Binûn

Tâhâ Suresi Tefsiri — 3. Sayfa

Kaynak: et-Tefsîru'l-Vasît · Vehbe Zühaylî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَلَقَدْ أَوْحَيْنا إِلى مُوسى أَنْ أَسْرِ بِعِبادِي فَاضْرِبْ لَهُمْ طَرِيقاً فِي الْبَحْرِ يَبَساً لا تَخافُ دَرَكاً وَلا تَخْشى (٧٧) فَأَتْبَعَهُمْ فِرْعَوْنُ بِجُنُودِهِ فَغَشِيَهُمْ مِنَ الْيَمِّ ما غَشِيَهُمْ (٧٨) وَأَضَلَّ فِرْعَوْنُ قَوْمَهُ وَما هَدى (٧٩) يا بَنِي إِسْرائِيلَ قَدْ أَنْجَيْناكُمْ مِنْ عَدُوِّكُمْ وَواعَدْناكُمْ جانِبَ الطُّورِ الْأَيْمَنَ وَنَزَّلْنا عَلَيْكُمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوى (٨٠) كُلُوا مِنْ طَيِّباتِ ما رَزَقْناكُمْ وَلا تَطْغَوْا فِيهِ فَيَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبِي وَمَنْ يَحْلِلْ عَلَيْهِ غَضَبِي فَقَدْ هَوى (٨١)

{ وَلَقَدْ أَوْحَيْنا إِلى مُوسى أَنْ أَسْرِ بِعِبادِي فَاضْرِبْ لَهُمْ طَرِيقاً فِي الْبَحْرِ يَبَساً لا تَخافُ دَرَكاً وَلا تَخْشى (٧٧) فَأَتْبَعَهُمْ فِرْعَوْنُ بِجُنُودِهِ فَغَشِيَهُمْ مِنَ الْيَمِّ ما غَشِيَهُمْ (٧٨) وَأَضَلَّ فِرْعَوْنُ قَوْمَهُ وَما هَدى (٧٩) يا بَنِي إِسْرائِيلَ قَدْ أَنْجَيْناكُمْ مِنْ عَدُوِّكُمْ وَواعَدْناكُمْ جانِبَ الطُّورِ الْأَيْمَنَ وَنَزَّلْنا عَلَيْكُمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوى (٨٠) كُلُوا مِنْ طَيِّباتِ ما رَزَقْناكُمْ وَلا تَطْغَوْا فِيهِ فَيَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبِي وَمَنْ يَحْلِلْ عَلَيْهِ غَضَبِي فَقَدْ هَوى (٨١) } “Andolsun biz Musa'ya: 'Kullarımla geceleyin yola çık; sana yetişilmesinden korkmaksızın ve endişe etmeksizin onlara denizde kuru bir yol aç' diye vahyettik. Firavun ordularıyla onları takip etti; denizden onları kaplayan şey kaplayıverdi. Firavun kavmini saptırdı ve doğru yola iletmedi. Ey İsrailoğulları! Şüphesiz sizi düşmanınızdan kurtardık, Tûr'un sağ tarafını size sözleşme yeri kıldık ve üzerinize kudret helvası ile bıldırcın indirdik. 'Size rızık olarak verdiğimiz temiz şeylerden yiyin, bu hususta taşkınlık yapmayın; sonra üzerinize gazabım iner. Gazabım kimin üzerine inerse muhakkak o helak olmuştur.'”

وَإِنِّي لَغَفَّارٌ لِمَنْ تابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صالِحاً ثُمَّ اهْتَدى (٨٢)

{ وَإِنِّي لَغَفَّارٌ لِمَنْ تابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صالِحاً ثُمَّ اهْتَدى (٨٢) } “Andolsun biz Musa'ya: 'Kullarımla geceleyin yola çık; sana yetişilmesinden korkmaksızın ve endişe etmeksizin onlara denizde kuru bir yol aç' diye vahyettik. Firavun ordularıyla onları takip etti; denizden onları kaplayan şey kaplayıverdi. Firavun kavmini saptırdı ve doğru yola iletmedi. Ey İsrailoğulları! Şüphesiz sizi düşmanınızdan kurtardık, Tûr'un sağ tarafını size sözleşme yeri kıldık ve üzerinize kudret helvası ile bıldırcın indirdik. 'Size rızık olarak verdiğimiz temiz şeylerden yiyin, bu hususta taşkınlık yapmayın; sonra üzerinize gazabım iner. Gazabım kimin üzerine inerse muhakkak o helak olmuştur. Şüphe yok ki ben; tövbe eden, iman edip salih amel işleyen, sonra da doğru yolda giden kimse için çok bağışlayıcıyım.'”

لما انقضى أمر السحرة، وغلب موسى وقوي أمره، وعده فرعون أن يرسل معه بني إسرائيل، فأقام موسى ﵇ على وعده، حتى غدر به فرعون، ونكث وعده، وأعلمه أنه لا يرسلهم معه، فبعث الله تعالى الآيات على فرعون وقومه، وهي الجراد والقمّل وغيرها، وبعد هذا الآيات أوحى الله تعالى إلى موسى ﵇ أن يخرج ببني إسرائيل من مصر، في الليل ساريا. والسّرى: سير الليل. والآيات تدوّن هذه المسيرة. ومفادها: ولقد أوحينا إلى النبي موسى أن يسير ببني إسرائيل من مصر ليلا، دون أن يشعر بهم أحد، وأمرناه أن يتخذ لهم طريقا في البحر (البحر الأحمر) يابسا، لا ماء فيه ولا طين، وقلنا له: أنت آمن، لا تخاف دركا، أي إدراكا ولحوقا بكم، ولا تخشى أن يغرق البحر قومك، وكان هذا الإنقاذ حينما كان قوم موسى قوما صالحين، لذا عبر عنهم بقوله تعالى: أَنْ أَسْرِ بِعِبادِي.

Sihirbazların işi son bulup Musa galip gelip işi kuvvet kazanınca Firavun, İsrailoğullarını onunla birlikte göndereceğini vadetti. Musa aleyhisselam, Firavun ona hıyanet edip sözünden dönene ve onları kendisiyle göndermeyeceğini bildirene kadar sözünün üzerinde durdu. Bunun üzerine Allah Teâlâ, Firavun ve kavmine çekirge, haşere ve benzeri ayetleri/mucizeleri gönderdi. Bu ayetlerden sonra Allah Teâlâ, Musa aleyhisselam'a İsrailoğulları ile birlikte Mısır'dan geceleyin yola çıkmasını vahyetti. es-Sürâ: Gece yürüyüşü demektir. Ayetler bu yürüyüşü kaydetmektedir. Anlamı şudur: Andolsun biz Musa Peygamber'e, kimse farkına varmadan geceleyin İsrailoğulları ile Mısır'dan yola çıkmasını vahyettik ve ona denizde (Kızıldeniz'de) onlar için içinde ne su ne de çamur bulunan kuru bir yol açmasını emrettik; ona şöyle dedik: 'Sen güvendesin, bir derkten yani onların sana yetişip kavuşmasından korkma; denizin kavmini boğmasından da endişe etme.' Bu kurtarma işlemi, Musa'nın kavmi salih bir topluluk olduğu sırada gerçekleşmiştir; bu sebeple Allah Teâlâ onlardan bahsederken { أَنْ أَسْرِ بِعِبادِي } “Kullarımla geceleyin yola çık” buyurmuştur.

فتبعهم فرعون وجنوده في الطريق اليابس في أرض البحر بقدرة الله، فغشيهم من البحر ما غشيهم، حيث أطبق عليهم ماء البحر، وتكرار (غشيهم) للتعظيم والتهويل.

Firavun ve orduları, Allah'ın kudretiyle denizin tabanında açılan kuru yolda onları takip etti; denizden onları kaplayan şey kaplayıverdi, zira denizin suyu üzerlerine kapandı. (Kapladı) ifadesinin tekrarı azamet ve dehşet bildirmek içindir.

وأضل فرعون قومه عن سبيل الرشاد، وما هداهم إلى طريق النجاة، حينما سلك

Firavun, kavmini doğru yoldan saptırdı ve onları kurtuluş yoluna iletmedi; zira sevk etmişti

بهم في الطريق ذاته الذي سلكه بنو إسرائيل في وسط البحر. ثم عدد الله نعمه الكثيرة على بني إسرائيل وذكر هنا ثلاث نعم كبري وهي:

onları denizin ortasında İsrailoğullarının gittiği aynı yola sevk etti. Sonra Allah, İsrailoğulları üzerindeki pek çok nimetini saydı ve burada üç büyük nimeti zikretti; bunlar şunlardır:

١- قلنا: يا بني إسرائيل، قد أنجيناكم من عدوكم فرعون الذي كان يذبّح أبناءكم، ويستحيي نساءكم، وأقررنا أعينكم حين أغرقت أعداءكم، وأنتم تنظرون إليهم، فإنهم غرقوا في صبيحة واحدة، لم ينج منهم أحد، كما جاء في آية أخرى:

1- Şöyle dedik: Ey İsrailoğulları! Erkek çocuklarınızı boğazlayan, kadınlarınızı sağ bırakan düşmanınız Firavun'dan sizi kurtardık. Düşmanlarınızı siz onlara bakıp dururken boğduğumuzda gözlerinizi aydın kıldık; nitekim onlar tek bir sabah vaktinde boğuldular, içlerinden hiçbiri kurtulamadı; başka bir ayette şöyle buyrulduğu gibi:

وَأَغْرَقْنا آلَ فِرْعَوْنَ وَأَنْتُمْ تَنْظُرُونَ [البقرة: ٢/ ٥٠] .

{ وَأَغْرَقْنا آلَ فِرْعَوْنَ وَأَنْتُمْ تَنْظُرُونَ } “Firavun hanedanını siz bakıp dururken boğmuştuk” [el-Bakara: 2/50].

٢- وجعلنا لكم ميقاتا وهو جانب جبل الطور الأيمن في سيناء لتكليم موسى بحضرتكم، وإنزال التوراة ذات الشريعة المفصلة، وأنتم تسمعون الكلام الذي يخاطبه به رب العزة. قال المفسرون: ليس للجبل يمين ولا يسار، بل المراد أن طور سيناء عن يمين من انطلق من مدين إلى مصر.

2- Sizin huzurunuzda Musa ile konuşmak ve siz İzzet Rabbi'nin ona hitap ettiği sözleri işitirken ayrıntılı şeriatı içeren Tevrat'ı indirmek üzere, Sina'daki Tûr dağının sağ tarafını size bir buluşma vakti kıldık. Müfessirler şöyle demiştir: Dağın sağı veya solu yoktur; bilakis kastedilen, Tûr-i Sînâ'nın Medyen'den Mısır'a doğru yola çıkan kimsenin sağ tarafında kalmasıdır.

٣- ونزلنا تنزيلا عليكم المن والسلوى، وأنتم في التيه. أما المن: فهو حلوى كانت تنزل عليهم من الندى من السماء، من الفجر إلى طلوع الشمس، على الحجارة وورق الشجر، وأما السلوى: فهو طائر السّماني الذي تسوقه ريح الجنوب، فيأخذ كل واحد منكم ما يكفيه.

3- Tîh çölündeyken üzerinize kudret helvası ve bıldırcını peyderpey indirdik. Kudret helvasına gelince: Şafak vaktinden güneşin doğuşuna kadar gökten çiğ gibi taşların ve ağaç yapraklarının üzerine inen tatlı bir yiyecekti. Bıldırcına gelince: Güney rüzgârının sürükleyip getirdiği, böylece her birinizin kendine yetecek kadarını aldığı bıldırcın kuşudur.

وقلنا لكم: تنعموا بالأكل من تلك الطيبات المستلذات من الأطعمة الحلال، ولا تتجاوزوا ما هو جائز إلى ما لا يجوز، ولا تجحدوا نعمة الله فتكونوا طاغين، فينزل بكم غضبي وعقوبتي. ومن ينزل به غضبي فقد شقي وهلك. وإني لغفار وستّار لمن تاب من الذنوب، وآمن بالله وملائكته وكتبه ورسله واليوم الآخر، ولمن عمل عملا صالحا أمر به الشرع وحسّنه، ثم اهتدى واستمر في منهجه، واستقام على ذلك الطريق حتى يموت. والمطلوب هو الاستمرار على منهج الحق والاستقامة لأن المهتدي في الحال لا يكفيه للنجاة حتى يستمر عليه في المستقبل. فقوله تعالى بعد الإيمان

Size şöyle dedik: Helal yiyeceklerin bu lezzetli ve temiz olanlarından yiyip nimetlenin; caiz olandan caiz olmayana sınırı aşmayın ve Allah'ın nimetini inkâr ederek taşkınlık yapmayın; aksi takdirde üzerinize gazabım ve cezam iner. Gazabım kimin üzerine inerse o muhakkak bedbaht olmuş ve helak olmuştur. Şüphesiz ben; günahlardan tövbe eden, Allah'a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine ve ahiret gününe iman eden, şeriatın emrettiği ve güzel gördüğü salih amelleri işleyen, sonra doğru yolda sebat edip bu çizgide devam eden ve ölünceye kadar bu yol üzere dosdoğru kalan kimse için çok bağışlayıcı ve örtücüyüm. İstenen şey hak yöntemi ve istikameti sürdürmektir; zira o anda doğru yolda olmak gelecekte de bunu sürdürmedikçe kurtuluş için yeterli değildir. Allah Teâlâ'nın iman

والعمل الصالح: ثُمَّ اهْتَدى معناه: ثم مشى في عقائد الشرع وشرائعه وأحكامه على طريق قويم، فلم يخالف الحق في شيء من المعتقدات.

ve salih amelden sonra gelen { ثُمَّ اهْتَدى } “sonra da doğru yolda giden” ifadesinin anlamı şudur: Sonra şeriatın inançlarında, kurallarında ve hükümlerinde dosdoğru bir yol üzere yürüdü, inanç esaslarından hiçbirinde haktan sapmadı.

عبادة اليهود العجل

Yahudilerin Buzağıya Tapması

ينحدر مستوى الفكر الإنساني أحيانا، فيؤله الطبيعة المخلوقة العاجزة أحيانا، أو يؤله الحجر والمعدن باتخاذ الأصنام والأوثان، أو يؤله الحيوان، كما فعل موسى السامري الذي اتخذ عجلا من ذهب، وجعله إلها أثناء غيبة موسى في الميقات المحدد لتكليم ربه، وكان موسى ﵇ قد استخلف أخاه هارون ﵇ على بني إسرائيل، فرضوا بعبادة العجل، وكانوا قد طلبوا من موسى ﵇ أن يصنع لهم تمثالا ليعبدوه: اجْعَلْ لَنا إِلهاً كَما لَهُمْ آلِهَةٌ [الأعراف: ٧/ ١٣٨] . قال الله تعالى واصفا كيفية اتخاذ العجل إلها لدى نبي إسرائيل:

İnsan aklının seviyesi bazen geriler; kimi zaman yaratılmış ve aciz tabiatı ilahlaştırır, kimi zaman putlar ve heykeller edinerek taşı ve madeni ilahlaştırır, kimi zaman da altından bir buzağı yapıp Musa'nın Rabbiyle konuşmak için belirlenen buluşma vaktindeki yokluğu sırasında onu ilah edinen Musa es-Sâmirî'nin yaptığı gibi hayvanı ilahlaştırır. Musa aleyhisselam kardeşi Harun aleyhisselam'ı İsrailoğullarının başına vekil bırakmıştı; fakat onlar buzağıya tapmaya razı oldular. Daha önce de Musa aleyhisselam'dan tapınmak üzere kendilerine bir put yapmasını istemiş ve: { اجْعَلْ لَنا إِلهاً كَما لَهُمْ آلِهَةٌ } “Onların ilahları olduğu gibi bize de bir ilah yap” [el-A‘râf: 7/138] demişlerdi. Allah Teâlâ, İsrailoğulları nezdinde buzağının nasıl ilah edinildiğini tasvir ederek şöyle buyurmuştur:

[سورة طه (٢٠) : الآيات ٨٣ الى ٨٩]

[Tâhâ Suresi (20), Ayetler 83-89]

وَما أَعْجَلَكَ عَنْ قَوْمِكَ يا مُوسى (٨٣) قالَ هُمْ أُولاءِ عَلى أَثَرِي وَعَجِلْتُ إِلَيْكَ رَبِّ لِتَرْضى (٨٤) قالَ فَإِنَّا قَدْ فَتَنَّا قَوْمَكَ مِنْ بَعْدِكَ وَأَضَلَّهُمُ السَّامِرِيُّ (٨٥) فَرَجَعَ مُوسى إِلى قَوْمِهِ غَضْبانَ أَسِفاً قالَ يا قَوْمِ أَلَمْ يَعِدْكُمْ رَبُّكُمْ وَعْداً حَسَناً أَفَطالَ عَلَيْكُمُ الْعَهْدُ أَمْ أَرَدْتُمْ أَنْ يَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبٌ مِنْ رَبِّكُمْ فَأَخْلَفْتُمْ مَوْعِدِي (٨٦) قالُوا ما أَخْلَفْنا مَوْعِدَكَ بِمَلْكِنا وَلكِنَّا حُمِّلْنا أَوْزاراً مِنْ زِينَةِ الْقَوْمِ فَقَذَفْناها فَكَذلِكَ أَلْقَى السَّامِرِيُّ (٨٧)

{ وَما أَعْجَلَكَ عَنْ قَوْمِكَ يا مُوسى (٨٣) قالَ هُمْ أُولاءِ عَلى أَثَرِي وَعَجِلْتُ إِلَيْكَ رَبِّ لِتَرْضى (٨٤) قالَ فَإِنَّا قَدْ فَتَنَّا قَوْمَكَ مِنْ بَعْدِكَ وَأَضَلَّهُمُ السَّامِرِيُّ (٨٥) فَرَجَعَ مُوسى إِلى قَوْمِهِ غَضْبانَ أَسِفاً قالَ يا قَوْمِ أَلَمْ يَعِدْكُمْ رَبُّكُمْ وَعْداً حَسَناً أَفَطالَ عَلَيْكُمُ الْعَهْدُ أَمْ أَرَدْتُمْ أَنْ يَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبٌ مِنْ رَبِّكُمْ فَأَخْلَفْتُمْ مَوْعِدِي (٨٦) قالُوا ما أَخْلَفْنا مَوْعِدَكَ بِمَلْكِنا وَلكِنَّا حُمِّلْنا أَوْزاراً مِنْ زِينَةِ الْقَوْمِ فَقَذَفْناها فَكَذلِكَ أَلْقَى السَّامِرِيُّ (٨٧) } “'Seni kavminden [ayırıp] acele ettiren nedir ey Musa?' Musa: 'Onlar benim izimdeler; razı olasın diye sana acele ettim Rabbim' dedi. [Allah] buyurdu ki: 'Şüphesiz biz senden sonra kavmini imtihan ettik ve Sâmirî onları saptırdı.' Bunun üzerine Musa öfkeli ve üzgün bir halde kavmine döndü. Dedi ki: 'Ey kavmim! Rabbiniz size güzel bir vaatte bulunmadı mı? Verilen sözün üzerinden çok zaman mı geçti, yoksa Rabbinizden üzerinize bir gazap inmesini mi istediniz de bana verdiğiniz sözden caydınız?' Dediler ki: 'Biz sana verdiğimiz sözden kendi irademizle caymadık; fakat biz o kavmin zinet eşyalarından birtakım ağırlıklar yüklenmiştik de onları [ateşe] attık; aynı şekilde Sâmirî de attı.'”

فَأَخْرَجَ لَهُمْ عِجْلاً جَسَداً لَهُ خُوارٌ فَقالُوا هذا إِلهُكُمْ وَإِلهُ مُوسى فَنَسِيَ (٨٨) أَفَلا يَرَوْنَ أَلاَّ يَرْجِعُ إِلَيْهِمْ قَوْلاً وَلا يَمْلِكُ لَهُمْ ضَرًّا وَلا نَفْعاً (٨٩)

{ فَأَخْرَجَ لَهُمْ عِجْلاً جَسَداً لَهُ خُوارٌ فَقالُوا هذا إِلهُكُمْ وَإِلهُ مُوسى فَنَسِيَ (٨٨) أَفَلا يَرَوْنَ أَلاَّ يَرْجِعُ إِلَيْهِمْ قَوْلاً وَلا يَمْلِكُ لَهُمْ ضَرًّا وَلا نَفْعاً (٨٩) } “'Seni kavminden [ayırıp] acele ettiren nedir ey Musa?' Musa: 'Onlar benim izimdeler; razı olasın diye sana acele ettim Rabbim' dedi. [Allah] buyurdu ki: 'Şüphesiz biz senden sonra kavmini imtihan ettik ve Sâmirî onları saptırdı.' Bunun üzerine Musa öfkeli ve üzgün bir halde kavmine döndü. Dedi ki: 'Ey kavmim! Rabbiniz size güzel bir vaatte bulunmadı mı? Verilen sözün üzerinden çok zaman mı geçti, yoksa Rabbinizden üzerinize bir gazap inmesini mi istediniz de bana verdiğiniz sözden caydınız?' Dediler ki: 'Biz sana verdiğimiz sözden kendi irademizle caymadık; fakat biz o kavmin zinet eşyalarından birtakım ağırlıklar yüklenmiştik de onları [ateşe] attık; aynı şekilde Sâmirî de attı.' Böylece o, onlara böğüren bir buzağı heykeli çıkardı. Dediler ki: 'Bu sizin de ilahınızdır, Musa'nın da ilahıdır; fakat o unuttu.' Görmüyorlar mı ki o kendilerine hiçbir sözle karşılık veremiyor, onlara ne bir zarar ne de bir fayda vermeye güç yetirebiliyor!”

تعجل موسى ﵇ الذهاب إلى ميقات ربه حبا في مكالمته وإعطائه

Musa aleyhisselâm, Rabbiyle konuşma ve kendisine [levhaların] verilmesi arzusuyla Rabbinin belirlediği vakte gitmekte acele etti

الألواح، وسبق السبعين رجلا الذين صحبهم لهذه المهمة، فسأله ربه: ما الذي حملك على أن تسبق قومك بني إسرائيل، والمراد بهم النقباء السبعون؟ وكانت المواعدة بين الله وموسى أن يوافي موسى وجماعة من وجوه قومه إلى جبل الطور، فاختار منهم سبعين رجلا، فسار بهم، ثم عجّل في المسير من بينهم، شوقا إلى ربه، وسماع كلامه، لما قرب من جبل الطور.

ve bu görev için beraberinde getirdiği yetmiş kişiyi geride bıraktı. Rabbi ona sordu: Seni kavmin İsrailoğullarını -ki bununla yetmiş temsilci kastedilmektedir- geride bırakmaya sevk eden nedir? Allah ile Musa arasındaki sözleşme, Musa'nın kavminin ileri gelenlerinden bir toplulukla birlikte Tûr dağına varması yönündeydi. Musa aralarından yetmiş kişi seçti ve onlarla birlikte yola çıktı; ardından Tûr dağına yaklaştığında Rabbine duyduğu iştiyak ve O'nun kelamını işitme arzusu sebebiyle aralarından ayrılarak yürüyüşünü hızlandırdı.

وهذا الإنكار من الله لعجلة موسى إنكار للعجلة في ذاتها، لما فيها من عدم العناية بصحبه، وهو تعليم للأدب الرفيع في المصاحبة، وحسن المرافقة.

Allah'ın Musa'nın bu aceleciliğini kınaması, arkadaşlarını gözetmemeyi içerdiği için aceleciliğin bizzat kendisine yöneliktir ve bu, beraberlikte ve iyi bir arkadaşlıkta yüksek edebi öğretmektedir.

فأجاب موسى قائلا: هم أي النقباء المختارون بالقرب مني، واصلون بعدي، وما تقدمتهم إلا بخطىّ يسيرة، وسارعت إليك ربي لتزداد عني رضا، بمسارعتي إلى الوصول إلى مكان الموعد، امتثالا لأمرك، وشوقا إلى لقائك، أي أن موسى ﵇ اعتذر عن الخطأ في اجتهاده. قال الله تعالى: إنا قد اختبرنا قومك بني إسرائيل من بعد فراقك لهم، وأضلهم موسى السامري، باتخاذهم العجل من ذهب إلها. فعاد موسى ﵇ إلى قومه بني إسرائيل بعد انقضاء أربعين ليلة، شديد الغضب والأسف والحزن.

Musa şöyle cevap verdi: Onlar, yani seçilmiş temsilciler bana yakındırlar, arkamdan gelmektedirler; ben onları sadece birkaç adımla geçtim. Emrine uymak ve seninle buluşmaya duyduğum iştiyak sebebiyle buluşma yerine bir an önce varmak suretiyle benden daha çok hoşnut olasın diye sana acele ettim Rabbim. Yani Musa aleyhisselam ictihadındaki bu yanılgıdan dolayı özür diledi. Allah Teâlâ şöyle buyurdu: Sen onların arasından ayrıldıktan sonra biz kavmin İsrailoğullarını imtihan ettik; Musa es-Sâmirî altından bir buzağıyı ilah edinmelerini sağlayarak onları saptırdı. Bunun üzerine Musa aleyhisselam kırk gece tamamlandıktan sonra son derece öfkeli, üzgün ve kederli bir halde kavmi İsrailoğullarına döndü.

قال موسى لقومه: يا قوم أما وعدكم ربكم على لساني كل خير في الدنيا والآخرة، وحسن العاقبة، من إنزال كتاب التشريع العظيم، والنصر على عدوكم، وتملككم أرض الجبارين وديارهم، والثواب الجزيل في الآخرة لمن تاب وآمن وعمل صالحا، ثم اهتدى.

Musa kavmine dedi ki: Ey kavmim! Rabbiniz benim dilimle size dünyada ve ahirette her türlü hayrı, güzel bir akıbeti, yüce teşri kitabının indirilmesini, düşmanınıza karşı zaferi, zorbaların topraklarına ve yurtlarına sahip olmayı ve tövbe edip iman eden, salih amel işleyip sonra doğru yolda giden kimseye ahirette bol mükâfatı vadetmedi mi?

هل طال عليكم الزمان في انتظار وعد الله ونسيان نعمه، ولم يمض على ذلك من العهد غير أربعين يوما؟ بل أأردتم بصنيعكم هذا أن ينزل عليكم غضب ونقمة وعقوبة من ربكم؟ فأخلفتم موعدي، إذ وعدتموني أن تقيموا على طاعة الله عز

Allah'ın vaadini beklemekte ve nimetlerini unutmakta geçen zaman size uzun mu geldi; halbuki bu ahdin üzerinden kırk günden fazla bir zaman geçmedi? Yoksa bu yaptığınızla üzerinize Rabbinizden bir gazap, intikam ve ceza inmesini mi istediniz de bana verdiğiniz sözden caydınız? Zira siz bana, Tûr dağından size dönünceye kadar Aziz ve Celil olan

وجل، إلى أن أرجع إليكم من جبل الطور، والمراد: هل طال العهد عليكم، فنسيتم أو أردتم المعصية فأخلفتم؟! أجابوه قائلين: ما أخلفنا عهدك ووعدك، باختيارنا وإرادتنا، بل كنا مضطرين إلى الخطأ، وذلك أننا حمّلنا أثقالا من زينة القوم، أي الأقباط المصريين، حين خرجنا من مصر معك، وأوهمناهم أننا نجتمع في عيد لنا أو وليمة، وسميت الحلي أوزارا، أي آثاما، لأنه لا يحل لهم أخذها.

Allah'a taat üzere kalacağınıza dair söz vermiştiniz. Kastedilen şudur: Zaman mı uzadı da unuttunuz, yoksa günah işlemeyi mi istediniz de sözünüzden caydınız?! Ona şöyle cevap verdiler: Sana verdiğimiz ahitten ve sözden kendi seçimimiz ve irademizle caymadık; bilakis biz bu hataya mecbur kaldık. Şöyle ki: Seninle birlikte Mısır'dan çıktığımızda o kavmin, yani Mısırlı Kıptîlerin zinet eşyalarından ağırlıklar yüklenmiştik ve onlara bir bayramımızda veya ziyafetimizde toplanacağımız izlenimini vermiştik. Bu takılara günahlar denildi; çünkü onları almaları kendilerine helal değildi.

فأخرج السامري لبني إسرائيل من الحلي الذهب الملقى في النار جسد عجل، لا روح ولا حياة فيه، له خوار العجول، بتصنيعه بطريقة فنية، حيث عمل فيه خروقا، وألقى فيه رملا من أثر جبريل الأمين، فكان إذا دخلت الريح في جوفه خار، والخوار: صوت البقر.

Sâmirî ateşe atılan altın zinetlerden İsrailoğullarına ruhu ve canı olmayan, böğüren bir buzağı heykeli çıkardı. Bunu ustaca bir yöntemle imal etmişti; içinde delikler açmış ve içine Emin Cebrail'in izinden bir miktar toprak atmıştı; böylece içine rüzgâr girdiğinde böğürüyordu. el-Huvâr: Sığır sesi demektir.

فقال السامري ومن فتن به لبني إسرائيل: هذا هو إلهكم وإله موسى، فاعبدوه، ولكن موسى نسي أن يخبركم أن هذا إلهكم، أفلا يعتبرون ويتفكرون في أن هذا العجل لا يجيبهم إذا سألوه، ولا يكلمهم إذا كلموه، ولا يقدر أن يدفع عنهم ضررا، أو يجلب لهم نفعا، فكيف يتوهم أنه إله؟!

Sâmirî ve ona kananlar İsrailoğullarına şöyle dediler: İşte sizin ilahınız da Musa'nın ilahı da budur; ona kulluk edin. Fakat Musa bunun sizin ilahınız olduğunu size haber vermeyi unuttu. Onlar bu buzağının, kendileri bir şey sorduğunda onlara cevap vermediğini, kendisiyle konuştuklarında onlarla konuşmadığını, onlardan ne bir zararı savmaya ne de onlara bir fayda sağlamaya güç yetiremediğini ibretle düşünüp akıl etmiyorlar mı? O halde nasıl olur da onun bir ilah olduğu zannedilebilir?!

عتاب موسى لهارون والسامري على تأليه العجل

Musa'nın Buzağıyı İlahlaştırmalarından Dolayı Harun'a ve Sâmirî'ye Çıkışması

اشتد غضب موسى ﵇ على اتخاذ قومه العجل إلها من دون الله، فعاد بعد مكالمة ربه وتلقيه الألواح إلى قومه، فوبخهم واستهجن فعلهم، وعاتب أخاه هارون على سكوته على بني إسرائيل في عبادتهم العجل، وهدد موسى السامري بعقاب الله في الدنيا والآخرة، ونبذه من القوم، وألقى موسى ﵇ العجل في البحر، وأعلن أن الله وحده هو الإله الحق، الذي وسع علمه السماوات والأرض،

Kavminin Allah'tan başka bir buzağıyı ilah edinmesine Musa aleyhisselam'ın öfkesi son derece arttı. Rabbiyle konuştuktan ve levhaları aldıktan sonra kavmine döndü; onları azarladı ve yaptıklarını çirkin buldu. Buzağıya tapmaları hususunda İsrailoğullarına sessiz kaldığı için kardeşi Harun'a sitem etti. Musa es-Sâmirî'yi dünyada ve ahirette Allah'ın azabıyla tehdit edip onu toplumdan dışladı. Musa aleyhisselam buzağıyı denize attı ve ilminin gökleri ve yeri kuşattığı tek hak ilahın yalnızca Allah olduğunu ilan etti;

وليس الجماد أو الحيوان الذي لا يضر ولا ينفع، وهذا ما دوّنته الآيات التالية، قال الله تعالى:

zararı veya faydası olmayan cansız varlık veya hayvanın ilah olamayacağını bildirdi. İşte takip eden ayetlerin kaydettiği husus budur. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:

[سورة طه (٢٠) : الآيات ٩٠ الى ٩٨]

[Tâhâ Suresi (20), Ayetler 90-98]

وَلَقَدْ قالَ لَهُمْ هارُونُ مِنْ قَبْلُ يا قَوْمِ إِنَّما فُتِنْتُمْ بِهِ وَإِنَّ رَبَّكُمُ الرَّحْمنُ فَاتَّبِعُونِي وَأَطِيعُوا أَمْرِي (٩٠) قالُوا لَنْ نَبْرَحَ عَلَيْهِ عاكِفِينَ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَيْنا مُوسى (٩١) قالَ يا هارُونُ ما مَنَعَكَ إِذْ رَأَيْتَهُمْ ضَلُّوا (٩٢) أَلاَّ تَتَّبِعَنِ أَفَعَصَيْتَ أَمْرِي (٩٣) قالَ يَا بْنَ أُمَّ لا تَأْخُذْ بِلِحْيَتِي وَلا بِرَأْسِي إِنِّي خَشِيتُ أَنْ تَقُولَ فَرَّقْتَ بَيْنَ بَنِي إِسْرائِيلَ وَلَمْ تَرْقُبْ قَوْلِي (٩٤)

{ وَلَقَدْ قالَ لَهُمْ هارُونُ مِنْ قَبْلُ يا قَوْمِ إِنَّما فُتِنْتُمْ بِهِ وَإِنَّ رَبَّكُمُ الرَّحْمنُ فَاتَّبِعُونِي وَأَطِيعُوا أَمْرِي (٩٠) قالُوا لَنْ نَبْرَحَ عَلَيْهِ عاكِفِينَ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَيْنا مُوسى (٩١) قالَ يا هارُونُ ما مَنَعَكَ إِذْ رَأَيْتَهُمْ ضَلُّوا (٩٢) أَلاَّ تَتَّبِعَنِ أَفَعَصَيْتَ أَمْرِي (٩٣) قالَ يَا بْنَ أُمَّ لا تَأْخُذْ بِلِحْيَتِي وَلا بِرَأْسِي إِنِّي خَشِيتُ أَنْ تَقُولَ فَرَّقْتَ بَيْنَ بَنِي إِسْرائِيلَ وَلَمْ تَرْقُبْ قَوْلِي (٩٤) } “Andolsun daha önce Harun onlara: 'Ey kavmim! Siz bununla sadece imtihan edildiniz. Şüphesiz sizin Rabbiniz Rahmân'dır; öyleyse bana uyun ve emrime itaat edin' demişti. Onlar: 'Musa bize dönünceye kadar ona tapmaya devam etmekten asla vazgeçmeyeceğiz' dediler. [Musa] dedi ki: 'Ey Harun! Onların saptıklarını gördüğün zaman bana uymana ne engel oldu? Emrime karşı mı geldin?' [Harun] dedi ki: 'Ey anamın oğlu! Sakalımı ve başımı tutma. Doğrusu ben senin: 'İsrailoğulları arasına ayrılık soktun, sözüme riayet etmedin' demenden korktum.'”

قالَ فَما خَطْبُكَ يا سامِرِيُّ (٩٥) قالَ بَصُرْتُ بِما لَمْ يَبْصُرُوا بِهِ فَقَبَضْتُ قَبْضَةً مِنْ أَثَرِ الرَّسُولِ فَنَبَذْتُها وَكَذلِكَ سَوَّلَتْ لِي نَفْسِي (٩٦) قالَ فَاذْهَبْ فَإِنَّ لَكَ فِي الْحَياةِ أَنْ تَقُولَ لا مِساسَ وَإِنَّ لَكَ مَوْعِداً لَنْ تُخْلَفَهُ وَانْظُرْ إِلى إِلهِكَ الَّذِي ظَلْتَ عَلَيْهِ عاكِفاً لَنُحَرِّقَنَّهُ ثُمَّ لَنَنْسِفَنَّهُ فِي الْيَمِّ نَسْفاً (٩٧) إِنَّما إِلهُكُمُ اللَّهُ الَّذِي لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ وَسِعَ كُلَّ شَيْءٍ عِلْماً (٩٨)

{ قالَ فَما خَطْبُكَ يا سامِرِيُّ (٩٥) قالَ بَصُرْتُ بِما لَمْ يَبْصُرُوا بِهِ فَقَبَضْتُ قَبْضَةً مِنْ أَثَرِ الرَّسُولِ فَنَبَذْتُها وَكَذلِكَ سَوَّلَتْ لِي نَفْسِي (٩٦) قالَ فَاذْهَبْ فَإِنَّ لَكَ فِي الْحَياةِ أَنْ تَقُولَ لا مِساسَ وَإِنَّ لَكَ مَوْعِداً لَنْ تُخْلَفَهُ وَانْظُرْ إِلى إِلهِكَ الَّذِي ظَلْتَ عَلَيْهِ عاكِفاً لَنُحَرِّقَنَّهُ ثُمَّ لَنَنْسِفَنَّهُ فِي الْيَمِّ نَسْفاً (٩٧) إِنَّما إِلهُكُمُ اللَّهُ الَّذِي لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ وَسِعَ كُلَّ شَيْءٍ عِلْماً (٩٨) } “Andolsun daha önce Harun onlara: 'Ey kavmim! Siz bununla sadece imtihan edildiniz. Şüphesiz sizin Rabbiniz Rahmân'dır; öyleyse bana uyun ve emrime itaat edin' demişti. Onlar: 'Musa bize dönünceye kadar ona tapmaya devam etmekten asla vazgeçmeyeceğiz' dediler. [Musa] dedi ki: 'Ey Harun! Onların saptıklarını gördüğün zaman bana uymana ne engel oldu? Emrime karşı mı geldin?' [Harun] dedi ki: 'Ey anamın oğlu! Sakalımı ve başımı tutma. Doğrusu ben senin: 'İsrailoğulları arasına ayrılık soktun, sözüme riayet etmedin' demenden korktum.' [Musa]: 'Peki senin zorun neydi ey Sâmirî?' dedi. [Sâmirî] dedi ki: 'Ben onların görmediklerini gördüm; elçinin izinden bir avuç alıp onu [buzağıya] attım. Nefsim bana bunu böylece hoş gösterdi.' [Musa] dedi ki: 'Defol git! Artık hayat boyunca senin payına: 'Bana dokunmayın!' demek düşer. Senin için asla kaçamayacağın bir ceza günü de vardır. Kendisine tapınıp durduğun ilahına bir bak! Biz onu mutlaka yakacağız, sonra da onu denize savuracağız. Sizin ilahınız ancak kendisinden başka hiçbir ilah olmayan Allah'tır; O'nun ilmi her şeyi kuşatmıştır.'”

هذا حوار حادّ بين موسى وهارون ﵉ وموسى السامري الذي اخترع عبادة العجل، وكان هارون في أثناء غيبة أخيه موسى، قال لقومه الذين تورطوا في عبادة العجل أول الأمر: إنما هو فتنة وبلاء وتمويه من السامري، وإن ربكم الرحمن الذي له القدرة والعلم والخلق والاختراع، فاتبعوني إلى الطور الذي واعدكم الله تعالى إليه، وأطيعوا أمري فيما ذكرته لكم.

Bu, Musa ile Harun (aleyhimesselâm) ve buzağıya tapınmayı uyduran Musa es-Sâmirî arasında geçen sert bir diyalogdur. Harun, kardeşi Musa'nın yokluğu sırasında, ilk anda buzağıya tapınmaya kapılan kavmine şöyle demişti: "Bu ancak Sâmirî'nin bir fitnesi, imtihanı ve aldatmacasıdır. Sizin Rabbiniz ise kudret, ilim, yaratma ve yoktan var etme sahibi olan Rahmân'dır. Öyleyse Allah Teâlâ'nın size vaadettiği Tûr'a doğru bana uyun ve size söylediklerim hususunda emrime itaat edin."

فقال بنو إسرائيل حين وعظهم هارون ﵇، وندبهم إلى الحق. لن نبرح عابدين لهذا الإله، عاكفين عليه، أي ملازمين له حتى يعود إلينا موسى. والعكوف:

İsrailoğulları, Harun (aleyhisselâm) kendilerine vaaz edip onları hakka davet ettiğinde şöyle dediler: "Musa bize dönünceye kadar bu ilaha tapmaya, onun başında beklemeye -yani ona bağlı kalmaya- devam etmekten asla vazgeçmeyeceğiz." Ukûf (عكوف):

الانحناء على الشيء من شدة ملازمته.

Bir şeye aşırı bağlılıktan ötürü onun üzerine eğilip kapanmaktır.

قال موسى لهارون حين رجع بعد تكليم ربه في الميقات: ما الذي منعك من اتباعي إلى جبل الطور، واللحوق بي مع الباقي من المؤمنين، فتخبرني بهذا الأمر، أول وقوعه؟ كيف خالفت أمري لك بالقيام لله، ومنابذة من خالف دينه؟ وكيف أقمت بين هؤلاء الذين اتخذوا العجل إلها؟ قال هارون مجيبا أخاه موسى ﵉: إني خشيت إن خرجت عنهم وتركتهم أن يقتتلوا ويتفرقوا، فتقول: إني فرقت جماعتهم لأنه لو خرج لتبعه جماعة منهم، وتخلّف مع السامري عند العجل آخرون، وربما أفضى ذلك إلى القتال بينهم، وحينئذ تقول: لم تعمل بوصيتي لك فيهم ولم تحفظها، وهي قوله المتقدم: اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي وَأَصْلِحْ.

Musa, belirlenen vakitte Rabbiyle konuştuktan sonra döndüğünde Harun'a şöyle dedi: "Tûr Dağı'na doğru beni takip etmekten ve geride kalan müminlerle birlikte bana katılıp bu işi ilk vuku bulduğunda bana haber vermekten seni alıkoyan neydi? Allah için kıyam etmen ve O'nun dinine muhalefet edenlere karşı koyman hususunda sana verdiğim emre nasıl karşı geldin? Ve buzağıyı ilah edinen bu kimselerin arasında nasıl kaldın?" Harun, kardeşi Musa'ya (aleyhimesselâm) cevap vererek şöyle dedi: "Ben, eğer onların arasından çıkıp onları terk edersem birbirlerini öldürmelerinden ve fırkalara ayrılmalarından, senin de: 'Onların birliğini bozdun' demenden korktum." Zira o çıksaydı onlardan bir grup ona uyacak, diğerleri ise buzağının yanında Sâmirî ile kalacaktı ve bu durum belki de aralarında savaşa yol açacaktı. O takdirde sen: 'Onlar hakkındaki vasiyetimi tutmadın ve onu korumadın' derdin ki bu, [Musa'nın] daha önce geçen: "Kavmim içinde benim yerime geç ve ıslah et" sözüdür.

ثم كلم موسى ﵇ موسى السامري رأس الفتنة، موبخا ومستنكرا: ما شأنك، وما الذي حملك على ما صنعت؟ قال السامري: رأيت جبريل الرسول حين جاء لهلاك فرعون على فرس، فأخذت قبضته من أثر فرسه- والقبضة: ملء الكف بأطراف الأصابع، وكان ذلك الأثر لا يقع على جماد إلا صار حيا- فطرحتها في الحلي المذابة المسبوكة على صورة العجل، فصنعت لهم تمثال إله، حينما رأيتهم يطلبون منك أن تجعل لهم إلها كإله المصريين عبدة الأصنام. وكما زينت لي نفسي السوء، زينت لي وحسّنت هذا الفعل بمحض الهوى.

Sonra Musa (aleyhisselâm), fitnenin başı olan Musa es-Sâmirî ile azarlayarak ve kınayarak konuştu: "Senin durumun nedir ve seni bu yaptığına sevk eden şey nedir?" Sâmirî dedi ki: "Ben, elçi Cebrail'i Firavun'un helaki için bir at üzerinde geldiğinde gördüm ve onun atının bastığı izden bir avuç aldım -kabza (قبضة): parmak uçlarıyla avucun dolusudur; o iz ise cansız bir maddeye isabet ettiğinde o madde mutlaka canlanırdı- sonra onu, buzağı suretinde eritilip dökülen ziynet eşyalarının içine attım. Onların senden putperest Mısırlıların ilahı gibi bir ilah yapmanı istediklerini gördüğümde, onlar için bir ilah heykeli yaptım. Nefsim bana kötülüğü süslediği gibi, sırf heva ve hevesle bu eylemi de bana süsleyip güzel gösterdi."

فأخبره موسى بجزائه في الدنيا والآخرة فقال: اذهب يا سامري، فعقوبتك في الدنيا أن تصير منبوذا، وتذهب من بيننا وتخرج عنا، وأن تقول ما دمت حيا: لا مساس بيني وبين أحد. وعقوبتك في الآخرة: أن لك موعدا للعذاب، لا يخلفه الله، بل سينجزه، وهو يوم القيامة.

Bunun üzerine Musa ona dünyadaki ve ahiretteki cezasını bildirerek şöyle dedi: "Defol git ey Sâmirî! Dünyadaki cezan dışlanmış biri haline gelmen, aramızdan ayrılıp bizden uzaklaşman ve hayatta kaldığın müddetçe: 'Benimle hiç kimse arasında temas/dokunma yoktur' demendir. Ahiretteki cezan ise: Senin için Allah'ın asla caymayacağı, bilakis gerçekleştireceği bir azap vaktinin bulunmasıdır ki o da kıyamet günüdür."

وأما إلهك المزعوم الذي اتخذته معبودا ولازمت عبادته: لنحرقنه تحريقا بالنار، ثم لنبددنّه في البحر، وننسفه نسفا شديدا.

"Mabut edindiğin ve tapınmasına devam ettiğin o sözde ilahına gelince: Biz onu ateşte mutlaka yakıp kül edeceğiz, sonra da onu denize savurarak şiddetle un ufak edeceğiz."

ثم قال موسى لقومه: إن هذا العجل الذي فتنكم به السامري ليس بإله، إنما إلهكم الله، الذي لا إله إلا هو، فهو سبحانه المستحق للعبادة، ولا تصح العبادة إلا له، فكل شيء مفتقر إليه، وعبد له، وهو عالم بكل شيء، أحاط بكل شيء علما، وأحصى كل شيء عددا.

Sonra Musa kavmine şöyle dedi: "Sâmirî'nin kendisiyle sizi fitneye düşürdüğü bu buzağı bir ilah değildir. Sizin ilahınız ancak kendisinden başka hiçbir ilah olmayan Allah'tır. İbadete layık olan O Sübhân'dır ve ibadet ancak O'na yapıldığında sahih olur. Her şey O'na muhtaçtır ve O'nun kuludur. O her şeyi bilendir, her şeyi ilmiyle kuşatmış ve her şeyi tek tek saymıştır."

جزاء المعرضين عن القرآن الكريم

Kur'an-ı Kerim'den Yüz Çevirenlerin Cezası

القرآن العظيم: هو كتاب حق وهداية، ونور وإسعاد للبشرية، فمن عمل به فاز، ومن أعرض عنه خاب وخسر، وتعرّض لألوان العذاب والعقاب يوم القيامة لأن الله تعالى خالق الخلق ورازق الأمم والأفراد أراد أن ينظم لهم حياتهم، فأنزل القرآن من أجل التنظيم الحياتي والحياة السعيدة، ويكون المعرض عن القرآن مؤثرا الحياة الفوضوية، والأهواء التي لا تؤدي في النهاية إلا إلى الدمار والخراب. قال الله تعالى واصفا جزاء المعرضين عن آي القرآن الكريم في الآيات التالية:

Yüce Kur'an; bir hak, hidayet, nur ve insanlık için saadet kitabıdır. Onunla amel eden kurtulur, ondan yüz çeviren ise hüsrana uğrar, kaybeder ve kıyamet gününde türlü türlü azap ve cezaya maruz kalır. Çünkü yaratılmışların yaratıcısı, toplumların ve fertlerin rızık vericisi olan Allah Teâlâ, onların hayatlarını düzene koymayı murat etmiş ve hayat nizamı ile mutlu bir yaşam için Kur'an'ı indirmiştir. Kur'an'dan yüz çeviren kimse ise düzensiz bir hayatı ve neticede sadece yıkım ve harabeye götüren hevaları tercih etmiş olur. Allah Teâlâ aşağıdaki ayetlerde Kur'an-ı Kerim'in ayetlerinden yüz çevirenlerin cezasını şöyle vasfetmektedir:

[سورة طه (٢٠) : الآيات ٩٩ الى ١٠٤]

[Tâhâ Suresi (20), Ayetler 99-104]

كَذلِكَ نَقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنْباءِ ما قَدْ سَبَقَ وَقَدْ آتَيْناكَ مِنْ لَدُنَّا ذِكْراً (٩٩) مَنْ أَعْرَضَ عَنْهُ فَإِنَّهُ يَحْمِلُ يَوْمَ الْقِيامَةِ وِزْراً (١٠٠) خالِدِينَ فِيهِ وَساءَ لَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ حِمْلاً (١٠١) يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ وَنَحْشُرُ الْمُجْرِمِينَ يَوْمَئِذٍ زُرْقاً (١٠٢) يَتَخافَتُونَ بَيْنَهُمْ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلاَّ عَشْراً (١٠٣)

{ كَذلِكَ نَقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنْباءِ ما قَدْ سَبَقَ وَقَدْ آتَيْناكَ مِنْ لَدُنَّا ذِكْراً (٩٩) مَنْ أَعْرَضَ عَنْهُ فَإِنَّهُ يَحْمِلُ يَوْمَ الْقِيامَةِ وِزْراً (١٠٠) خالِدِينَ فِيهِ وَساءَ لَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ حِمْلاً (١٠١) يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ وَنَحْشُرُ الْمُجْرِمِينَ يَوْمَئِذٍ زُرْقاً (١٠٢) يَتَخافَتُونَ بَيْنَهُمْ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلاَّ عَشْراً (١٠٣) } “(Ey Muhammed!) İşte böylece, geçmiştekilerin haberlerinden bir kısmını sana anlatıyoruz. Şüphesiz sana tarafımızdan bir zikir (Kur'an) verdik. Kim ondan yüz çevirirse, şüphesiz o, kıyamet gününde ağır bir günah yükü yüklenecektir. Onda ebedî kalacaklardır. Kıyamet gününde onlar için bu ne kötü bir yüktür! O gün Sûr'a üflenir ve biz suçluları o gün (gözleri korkudan) gömgök olarak toplarız. Aralarında fısıldaşarak: 'Siz (dünyada) sadece on (gün) kaldınız' derler.”

نَحْنُ أَعْلَمُ بِما يَقُولُونَ إِذْ يَقُولُ أَمْثَلُهُمْ طَرِيقَةً إِنْ لَبِثْتُمْ إِلاَّ يَوْماً (١٠٤)

{ نَحْنُ أَعْلَمُ بِما يَقُولُونَ إِذْ يَقُولُ أَمْثَلُهُمْ طَرِيقَةً إِنْ لَبِثْتُمْ إِلاَّ يَوْماً (١٠٤) } “Gittikleri yol bakımından en üstün olanları: 'Siz sadece bir gün kaldınız' dediği zaman, onların ne dediklerini biz daha iyi biliriz.”

هذه الآيات الشريفة مخاطبة للنبي محمد ﷺ، أي كما قصصنا عليك نبأ بني إسرائيل في خبر العجل وعبادتهم له، كذلك نقص عليك أخبار الأمم السابقة، كما

Bu şerefli ayetler Hz. Peygamber Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e hitap etmektedir; yani buzağı hadisesinde ve ona tapınmalarında İsrâiloğullarının haberini sana anlattığımız gibi, geçmiş ümmetlerin haberlerini de sana tıpkı

وقعت، من غير زيادة ولا نقصان، لتكون عبرة وعظة، وذات فائدة في فهم ظروف الأحداث الجديدة، وأحوال الأمة في معاداة رسولها. وقد أعطيناك من عندنا ذكرا، وهو القرآن المجيد، لتتذكر به على الدوام، ولأنه لم يعط نبي من الأنبياء قبلك مثله، ولا أكمل منه، ولا أجمع لخبر المتقدمين غيره، وفيه صلاح الدين والدنيا والآخرة، ويكون المراد من كلمة (الذكر) القرآن.

ibret ve öğüt olsun, yeni olayların şartlarını ve ümmetin peygamberlerine düşmanlık hallerini anlamada fayda sağlasın diye hiçbir fazlalık ve eksiklik olmaksızın vuku bulduğu gibi anlatıyoruz. Ve sana tarafımızdan sürekli düşünüp öğüt alasın diye bir zikir, yani Yüce Kur'an'ı verdik. Çünkü senden önce hiçbir peygambere onun gibisi, ondan daha mükemmeli ve geçmişlerin haberini ondan daha çok toplayanı verilmemiştir. Onda dinin, dünyanın ve ahiretin salahı vardır. Burada (Zikir) kelimesinden murat Kur'an'dır.

وكل من كذب بالقرآن وأعرض عن اتباعه، فلم يؤمن به، ولا عمل بشرائعه وأحكامه، وابتغى الهدى في غيره، فإن هذا المعرض يتحمل إثما عظيما، ويتعرض لعقوبة ثقيلة يوم القيامة، بسبب إعراضه عن كتاب الله، كما جاء في آية أخرى:

Kur'an'ı yalanlayan ve ona uymaktan yüz çeviren, dolayısıyla ona iman etmeyip şeriatı ve hükümleriyle amel etmeyen ve hidayeti ondan başkasında arayan herkes; işte bu yüz çeviren kimse, Allah'ın kitabından yüz çevirmesi sebebiyle kıyamet gününde büyük bir günah yüklenir ve ağır bir cezaya maruz kalır. Nitekim başka bir ayette şöyle buyrulmuştur:

وَمَنْ يَكْفُرْ بِهِ مِنَ الْأَحْزابِ فَالنَّارُ مَوْعِدُهُ [هود: ١١/ ١٧] .

{ وَمَنْ يَكْفُرْ بِهِ مِنَ الْأَحْزابِ فَالنَّارُ مَوْعِدُهُ } “Topluluklardan her kim onu inkâr ederse, onun varacağı yer ateştir.” [Hûd: 11/ 17].

والإعراض عن القرآن يشمل كل من بلغه هذا الكتاب، من العرب والعجم من أهل الكتاب وغيرهم من الوثنيين والماديين، وأصحاب النّحلات والملل، والمذاهب الفاسدة، والعقائد الباطلة.

Kur'an'dan yüz çevirmek; Araplardan, Acemlerden, Ehl-i Kitap'tan ve bunların dışındaki putperestlerden, materyalistlerden, bâtıl fırka ve din mensuplarından, bozuk mezhep ve asılsız inanç sahiplerinden bu kitabın kendisine ulaştığı herkesi kapsar.

ويكون أولئك المعرضون عن القرآن خالدين ماكثين على الدوام في الجزاء الأخروي، وهو النار لا محيد لهم عنه، وبئس الحمل الذي حملوه حملهم من الأوزار والأثقال، جزاء إعراضهم.

Kur'an'dan yüz çeviren o kimseler, ahiretteki cezanın -ki o da kendisinden kaçış olmayan ateştir- içinde ebedî olarak kalacaklardır. Yüz çevirmelerinin cezası olarak yüklendikleri günahlar ve ağırlıklar onlar için ne kötü bir yüktür!

إن يوم القيامة: هو اليوم الذي ينفخ فيه في الصور النفخة الثانية، نفخة البعث التي يحشر الناس بعدها للحساب، وفي هذا اليوم يجمع المجرمون أيضا: وهم المشركون والعصاة، سود الألوان، زرق العيون والأبدان، كلون الرماد، وهذا غاية التشويه والإساءة، علامة على سوء أحوالهم، وإنذارهم بسوء الحساب والعقاب، وما يتعرضون له من الأهوال العظام.

Kıyamet günü; Sûr'a ikinci kez, yani insanların hesap için diriltilip toplanacağı diriliş üflemesinin yapıldığı gündür. Bu günde mücrimler de toplanır; onlar müşrikler ve âsilerdir; renkleri siyah, gözleri ve bedenleri kül rengi gibi gömgöktür. Bu durum, hallerinin kötülüğüne bir işaret, kötü bir hesap ve azabın habercisi ve maruz kalacakları büyük dehşetlerin bir göstergesi olarak son derece çirkinleştirilip bozulmuş bir haldir.

هؤلاء المجرمون المحشورون على أسوأ حال ولون يتخافتون، أي يتسارون فيما

En kötü hal ve renkte toplanan bu suçlular kendi aralarında fısıldaşırlar; yani

بينهم، في مدة البقاء في الدنيا، فيقول بعضهم لبعض: ما لبثتم في الدنيا إلا قليلا بمقدار عشرة أيام أو نحوها، إنهم يجدون مدة بقائهم في الدنيا أو القبور قصيرة جدا، إذا قورنت بأيام الآخرة، فقوله تعالى عن المجرمين: يَتَخافَتُونَ بَيْنَهُمْ يتسارّون، والمعنى: أنهم لهول المطلع وشدة ذهاب أذهانهم وأفكارهم، قد عزب عنهم قدر المدة التي لبثوها في الدنيا ومدة العمر. وعبّر الله تعالى عن قصر المدة بالعشر لأن القليل في مثل هذا الموضع لا يعبر عنه إلا بالعشر.

dünyada kalış süreleri hakkında birbirlerine gizlice şöyle derler: "Dünyada ancak on gün veya o civarda çok az bir süre kaldınız." Onlar, ahiret günleriyle kıyaslandığında dünyada veya kabirlerde kalış sürelerini son derece kısa bulurlar. Allah Teâlâ'nın suçlular hakkındaki: { يَتَخافَتُونَ بَيْنَهُمْ } "Aralarında fısıldaşırlar" buyruğu, gizli gizli konuşurlar demektir. Manası şudur: Karşılaştıkları dehşetin büyüklüğü, akıl ve fikirlerinin tamamen gitmesi sebebiyle, dünyada kaldıkları sürenin ve ömür müddetinin miktarını unutmuşlardır. Allah Teâlâ sürenin kısalığını on sayısı ile ifade etmiştir; çünkü bu gibi makamlarda azlık ancak on ile ifade edilir.

ثم يقول الله تعالى: نَحْنُ أَعْلَمُ بِما يَقُولُونَ ... أي نحن أعلم بما يتناجون، وبما يقولون في مدة لبثهم أو مكثهم، حين يقول أمثلهم طريقة، أي أعدلهم قولا، وأكملهم رأيا وعقلا، وأعلمهم بالحقيقة: ما لبثتم إلا بمقدار يوم واحد، لأن دار الدنيا كلها، وإن طالت في أنظار الناس، كأنها يوم واحد: وَإِنَّ يَوْماً عِنْدَ رَبِّكَ كَأَلْفِ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ [الحج: ٢٢/ ٤٧] .

Sonra Allah Teâlâ: { نَحْنُ أَعْلَمُ بِما يَقُولُونَ } "Ne dediklerini biz daha iyi biliriz..." buyurur; yani yolları en üstün olanları -söz bakımından en adil, görüş ve akıl bakımından en kâmil, hakikati en iyi bilenleri-: "Siz ancak bir gün kadar kaldınız" dediği zaman, aralarında ne fısıldaştıklarını ve kalış yahut bekleyiş süreleri hakkında ne dediklerini biz çok daha iyi biliriz. Çünkü dünya yurdu, insanların nazarında ne kadar uzun olursa olsun, sanki bir tek gün gibidir: { وَإِنَّ يَوْماً عِنْدَ رَبِّكَ كَأَلْفِ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ } “Şüphesiz Rabbinin katında bir gün, sizin saydıklarınızdan bin yıl gibidir.” [Hac: 22/ 47].

وهذا يدلّنا على أن معايير الزمن ومقاييسه، تتغير عند الله في الآخرة، فليس اليوم أو السنة من أيام وسنين الدنيا شيئا يذكر بالنسبة للآخرة، فهو كالساعة أو اللحظة، وفي هذا رهبة وإثارة خوف وفزع، والحق أن أهوال الآخرة تلجم الألسنة، وتخرس الأفواه، وتشتت الأذهان والأفكار، وتوقع النفوس في الحيرة والقلق والدهشة، فتصير الموازين مختلة، والحسابات مضطربة.

Bu durum bize, zaman ölçülerinin ve kıstaslarının ahirette Allah katında değiştiğini göstermektedir. Dünya günlerinden ve yıllarından bir gün veya bir yıl, ahirete nispetle anılmaya değer bir şey değildir; o ancak bir saat veya bir an gibidir. Bunda bir ürperti, korku ve dehşet uyandırma vardır. Doğrusu ahiret dehşetleri dilleri bağlar, ağızları susturur, zihinleri ve fikirleri dağıtır, nefisleri hayret, endişe ve şaşkınlığa düşürür; böylece dengeler bozulur ve hesaplar altüst olur.

تغير أوضاع الدنيا يوم القيامة

Kıyamet Gününde Dünya Durumlarının Değişmesi

قد يظن بعض الناس من الطبيعيين والماديين أن نظام الكون من الأرض والسماء يدوم على هذه الحال في عالم القيامة، وهذا خطأ بيّن لأن اختلاف الأشياء يستتبع اختلاف الأحوال، فلا نشاهد يوم القيامة عالم السماء الحالي، ولا نظام الأرض

Tabiatçı ve materyalist bazı insanlar, yer ve gökten oluşan kâinat düzeninin kıyamet âleminde de bu halde devam edeceğini zannedebilirler. Bu apaçık bir yanılgıdır; çünkü varlıkların farklılaşması durumların da farklılaşmasını gerektirir. Kıyamet gününde ne şimdiki gök âlemini ne de dünyada

القائم في الدنيا، مما فيه من جبال ووديان، وسهول وأنهار، كل ذلك يتغير ويتبدل، وتزول الجبال من أماكنها، وتتبدد الكواكب والنجوم والمجرّات، وتملأ الرهبة النفوس، وتخشع الأصوات، وتحتبس الأنفاس، وتخضع الوجوه للحي القيوم، القائم بكل شيء ومدبره، وهذا ما دوّنته الآيات التالية:

mevcut olan dağlar, vadiler, ovalar ve nehirlerden oluşan yer düzenini görürüz. Bütün bunlar değişir ve başkalaşır; dağlar yerlerinden sökülüp gider, gezegenler, yıldızlar ve galaksiler dağılır; nefisleri korku kaplar, sesler kısılır, nefesler tutulur ve yüzler her şeyi ayakta tutan ve yöneten Hayy ve Kayyûm'a boyun eğer. İşte aşağıdaki ayetlerin kaydettiği husus budur:

[سورة طه (٢٠) : الآيات ١٠٥ الى ١١٢]

[Tâhâ Suresi (20), Ayetler 105-112]

وَيَسْئَلُونَكَ عَنِ الْجِبالِ فَقُلْ يَنْسِفُها رَبِّي نَسْفاً (١٠٥) فَيَذَرُها قاعاً صَفْصَفاً (١٠٦) لا تَرى فِيها عِوَجاً وَلا أَمْتاً (١٠٧) يَوْمَئِذٍ يَتَّبِعُونَ الدَّاعِيَ لا عِوَجَ لَهُ وَخَشَعَتِ الْأَصْواتُ لِلرَّحْمنِ فَلا تَسْمَعُ إِلاَّ هَمْساً (١٠٨) يَوْمَئِذٍ لا تَنْفَعُ الشَّفاعَةُ إِلاَّ مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمنُ وَرَضِيَ لَهُ قَوْلاً (١٠٩)

{ وَيَسْئَلُونَكَ عَنِ الْجِبالِ فَقُلْ يَنْسِفُها رَبِّي نَسْفاً (١٠٥) فَيَذَرُها قاعاً صَفْصَفاً (١٠٦) لا تَرى فِيها عِوَجاً وَلا أَمْتاً (١٠٧) يَوْمَئِذٍ يَتَّبِعُونَ الدَّاعِيَ لا عِوَجَ لَهُ وَخَشَعَتِ الْأَصْواتُ لِلرَّحْمنِ فَلا تَسْمَعُ إِلاَّ هَمْساً (١٠٨) يَوْمَئِذٍ لا تَنْفَعُ الشَّفاعَةُ إِلاَّ مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمنُ وَرَضِيَ لَهُ قَوْلاً (١٠٩) } “Sana dağlar hakkında soruyorlar. De ki: 'Rabbim onları un ufak edip savuracak. Böylece yerlerini dümdüz, bomboş bir halde bırakacaktır. Orada ne bir çukurluk ne de bir tümseklik görebilirsin.' O gün hiçbir tarafa sapmadan o davetçiye uyarlar. Rahmân'ın huzurunda sesler kısılmıştır; fısıltıdan başka bir şey işitemezsin. O gün, Rahmân'ın izin verdiği ve sözünden hoşnut olduğu kimseden başkasının şefaati fayda vermez.”

يَعْلَمُ ما بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَما خَلْفَهُمْ وَلا يُحِيطُونَ بِهِ عِلْماً (١١٠) وَعَنَتِ الْوُجُوهُ لِلْحَيِّ الْقَيُّومِ وَقَدْ خابَ مَنْ حَمَلَ ظُلْماً (١١١) وَمَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحاتِ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلا يَخافُ ظُلْماً وَلا هَضْماً (١١٢)

{ يَعْلَمُ ما بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَما خَلْفَهُمْ وَلا يُحِيطُونَ بِهِ عِلْماً (١١٠) وَعَنَتِ الْوُجُوهُ لِلْحَيِّ الْقَيُّومِ وَقَدْ خابَ مَنْ حَمَلَ ظُلْماً (١١١) وَمَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحاتِ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلا يَخافُ ظُلْماً وَلا هَضْماً (١١٢) } “O, onların önlerindekini de arkalarındakini de bilir. Onlar ise ilimce O'nu kuşatamazlar. Bütün yüzler, diri ve her şeyi ayakta tutan (Hayy ve Kayyûm olan Allah')a boyun eğmiştir. Zulüm yüklenen kimse ise gerçekten hüsrana uğramıştır. Kim de inanmış olarak salih ameller işlerse, o ne bir haksızlıktan ne de hakkının çiğnenmesinden korkar.”

[طه: ٢٠/ ١٠٥- ١١٢] .

[Tâhâ: 20/ 105-112].

روى ابن المنذر عن ابن جريج قال: قالت قريش: يا محمد، كيف يفعل ربك بهذه الجبال، يوم القيامة؟ فنزلت: وَيَسْئَلُونَكَ عَنِ الْجِبالِ.. الآية.

İbnü'l-Münzir'in İbn Cüreyc'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Kureyş: "Ey Muhammed! Kıyamet gününde Rabbin bu dağlara ne yapacak?" dedi. Bunun üzerine: { وَيَسْئَلُونَكَ عَنِ الْجِبالِ } "Sana dağlar hakkında soruyorlar..." ayeti indi.

وقيل: إن رجلا من ثقيف سأل رسول الله ﷺ عن الجبال، ما يكون أمرها يوم القيامة؟. هذه أسئلة غير المؤمنين بالحشر والقيامة حول الجبال والأرض. إن المشركين يسألونك أيها النبي الرسول عن حال الجبال يوم القيامة، هل تبقى أو تزول؟ فقل: يزيلها الله ويذهبها عن أماكنها، ويدكها دكّا ويجعلها هباء منثورا.

Şöyle de denilmiştir: Sakîf kabilesinden bir adam Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) dağların kıyamet günündeki durumunun ne olacağını sordu. Bunlar, haşre ve kıyamete inanmayanların dağlar ve yeryüzü hakkındaki sorularıdır. Ey Peygamber, Elçi! Müşrikler sana kıyamet gününde dağların durumunu, kalıp kalmayacaklarını veya yok olup olmayacaklarını soruyorlar. De ki: "Allah onları yerlerinden söküp atacak, dümdüz edip toz duman haline getirecektir."

روي أن الله تعالى يرسل على الجبال ريحا، فيدكّها حتى تكون كالعهن المنفوش، ثم تتوالى عليها حتى تعيدها كالهباء المنبث، فذلك هو النسف.

Rivayet edildiğine göre Allah Teâlâ dağların üzerine bir rüzgâr gönderir; rüzgâr onları atılmış yün gibi oluncaya kadar un ufak eder, sonra da dağılmış toz zerreleri haline dönüştürünceye kadar üzerlerine esmeye devam eder; işte nesf (savurma) budur.

فَيَذَرُها قاعاً صَفْصَفاً (١٠٦) أي فيترك مواضع الجبال بعد نسفها أرضا ملساء

{ فَيَذَرُها قاعاً صَفْصَفاً } “«Böylece [Allah] onların yerlerini bomboş, dümdüz bir alan olarak bırakacaktır.»” (Tâhâ, 106) Yani dağların yerlerini, onları kökünden savurup yok ettikten sonra pürüzsüz [ve] dümdüz bir arazi halinde bırakacaktır.

مستوية، بلا نبات ولا بناء، ولا انخفاض ولا ارتفاع، فلا تجد مكانا منخفضا ولا مرتفعا، ولا واديا ولا رابية أو هضبة. فكلمة (قاعا) أي مستويا من الأرض، المعتدل الذي لا نشز (مرتفع) فيه. والصفصف نحو القاع في المعنى، أي أرضا ملساء مستوية.

üzerinde ne bir bitki ne bir bina, ne bir çukurluk ne de bir yükseklik bulunan dümdüz bir arazi olarak bırakır. Artık ne alçak ne yüksek bir yer, ne bir vadi ne de bir tepe yahut yükselti görürsün. el-Kâ' (قاعا) kelimesi, yeryüzünün üzerinde hiçbir engebe (نشز) bulunmayan düz ve mutedil kısmı demektir. es-Safsaf (الصفصف) ise mana bakımından kâ' gibidir; yani düz ve pürüzsüz toprak demektir.

وحينئذ يوم تتبدل أوضاع الأرض، يتّبع الناس داعي الله إلى المحشر، مسارعين إلى الداعي، حيثما أمروا بادروا إليه، لا معدل لهم عن دعائه، فلا يقدرون أن يميلوا عنه، أو ينحرفوا عنه، بل يسرعون إليه.

İşte o vakit, yeryüzünün durumları değiştiği gün, insanlar Allah'ın mahşere çağıran davetçisine uyarlar; davetçiye doğru koşarlar, nereye emrolunurlarsa oraya yönelirler. Onun çağrısından sapacak hiçbir yerleri yoktur; ondan meyledip sapmaya güç yetiremezler, bilakis ona doğru süratle koşarlar.

وسكتت الأصوات رهبة وخشية، وإنصاتا، لسماع قول الله تعالى، فلا تسمع إلا همسا، أي صوتا خفيا.

Allah Teâlâ'nın kelamını dinlemek için dehşet, korku ve suskunluk içinde sesler kısılır; fısıltıdan, yani gizli bir sesten başkasını işitemezsin.

في ذلك اليوم يوم الحشر والجمع لكل البشر، لا تنفع شفاعة أحد إلا من أذن له الرحمن أن يشفع، ورضي قوله في الشفاعة لأن الله تعالى هو المالك المتصرف في الخلق جميعا في الدنيا والآخرة.

Bütün insanların toplanıp bir araya getirildiği o günde, Rahmân'ın şefaat etmesine izin verdiği ve şefaatindeki sözünden hoşnut olduğu kimseden başkasının şefaati fayda vermez. Çünkü Allah Teâlâ dünyada da ahirette de bütün mahlûkatın mutlak mâliki ve tasarruf sahibidir.

والسبب في تقييد الشفاعة بالإذن والرضا الإلهي أن الله تعالى يعلم جميع أحوال عباده، مما يلقونه يوم القيامة، وما خلفوه أو تركوه من أمور الدنيا، ولا تحيط علوم الخلائق بذات الله تعالى ولا بصفاته ولا بمعلوماته.

Şefaatin ilahi izin ve rızaya bağlanmasının sebebi şudur: Allah Teâlâ kullarının kıyamet gününde karşılaşacakları şeylerden ve dünyada geride bıraktıkları veya terk ettikleri işlerden ibaret bütün hallerini bilir. Mahlûkatın ilmi ise ne Allah Teâlâ'nın zatını, ne sıfatlarını ne de bildiklerini kuşatabilir.

وذلّت الوجوه وخضعت، واستسلمت النفوس والخلائق كلها للإله الأحد الحي الذي لا يموت، القيوم الذي لا ينام، وهو قيّم على كل شيء يدبره ويحفظه، فهو سبحانه قائم بتدبير شؤون خلقه وتصريف أمورهم، وقد خسر من حمل شيئا من الظلم والشرك. وخص الوجوه بالذكر، لأن الخضوع بها يبين، وفيها يظهر.

Bütün yüzler zilletle boyun eğmiş; nefisler ve bütün mahlûkat asla ölmeyen Hayy ve asla uyumayan, her şeyi ayakta tutup yöneten ve koruyan Kayyûm olan tek İlah'a teslim olmuştur. O Sübhân, yarattıklarının işlerini yönetip tanzim etmektedir. Zulüm ve şirkten bir şey yüklenen kimse ise gerçekten hüsrana uğramıştır. Yüzlerin özellikle zikredilmesi, boyun eğmenin onda belirginleşmesi ve onda ortaya çıkması sebebiyledir.

هذا حال الظالمين الجاحدين، وأما المؤمنون الموحدون الذين يعملون الأعمال الصالحة من الفرائض المطلوبة والواجبات المشروعة، وهم يقرنون بعملهم الإيمان الثابت الصحيح بالله ربا، وبالرسل مبلّغين، وبالكتب للبيان، واليوم الآخر

Bu, inkârcı zalimlerin durumudur. İstenen farzlar ve meşru kılınan vaciplerden ibaret salih amelleri işleyen, amellerine Allah'ın Rab olduğuna, peygamberlerin tebliğ ediciliğine, kitapların açıklamasına ve hesap ile hakkın tecellisi için ahiret gününe

للحساب وإحقاق الحق، هؤلاء لا يخشون ظلما ولا هضما لحقوقهم، فلا يزاد في سيئاتهم بأن يعاقبوا بغير ذنب، ولا ينقص من ثواب حسناتهم.

yönelik sarsılmaz ve sahih bir imanı katan mümin ve muvahhitlere gelince; onlar haklarının çiğnenmesinden ve kendilerine haksızlık edilmesinden korkmazlar. Günahsız yere cezalandırılmak suretiyle ne kötülükleri artırılır ne de iyiliklerinin sevabından eksiltilir.

والفرق بين الظلم والهضم: أن الظلم أعم من الهضم، وهما متقاربان في المعنى، ويتداخلان، وهما يشملان ميدان الحسنات والسيئات، أما الحسنات فلا ينقص منها شيء، وأما السيئات فلا تعظم ولا تكثر أكثر مما يجب.

Zulüm ile hezm (hakkın eksiltilmesi) arasındaki fark şudur: Zulüm, hezmden daha geneldir; anlamca birbirine yakın olup birbirlerinin içine girerler ve hem iyilikler hem de kötülükler alanını kapsarlar. İyiliklerden hiçbir şey eksiltilmez, kötülükler ise hak edilenden daha fazla büyütülüp çoğaltılmaz.

إنزال القرآن عربيا

Kur'an'ın Arapça Olarak İndirilmesi

كانت رسالة الإسلام في أرض العرب، فكان منطقيا أن يكون الرسول عربيا من جنس قومه، وأن يكون الكتاب المنزل عليه عربيا، ليتمكن العرب من فهمه وتبليغه للناس، وأن يفخر العرب إلى يوم القيامة بأن يكون كلام الله ووحيه عربيا، فجدير بالأمة العربية أن تنصاع لهدي القرآن المجيد، الذي كانت ألفاظه وتراكيبه، وتشبيهاته واستعاراته، وحقائقه ومجازاته، من محور العربي بنية وتركيبا، وأن يحملوه لأنحاء العالم مبشرين ومنذرين، وأن يحافظوا عليه دستورا أبديا للحياة، بكل وسيلة لحفظ وجودهم وكيانهم، قال الله تعالى واصفا لغة القرآن:

İslam mesajı Arap topraklarında idi; bu sebeple Peygamber'in kendi kavminin cinsinden bir Arap olması, kendisine indirilen Kitab'ın da Arapların onu anlayıp insanlara tebliğ edebilmeleri için Arapça olması mantıklı olan şeydi. Ayrıca Arapların, Allah'ın kelamının ve vahyinin Arapça olmasıyla kıyamet gününe kadar iftihar etmeleri söz konusuydu. Dolayısıyla lafızları, terkipleri, teşbihleri, istiareleri, hakikatleri ve mecazları yapı ve tertip bakımından Arap dilinin merkezinden olan Yüce Kur'an'ın hidayetine boyun eğmek, onu müjdeleyici ve uyarıcı olarak dünyanın dört bir yanına taşımak ve varlıklarını, benliklerini korumanın her yoluyla onu hayatın ebedî anayasası olarak muhafaza etmek Arap ümmetine yakışan bir vazifedir. Allah Teâlâ Kur'an'ın dilini vasfederek şöyle buyurmuştur:

[سورة طه (٢٠) : الآيات ١١٣ الى ١١٤]

[Tâhâ Suresi (20), Ayetler 113-114]

وَكَذلِكَ أَنْزَلْناهُ قُرْآناً عَرَبِيًّا وَصَرَّفْنا فِيهِ مِنَ الْوَعِيدِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ أَوْ يُحْدِثُ لَهُمْ ذِكْراً (١١٣) فَتَعالَى اللَّهُ الْمَلِكُ الْحَقُّ وَلا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يُقْضى إِلَيْكَ وَحْيُهُ وَقُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْماً (١١٤)

{ وَكَذلِكَ أَنْزَلْناهُ قُرْآناً عَرَبِيًّا وَصَرَّفْنا فِيهِ مِنَ الْوَعِيدِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ أَوْ يُحْدِثُ لَهُمْ ذِكْراً (١١٣) فَتَعالَى اللَّهُ الْمَلِكُ الْحَقُّ وَلا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يُقْضى إِلَيْكَ وَحْيُهُ وَقُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْماً (١١٤) } “İşte böylece biz onu Arapça bir Kur'an olarak indirdik ve onda tehditleri türlü şekillerde açıkladık; umulur ki sakınırlar yahut o (Kur'an) onlara bir ibret ve öğüt verir. Mutlak hâkim ve hak olan Allah çok yücedir. Vahyi sana tam olarak tamamlanmadan önce Kur'an'ı (okumakta) acele etme ve: 'Rabbim, ilmimi artır!' de.”

روى ابن أبي حاتم عن السّدّي قال: كان النبي ﷺ إذا نزل عليه جبريل بالقرآن، أتعب نفسه في حفظه، حتى يشق على نفسه، فيخاف أن يصعد جبريل، ولا يحفظه، فأنزل الله عليه: وَلا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يُقْضى إِلَيْكَ وَحْيُهُ الآية.

İbn Ebî Hâtim es-Süddî'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Cebrail Kur'an'ı getirdiğinde Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem) onu ezberlemek için kendini yorar, hatta bu durum kendisine meşakkat verirdi; Cebrail'in [semaya] yükselip de kendisinin ezberleyememiş olmasından endişe ederdi. Bunun üzerine Allah Teâlâ ona şu ayeti indirdi: { وَلا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يُقْضى إِلَيْكَ وَحْيُهُ } “Sana vahyi tamamlanmadan önce Kur'an'ı [okumada] acele etme...”

وجاء في الصحيح أن ابن عباس قال: كان رسول الله ﷺ يعالج من الوحي شدة، فكان يحرك به لسانه، فأنزل الله هذه الآية. يعني أنه ﷺ كان إذا جاءه جبريل بالوحي، كلما قال جبريل آية، قالها معه، من شدة حرصه على حفظ القرآن، فأرشده الله تعالى إلى ما هو الأسهل والأخف في حقه، لئلا يشق عليه.

Sahih'te geçtiğine göre İbn Abbas şöyle demiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) vahiy sırasında büyük bir zorluk çeker, bundan ötürü dilini kımıldatıp dururdu. Bunun üzerine Allah bu ayeti indirdi. Yani [Resûlullah] (sallallâhu aleyhi ve sellem) Cebrail kendisine vahiy getirdiğinde, Kur'an'ı ezberleme konusundaki aşırı hırsından ötürü Cebrail her bir ayeti okudukça onunla beraber okurdu. Bunun üzerine Allah Teâlâ, kendisine meşakkat olmasın diye onun hakkında daha kolay ve daha hafif olana onu yönlendirdi.

والمعنى: كما قدّرنا أحوال الخليقة، وجعلنا أمور الآخرة حقيقة أمام العباد، كذلك حذّرنا هؤلاء أمر القيامة، وأنزلنا القرآن عربيا، وتوعدنا فيه بأنواع من الوعيد، لعلهم- بحسب توقع البشر وترجّيهم- يتقون ويخشون عقابه، فيؤمنون ويتذكرون نعم الله، وما حذّرهم من أليم عقابه، أَوْ يُحْدِثُ لَهُمْ ذِكْراً أي أو يكسبهم شرفا، ويبقي عليهم إيمانهم، وذكرا صالحا في الغابرين، فيكون القرآن خيرا للعرب، إنه نزل بلغتهم مبشرا ومحذرا، وكان وسيلة وسببا لرفع شأنهم وإعلاء منزلتهم، على ممر الدهر والتاريخ.

Anlam şudur: Yaratılmışların hallerini takdir ettiğimiz ve ahiret işlerini kulların önünde bir hakikat kıldığımız gibi; işte böylece biz onları kıyamet hususunda uyardık, Kur'an'ı Arapça olarak indirdik ve onda -beşerin beklenti ve ümidine göre- sakınsınlar, O'nun azabından korksunlar, böylece iman edip Allah'ın nimetlerini ve kendilerini sakındırdığı elem verici azabını hatırlasınlar diye çeşitli tehditleri türlü şekillerde açıkladık. { أَوْ يُحْدِثُ لَهُمْ ذِكْراً } “yahut onlara bir ibret ve öğüt verir” yani yahut onlara bir şeref kazandırır, imanlarını baki kılar ve geçmişler arasında kendilerine güzel bir anılış sağlar; böylece Kur'an, kendi dilleriyle müjdeleyici ve uyarıcı olarak indiği, çağlar ve tarih boyunca şanlarını yüceltip derecelerini artırmaya bir vesile ve sebep olduğu için Araplar hakkında bir hayır olur.

وناسب تعظيم شأن القرآن إبانة ما يلازمه: وهو تعظيم منزل القرآن، وهو الحق ﷾، لذا قال الله بعدئذ: فَتَعالَى اللَّهُ الْمَلِكُ الْحَقُّ أي تقدس وتنّزه الله الملك، المتصرف بالأمر والنهي، الثابت الذي لا يزول ولا يتغير، تعاظم وتنزه عن إلحاد الملحدين، وعما يقول المشركون، فإنه الملك حقا، الذي بيده الثواب والعقاب والسلطان كله. وحقه وعدله تعالى: ألا يعذب أحدا قبل الإنذار وبعثة الرسل والإعذار إلى خلقه، لئلا يبقى لأحد حجة ولا شبهة.

Kur'an'ın şanının yüceltilmesine, onunla ayrılmaz bir bütün olan şeyin; yani Kur'an'ı indiren ve Hak olan Allah'ın (celle celâluhu) yüceltilmesinin açıklanması uygun düşmüştür. Bu sebeple Allah Teâlâ bundan sonra şöyle buyurmuştur: { فَتَعالَى اللَّهُ الْمَلِكُ الْحَقُّ } “Mutlak hâkim ve hak olan Allah çok yücedir.” Yani emir ve yasakla dilediği gibi tasarruf eden, zeval bulmayan ve değişmeyen sabit Melik olan Allah mukaddestir, münezzehtir; mülhitlerin inkârından ve müşriklerin söylediklerinden yücedir, münezzehtir. Zira O, sevap, ceza ve bütün hükümranlık elinde olan gerçek Melik'tir. O'nun hakkı ve adaleti; hiç kimsenin elinde bir delil ve şüphe kalmasın diye, uyarmadan, peygamberler göndermeden ve mahlukatına mazeret bırakmayacak delilleri sunmadan kimseye azap etmemesidir.

والمناسبة واضحة بين هذه الآية وما قبلها، لأنه سبحانه لما أبان صفة سلطانه يوم القيامة، وعظم قدرته، وذلة عبيده وتلطفه بهم، ختم ذلك بهذه الكلمات، بوصف الله أنه صاحب الملك والسلطان، وهو الإله الحق الثابت، الذي لا يزول، ولا ينازعه أو ينافسه أحد في ألوهيته.

Bu ayet ile öncesi arasındaki münasebet gayet açıktır; çünkü Allah Teâlâ kıyamet günündeki hükümranlığının vasfını, kudretinin büyüklüğünü, kullarının zilletini ve onlara olan lütfunu açıklayınca, bunu Allah'ın mülk ve hükümranlık sahibi olduğunu, zeval bulmayan sabit ve hak ilah olduğunu, ilahlığında hiç kimsenin O'nunla çekişemeyeceğini ve yarışamayacağını niteleyen bu kelimelerle nihayete erdirmiştir.

وحفاظا على القرآن المجيد، وتثبيتا له من المحو والنسيان، طبعه الله في قلب نبيه محمد كالنقش في الحجر، بحيث لا يزول ولا ينسى، وتكفّل الله بهذا، ونهى نبيه بألا يتعجل أو يبادر إلى قراءة القرآن قبل أن يفرغ جبريل من إنزال الوحي، حرصا منك على ما ينزل عليك، بل أنصت، فإذا فرغ الملك من قراءته عليك، فاقرأه بعده، وكان النبي يقرأ قبل أن يستتم جبريل ﵇ الوحي، فنهي عن ذلك كما جاء في آية أخرى: لا تُحَرِّكْ بِهِ لِسانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ (١٦) إِنَّ عَلَيْنا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ (١٧) فَإِذا قَرَأْناهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ (١٨) ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنا بَيانَهُ (١٩)

Yüce Kur'an'ı korumak ve silinip unutulmaktan muhafaza etmek gayesiyle Allah, onu Peygamberi Muhammed'in kalbine taştaki nakış gibi, zail olmayacak ve unutulmayacak şekilde yerleştirdi ve bunu bizzat üstlendi. Peygamberine de, sana indirilene olan hırsından ötürü, Cebrail vahyi indirmeyi tamamlamadan önce Kur'an'ı okumakta acele etmemesini veya öne atılmamasını; bilakis dinlemesini, melek sana okumayı bitirince onun ardından okumasını yasakladı. Peygamber, Cebrail (aleyhisselâm) vahyi tamamlamadan önce okuyordu; bu sebeple başka bir ayette geldiği üzere bundan nehyedildi: { لا تُحَرِّكْ بِهِ لِسانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ (١٦) إِنَّ عَلَيْنا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ (١٧) فَإِذا قَرَأْناهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ (١٨) ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنا بَيانَهُ (١٩) } “Onu acelece almak için dilini kımıldatma. Şüphesiz onu toplamak ve okutmak bize aittir. O halde biz onu okuduğumuz zaman sen onun okunuşunu takip et. Sonra şüphen olmasın ki onu açıklamak da bize aittir.”

[القيامة: ٧٥/ ١٦- ١٩] .

[Kıyâme: 75/ 16-19].

وزيادة في إلقاء الطمأنينة على قلب النبي، أوحى الله إليه أنه سيعلّمه علم ما لم يعلم، وأنه ينمي له علومه ومعارفه على الدوام، لذا علّمه بأن يطلب دائما الاستزادة من المعلومات والمعارف، قائلا له: وَقُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْماً أي اطلب واسأل ربّك زيادة العلم،

Peygamber'in kalbine daha fazla güven ve huzur vermek için Allah, bilmediği şeylerin ilmini ona öğreteceğini ve ilim ile marifetlerini daima artıracağını vahyetti. Bu sebeple ona: { وَقُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْماً } “ve: 'Rabbim, ilmimi artır!' de” buyurarak daima bilgi ve marifetlerin artırılmasını talep etmesini öğretti; yani Rabbinden ilim artışı iste ve dile.

روى الترمذي وغيره عن أبي هريرة ﵁ قال: كان رسول الله ﷺ يقول: «اللهم انفعني بما علّمتني، وعلّمني ما ينفعني، وزدني علما، والحمد لله على كل حال، وأعوذ بالله من حال أهل النار» .

Tirmizî ve başkaları Ebû Hureyre'den (radıyallâhu anh) şöyle rivayet etmiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle dua ederdi: «Allahım, bana öğrettiğinle beni faydalandır, bana fayda verecek olanı öğret, ilmimi artır. Her hal üzere Allah'a hamdolsun; cehennem ehlinin halinden de Allah'a sığınırım.»

قصة آدم في الجنة

Âdem'in Cennetteki Kıssası

خلق الله تعالى آدم ﵇ وأسكنه في جنة الخلد، واقتضت إرادة الله وحكمته أن ينزل آدم إلى الأرض، وبدأت القضية في توجيه الأمر الإلهي لآدم ألا يأكل من شجرة معينة امتحانا له في الطاعة وتنفيذ أمر الله، وكرم الله آدم بأن تسجد له الملائكة جميعا، فسجدوا إلا إبليس، فحذر الله تعالى آدم من عداوة الشيطان له ولزوجه، ومحاولة إخراجهما من الجنة، فنسي آدم هذا التحذير، ووسوس له

Allah Teâlâ Âdem'i (aleyhisselâm) yarattı ve onu ebedilik cennetine yerleştirdi. Allah'ın iradesi ve hikmeti Âdem'in yeryüzüne inmesini iktiza etti. Mesele, itaat ve Allah'ın emrini yerine getirme konusunda onu imtihan etmek üzere Âdem'e belirli bir ağaçtan yememesi yönündeki ilahi emrin verilmesiyle başladı. Allah, bütün meleklerin ona secde etmesini sağlayarak Âdem'i şereflendirdi; İblis hariç hepsi secde etti. Bunun üzerine Allah Teâlâ, Âdem'i şeytanın kendisine ve eşine olan düşmanlığına ve onları cennetten çıkarma çabasına karşı uyardı. Fakat Âdem bu uyarıyı unuttu ve ona şeytan vesvese verdi;

الشيطان أن يأكل من شجرة الخلد، فأكل منها هو وزوجه، وعصى أمر الله ووحيه، وغوى وحاد عن طريق الرشد والهداية، قال الله تعالى مبينا هذه الأحوال:

Şeytan [ona] ebedilik ağacından yemesini fısıldadı; o ve eşi ondan yediler, Allah'ın emrine ve vahyine karşı geldiler, azıp doğruluk ve hidayet yolundan saptılar. Allah Teâlâ bu durumları açıklayarak şöyle buyurmuştur:

[سورة طه (٢٠) : الآيات ١١٥ الى ١٢١]

[Tâhâ Suresi (20), Ayetler 115-121]

وَلَقَدْ عَهِدْنا إِلى آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ وَلَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً (١١٥) وَإِذْ قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلاَّ إِبْلِيسَ أَبى (١١٦) فَقُلْنا يا آدَمُ إِنَّ هذا عَدُوٌّ لَكَ وَلِزَوْجِكَ فَلا يُخْرِجَنَّكُما مِنَ الْجَنَّةِ فَتَشْقى (١١٧) إِنَّ لَكَ أَلاَّ تَجُوعَ فِيها وَلا تَعْرى (١١٨) وَأَنَّكَ لا تَظْمَؤُا فِيها وَلا تَضْحى (١١٩)

{ وَلَقَدْ عَهِدْنا إِلى آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ وَلَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً (١١٥) وَإِذْ قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلاَّ إِبْلِيسَ أَبى (١١٦) فَقُلْنا يا آدَمُ إِنَّ هذا عَدُوٌّ لَكَ وَلِزَوْجِكَ فَلا يُخْرِجَنَّكُما مِنَ الْجَنَّةِ فَتَشْقى (١١٧) إِنَّ لَكَ أَلاَّ تَجُوعَ فِيها وَلا تَعْرى (١١٨) وَأَنَّكَ لا تَظْمَؤُا فِيها وَلا تَضْحى (١١٩) } “Andolsun biz daha önce Âdem'e ahit vermiştik (emirde bulunmuştuk); fakat o unuttu ve biz onda bir kararlılık bulamadık. Hani meleklere: 'Âdem'e secde edin!' demiştik de İblis hariç hepsi secde etmişti; o ise direnmişti. Bunun üzerine şöyle dedik: 'Ey Âdem! Şüphesiz bu, sana ve eşine düşmandır; sakın sizi cennetten çıkarmasın, sonra zahmet çekersin! Doğrusu senin için orada ne acıkmak vardır ne de çıplak kalmak. Ve sen orada ne susarsın ne de güneşin sıcağında kalırsın.'”

فَوَسْوَسَ إِلَيْهِ الشَّيْطانُ قالَ يا آدَمُ هَلْ أَدُلُّكَ عَلى شَجَرَةِ الْخُلْدِ وَمُلْكٍ لا يَبْلى (١٢٠) فَأَكَلا مِنْها فَبَدَتْ لَهُما سَوْآتُهُما وَطَفِقا يَخْصِفانِ عَلَيْهِما مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ وَعَصى آدَمُ رَبَّهُ فَغَوى (١٢١)

فَوَسْوَسَ إِلَيْهِ الشَّيْطانُ قالَ يا آدَمُ هَلْ أَدُلُّكَ عَلى شَجَرَةِ الْخُلْدِ وَمُلْكٍ لا يَبْلى (١٢٠) فَأَكَلا مِنْها فَبَدَتْ لَهُما سَوْآتُهُما وَطَفِقا يَخْصِفانِ عَلَيْهِما مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ وَعَصى آدَمُ رَبَّهُ فَغَوى (١٢١) } “Andolsun biz daha önce Âdem'e ahit vermiştik (emirde bulunmuştuk); fakat o unuttu ve biz onda bir kararlılık bulamadık. Hani meleklere: 'Âdem'e secde edin!' demiştik de İblis hariç hepsi secde etmişti; o ise direnmişti. Bunun üzerine şöyle dedik: 'Ey Âdem! Şüphesiz bu, sana ve eşine düşmandır; sakın sizi cennetten çıkarmasın, sonra zahmet çekersin! Doğrusu senin için orada ne acıkmak vardır ne de çıplak kalmak. Ve sen orada ne susarsın ne de güneşin sıcağında kalırsın.' Nihayet şeytan ona vesvese verip: 'Ey Âdem! Sana ebedilik ağacını ve yok olmayacak bir hükümranlığı göstereyim mi?' dedi. Bunun üzerine ikisi de o ağaçtan yediler; hemen avret yerleri kendilerine açılıverdi ve cennet yapraklarından üzerlerine örtmeye başladılar. Âdem Rabbine karşı geldi ve yolunu şaşırdı.”

يقسم الله تعالى في هذه الآيات بأنه قد عهد إلى آدم، أي وصّاه بألا يأكل من الشجرة في الجنة (شجرة معينة) فنسي ما عهد الله به إليه، وترك العمل بمقتضى العهد الإلهي، فأكل من تلك الشجرة، ولم يكن عنده قبل الأكل عزم وتصميم على ذلك، فإنه على العكس قد صمم على ترك الأكل، ثم فتر عزمه، وعند ما وسوس إليه إبليس بالأكل، فلم يصبر عن أكل الشجرة.

Allah Teâlâ bu ayetlerde Âdem'e ahit verdiğine, yani cennetteki ağaçtan (belirli bir ağaçtan) yememesini ona vasiyet ettiğine yemin etmektedir. Fakat o, Allah'ın kendisine verdiği ahdi unuttu ve ilahi ahdin gereğiyle amel etmeyi terk ederek o ağaçtan yedi. Yemeden önce onda buna dair bir azim ve kesin kararlılık yoktu; bilakis tam tersine yememeye kesin karar vermişti, ancak daha sonra azmi gevşedi ve İblis kendisine yemesi yönünde vesvese verince o ağaçtan yemeye karşı sabredemedi.

والمراد بعهد الله: أمره أو نهيه، ويراد به هنا ألا يأكل من الشجرة ولا يقربها، ولكنه النسيان الذي هو من شأن البشر قد يكون سببا للمعصية، والتذكر وقوة العزم سبب الخير والرشد، كما قال الله تعالى: إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذا مَسَّهُمْ طائِفٌ مِنَ الشَّيْطانِ تَذَكَّرُوا فَإِذا هُمْ مُبْصِرُونَ [الأعراف: ٧/ ٢٠١] .

Allah'ın ahdinden maksat: O'nun emri veya yasağıdır; burada kastedilen ise o ağaçtan yememesi ve ona yaklaşmamasıdır. Fakat beşerin tabiatında olan unutma, günaha sebep olabilmektedir; hatırlama ve azim kuvveti ise hayrın ve doğruluğun sebebidir. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: { إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذا مَسَّهُمْ طائِفٌ مِنَ الشَّيْطانِ تَذَكَّرُوا فَإِذا هُمْ مُبْصِرُونَ } “Takvaya erenler var ya, onlara şeytandan bir vesvese dokunduğunda hemen düşünürler (gerçeği hatırlarlar) da bir de bakarsın ki doğruyu görüvermişlerdir.” [A'râf: 7/ 201].

وعلى الرغم من نسيان آدم أمر ربه، ذكّر الله نبيه وطالبه أن يقص الخبر على قومه، وهو أنه تعالى أمر الملائكة كلهم بالسجود سجود انحناء وتحية، لا سجود

Âdem’in Rabbinin emrini unutmasına rağmen Allah, Peygamberine [bunu] hatırlatmış ve bu haberi kavmine anlatmasını istemiştir; o da Yüce Allah'ın bütün meleklere -bir tazim ve ibadet secdesi değil- bir eğilme ve selamlama secdesiyle...

تعظيم وعبادة، تكريما وتشريفا لآدم، فسجد الملائكة كلهم جميعا إلا إبليس أبى واستكبر، ورفض السجود، لأنه كان حسودا جحودا.

Bunun üzerine meleklerin hepsi birden secde ettiler; ancak İblis kibirlenip direndi ve hasetçi ve inkârcı olduğu için secde etmeyi reddetti.

فقال الله: يا آدم، إن إبليس عدو لك ولزوجك، فلم يسجد لك وعصاني، فلا تطيعاه، ولا يكونن سببا لإخراجكما من الجنة، فتتعب في حياتك الدنيا في الأرض، في تحصيل وسائل المعاش كالحرث والزرع، أو لا يقع منكما طاعة للشيطان في إغوائه، فيكون ذلك سبب خروجكما من الجنة، وسببا للشقاء، أي التعب من عناء الزرع وغيره.

Allah şöyle buyurdu: Ey Âdem! Şüphesiz İblis sana ve eşine düşmandır; o sana secde etmedi ve bana isyan etti. Sakın ikiniz ona itaat etmeyin ve sakın o ikinizi cennetten çıkarmaya sebep olmasın; aksi takdirde yeryüzünde dünya hayatında çiftçilik ve ziraat gibi geçim vasıtalarını temin etmek için yorulur, zahmet çekersin. Yahut şeytanın sizi saptırmasında ona itaat etmeniz vaki olmasın; zira bu durum sizin cennetten çıkışınıza ve şekavete, yani ziraat meşakkati ve benzeri şeylerden ötürü yorulup zahmet çekmenize sebep olur.