batıla tercih ederek Allah için secdeye kapandılar ve Harun ile Musa'nın Rabbine iman ettiler. Ayetteki { بِرَبِّ هارُونَ وَمُوسى } “Harun ile Musa'nın Rabbine” ifadesinde "Harun"un "Musa"dan önce zikredilmesi, ayet sonlarının uyumlu olması içindir; nitekim Yüce Allah'ın { أَزْواجاً مِنْ نَباتٍ شَتَّى } “türlü türlü bitkilerden çiftler” [Tâhâ: 20/ 52] buyruğunda ayet sonlarının denkliği için "şettâ" kelimesinin sona bırakılması gibidir.
وكذلك قوله تعالى: وَلَوْلا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَكانَ لِزاماً وَأَجَلٌ مُسَمًّى (١٢٩) [طه: ٢٠/ ١٢٩] ، فتأخير قوله: وَأَجَلٌ مُسَمًّى إنما هو لتستوي رؤوس الآي. وإنما قالوا:
Aynı şekilde Yüce Allah'ın: { وَلَوْلا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَكانَ لِزاماً وَأَجَلٌ مُسَمًّى (١٢٩) } “Eğer Rabbinden verilmiş bir söz ve belirlenmiş bir ecel olmasaydı, [azap] muhakkak kaçınılmaz olurdu” [Tâhâ: 20/ 129] buyruğunda { وَأَجَلٌ مُسَمًّى } “ve belirlenmiş bir ecel” ifadesinin ertelenmesi de sadece ayet sonlarının denk olması içindir. Onların özellikle:
بِرَبِّ هارُونَ وَمُوسى ولم يقولوا: (برب العالمين) لأن فرعون ادعى الربوبية وادعى الألوهية، فلو أنهم قالوا: آمنا برب العالمين فحسب، لقال فرعون: إنهم آمنوا بي، لا بغيري، فاختاروا هذه العبارة لإبطال قوله.
{ بِرَبِّ هارُونَ وَمُوسى } “Harun ile Musa'nın Rabbine” deyip "Âlemlerin Rabbine" dememelerinin sebebi şudur: Firavun rablik ve ilahlık iddia etmişti; şayet onlar sadece "Âlemlerin Rabbine iman ettik" deselerdi, Firavun: "Başkasına değil, bana iman ettiler" derdi. Bu sebeple onun bu sözünü boşa çıkarmak için bu ifadeyi seçtiler.
قال فرعون الذي أصر على كفره وعناده ومكابرته الحق بالباطل: أصدّقتم موسى وقوله واتبعتموه، من غير إذن مني لكم بذلك؟ فلم تؤمنوا عن بصيرة وتفكير، إنما أنتم أخذتم السحر عن موسى، فهو معلّمكم الكبير، وأنتم تلامذته، وتواطأتم معه علي وعلى رعيتي، لتظهروه وتروّجوا لدعوته.
Küfründe, inadında ve batılla hakka karşı diretmesinde ısrar eden Firavun şöyle dedi: "Benim size bu hususta bir iznim olmaksızın Musa'yı ve sözünü tasdik edip ona uydunuz mu? Siz basiretle ve düşünerek iman etmediniz; siz sihri ancak Musa'dan öğrendiniz, o sizin büyük hocanızdır, siz de onun talebelerisiniz; onu öne çıkarmak ve davasının propagandasını yapmak için bana ve tebaama karşı onunla anlaştınız!"
فهدّدهم ونفّرهم عن الإيمان بقوله: أقسم أني لأمثّلن بكم، فأقطّعن أيديكم وأرجلكم من خلاف، أي بقطع اليد اليمنى والرجل اليسرى، أو على العكس، ولتعلمنّ هل أنا أشد عذابا لكم أو رب موسى؟! وهذا من فرعون تحدّ لقدرة الله، وتحقير لشأن موسى، وإظهار لما لفرعون من بأس وسلطة.
Onları tehdit edip şu sözüyle imandan vazgeçirmeye çalıştı: "Yemin ederim ki size ibretlik işkenceler yapacağım; ellerinizi ve ayaklarınızı çaprazlama, yani sağ el ile sol ayağı veya tersini keseceğim! Benim mi size azabımın daha şiddetli olduğunu, yoksa Musa'nın Rabbinin mi olduğunu muhakkak bileceksiniz!" Firavun'un bu sözü, Allah'ın kudretine bir meydan okuma, Musa'nın şanını küçümseme ve Firavun'un sahip olduğu güç ile otoriteyi sergileme girişimidir.
فازداد السحرة بعد هذا التهديد تمسكا بإيمانهم، وهانت عليهم أنفسهم من أجل رضوان الله، فقالوا: لن نختارك يا فرعون على ما جاءنا به موسى من البينات الواضحات من عند الله تعالى، والمعجزات الظاهرة، كانقلاب العصا ثعبانا، واليد نجما مشعا، وعلى ما حصل لنا من الهدى واليقين، فافعل ما شئت، واصنع ما أنت
Bu tehditten sonra sihirbazların imanlarına bağlılıkları daha da arttı; Allah'ın rızası uğruna canları kendilerine önemsiz geldi ve şöyle dediler: "Ey Firavun! Asanın yılana, elin ışık saçan bir yıldıza dönüşmesi gibi Yüce Allah katından Musa'nın bize getirdiği apaçık delillere, aşikâr mucizelere ve bize nasip olan hidayet ile yakîne karşı asla seni tercih etmeyeceğiz. Artık ne yapacaksan yap, ne hüküm vereceksen
صانع، إنما لك تسلط ونفوذ علينا في هذه الدنيا الزائلة، بتهديدنا بالقتل، ولا سبيل لك علينا فيما بعدها، ونحن قد رغبنا بالآخرة.
ver! Bizi ölümle tehdit etmek suretiyle senin üzerimizdeki baskın ve nüfuzun ancak bu geçici dünya hayatındadır; bundan sonrası için senin bizim üzerimizde hiçbir yolun (gücün) yoktur. Biz ise ahireti arzuladık.
إننا صدقنا بالله ربنا المحسن إلينا، ليغفر لنا خطايانا ويعفو عن سيئاتنا، وعلى ما أجبرتنا عليه من عمل السحر، لمعارضة آيات الله ومعجزات نبيه، والله خير لنا منك جزاء، وأدوم ثوابا، مما كنت وعدتنا، وأبقى منك عذابا.
Şüphesiz biz, günahlarımızı bağışlaması, kötülüklerimizi affetmesi ve Allah'ın ayetlerine ve peygamberinin mucizelerine karşı koymak üzere bizi zorladığın sihir amelini affetmesi için bize ihsanda bulunan Rabbimiz Allah'a inandık. Allah'ın vereceği mükâfat bize senin vereceğinden daha hayırlı, sevabı senin bize vadettiğinden daha kalıcı ve O'nun azabı seninkinden daha süreklidir."
وكان رؤساء السّحرة اثنين وسبعين، فقالوا لفرعون: أرنا موسى نائما، فرأوه فوجدوه تحرسه عصاه، فقالوا: ما هذا بساحر، الساحر إذا نام بطل سحره، فأبى فرعون إلا أن يعارضوه.
Sihirbazların ileri gelenleri yetmiş iki kişiydi. Firavun'a: "Musa'yı uyurken bize göster" dediler. Onu gördüklerinde asasının kendisini beklediğini fark ettiler ve: "Bu bir büyücü değildir; zira büyücü uyuduğunda sihri bozulur" dediler. Fakat Firavun onların [Musa'ya] karşı koymasından başka bir şeyi kabul etmedi.
والظاهر أن فرعون نفّذ تهديده للسحرة بالقتل والتصليب، لقول ابن عباس:
Zahir olan şudur ki Firavun, sihirbazlara yönelik öldürme ve asma tehdidini yerine getirmiştir; zira İbn Abbas şöyle demiştir:
أصبحوا سحرة، وأمسوا شهداء بررة.
"Güne sihirbaz olarak başladılar, akşamleyin ise iyi/sadık şehitler oldular."
التهديد بالجزاء والترغيب بالثواب في كلام السحرة
Sihirbazların Sözlerinde Ceza ile Korkutma ve Sevaba Teşvik
تابع السحرة الكلام مع فرعون بعد إصرارهم على الإيمان، واستخفافهم بتهديداته وإنذاراته، فحذروه من نقمة الله وعذابه الدائم، ورغّبوه في ثوابه الأبدي الخالد، وهذه صفة أهل الإخلاص والإيمان، فإنهم كما أحبوا الخير لأنفسهم، أحبوا الخير لغيرهم، وإذا هابوا الشر حتى لا يصيبهم السوء، هابوا امتداد شراراته لإصابة الآخرين وهذا الموقف المشرّف، دوّنه القرآن الكريم في الآيات التالية:
Sihirbazlar imanda sebat gösterip onun tehdit ve ihtarlarını hiçe saydıktan sonra Firavun ile konuşmaya devam ettiler; onu Allah'ın intikamı ve sürekli azabıyla uyardılar, O'nun ebedî ve kalıcı mükâfatına teşvik ettiler. İşte ihlas ve iman ehlinin vasfı budur; zira onlar kendileri için hayrı sevdikleri gibi başkaları için de hayrı severler; kendilerine bir kötülük isabet etmesin diye şerden çekindikleri gibi, onun kıvılcımlarının başkalarına ulaşmasından da çekinirler. Kur'ân-ı Kerîm bu onurlu duruşu şu ayetlerde kaydetmiştir:
[سورة طه (٢٠) : الآيات ٧٤ الى ٧٦]
[Tâhâ Suresi (20), Ayetler 74-76]
إِنَّهُ مَنْ يَأْتِ رَبَّهُ مُجْرِماً فَإِنَّ لَهُ جَهَنَّمَ لا يَمُوتُ فِيها وَلا يَحْيى (٧٤) وَمَنْ يَأْتِهِ مُؤْمِناً قَدْ عَمِلَ الصَّالِحاتِ فَأُولئِكَ لَهُمُ الدَّرَجاتُ الْعُلى (٧٥) جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها وَذلِكَ جَزاءُ مَنْ تَزَكَّى (٧٦)
{ إِنَّهُ مَنْ يَأْتِ رَبَّهُ مُجْرِماً فَإِنَّ لَهُ جَهَنَّمَ لا يَمُوتُ فِيها وَلا يَحْيى (٧٤) وَمَنْ يَأْتِهِ مُؤْمِناً قَدْ عَمِلَ الصَّالِحاتِ فَأُولئِكَ لَهُمُ الدَّرَجاتُ الْعُلى (٧٥) جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها وَذلِكَ جَزاءُ مَنْ تَزَكَّى (٧٦) } “Şurası muhakkak ki, kim Rabbine günahkâr olarak varırsa, şüphesiz onun için cehennem vardır; orada ne ölür ne de yaşar. Kim de O'na salih ameller işlemiş bir mümin olarak varırsa, işte onlar için de en yüksek dereceler; içlerinde ebedî kalacakları, altından ırmaklar akan Adn cennetleri vardır. İşte arınan kimsenin mükâfatı budur.”
[طه: ٢٠/ ٧٤- ٧٦] .
[Tâhâ: 20/ 74-76].
قالت فرقة من المفسرين: هذه الآية بجملتها هي من كلام السحرة لفرعون على جهة الموعظة له، والبيان فيما فعلوه. وهذا هو المتبادر للذهن. وقالت فرقة أخرى: بل هي من كلام الله ﵎ لمحمد ﷺ، تنبيها على قبح ما فعل فرعون، وحسن ما فعل السحرة، وموعظة وتحذيرا. وقد تضمنت القصة حالة المجرم الذي اكتسب الجرائم والخطايا.
Müfessirlerden bir grup şöyle demiştir: Bu ayet bütünüyle, Firavun'a bir öğüt ve kendi yaptıklarına dair bir açıklama kabilinden sihirbazların sözüdür. Zihne ilk gelen mana da budur. Diğer bir grup ise şöyle demiştir: Bilakis bu, Firavun'un yaptığının çirkinliğine ve sihirbazların yaptığının güzelliğine dikkat çekmek, bir öğüt ve uyarı olmak üzere Allah celle celâlühû'nun Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e hitabıdır. Bu kıssa, cürümler ve günahlar kazanmış suçlunun/günahkârın durumunu içermektedir.
والمعنى: إن من يلقى الله يوم القيامة، وهو مجرم في حق نفسه وربّه، فعذابه في جهنم، لا يموت فيها ميتة مريحة، ولا يحيا حياة كريمة، فهو يألم كما يألم الحي. وهذا القول: لا يَمُوتُ فِيها وَلا يَحْيى مختص بالكافر، فإنه معذب عذابا ينتهي به إلى الموت، ثم لا يجهز عليه فيستريح، بل يعاد جلده، ويجدّد عذابه، فهو لا يحيا حياة هنيّة، وأما من يدخل النار من المؤمنين بالمعاصي، فهم قبل أن تخرجهم الشفاعة، في غمرة، قد قاربوا الموت، إلا أنهم لا يجهز عليهم، ولا يجدّد عذابهم. فهذا هو الفرق ما بينهم وبين الكفار. وفي الحديث الصحيح: أنهم أي عصاة المؤمنين يموتون إماتة.
Anlam şudur: Kim kıyamet gününde kendi nefsine ve Rabbine karşı günahkâr olarak Allah'ın huzuruna çıkarsa, onun cezası cehennemdedir; orada ne rahatlatıcı bir ölümle ölür ne de onurlu bir hayat yaşar, o diri bir kimsenin acı çektiği gibi acı çeker. { لا يَمُوتُ فِيها وَلا يَحْيى } “orada ne ölür ne de yaşar” ifadesi kâfire mahsustur. Zira o, kendisini ölüme götüren bir azapla azap olunur, sonra canı tamamen alınıp rahatlatılmaz; bilakis derisi yenilenir ve azabı tazelenir, dolayısıyla huzurlu bir hayat yaşayamaz. Günahları sebebiyle ateşe giren müminlere gelince; onlar şefaat kendilerini çıkarmadan önce ölümün eşiğine geldikleri büyük bir sıkıntı ve baygınlık içinde bulunurlar; ancak canları tamamen alınmaz ve azapları da tazelenmez. İşte onlarla kâfirler arasındaki fark budur. Sahih hadiste geçtiği üzere, onlar yani günahkâr müminler tam bir ölümle ölürler.
والواقع أنهم يقتربون من الموت، فهذا معنى الإماتة، لأنه لا موت في الآخرة.
Gerçekte ise ölüme çok yaklaşırlar; imâte (ölüm) kelimesinin anlamı budur, çünkü ahirette [gerçek anlamda] ölüm yoktur.
هذا هو مصير الكفرة أهل النار. وأما أهل الإيمان والصلاح، فإنهم يلقون ربهم يوم المعاد، قد آمنت قلوبهم، وصفت نفوسهم، وتطابق قولهم وعملهم مع قرارة ضمائرهم، وأدوا الطاعات، وخافوا ربهم، فأولئك لهم بإيمانهم وعملهم الصالح الجنة ذات الدرجات والمنازل العالية الرفيعة، والغرف الآمنة، والمساكن الطيبة.
İşte cehennemlik olan kâfirlerin akıbeti budur. İman ve salah ehline gelince; onlar kıyamet günü kalpleri inanmış, nefisleri arınmış, söz ve amelleri vicdanlarının derinlikleriyle uyuşmuş, taatleri yerine getirmiş ve Rablerinden korkmuş olarak Rablerine kavuşurlar. İşte imanları ve salih amelleri sebebiyle onlar için yüksek ve yüce derecelere, konaklara, güvenli köşklere ve hoş meskenlere sahip cennet vardır.
لهم الدرجات العلى وهي القرب من الله تعالى. ومن المعلوم أن الجنة درجات، والنار دركات،
Onlar için en yüksek dereceler vardır ki bu da Allah Teâlâ'ya yakınlıktır. Bilindiği üzere cennet derecelerden (yukarı doğru basamaklar), cehennem ise derekelerden (aşağı doğru basamaklar) oluşur.
روى الإمام أحمد والترمذي عن عبادة بن الصامت عن النبي ﷺ قال: «الجنة مائة درجة، ما بين كل درجتين كما بين السماء والأرض، والفردوس أعلاها درجة، ومنها تخرج الأنهار الأربعة، والعرش فوقها، فإذا سألتم الله تعالى، فاسألوه الفردوس» .
İmam Ahmed ve Tirmizî, Ubâde b. es-Sâmit'ten rivayet etmişlerdir; Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Cennet yüz derecedir; her iki derece arası, yer ile gök arası kadardır. Firdevs ise onun en yüksek derecesidir; dört nehir oradan çıkar ve Arş onun üzerindedir. Allah Teâlâ'dan istediğiniz zaman O'ndan Firdevs'i isteyiniz.»
وورد في الصحيحين: «إن أهل علّيين ليرون من فوقهم، كما ترون الكوكب الغابر في أفق السماء، لتفاضل ما بينهم، قالوا: يا رسول الله، تلك منازل الأنبياء؟
Sahîhayn'da şöyle rivayet edilmiştir: «İlliyyûn ehli, aralarındaki mertebe farkından dolayı kendilerinden üsttekileri, sizin gökyüzünün ufkundaki batmakta olan parlak yıldızı gördüğünüz gibi görürler.» Dediler ki: 'Ey Allah'ın Resûlü, bunlar peygamberlerin konakları mıdır?'
قال: بلى، والذي نفسي بيده، رجال آمنوا بالله، وصدقوا بالله، وصدقوا المرسلين»
Şöyle buyurdu: «Evet, nefsim kudret elinde olan [Allah]'a yemin ederim ki onlar, Allah'a iman eden, Allah'ı tasdik eden ve peygamberleri doğrulayan kimselerdir.»
وفي السّنن: «وإن أبا بكر وعمر لمنهم وأنعما» .
Sünen'de ise şöyle geçmektedir: «Şüphesiz Ebû Bekir ve Ömer de onlardandır ve ne güzeldirler!»
تلك الدرجات العلى في جنات عدن، أي إقامة دائمة، تجري من تحت غرفها الأنهار، ماكثين فيها أبدا، وذلك الفوز الذي أحرزوه جزاء من طهّر نفسه من دنس الكفر والمعاصي الموجبة للنار، واتّبع المرسلين فيما جاؤوا به من عند الله العلي القدير. فليهنأ سحرة فرعون، إنهم آمنوا في جو من الإرهاب، وفي ميادين التعذيب والجلد والتقطيع، وإيمان كهذا له منزلته العظمى، وهو دليل على قوته وثباته، وأنه لا يخامره أي شك أو شبهة، فاستحقوا بذلك الدرجات العلى.
O yüksek dereceler Adn cennetlerindedir; yani sürekli bir ikametgah olup köşklerinin altından ırmaklar akar, orada ebedî kalıcıdırlar. Elde ettikleri bu kurtuluş; nefsini küfrün ve ateşi gerektiren günahların kirinden arındıran, Yüce ve Kadîr olan Allah katından getirdikleri hususlarda peygamberlere uyan kimsenin mükâfatıdır. Firavun'un sihirbazlarına müjdeler olsun; zira onlar bir terör ortamında, işkence, kırbaçlama ve [uzuvların] kesilmesi meydanlarında iman ettiler. Böylesi bir imanın çok büyük bir makamı vardır; onun gücüne, sebatına ve ona hiçbir şüphe ya da tereddüdün karışmadığına delildir; böylece onlar en yüksek dereceleri hak etmişlerdir.
إغراق فرعون وجنوده في البحر
Firavun ve Ordusunun Denize Batırılması
إن أكبر عظة للمتغطرسين المتألهين: ما حدث لفرعون الطاغية الذي ادعى الربوبية والألوهية، فكان مصيره الإغراق هو وجنوده في البحر، وإنجاؤه بجسده، ليراه الناس، ويكون لمن خلفه عبرة وعظة، وكان الإغراق حدثا عجبا، لم يكن بإغراق باخرة، ولا بدحر جيش، وإنما تم استدراجه بطريق يبس أوجده الله لموسى وقومه، فنجوا، فتبعهم فرعون وجنوده فيه، فأطبق عليهم الماء، وهلكوا جميعا. قال الله تعالى مبينا هذا الحادث العجيب:
Kibre kapılıp ilahlık taslayanlar için en büyük ibret, rablik ve ilahlık iddia eden zorba Firavun'un başına gelenlerdir. Onun akıbeti, ordularıyla birlikte denizde boğulmak ve insanlar onu görsün, arkasından gelenlere bir ibret ve öğüt olsun diye cesedinin kurtarılması olmuştur. Bu boğulma olayı hayret verici bir hadiseydi; bir geminin batmasıyla veya bir ordunun hezimete uğramasıyla gerçekleşmemiş, bilakis Allah'ın Musa ve kavmi için var ettiği kuru bir yola çekilmeleriyle gerçekleşmişti. Onlar kurtulunca Firavun ve orduları da o yolda onları takip etti, sular üzerlerine kapandı ve hepsi helak oldu. Allah Teâlâ bu hayret verici hadiseyi açıklayarak şöyle buyurmuştur:
[سورة طه (٢٠) : الآيات ٧٧ الى ٨٢]
[Tâhâ Suresi (20), Ayetler 77-82]