Binûn

Furkân Suresi Tefsiri — 3. Sayfa

Kaynak: et-Tefsîru'l-Vasît · Vehbe Zühaylî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

- ٢- لم يقتصر الحق تعالى في بيان صفات عباد الرحمن- وهم المؤمنون حقا- على الاتصاف الإيجابي بصفات السداد والاعتدال، والعبادة والدعاء، وإنما عليهم تجنب الحرام والاعتداء على الحرمات في النفس والمال والعرض، وإهدار حقوق الآخرين وتزوير الحقائق. ويظلون على هذا مع قبول الموعظة الحسنة للاستزادة من التحلي بالفضيلة، والطلب من الله تعالى باستمرار حسن الحال، في النفس والزوجة والذرية، والقدوة لجميع الأتقياء، لتبقى قافلة الهدى والصلاح سائرة في مسيرتها الظافرة، ويكون المصير حسنا بالتمتع في جنان الخلد، وخلود النعيم والرضوان الإلهي، علما بأن ثمرة الطاعة والاستقامة تعود لصاحبها، ولا تنفع الله طاعة، ولا تضره معصية، قال الله تعالى مبينا هذه الخصال:

-2- Hak Teâlâ, Rahmân'ın kullarının -ki onlar gerçek müminlerdir- sıfatlarını açıklarken yalnızca doğruluk, itidal, ibadet ve dua gibi olumlu sıfatlarla nitelenmekle yetinmemiş; aynı zamanda onların haramdan, cana, mala ve ırza yönelik hürmetleri çiğnemekten, başkalarının haklarını heba etmekten ve hakikatleri tahrif etmekten kaçınmalarını da bildirmiştir. Onlar, erdemle bezenmeyi artırmak için güzel öğüdü kabul ederek, Yüce Allah'tan nefiste, eşte ve zürriyette daima durumun iyi olmasını ve bütün takva sahiplerine önder olmayı dileyerek bu hâl üzere devam ederler; ta ki hidayet ve salah kafilesi muzaffer yürüyüşünü sürdürsün ve akıbet ebediyet cennetlerinde nimetlenmekle, nimetin ve ilahi rızanın sürekliliğiyle güzel olsun. Şunu bilmek gerekir ki itaat ve istikametin meyvesi sahibine döner; hiçbir itaat Allah'a fayda vermez, hiçbir isyan da O'na zarar vermez. Yüce Allah bu hasletleri açıklayarak şöyle buyurmuştur:

[سورة الفرقان (٢٥) : الآيات ٦٨ الى ٧٧]

[Furkân Suresi (25), Ayetler: 68-77]

وَالَّذِينَ لا يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ وَلا يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ وَلا يَزْنُونَ وَمَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ يَلْقَ أَثاماً (٦٨) يُضاعَفْ لَهُ الْعَذابُ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَيَخْلُدْ فِيهِ مُهاناً (٦٩) إِلاَّ مَنْ تابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ عَمَلاً صالِحاً فَأُوْلئِكَ يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّئاتِهِمْ حَسَناتٍ وَكانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِيماً (٧٠) وَمَنْ تابَ وَعَمِلَ صالِحاً فَإِنَّهُ يَتُوبُ إِلَى اللَّهِ مَتاباً (٧١) وَالَّذِينَ لا يَشْهَدُونَ الزُّورَ وَإِذا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا كِراماً (٧٢)

{ وَالَّذِينَ لا يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ وَلا يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ وَلا يَزْنُونَ وَمَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ يَلْقَ أَثاماً (٦٨) يُضاعَفْ لَهُ الْعَذابُ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَيَخْلُدْ فِيهِ مُهاناً (٦٩) إِلاَّ مَنْ تابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ عَمَلاً صالِحاً فَأُوْلئِكَ يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّئاتِهِمْ حَسَناتٍ وَكانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِيماً (٧٠) وَمَنْ تابَ وَعَمِلَ صالِحاً فَإِنَّهُ يَتُوبُ إِلَى اللَّهِ مَتاباً (٧١) وَالَّذِينَ لا يَشْهَدُونَ الزُّورَ وَإِذا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا كِراماً (٧٢) } “Onlar, Allah ile beraber başka bir ilaha yalvarıp yakarmazlar; Allah'ın haram kıldığı cana haksız yere kıymazlar ve zina etmezler. Kim bunları yaparsa ağır bir cezaya çarptırılır. (68) Kıyamet günü azabı kat kat artırılır ve orada alçaltılmış olarak ebedî kalır. (69) Ancak tövbe edip iman eden ve salih amel işleyenler müstesnadır. İşte Allah onların kötülüklerini iyiliklere çevirir. Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir. (70) Kim tövbe edip salih amel işlerse, şüphesiz o, tövbesi kabul edilmiş olarak Allah'a döner. (71) Onlar, yalana şahitlik etmezler; boş ve faydasız söze rastladıklarında vakarla geçip giderler. (72)”

وَالَّذِينَ إِذا ذُكِّرُوا بِآياتِ رَبِّهِمْ لَمْ يَخِرُّوا عَلَيْها صُمًّا وَعُمْياناً (٧٣) وَالَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنا هَبْ لَنا مِنْ أَزْواجِنا وَذُرِّيَّاتِنا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَاجْعَلْنا لِلْمُتَّقِينَ إِماماً (٧٤) أُوْلئِكَ يُجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ بِما صَبَرُوا وَيُلَقَّوْنَ فِيها تَحِيَّةً وَسَلاماً (٧٥) خالِدِينَ فِيها حَسُنَتْ مُسْتَقَرًّا وَمُقاماً (٧٦) قُلْ ما يَعْبَؤُا بِكُمْ رَبِّي لَوْلا دُعاؤُكُمْ فَقَدْ كَذَّبْتُمْ فَسَوْفَ يَكُونُ لِزاماً (٧٧)

{ وَالَّذِينَ إِذا ذُكِّرُوا بِآياتِ رَبِّهِمْ لَمْ يَخِرُّوا عَلَيْها صُمًّا وَعُمْياناً (٧٣) وَالَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنا هَبْ لَنا مِنْ أَزْواجِنا وَذُرِّيَّاتِنا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَاجْعَلْنا لِلْمُتَّقِينَ إِماماً (٧٤) أُوْلئِكَ يُجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ بِما صَبَرُوا وَيُلَقَّوْنَ فِيها تَحِيَّةً وَسَلاماً (٧٥) خالِدِينَ فِيها حَسُنَتْ مُسْتَقَرًّا وَمُقاماً (٧٦) قُلْ ما يَعْبَؤُا بِكُمْ رَبِّي لَوْلا دُعاؤُكُمْ فَقَدْ كَذَّبْتُمْ فَسَوْفَ يَكُونُ لِزاماً (٧٧) } “Onlar, kendilerine Rablerinin ayetleri hatırlatıldığı zaman, onlara karşı kör ve sağır davranmazlar. (73) Onlar: 'Rabbimiz! Bize eşlerimizden ve çocuklarımızdan göz aydınlığı bağışla ve bizi takva sahiplerine önder kıl' derler. (74) İşte onlar, sabretmelerine karşılık cennetin yüksek makamlarıyla ödüllendirilecekler ve orada esenlik ve selamla karşılanacaklardır. (75) Orada ebedî kalacaklardır. Orası ne güzel bir durak ve ne güzel bir konaktır! (76) De ki: 'Kulluğunuz/duanız olmasa Rabbim size ne diye değer versin? Siz kesinlikle yalanladınız; bu yüzden [azap] yakanızı bırakmayacaktır.' (77)”

نزلت آية وَالَّذِينَ لا يَدْعُونَ فيما

{ وَالَّذِينَ لا يَدْعُونَ } ayeti şu hususta inmiştir:

أخرجه الشيخان عن ابن عباس في أناس من أهل الشرك أكثروا من القتل والزنا، فسألوا النبي ﷺ عن كفارة لأعمالهم السابقة، فنزلت: وَالَّذِينَ لا يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ الآيات.

İki Şeyh'in (Buhârî ve Müslim) İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre, şirk ehlinden çokça cinayet işleyen ve zina eden birtakım kimseler hakkında inmiştir. Bunlar Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'e geçmiş amellerinin bir keffareti olup olmadığını sormuşlar; bunun üzerine: { وَالَّذِينَ لا يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ } “Onlar, Allah ile beraber başka bir ilaha yalvarıp yakarmazlar...” ayetleri inmiştir.

وكذلك آية إِلَّا مَنْ تابَ نزلت فيما أخرجه البخاري عن ابن عباس بعد الآيات السابقة، حينما قال مشركو مكة: قد قتلنا النفس بغير حق، ودعونا مع الله إلها آخر، وأتينا الفواحش، فنزلت: إِلَّا مَنْ تابَ الآية.

Aynı şekilde { إِلَّا مَنْ تابَ } “Ancak tövbe edenler müstesnadır...” ayeti de Buhârî'nin İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre önceki ayetlerden sonra Mekke müşriklerinin: 'Biz haksız yere cana kıydık, Allah ile beraber başka bir ilaha yalvardık ve hayasızlıklar yaptık' demeleri üzerine: { إِلَّا مَنْ تابَ } “Ancak tövbe eden müstesnadır...” ayeti inmiştir.

هذه تتمة صفات عباد الرحمن وبيان جزائهم في الآخرة، لنفعهم المحض، لا لله المعبود.

Bunlar, Rahmân'ın kullarının sıfatlarının tamamlayıcısı ve ibadet edilen Allah'a değil, sırf kendilerine fayda sağlamak üzere ahiretteki mükâfatlarının beyanıdır.

٦- الصفة السادسة للمؤمنين عباد الرحمن: هي اجتناب الشرك والقتل والزنا، فهم لا يعبدون مع الله شريكا آخر، ولا يقتلون النفس عمدا إلا بحق كالقصاص وعقوبة الرجم وعقاب المرتد. ومن يفعل إحدى هذه الجرائم الثلاث، يجد في الآخرة عقابا شديدا مضاعفا ضعفين: أحدهما على الكفر، والآخر على المعصية الكبيرة، ويخلد في نار جهنم إلى الأبد مع الإهانة والإذلال، إلا أن التائب من المعصية ولو كانت قتلا، تكون توبته بالإقلاع عنها والندم عليها، والتصميم على تركها في المستقبل، والتصديق بالله ورسوله وآخرته، وفعل الأعمال الصالحة، وحينئذ يمحو الله عنه بالتوبة سيئته، ويبدل مكانها حسنة، ويغفر الله له ويرحمه. وتبديل السيئات بالحسنات معناه: أن يجعل أعمالهم بدل معاصيهم الأولى طاعة، فيكون ذلك سببا

6- Müminlerin, [yani] Rahmân'ın kullarının altıncı sıfatı: Şirk, adam öldürme ve zinadan kaçınmaktır. Onlar Allah ile beraber başka bir ortağa ibadet etmezler; kısas, recim cezası ve dinden dönenin (mürtedin) cezalandırılması gibi haklı bir sebep olmaksızın kasten cana kıymazlar. Kim bu üç suçtan birini işlerse, ahirette iki katına çıkarılmış pek şiddetli bir ceza ile karşılaşır: Biri küfür sebebiyle, diğeri ise büyük günah sebebiyledir; hor ve hakir kılınarak ebediyen cehennem ateşinde kalır. Ancak işlediği günah adam öldürmek dahi olsa, günahından tövbe eden kimsenin tövbesi; o günahtan derhâl vazgeçmesi, ona pişmanlık duyması, gelecekte onu terk etmeye kesin karar vermesi, Allah'a, Peygamberine ve ahiret gününe inanması ve salih ameller işlemesiyle gerçekleşir. İşte o zaman Allah tövbe sebebiyle onun kötülüğünü siler ve onun yerine bir iyilik verir. Allah onu bağışlar ve ona merhamet eder. Kötülüklerin iyiliklerle değiştirilmesinin anlamı şudur: Allah onların amellerini, önceki günahlarının yerine birer itaate dönüştürür; böylece bu durum,

لرحمة الله ﷿ إياهم. ثم أكد الله تعالى أمر التوبة، فذكر: ومن تاب، فإنه قد تمسّك بأمر وثيق، أي فيقبل الله توبته، لرجوعه إلى ربه رجوعا مرضيا.

Allah azze ve celle'nin onlara merhamet etmesine vesile olur. Sonra Yüce Allah tövbe konusunu pekiştirerek şöyle bildirmiştir: Kim tövbe ederse sağlam bir kulpa yapışmış olur; yani Rabbine razı olunmuş bir dönüşle döndüğü için Allah onun tövbesini kabul eder.

٧- والصفة السابعة: هي اجتناب شهادة الزور وهي الكذب على غيره متعمدا، لأن الزور هو الكذب، والمعنى لا يشهدون الزور، فهي من الشهادة، لا من المشاهدة. وهم أيضا لا يحضرون مجالس الزور، وهو كل باطل مزور ومزخرف، وإذا صدف مرورهم بذلك، مرّوا غير متدنسين منه بشيء. فيكون المراد من هذه الصفة: ترك حضور الزور وكل بهتان وإثم، وأعظمه الشرك.

7- Yedinci sıfat: Yalan şahitlikten kaçınmaktır; bu da başkası aleyhine kasten yalan söylemektir. Zira zûr (yalancılık/sahtelik), yalan demektir. Anlamı ise yalana şahitlik etmemeleridir; dolayısıyla bu, müşahededen (seyretmekten) değil şehadetten (tanıklık etmekten) gelir. Onlar ayrıca zûr meclislerinde, yani tahrif edilmiş ve süslenmiş her türlü batılın bulunduğu yerlerde bulunmazlar. Şayet oradan geçecek olurlarsa, ona hiçbir şekilde bulaşmaksızın vakarla geçip giderler. Bu sıfattan murat: Zûr meclislerinde ve en büyüğü şirk olmak üzere her türlü bühtan ve günahın yanında bulunmayı terk etmektir.

٨- والصفة الثامنة: هي قبول الموعظة، فإن عباد الرحمن إذا ذكّروا بآيات ربهم، حرصوا على استماعها، وأقبلوا على تلقيها بآذان صاغية، وقلوب واعية، وأبصار متفتحة.

8- Sekizinci sıfat: Öğüdü kabul etmektir. Şüphesiz Rahmân'ın kulları, kendilerine Rablerinin ayetleri hatırlatıldığında onları dinlemeye can atar; can kulağıyla dinleyen kulaklarla, kavrayan kalplerle ve açık basiretlerle/gözlerle onları almaya yönelirler.

٩- والصفة التاسعة: الابتهال إلى الله، فعباد الرحمن: هم الذين يبتهلون إلى ربهم، داعين الله أن يرزقهم زوجات صالحات، وأولادا أتقياء، وأن يكونوا قدوة حسنة، وأئمة يقتدى بهم في الخير واتباع الدين.

9- Dokuzuncu sıfat: Allah'a yalvarıp yakarmaktır. Rahmân'ın kulları, Rablerine içtenlikle dua edip kendilerine salih eşler, takva sahibi evlatlar rızıklandırmasını; hayırda ve dine uymada kendilerine uyulan güzel birer örnek ve önder kılmasını dileyen kimselerdir.

ثم ذكر الله تعالى جزاء عباد الرحمن وهو أنهم يجزون بالدرجات العالية في الجنان ويتلقون التحية والسلام والإكرام، بسبب صبرهم على الطاعة، وعن المعصية. وهم خالدون في النعيم الأبدي الذي لا ينقطع، وحسن ذلك المقر والمقام.

Sonra Yüce Allah Rahmân'ın kullarının mükâfatını zikretmiştir; o da itaatte sebat etmelerine ve günahtan kaçınmada sabretmelerine karşılık cennetlerdeki yüksek derecelerle mükâfatlandırılacakları, hürmet, selam ve ikramla karşılanacaklarıdır. Onlar kesintisiz ebedî nimet içinde kalıcıdırlar; orası ne güzel bir durak ve ne güzel bir konaktır!

ثم ختم الله تعالى سورة الفرقان وبيان صفات عباد الرحمن بإعلان واضح: مفاده أن الله غني عن عباده، فلا تنفعه طاعة ولا تضره معصية، ولا يبالي الله بهم لولا إقبالهم على دعائه ومناجاته. وأما أنتم يا معشر الكافرين فإنكم كذبتم رسلي، ولم تؤمنوا بلقائي، فسوف يكون تكذيبكم سببا ملازما لعذابكم.

Sonra Yüce Allah Furkân Suresi'ni ve Rahmân'ın kullarının sıfatlarının beyanını açık bir bildiriyle mühürlemiştir: Bunun özü, Allah'ın kullarına muhtaç olmadığı, hiçbir itaatin O'na fayda sağlamayacağı, hiçbir günahın O'na zarar veremeyeceği ve O'na dua edip yakarışa yönelmeleri olmasaydı Allah'ın onlara değer vermeyeceğidir. Ey kâfirler topluluğu! Sizler ise elçilerimi yalanladınız ve bana kavuşmaya inanmadınız; bu sebeple yalanlamanız, azabınızın yakasını bırakmayacak ayrılmaz bir sebebi olacaktır.