Binûn

Tâhâ Suresi Tefsiri — 4. Sayfa

Kaynak: et-Tefsîru'l-Vasît · Vehbe Zühaylî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

إن لك في الجنة تمتعا بأنواع المعايش، فلا تجوع ولا تتعرى، ولا تعطش في الجنة، ولا يؤذيك الحر ولا تتعرض لأشعة الشمس الحادة، كما يكون لسكان الأرض، ويتبين الفرق بين النعيمين، نعيم الجنة خالد دائم لا عناء فيه، ونعيم الدنيا مؤقت مقرون بأنواع المتاعب والمخاطر.

Doğrusu senin için cennette her türlü geçim vasıtalarından yararlanma imkânı vardır; cennette ne acıkırsın ne çıplak kalırsın, ne susarsın ne de yeryüzü sakinlerinde olduğu gibi sıcak sana eziyet eder ve yakıcı güneş ışınlarına maruz kalırsın. Böylece iki nimet arasındaki fark ortaya çıkmaktadır: Cennet nimeti ebedîdir, süreklidir ve onda hiçbir zahmet yoktur; dünya nimeti ise geçicidir ve çeşitli meşakkatler ve tehlikelerle iç içedir.

فوسوس الشيطان لآدم، أي كلمه خفية: ألا أرشدك إلى شجرة الخلد: وهي الشجرة التي من أكل منها لم يمت أصلا وكان ملكا مخلدا، وألا أدلك على ملك دائم، لا يزول ولا يفنى.

Bunun üzerine şeytan Âdem'e vesvese verdi, yani ona gizlice fısıldadı: Sana ebedilik ağacını -ki ondan yiyenin asla ölmeyip ebedî bir melek olacağı ağaçtır- ve zeval bulmayıp yok olmayacak sürekli bir hükümranlığı göstereyim mi?

فأكل آدم وحواء من الشجرة التي منعهما الله منها، فانكشفت عورتهما، وسقط عنهما لباسهما، فشرعا يلصقان عليهما من ورق الجنة كالتين وغيره مما هو كبير الورق، فيجعلانه على سوآتهما: عوراتهما، وعصى آدم ربّه، أي خالف أمر ربه، بالأكل من الشجرة المنهي عن الأكل منها، فضلّ عن الصواب، وفسد عليه عيشه.

Bunun üzerine Âdem ve Havva, Allah'ın kendilerine yasakladığı o ağaçtan yediler; avret yerleri açılıverdi ve elbiseleri üzerlerinden düştü. Hemen üzerlerine incir yaprağı ve benzeri büyük yapraklardan olan cennet yapraklarını yapıştırmaya başlayıp bunları sevilmeyen açılmış avret yerlerinin üzerine örttüler. Âdem Rabbine isyan etti, yani yenilmesi yasaklanan ağaçtan yemek suretiyle Rabbinin emrine muhalefet etti; böylece doğru yoldan saptı ve rahat hayatı bozuldu.

ومما لا شك فيه أن مخالفة الأمر الواجب من الله أو من غيره معصية، وأن الجزاء حق وعدل على المعصية، لكن معصية آدم من نوع خاص، بترتيب وتدبير وإرادة من الله ﷿.

Şüphe yok ki Allah'tan veya başkasından gelen vacip bir emre muhalefet etmek bir isyandır ve isyana karşılık ceza hak ve adalettir. Ancak Âdem'in isyanı, Allah'ın (celle celâluhu) bir tertibi, takdiri ve iradesiyle gerçekleşen özel bir türdendir.

روى البخاري ومسلم عن أبي هريرة ﵁، عن

Buhârî ve Müslim, Ebû Hureyre'den (radıyallâhu anh) rivayet etmiştir; o,

النبي ﷺ قال: «حاجّ موسى آدم، فقال له: أنت الذي أخرجت الناس من الجنة بذنبك، وأشقيتهم؟ قال آدم: يا موسى: أنت الذي اصطفاك الله برسالاته وبكلامه، أتلومني على أمر كتبه الله علي، قبل أن يخلقني، أو قدّره الله علي قبل أن يخلقني؟ قال رسول الله ﷺ: فحجّ آدم موسى» .

Peygamber'in (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurduğunu nakletmiştir: «Mûsâ ile Âdem münazara ettiler. Mûsâ ona: 'İnsanları günahın yüzünden cennetten çıkaran ve onları zahmete sokan sen misin?' dedi. Âdem de: 'Ey Mûsâ! Sen ki Allah'ın risaletleriyle ve kelamıyla seçtiği kimsesin. Allah'ın beni yaratmadan önce üzerime yazdığı veya beni yaratmadan önce takdir ettiği bir hususta mı beni kınıyorsun?' dedi. Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): Böylece Âdem Mûsâ'ya delille üstün geldi buyurdu.»

إن معصية آدم وغوايته، أي بعده عن الرشد، لم تكن بتصميم وعزم، وإنما صدرت منه في حال النسيان للأمر الإلهي، ليترتب على ذلك الإخراج من الجنة، وتوالد البشرية، وعمارة الكون بالناس.

Âdem'in isyanı ve doğru yoldan sapması kesin bir kararlılık ve azimle olmamış, bilakis ilahi emri unuttuğu bir anda sadır olmuştur; ta ki bunun sonucunda cennetten çıkarılma, insanlığın üremesi ve kâinatın insanlarla imarı gerçekleşsin.

إنزال آدم إلى الدنيا

Âdem'in Dünyaya İndirilmesi

رحمة الله تعالى بعباده تسبق دائما غضبه، فالإنسان يخطئ ويصيب، بسبب نسيانه وضعفه وتغلب شهواته عليه، ولكن المؤمن العاقل سرعان ما يبادر إلى التوبة والإنابة، والاستقامة والاستغفار من سوء فعله، وتورّطه في مخالفة أمر ربه، والله تعالى بلطفه وكرمه وفضله يقبل التوبة عن عباده ويعفو عن السيئات، وهكذا حدث لآدم ﵇، عصى ربه نسيانا لا عمدا، ليتم تقدير الله، ولكن كان جزاؤه بالحق والعدل، ثم اجتباه ربه وهداه لصالح الأقوال والأفعال، وأنزله من علياء الجنان إلى قيعان الدنيا ومعكراتها، وهذا ما وصفته الآيات التالية:

Allah Teâlâ'nın kullarına olan rahmeti daima gazabının önündedir; nitekim insan unutması, zaafı ve şehvetlerinin kendisine galebe çalması sebebiyle hata da eder, isabet de eder. Ancak akıl sahibi mümin, hemen tövbe ve yönelmeye, istikamete ve kötü fiilinden, Rabbinin emrine muhalefete düşüşünden ötürü bağışlanma dilemeye koşar. Allah Teâlâ da lütfu, keremi ve fazlıyla kullarından tövbeyi kabul eder ve kötülükleri affeder. Âdem'e (aleyhisselâm) de böyle oldu; Allah'ın takdiri tamamlansın diye kasten değil unutarak Rabbine isyan etti, ancak cezası hak ve adalet üzere oldu. Sonra Rabbi onu seçti, sözlerin ve amellerin salih olanına iletti ve onu yüce cennetlerden dünyanın aşağılarına ve kederlerine indirdi. İşte aşağıdaki ayetler bunu tasvir etmektedir:

[سورة طه (٢٠) : الآيات ١٢٢ الى ١٢٧]

[Tâhâ Suresi (20), Ayetler 122-127]

ثُمَّ اجْتَباهُ رَبُّهُ فَتابَ عَلَيْهِ وَهَدى (١٢٢) قالَ اهْبِطا مِنْها جَمِيعاً بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدىً فَمَنِ اتَّبَعَ هُدايَ فَلا يَضِلُّ وَلا يَشْقى (١٢٣) وَمَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً وَنَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ أَعْمى (١٢٤) قالَ رَبِّ لِمَ حَشَرْتَنِي أَعْمى وَقَدْ كُنْتُ بَصِيراً (١٢٥) قالَ كَذلِكَ أَتَتْكَ آياتُنا فَنَسِيتَها وَكَذلِكَ الْيَوْمَ تُنْسى (١٢٦)

{ ثُمَّ اجْتَباهُ رَبُّهُ فَتابَ عَلَيْهِ وَهَدى (١٢٢) قالَ اهْبِطا مِنْها جَمِيعاً بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ فَإِمَّا يَأْتِيَنِّكُمْ مِنِّي هُدىً فَمَنِ اتَّبَعَ هُدايَ فَلا يَضِلُّ وَلا يَشْقى (١٢٣) وَمَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً وَنَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ أَعْمى (١٢٤) قالَ رَبِّ لِمَ حَشَرْتَنِي أَعْمى وَقَدْ كُنْتُ بَصِيراً (١٢٥) قالَ كَذلِكَ أَتَتْكَ آياتُنا فَنَسِيتَها وَكَذلِكَ الْيَوْمَ تُنْسى (١٢٦) } “Sonra Rabbi onu seçti, tövbesini kabul etti ve doğru yola iletti. Şöyle buyurdu: 'Birbirinize düşman olarak hepiniz oradan inin! Benden size bir hidayet geldiğinde kim benim hidayetime uyarsa artık o sapmaz ve sıkıntı çekmez. Kim de beni anmaktan yüz çevirirse, şüphesiz onun için dar bir geçim vardır ve biz onu kıyamet günü kör olarak haşrederiz.' O: 'Rabbim! Ben gören bir kimse idim, beni niçin kör olarak haşrettin?' der. [Allah] buyurur: 'İşte böyle, ayetlerimiz sana geldiğinde onları unutmuştun; bugün de sen öylece unutulursun.'”

وَكَذلِكَ نَجْزِي مَنْ أَسْرَفَ وَلَمْ يُؤْمِنْ بِآياتِ رَبِّهِ وَلَعَذابُ الْآخِرَةِ أَشَدُّ وَأَبْقى (١٢٧)

وَكَذلِكَ نَجْزِي مَنْ أَسْرَفَ وَلَمْ يُؤْمِنْ بِآياتِ رَبِّهِ وَلَعَذابُ الْآخِرَةِ أَشَدُّ وَأَبْقى (١٢٧) } “Sonra Rabbi onu seçti, tövbesini kabul etti ve doğru yola iletti. Şöyle buyurdu: 'Birbirinize düşman olarak hepiniz oradan inin! Benden size bir hidayet geldiğinde kim benim hidayetime uyarsa artık o sapmaz ve sıkıntı çekmez. Kim de beni anmaktan yüz çevirirse, şüphesiz onun için dar bir geçim vardır ve biz onu kıyamet günü kör olarak haşrederiz.' O: 'Rabbim! Ben gören bir kimse idim, beni niçin kör olarak haşrettin?' der. [Allah] buyurur: 'İşte böyle, ayetlerimiz sana geldiğinde onları unutmuştun; bugün de sen öylece unutulursun.' Haddini aşan ve Rabbinin ayetlerine inanmayanları işte böyle cezalandırırız. Ahiret azabı ise elbette daha şiddetli ve daha süreklidir.”

[طه: ٢٠/ ١٢٢- ١٢٧] .

[Tâhâ: 20/ 122-127].

تضمنت هذه الآيات لآدم ﵇ أمورا ثلاثة: الرجوع به من حال المعصية إلى حال الندم، وهدايته لصالح الأقوال والأعمال، وإمضاء عقوبته ﷿ في إهباطه من الجنة إلى عالم الدنيا. وفي الدنيا إنذار لآدم وذريته، فحواه أن المستقيم على أمر الله يلقى السعادة، والمعرض عن ذكر الله يتلقى ألوان المعيشة الشديدة المتعبة.

Bu ayetler Âdem (aleyhisselâm) için üç hususu içermiştir: İsyan halinden pişmanlık haline döndürülmesi, salih söz ve amellere iletilmesi ve cennetten dünya âlemine indirilmesi hususundaki Allah'ın (celle celâluhu) cezasının infaz edilmesi. Dünyada ise Âdem ve zürriyetine bir uyarı vardır; bunun özü şudur: Allah'ın emri üzerinde dosdoğru olan mutluluğa erer, Allah'ın zikrinden yüz çeviren ise sıkıntılı ve yorucu geçimin türlü çeşitleriyle karşılaşır.

والمعنى: لقد اصطفى الله تعالى آدم ﵇ وقرّبه إليه، بعد أن تاب من المعصية (وهي الأكل من الشجرة التي نهاه الله عنها) وطلب المغفرة من ربه، وأقر بأنه قد ظلم نفسه، فتاب الله عليه من غلطته، وهداه إلى التوبة وإلى سواء السبيل.

Anlam şudur: Âdem (aleyhisselâm) günahtan (yani Allah'ın kendisine yasakladığı ağaçtan yemekten) tövbe edip Rabbinden mağfiret diledikten ve nefsine zulmettiğini ikrar ettikten sonra Allah Teâlâ onu seçti ve kendine yakın kıldı. Böylece Allah onun hatasından dolayı tövbesini kabul etti ve onu tövbeye ve doğru yola iletti.

ثم قال الله تعالى لآدم وزوجه حواء: انزلا من الجنة إلى الأرض معا، بعضكم يا معشر البشر في الدنيا عدو لبعض، في شأن المعاش وتنافس الدنيا وأطماعها، مما يؤدي إلى وقوع الخصام والاقتتال.

Sonra Allah Teâlâ Âdem'e ve eşi Havva'ya şöyle buyurdu: İkiniz birlikte cennetten yeryüzüne inin. Ey insan topluluğu! Dünyada geçim meselesinde, dünya yarışında ve hırslarında birbirinize düşmansınız; bu da aranızda çekişme ve savaşların meydana gelmesine yol açar.

فإن يأتكم أيها البشر مني هدى، بوساطة الأنبياء والرسل، وإنزال الكتب المنذرة والمبشرة، فمن اتبع هدى ربه وآمن به، فإنه لا يضل في الدنيا، ولا يشقى في الآخرة.

Ey insanlar! Peygamberler ve elçiler vasıtasıyla, uyarıcı ve müjdeleyici kitapların indirilmesi suretiyle benden size bir hidayet geldiğinde; kim Rabbinin hidayetine uyar ve O'na iman ederse, o dünyada sapmaz, ahirette de bedbaht olmaz.

ومن أعرض عن ذكر الله وكفر به، فإن له معيشة ضنكا، أي معيشة نكدة شاقة في المنازل، أو في الحروب ونحوها، ووقت هذه المعيشة في عالم الدنيا قبل يوم القيامة.

Kim de Allah'ın zikrinden yüz çevirir ve O'nu inkâr ederse, şüphesiz onun için dar bir geçim vardır; yani evlerde yahut savaşlarda ve benzeri hallerde sıkıntılı, meşakkatli bir geçim söz konusudur. Bu geçimin vakti ise kıyamet gününden önceki dünya âlemindedir.

والمعنى: أن المعرض عن ذكر الله وهو الكافر، وإن كان متسع الحال والمال، فمعه من ألوان الحرص والقلق والهموم والتعذيب النفسي في أمور الدنيا أو في البرزخ في القبر، ما يصيّر معيشته ضنكا وشدة، فتكون العبرة بسعادة النفس وراحة البال والاطمئنان. ثم نحشره ونبعثه في الآخرة أعمى البصر والبصيرة، تائه الدرب، متخبطا في ألوان العذاب يوم القيامة.

Anlam şudur: Allah'ın zikrinden yüz çeviren kimse kâfirdir; durumu ve malı geniş olsa bile, dünya işlerinde veya kabirdeki berzah aleminde geçimini dar ve meşakkatli kılan hırs, endişe, keder ve psikolojik azap türleri onunla beraberdir. Dolayısıyla asıl muteber olan, nefsin saadeti, gönül ferahlığı ve iç huzurudur. Sonra kıyamet gününde biz onu gözü ve basireti kör, yolunu şaşırmış, türlü azaplar içinde bocalayan biri olarak ahirette haşreder ve diriltiriz.

وَلَعَذابُ الْآخِرَةِ أَشَدُّ وَأَبْقى أي أشد وأبقى من كل ما يقع عليه الظن والتخيل، كما جاء في آية أخرى: وَنَحْشُرُهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ عَلى وُجُوهِهِمْ عُمْياً وَبُكْماً وَصُمًّا مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ كُلَّما خَبَتْ زِدْناهُمْ سَعِيراً [الإسراء: ١٧/ ٩٧] .

{ وَلَعَذابُ الْآخِرَةِ أَشَدُّ وَأَبْقى } “Ahiret azabı ise elbette daha şiddetli ve daha süreklidir.” Yani akla gelebilecek ve hayal edilebilecek her şeyden daha şiddetli ve daha kalıcıdır. Nitekim başka bir ayette şöyle buyrulmuştur: { وَنَحْشُرُهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ عَلى وُجُوهِهِمْ عُمْياً وَبُكْماً وَصُمًّا مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ كُلَّما خَبَتْ زِدْناهُمْ سَعِيراً } “Biz onları kıyamet günü yüzükoyun, körler, dilsizler ve sağırlar olarak haşrederiz. Onların varacağı yer cehennemdir. Ateş dindikçe onların alevini artırırız.” [İsrâ: 17/ 97].

قال المعرض عن ذكر ربه: يا رب، لم حشرتني أعمى وقد كنت بصيرا، أي لماذا بعثتني أعمى البصر، وقد كنت مبصرا في دار الدنيا؟

Rabbinin zikrinden yüz çeviren kimse şöyle der: Rabbim! Ben gören bir kimse idim, beni niçin kör olarak haşrettin? Yani dünya yurdunda gözlerim görürken neden beni gözü kör olarak dirilttin?

فأجابه الله تعالى: مثل ذلك فعلت أنت، فكما تركت آياتنا وأعرضت عنها ولم تنظر فيها، تترك الآن في العمى والعذاب في النار، ونعاملك معاملة المنسي، كما قال الله تعالى: فَالْيَوْمَ نَنْساهُمْ كَما نَسُوا لِقاءَ يَوْمِهِمْ هذا [الأعراف: ٧/ ٥١] فإن الجزاء من جنس العمل.

Allah Teâlâ ona şöyle cevap verir: Sen de aynen böyle yapmıştın; ayetlerimizi terk edip onlardan yüz çevirdiğin ve onlara bakıp ibret almadığın gibi, şimdi de körlük içinde ve ateşte azapta bırakılırsın ve sana unutulmuş muamelesi yaparız. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: { فَالْيَوْمَ نَنْساهُمْ كَما نَسُوا لِقاءَ يَوْمِهِمْ هذا } “Onlar bu günleriyle karşılaşmayı unuttukları gibi, biz de bugün onları unuturuz.” [A'râf: 7/ 51]. Zira ceza, amelin cinsindendir.

وهكذا نجازي ونعاقب المسرفين المكذبين بآيات الله في الدنيا والآخرة، وكما وصف الله من أليم الأفعال، نجزي المسرفين المخالفين، ولعذاب الآخرة في النار أشدّ ألما من عذاب الدنيا وأدوم عليهم، فهم مخلّدون فيه، كما جاء في آية أخرى: لَهُمْ عَذابٌ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَلَعَذابُ الْآخِرَةِ أَشَقُّ وَما لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ واقٍ (٣٤)

İşte dünyada ve ahirette Allah'ın ayetlerini yalanlayan haddi aşmışları böyle cezalandırırız. Allah'ın elem verici amellerden nitelediği gibi, emirlere muhalefet eden aşırıları cezalandırırız. Cehennem ateşindeki ahiret azabı ise dünya azabından daha acı vericidir ve onların üzerinde daha kalıcıdır; zira onlar orada ebedî kalacaklardır. Nitekim başka bir ayette şöyle buyrulmuştur: { لَهُمْ عَذابٌ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَلَعَذابُ الْآخِرَةِ أَشَقُّ وَما لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ واقٍ (٣٤) } “Dünya hayatında onlar için bir azap vardır; ahiret azabı ise elbette daha meşakkatlidir. Onları Allah'tan koruyacak hiç kimse de yoktur.”

[الرعد: ١٣/ ٣٤] .

[Ra'd: 13/ 34].

إن جزاء المسرفين المعتدين الكافرين بالله ﷿ جزاء ثابت في الحياتين الدنيوية والأخروية، وهو حق وعدل لأن الله تعالى أنزل كتبه وأرسل رسله، وأبان شرائعه ونظمه، ليسير الناس على نهجها، ويلتزموا بها، فإن كذبوا وأعرضوا عن بيان الله، استحقوا العقاب الأليم والجزاء الشديد، وذلك منطق العدل والحكمة والمصلحة.

Allah'ı (celle celâluhu) inkâr eden haddi aşmış mütecavizlerin cezası hem dünya hem de ahiret hayatında kesindir. Bu ceza bir hak ve adalettir; zira Allah Teâlâ insanlar o yolda yürüsün ve ona bağlansın diye kitaplarını indirmiş, elçilerini göndermiş, şeriatlarını ve nizamlarını açıklamıştır. Eğer insanlar Allah'ın beyanını yalanlar ve ondan yüz çevirirlerse, elem verici azabı ve şiddetli cezayı hak ederler; adaletin, hikmetin ve maslahatın mantığı da bunu gerektirir.

العبرة من إهلاك بعض الأقوام

Bazı Kavimlerin Helak Edilmesinden Alınacak İbret

في التاريخ القديم والحديث عبر وعظات، وتوجيه للأنظار بأن ما حدث للماضين بسبب تكذيب الرسل والأنبياء، قد يحدث للأقوام الآتية بعدهم، إذا ساروا في

Eski ve yeni tarihte ibretler, öğütler ve dikkat çekici işaretler vardır; nitekim peygamberleri ve elçileri yalanlamaları sebebiyle geçmiştekilerin başına gelenler, eğer aynı yolda

مسيرة من تقدمهم، وتقديم الإنذار لأهل العقل، والإدراك والوعي يعدّ أسلوبا إعلاميا مفيدا ومؤثرا، إذا اتعظ به القوم، وإذا لم يتعظوا فما على أهل الفكر والوعي والإيمان إلا الإصرار على عقيدتهم، والصبر على أذى قومهم، واللجوء إلى الصلاة التي تقوّي العزائم، وتعتصم بالصلة القوية بالله تعالى والاتكال عليه، وطلب النجدة والعون منه، وهذا ما وجّهت إليه الآيات التالية:

...kendilerinden öncekilerin gidişatında yürürlerse [onların da başına gelebilir]. Akıl, idrak ve bilinç sahiplerine önceden uyarıda bulunmak, eğer kavim bundan ibret alırsa faydalı ve tesirli bir tebliğ üslubu sayılır. Şayet ibret almazlarsa fikir, bilinç ve iman sahiplerine düşen; inançlarında sebat göstermek, kavimlerinin eziyetlerine sabretmek ve azimleri güçlendiren, Allah Teâlâ ile olan güçlü bağa sarılıp O'na tevekkül etmeyi ve O'ndan imdat ile yardım istemeyi sağlayan namaza sığınmaktır. İşte sonraki ayetlerin yönlendirdiği husus da budur:

[سورة طه (٢٠) : الآيات ١٢٨ الى ١٣٢]

[Tâhâ Suresi (20), Ayetler 128-132]

أَفَلَمْ يَهْدِ لَهُمْ كَمْ أَهْلَكْنا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ يَمْشُونَ فِي مَساكِنِهِمْ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِأُولِي النُّهى (١٢٨) وَلَوْلا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَكانَ لِزاماً وَأَجَلٌ مُسَمًّى (١٢٩) فَاصْبِرْ عَلى ما يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِها وَمِنْ آناءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ وَأَطْرافَ النَّهارِ لَعَلَّكَ تَرْضى (١٣٠) وَلا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلى ما مَتَّعْنا بِهِ أَزْواجاً مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَياةِ الدُّنْيا لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ وَرِزْقُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَأَبْقى (١٣١) وَأْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلاةِ وَاصْطَبِرْ عَلَيْها لا نَسْئَلُكَ رِزْقاً نَحْنُ نَرْزُقُكَ وَالْعاقِبَةُ لِلتَّقْوى (١٣٢)

{ أَفَلَمْ يَهْدِ لَهُمْ كَمْ أَهْلَكْنا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ يَمْشُونَ فِي مَساكِنِهِمْ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِأُولِي النُّهى (١٢٨) وَلَوْلا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَكانَ لِزاماً وَأَجَلٌ مُسَمًّى (١٢٩) فَاصْبِرْ عَلى ما يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِها وَمِنْ آناءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ وَأَطْرافَ النَّهارِ لَعَلَّكَ تَرْضى (١٣٠) وَلا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلى ما مَتَّعْنا بِهِ أَزْواجاً مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَياةِ الدُّنْيا لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ وَرِزْقُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَأَبْقى (١٣١) وَأْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلاةِ وَاصْطَبِرْ عَلَيْها لا نَسْئَلُكَ رِزْقاً نَحْنُ نَرْزُقُكَ وَالْعاقِبَةُ لِلتَّقْوى (١٣٢) } “Kendilerinden önce nice nesilleri helak etmiş olmamız onları doğru yola iletmedi mi? [Oysa] onların yurtlarında gezip dolaşmaktadırlar. Şüphesiz bunda akıl sahipleri için ibretler vardır. (128) Eğer Rabbinden geçmiş bir söz ve belirlenmiş bir ecel olmasaydı, [azap] kaçınılmaz olurdu. (129) O halde onların söylediklerine sabret; güneşin doğmasından önce ve batmasından önce Rabbini hamd ile tesbih et. Gecenin bir kısım vakitlerinde ve gündüzün etrafında da tesbih et ki rızaya eresin. (130) Onlardan bazı zümrelere, kendilerini sınamak için dünya hayatının süsü olarak verdiğimiz şeylere gözlerini dikme! Rabbinin rızkı hem daha hayırlı hem daha süreklidir. (131) Ailene namazı emret ve kendin de onda sabırlı ve devamlı ol. Biz senden bir rızık istemiyoruz; seni biz rızıklandırıyoruz. Güzel akıbet takva sahiplerinindir. (132)”

هذه حملة توبيخ وتقريع لقريش وأمثالهم من مكذّبي رسالة النبي محمد بن عبد الله صلوات الله وسلامه عليه، فإنهم لم يتبين لهم خبر من أهلكهم الله من الأمم السابقة؟ حالة كونهم يمشون في منازلهم التي دمّرت، وصارت خاوية على عروشها، ولم يبق من الطوائف التي كانت قريش تمر على بلادهم إلى الشام وغيره، كعاد وثمود، وأصحاب الأيكة وقوم لوط، أثر ولا عين: فَتِلْكَ بُيُوتُهُمْ خاوِيَةً بِما ظَلَمُوا [النمل: ٢٧/ ٥٢] . أفلم يهد لهم أو يتبين ما جعل الله لهم من الآيات الواضحات للعظة والعبرة، إن في ذلك لعلامات واضحات لأولي النهي والعقل. والمتأمل بما حدث يتعظ وينزجر، ويبادر إلى تغيير عقيدته الفاسدة، وترك ضلالته الخاسرة، كما جاء في

Bu, Kureyş ve onlar gibi Hz. Peygamber Muhammed b. Abdullah’ın -salavâtullâhi ve selâmuhû aleyh- risâletini yalanlayanlara yönelik bir kınama ve azarlama hamlesidir. Zira Kureyş’in Şam ve diğer yerlere giderken yurtlarından geçtiği Âd, Semûd, Eyke halkı ve Lût kavmi gibi toplulukların yıkılan ve altı üstüne gelip ıssız kalan meskenleri arasında gezip dolaştıkları halde, Allah’ın kendilerinden önceki hangi ümmetleri helâk ettiği haberi onlara açıkça belli olmadı mı? Nitekim onlardan geriye ne bir iz ne de bir eser kalmıştır: { فَتِلْكَ بُيُوتُهُمْ خاوِيَةً بِما ظَلَمُوا } “İşte zulümleri yüzünden çökmüş, ıssız kalmış evleri!” [en-Neml: 27/52]. Allah’ın öğüt ve ibret için kendilerine sunduğu apaçık deliller onlara açıkça gösterilmedi veya beyan edilmedi mi? Şüphesiz bunda akıl ve basiret sahipleri için apaçık deliller vardır. Yaşananlar üzerinde düşünen kimse ibret alır, kötülükten sakınır ve bozuk inancını değiştirmeye, hüsranla sonuçlanacak sapıklığını terk etmeye koşar; nitekim [şöyle] buyrulmuştur:

آية أخرى: أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَتَكُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ يَعْقِلُونَ بِها أَوْ آذانٌ يَسْمَعُونَ بِها فَإِنَّها لا تَعْمَى الْأَبْصارُ وَلكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ (٤٦) [الحج: ٢٢/ ٤٦] .

{ أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَتَكُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ يَعْقِلُونَ بِها أَوْ آذانٌ يَسْمَعُونَ بِها فَإِنَّها لا تَعْمَى الْأَبْصارُ وَلكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ (٤٦) } “Yeryüzünde gezip dolaşmadılar mı ki, düşünecek kalpleri yahut işitecek kulakları olsun? Şüphesiz gözler kör olmaz, fakat göğüslerdeki kalpler körleşir.” [Hac: 22/ 46].

ولقد أخّر الله العذاب المستحق لمكذبي الرسل، والسبب في تأخير العذاب عنهم هو صدور وعد سابق من الله سبحانه بتأخير عذاب أمة النبي ﷺ إلى الدار الآخرة، ولولا هذا التأخير النافذ، لكان عقاب ذنوبهم لازما لهم، لا يفارقهم بحال. ثم نهى الله نبيه عن الافتتان بمظاهر الدنيا، فلا تنظر أيها النبي إلى ما عند هؤلاء المترفين من ألوان النعيم ومتع الدنيا، من أجل اختبارهم بها، والتعرف على شاكريها، لقد يسر الله لك رزقك في الدنيا، فالله رازقك، وثواب الله وفضله في الآخرة خير من رزقهم وأدوم وأخلد.

Allah, elçileri yalanlayanların hak ettiği azabı ertelemiştir. Azabın onlardan ertelenmesinin sebebi ise, Allah Subhânehu'nun Peygamber'in (sallallâhu aleyhi ve sellem) ümmetinin azabını ahiret yurduna erteleme yönündeki geçmiş vaadidir. Eğer yürürlükte olan bu erteleme olmasaydı, günahlarının cezası onlara kaçınılmaz olur, hiçbir şekilde onların peşini bırakmazdı. Sonra Allah, Peygamberini dünya süslerine aldanmaktan nehyetti. Ey Peygamber! Kendilerini bununla sınamak ve şükredenleri ortaya çıkarmak için bu refah içindeki şımarıklara verilen çeşitli nimetlere ve dünya zevklerine gözünü dikme! Allah dünyada rızkını sana kolaylaştırmıştır; senin rızkını veren Allah'tır. Allah'ın ahiretteki sevabı ve lütfu ise onların rızkından daha hayırlı, daha kalıcı ve daha süreklidir.

ثم آنس الله نبيه، وأمره بالصبر على ما يقول هؤلاء المكذبون بآيات الله من أنك ساحر كذاب، أو مجنون، أو شاعر ونحو ذلك من أباطيلهم ومطاعنهم، لا تأبه بهم، فإن لعذابهم وقتا معينا لا يتقدم، واشتغل بتسبيح ربك، أي تنزيهه وشكره وأداء الصلوات المفروضة قبل طلوع الشمس، أي صلاة الفجر، وقبل غروبها، أي صلاة العصر والظهر، ومن ساعات الليل، أي صلاة العشاء والمغرب وقيام الليل، وفي أطراف النهار، أي صباحا عند الفجر ومساء عند الغروب، وتأكيدا لهاتين الصلاتين الواقعتين طرفي النهار، سبّحه في هذه الأوقات، رجاء أن تنال عند الله تعالى ما ترضى به نفسك من الثواب، كما جاء في آية أخرى: وَلَسَوْفَ يُعْطِيكَ رَبُّكَ فَتَرْضى (٥) [الضحى: ٩٣/ ٥] .

Sonra Allah Peygamberinin gönlünü ferahlattı ve Allah'ın ayetlerini yalanlayanların; senin sihirbaz, yalancı, mecnun veya şair olduğun yönündeki batıl iddialarına ve iftiralarına karşı sabretmesini emretti. Onlara aldırış etme; zira onların azabının öne alınamayacak belirli bir vakti vardır. Sen Rabbini tesbih etmekle, yani O'nu tenzih ve O'na şükretmekle ve farz namazları kılmakla meşgul ol: Güneşin doğmasından önce, yani sabah namazı; batmasından önce, yani ikindi ve öğle namazı; gecenin saatlerinde, yani yatsı, akşam ve gece namazı (teheccüd); gündüzün etrafında (uçlarında), yani sabahleyin fecir vaktinde ve akşamleyin batış vaktinde. Gündüzün iki ucunda yer alan bu iki namazı teyit etmek üzere, Allah Teâlâ katında seni hoşnut edecek bir sevaba erişme ümidiyle O'nu bu vakitlerde tesbih et. Nitekim başka bir ayette şöyle buyrulmuştur: { وَلَسَوْفَ يُعْطِيكَ رَبُّكَ فَتَرْضى (٥) } “İleride Rabbin sana verecek de sen hoşnut olacaksın.” [Duhâ: 93/ 5].

وأمر أيها الرسول أهل بيتك لإنقاذهم من العذاب بإقام الصلاة واصبر أنت وهم على فعلها، لا نطلب منك رزقا ترزق نفسك وأهلك بل تفرغ للعبادة والتقوى، فنحن نرزقك ونزرقهم: إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ (٥٨) [الذاريات: ٥١/ ٥٨] .

Ey Resul! Azaptan kurtulmaları için ehline namaz kılmayı emret; sen de onlar da onu kılmakta sabırlı ve devamlı olun. Biz senden ne kendini ne de aileni rızıklandırman için bir rızık istemiyoruz; bilakis sen ibadete ve takvaya yönel. Seni de onları da biz rızıklandırıyoruz: { إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ (٥٨) } “Şüphesiz rızkı veren, mutlak güç ve kuvvet sahibi olan ancak Allah'tır.” [Zâriyât: 51/ 58].

والعاقبة المحمودة وهي الجنة لأهل التقوى والطاعة. فإذا أقمت الصلاة مع أهلك،

Övülen güzel akıbet -ki o cennettir- takva ve itaat ehline aittir. Eğer ailenle birlikte namazı ikame edersen,

أتاك الرزق من حيث لا تحتسب، كما جاء في آية أخرى: وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً، وَيَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ [الطلاق: ٦٥/ ٢- ٣] .

Rızık sana ummadığın yerden gelir. Nitekim başka bir ayette şöyle buyrulmuştur: { وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً، وَيَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ } “Kim Allah'a karşı gelmekten sakınırsa, O, ona bir çıkış yolu sağlar ve onu beklemediği yerden rızıklandırır.” [Talâk: 65/ 2-3].

أخرج مالك والبيهقي عن أسلم قال: كان عمر بن الخطاب يصلي من الليل ما شاء الله تعالى أن يصلي، حتى إذا كان آخر الليل، أيقظ أهله للصلاة، ويقول لهم:

Mâlik ve Beyhakî, Eslem'den şöyle rivayet etmiştir: Ömer b. el-Hattâb geceleyin Allah Teâlâ'nın dilediği kadar namaz kılardı; gecenin sonu olunca ailesini namaza uyandırır ve onlara şöyle derdi:

الصلاة الصلاة، ويتلو هذه الآية.

«Namaz, namaz!» der ve bu ayeti okurdu.

وروى الترمذي وابن ماجه عن أبي هريرة ﵁ قال: قال رسول الله ﷺ: «يقول الله تعالى: يا ابن آدم، تفرغ لعبادتي أملأ صدرك غنّى، وأسدّ فقرك، وإن لم تفعل ملأت صدرك شغلا، ولم أسدّ فقرك» .

Tirmizî ve İbn Mâce, Ebû Hüreyre'den (radıyallâhu anh) şöyle rivayet etmiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) buyurdu ki: «Allah Teâlâ şöyle buyurur: “Ey Âdemoğlu! Kendini benim ibadetime ver ki göğsünü zenginlikle doldurayım ve fakirliğini gidereyim. Eğer böyle yapmazsan, göğsünü meşguliyetle doldurur ve fakirliğini de gidermem.”»

طلب المعجزات المادية من المشركين

Müşriklerin Maddi Mucizeler Talep Etmesi

إذا أفلس الناس في مجال المنطق والبرهان العقلي والدليل الفكري، لجؤوا عادة على سبيل المكابرة والتحدي إلى المطالبة بالمعجزات المادية غير المعقولة، وتمسكوا بالمستحيل من أجل إظهار الضعف وإبطال المبدأ وإخراس كلمة الحق والهداية والرشاد، وهذا ما فعله كبار المشركين من قريش في مكة، تمسكا بعبادة الوثنية، وتحديا للنبوة ورسالة السماء، وإصرارا على أبهة الزعامة والرياسة في أرجاء مكة وأمام العرب قاطبة، وإحراجا لنبي الله الذي هو بشر يؤيده الله بما شاء من المعجزات، وهذا التعنّت والعناد دوّنته آيات من القرآن الكريم لإظهار موقف المكابرين والمعاندين وإبطالا لأقوالهم، وتجميدا لمواقفهم وأفعالهم، قال الله تعالى:

İnsanlar mantık, aklî burhan ve fikrî delil alanında iflas ettiklerinde; genellikle inat ve meydan okuma yoluyla akıl dışı maddi mucizeler talep etmeye sığınırlar; aciz bırakmak, prensibi geçersiz kılmak, hak, hidayet ve doğruluk sözünü susturmak için imkânsız şeylere tutunurlar. İşte Kureyş'in Mekke'deki müşrik ileri gelenleri de putperestliğe sarılmak, peygamberliğe ve semavî risalete meydan okumak, Mekke'nin dört bir yanında ve bütün Arapların gözü önünde liderlik ve reislik saltanatında ısrar etmek, ayrıca Allah'ın dilediği mucizelerle desteklediği bir beşer olan Allah'ın Peygamberini zor durumda bırakmak amacıyla bunu yapmışlardır. Bu taşkınlık ve inatçılığı, kibirlenip direnenlerin tutumunu ortaya koymak, sözlerini boşa çıkarmak, tutum ve eylemlerini hükümsüz kılmak üzere Kur'ân-ı Kerîm ayetleri kaydetmiştir. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:

[سورة طه (٢٠) : الآيات ١٣٣ الى ١٣٥]

[Tâhâ Suresi (20), Ayetler 133-135]

وَقالُوا لَوْلا يَأْتِينا بِآيَةٍ مِنْ رَبِّهِ أَوَلَمْ تَأْتِهِمْ بَيِّنَةُ ما فِي الصُّحُفِ الْأُولى (١٣٣) وَلَوْ أَنَّا أَهْلَكْناهُمْ بِعَذابٍ مِنْ قَبْلِهِ لَقالُوا رَبَّنا لَوْلا أَرْسَلْتَ إِلَيْنا رَسُولاً فَنَتَّبِعَ آياتِكَ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَذِلَّ وَنَخْزى (١٣٤) قُلْ كُلٌّ مُتَرَبِّصٌ فَتَرَبَّصُوا فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ أَصْحابُ الصِّراطِ السَّوِيِّ وَمَنِ اهْتَدى (١٣٥)

{ وَقالُوا لَوْلا يَأْتِينا بِآيَةٍ مِنْ رَبِّهِ أَوَلَمْ تَأْتِهِمْ بَيِّنَةُ ما فِي الصُّحُفِ الْأُولى (١٣٣) وَلَوْ أَنَّا أَهْلَكْناهُمْ بِعَذابٍ مِنْ قَبْلِهِ لَقالُوا رَبَّنا لَوْلا أَرْسَلْتَ إِلَيْنا رَسُولاً فَنَتَّبِعَ آياتِكَ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَذِلَّ وَنَخْزى (١٣٤) قُلْ كُلٌّ مُتَرَبِّصٌ فَتَرَبَّصُوا فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ أَصْحابُ الصِّراطِ السَّوِيِّ وَمَنِ اهْتَدى (١٣٥) } “Dediler ki: «Rabbinden bize bir mucize getirse ya!» Önceki sahifelerde bulunanların apaçık delili onlara gelmedi mi? (133) Eğer biz onları bundan önce bir azap ile helak etseydik mutlaka şöyle derlerdi: «Rabbimiz! Bize bir peygamber gönderseydin de alçalıp rezil olmadan önce senin ayetlerine uysaydık ya!» (134) De ki: «Herkes beklemektedir; siz de bekleyedurun! Düzgün yolun sahiplerinin kim olduğunu ve kimin doğru yolu bulduğunu yakında bileceksiniz!» (135)”

هذا لون من أباطيل قريش وأقاويلهم الفارغة، فإنهم كذبوا بالقرآن المعجزة، الخالدة الساطعة، على الرغم من تحديهم به وطلب معارضتهم له، فزعموا أن القرآن ليس بحجة ولا معجزة تدل على صدق نبوة محمد ﷺ، وطالبوا بمعجزات أخرى، قائلين: هلّا يأتينا محمد بآية بيّنة من ربه، ذات صفة مادية، تدل على صدقه في أنه رسول الله، مثل المعجزات المادية للأنبياء السابقين، كعصا موسى، وناقة صالح، وإحياء عيسى الموتى وإبراء الأكمه والأبرص، فردّ الله تعالى عليهم موبخا لهم: ألم تأتهم بيّنة الصحف الأولى يعني التوراة، فإنها أعظم شاهد وأكبر آية لمحمد، تدل على صدقه، حين بشّرت به، وذكرت أوصافه الدالة عليه. ألا وإن أعظم آية أو معجزة تصدّق محمدا ﷺ في نبوته ورسالته، إنما هي القرآن العظيم.

Bu, Kureyş'in batıl sözlerinden ve boş laflarından bir türdür. Zira onlar, Kur'an kendilerine meydan okuyup benzerini getirmelerini talep etmesine rağmen bu ebedî ve parlak mucize olan Kur'an'ı yalanladılar. Kur'an'ın Muhammed'in (sallallâhu aleyhi ve sellem) peygamberliğinin doğruluğuna delalet eden bir hüccet ve mucize olmadığını iddia ettiler ve başka mucizeler talep ederek şöyle dediler: «Muhammed bize Rabbinden, önceki peygamberlerin Mûsâ'nın asâsı, Sâlih'in devesi, Îsâ'nın ölüleri diriltmesi, körü ve alacalıyı iyileştirmesi gibi maddi mucizeleri kabilinden, Allah'ın elçisi olduğuna dair doğruluğunu gösteren maddi nitelikli apaçık bir mucize getirse ya!» Bunun üzerine Allah Teâlâ onları azarlayarak şöyle cevap verdi: Önceki sahifelerin apaçık delili -yani Tevrat- onlara gelmedi mi? Çünkü o, Muhammed'i müjdelediğinde ve onun varlığına işaret eden vasıflarını zikrettiğinde Muhammed için en büyük şahit ve en büyük ayet olup onun doğruluğuna delalet etmiştir. Şüphesiz Muhammed'i (sallallâhu aleyhi ve sellem) peygamberliğinde ve risaletinde doğrulayan en büyük ayet yahut mucize, ancak Yüce Kur'an'dır.

ثم أخبر الله نبيه محمدا ﵊: أنه لو أهلك هذه الأمة الكافرة قبل إرساله إليهم وإنزال القرآن، لقالوا يوم القيامة: يا ربنا هلا كنت أرسلت إلينا رسولا في الدنيا، حتى نتّبع آياتك التي يأتي بها الرسول عادة، من قبل أن نذلّ بالعذاب في الدنيا، ونخزى بدخول النار في الآخرة؟ وهذا دليل واضح على أن التكليف الإلهي والعقاب على التقصير أو المخالفة لا يكون قبل مجيء الشرع من عند الله رب العالمين.

Sonra Allah, Peygamberi Muhammed'e (aleyhisselâm) şunu bildirdi: Eğer bu kâfir ümmeti, kendilerine onu göndermeden ve Kur'an'ı indirmeden önce helak etseydi, kıyamet günü mutlaka şöyle derlerdi: «Ey Rabbimiz! Dünyada bize bir elçi gönderseydin de dünyada azapla alçalmadan ve ahirette ateşe girmekle rezil olmadan önce elçinin getirdiği ayetlerine uysaydık ya!» Bu da ilahî teklifin ve kusur yahut muhalefetten ötürü verilecek cezanın, Âlemlerin Rabbi olan Allah katından şeriat gelmeden önce olmayacağının apaçık bir delilidir.

والحق أن هؤلاء المكذبين للرسول في مكة متعنتون معاندون، لا يؤمنون ولو جاءتهم الآيات تتوالى.

Doğrusu Mekke'de Resul'ü yalanlayan bu kimseler, kendilerine ayetler birbiri ardınca gelse dahi iman etmeyecek taşkın ve inatçı kimselerdir.

فقل لهم أيها النبي: كل واحد منا ومنكم منتظر لما يؤول إليه الأمر، فانتظروا

Ey Peygamber! Onlara şöyle de: Bizden ve sizden her biri işin varacağı akıbeti beklemektedir; öyleyse siz de bekleyin...

أنتم، فستعلمون عن قريب في عاقبة الأمر، من هو على الطريق الحق المستقيم، أنحن أم أنتم، وستعلمون من المهتدي على طريق الحق والاستقامة، البعيد عن مهاوي الغواية، السائر على نهج السداد والصواب.

İşin sonunda yakında bileceksiniz: Hak ve dosdoğru yol üzere olan kimdir, biz miyiz yoksa siz misiniz? Ve hak ile istikamet yolu üzere hidayete eren, sapıklık uçurumlarından uzak durup doğruluk ve isabet çizgisinde yürüyen kimdir, [bunu] öğreneceksiniz.

وهذا لون من التوعّد والتوبيخ على خطأ منهج المشركين، وكأنّ هذه الآية قسمت الفريقين: أي ستعلمون هذا من هذا.

Bu, müşriklerin yönteminin yanlışlığına dair bir tür tehdit ve azarlamadır; sanki bu ayet iki fırkayı ayırmıştır: Yani bunu bundan [ayırt edip] bileceksiniz.

أخرج أبو داود والترمذي عن أبي سعيد الخدري ﵁ عن النبي ﷺ قال: «يحتجّ على الله تعالى يوم القيامة ثلاثة: الهالك في الفترة ، والمغلوب على عقله، والصبي الصغير، فيقول المغلوب على عقله: ربّ، لم لم تجعل لي عقلا؟ ويقول الصبي نحوه. ويقول الهالك في الفترة: يا ربّ، لم لم ترسل إلي رسولا؟

Ebû Dâvûd ve Tirmizî, Ebû Saîd el-Hudrî'den (radıyallâhu anh), Peygamber'in (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurduğunu rivayet etmiştir: «Kıyamet günü Allah Teâlâ'ya karşı üç kişi mazeret beyan eder: Fetret döneminde helak olan kimse, aklını yitirmiş kimse ve küçük çocuk. Aklını yitirmiş kimse: “Rabbim! Bana niçin bir akıl vermedin?” der. Çocuk da buna benzer söyler. Fetret döneminde helak olan kimse ise şöyle der: “Ey Rabbim! Bana niçin bir peygamber göndermedin?

ولو جاءتني لكنت أطوع خلقك لك، قال: فترفع لهم نار، ويقال لهم: ردوها، قال: فيردها من كان في علم الله أنه سعيد، ويكعّ عنها الشقي، فيقول الله ﵎: إيايّ عصيتم، فكيف برسلي لو أتتكم؟» .

Eğer bana gelseydi, senin yaratılmışlar içinde sana en çok itaat edenin olurdum!” [Allah Resulü] buyurdu ki: «Bunun üzerine onlar için bir ateş yükseltilir ve kendilerine: “Oraya girin!” denilir. Allah'ın ilminde said (kurtuluşa erecek) olduğu bilinen kimse oraya girer; şakî olan ise bundan çekinip geri durur. Bunun üzerine Allah (celle celâluhu) şöyle buyurur: “Bana isyan ettiniz; şayet peygamberlerim size gelseydi kim bilir onlara nasıl davranırdınız?”»

أما الصبي والمغلوب على أمره فهما غير مكلفين، وهما في الجنة بفضل الله ورحمته من غير حساب ولا عمل ولا عقاب إلا من علم الله شقاوته وهو المعترض. وأما صاحب الفترة: فليس ككفار قريش ممن علم وسمع عن نبوة ورسالة في أقطار الأرض، وإنما هم الذين لا علم لهم برسالة أو نبوة صحيحة، فهؤلاء ناجون، فهم الذين لم يصل إليهم أن الله تعالى بعث رسولا ولا دعا إلى دين، وهؤلاء قليلون في الدنيا، وأهل الفترة ناجون من العذاب إلا من أخبر رسول الله أنه في النار، وربما يكون اعتراض هؤلاء الأصناف الثلاثة حينما يعلمون أنهم في النار، ثم ينجي الله تعالى من علم أنه سعيد فيما لو جاءه رسول.

Çocuk ve aklî melekelerini yitirmiş kimseye gelince; bu ikisi mükellef değildir. Allah'ın bedbahtlığını bildiği o itirazcı kimse müstesna, bu ikisi hesap, amel ve azap olmaksızın Allah'ın lütfu ve rahmetiyle cennettedir. Fetret ehli kimseye gelince: O, yeryüzünün muhtelif bölgelerinde peygamberlik ve risaletten haberdar olup bunu işiten Kureyş kâfirleri gibi değildir; onlar ancak sahih bir risalet veya nübüvvetten haberi olmayan kimselerdir ve bunlar kurtuluşa erenlerdir. Zira onlar, Allah Teâlâ'nın bir peygamber gönderdiğine ve bir dine davet ettiğine dair bilginin kendilerine ulaşmadığı kimselerdir ve bunlar dünyada azdır. Resûlullah'ın cehennemde olduğunu bildirdiği kimseler müstesna, fetret ehli azaptan kurtulmuştur. Bu üç zümrenin itirazı, belki de cehennemde olduklarını öğrendikleri anda olacaktır; ardından Allah Teâlâ, şayet kendisine bir peygamber gelseydi said (kurtuluşa erecek) olacağını bildiği kimseyi kurtaracaktır.