Binûn

Şuarâ Suresi Tefsiri — 2. Sayfa

Kaynak: et-Tefsîru'l-Vasît · Vehbe Zühaylî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وأنجينا موسى وبني إسرائيل أجمعين بخروجهم إلى الضفة الأخرى من البحر في يوم عاشوراء، ثم أغرقنا فرعون وجنوده في الماء، بإطباق البحر عليهم.

Aşure gününde denizin diğer kıyısına çıkmalarıyla Mûsâ'yı ve İsrâiloğullarının hepsini kurtardık; sonra denizi üzerlerine kapatarak Firavun'u ve ordusunu suda boğduk.

ونبّه الله على موضع العبرة بقوله: إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً أي إن في هذا الحدث العجيب لعظة دالّة على قدرة الله تعالى وتوفيقه، وصدق موسى ﵇، بإنجاء المؤمنين، وإهلاك الكافرين.

Allah: { إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً } “Şüphesiz bunda bir ibret vardır” buyurarak ibret alınacak noktaya dikkat çekti. Yani müminleri kurtarıp kâfirleri helak etmek suretiyle bu hayret verici olayda Yüce Allah'ın kudretine, muvaffak kılmasına ve Mûsâ aleyhisselâm'ın doğruluğuna delalet eden kesin bir ibret ve öğüt vardır.

ولم يكن أكثر الباقين في مصر من القبط من أهل الإيمان بالله تعالى، وأما بنو إسرائيل: فعلى الرغم مما أنعم الله عليهم من النّجاة والتّحرر والتّملك، فإنهم كذّبوا بحقائق الدين، واتّخذوا العجل إلها، وطلبوا رؤية الله جهرة. وإن الله تعالى لمنتقم من أعدائه، ولقد عزّ في نقمته من الكفار، ورحم المؤمنين من الأمة. وهذا امتحان لبني إسرائيل، وبشارة بنصر النّبي ﷺ في مستقبل الأيام القريبة، فما بعد الشدة إلا الفرج، وسيلقى مشركو مكة سوء المصير، وينجي الله المؤمنين بدعوة نبي الإسلام صلوات الله وسلامه عليه.

Mısır'da kalan Kıptîlerin çoğu Yüce Allah'a iman eden kimseler değildi. İsrâiloğullarına gelince: Allah'ın kendilerine bahşettiği kurtuluş, hürriyet ve mülk edinme nimetlerine rağmen dinin hakikatlerini yalanladılar, buzağıyı ilah edindiler ve Allah'ı açıkça görmeyi talep ettiler. Şüphesiz Yüce Allah düşmanlarından intikam alandır; kâfirlerden intikam almasında mutlak galiptir, ümmetin müminlerine ise çok merhametlidir. Bu, İsrâiloğulları için bir imtihan, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem için de yakın gelecekteki zaferin bir müjdesidir; zira zorluğun ardından ancak kolaylık ve ferahlık gelir. Mekke müşrikleri kötü bir akıbete uğrayacak, Allah ise İslam Peygamberi'nin -Allah'ın salât ve selâmı üzerine olsun- davetine uyan müminleri kurtaracaktır.

قصة إبراهيم ﵇

İbrâhim aleyhisselâm'ın Kıssası

- ١- مجادلته قومه حول عبادة الأصنام

- 1 - Putlara Tapma Konusunda Kavmiyle Tartışması

هذه قصة أخرى عقب إيراد قصة موسى مع فرعون، يراد بحكايتها تثبيت النّبي ﷺ وأهل الإيمان، وإشعار النّبي ﷺ بضرورة التّخلي عن الهمّ والحزن لإعراض المكّيين عن الإيمان بالقرآن الكريم، والاعلام بأن معارضة الرّسل من أقوامهم حالة قديمة،

Mûsâ'nın Firavun ile olan kıssasının zikredilmesinin ardından gelen bu diğer kıssa ile Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in ve iman ehlinin sebatının pekiştirilmesi, Mekkelilerin Kur'ân-ı Kerîm'e iman etmekten yüz çevirmeleri sebebiyle Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in tasa ve hüznü bırakması gerektiğinin hissettirilmesi ve elçilere kavimleri tarafından karşı çıkılmasının kadim bir durum olduğunun bildirilmesi amaçlanmaktadır;

لا يستدعي تجددها شيئا من القلق والضيق. فلقد جادل إبراهيم ﵇ قومه في عبادة الأصنام جدال الرجل العاقل الجريء، القوي الحجة، بتفنيد شبهاتهم، وإعلامهم بضرورة التّخلي عن الأصنام، والتّوجه نحو الله ﷿، بالإقرار بوجوده ووحدانيته، وقدرته وعظمته، قال الله تعالى واصفا هذا اللون من الجدال القوي:

bunun tekrarlanması herhangi bir endişe ve sıkıntıyı gerektirmez. Nitekim İbrâhim aleyhisselâm, putlara tapma konusunda kavmiyle akıllı, cesur ve hücceti kuvvetli bir zatın tartışması gibi tartışmış; şüphelerini çürüterek putları bırakıp varlığını, birliğini, kudret ve azametini ikrar etmek suretiyle Azîz ve Celîl olan Allah'a yönelmeleri gerektiğini onlara bildirmiştir. Yüce Allah bu güçlü tartışma türünü vasfederek şöyle buyurmuştur:

[سورة الشعراء (٢٦) : الآيات ٦٩ الى ٨٢]

[Şuarâ Suresi (26), Âyetler 69-82]

وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ إِبْراهِيمَ (٦٩) إِذْ قالَ لِأَبِيهِ وَقَوْمِهِ ما تَعْبُدُونَ (٧٠) قالُوا نَعْبُدُ أَصْناماً فَنَظَلُّ لَها عاكِفِينَ (٧١) قالَ هَلْ يَسْمَعُونَكُمْ إِذْ تَدْعُونَ (٧٢) أَوْ يَنْفَعُونَكُمْ أَوْ يَضُرُّونَ (٧٣)

{ وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ إِبْراهِيمَ (٦٩) إِذْ قالَ لِأَبِيهِ وَقَوْمِهِ ما تَعْبُدُونَ (٧٠) قالُوا نَعْبُدُ أَصْناماً فَنَظَلُّ لَها عاكِفِينَ (٧١) قالَ هَلْ يَسْمَعُونَكُمْ إِذْ تَدْعُونَ (٧٢) أَوْ يَنْفَعُونَكُمْ أَوْ يَضُرُّونَ (٧٣) } “Onlara İbrâhim'in haberini de oku. (69) Hani o, babasına ve kavmine: 'Neye tapıyorsunuz?' demişti. (70) Onlar: 'Putlara tapıyoruz ve onlara tapmaya devam ediyoruz' dediler. (71) [İbrâhim] dedi ki: 'Dua ettiğinizde sizi duyuyorlar mı? (72) Yahut size fayda veya zarar veriyorlar mı?' (73)”

قالُوا بَلْ وَجَدْنا آباءَنا كَذلِكَ يَفْعَلُونَ (٧٤) قالَ أَفَرَأَيْتُمْ ما كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ (٧٥) أَنْتُمْ وَآباؤُكُمُ الْأَقْدَمُونَ (٧٦) فَإِنَّهُمْ عَدُوٌّ لِي إِلاَّ رَبَّ الْعالَمِينَ (٧٧) الَّذِي خَلَقَنِي فَهُوَ يَهْدِينِ (٧٨)

{ قالُوا بَلْ وَجَدْنا آباءَنا كَذلِكَ يَفْعَلُونَ (٧٤) قالَ أَفَرَأَيْتُمْ ما كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ (٧٥) أَنْتُمْ وَآباؤُكُمُ الْأَقْدَمُونَ (٧٦) فَإِنَّهُمْ عَدُوٌّ لِي إِلاَّ رَبَّ الْعالَمِينَ (٧٧) الَّذِي خَلَقَنِي فَهُوَ يَهْدِينِ (٧٨) } “'Hayır, ama biz babalarımızı böyle yapar bulduk' dediler. (74) [İbrâhim] dedi ki: 'Gördünüz mü şu taptıklarınızı? (75) Siz ve eski atalarınız! (76) Şüphesiz onlar benim düşmanımdır; ancak Âlemlerin Rabbi müstesna. (77) O ki beni yarattı, bana doğru yolu gösteren de O'dur. (78)”

وَالَّذِي هُوَ يُطْعِمُنِي وَيَسْقِينِ (٧٩) وَإِذا مَرِضْتُ فَهُوَ يَشْفِينِ (٨٠) وَالَّذِي يُمِيتُنِي ثُمَّ يُحْيِينِ (٨١) وَالَّذِي أَطْمَعُ أَنْ يَغْفِرَ لِي خَطِيئَتِي يَوْمَ الدِّينِ (٨٢)

{ وَالَّذِي هُوَ يُطْعِمُنِي وَيَسْقِينِ (٧٩) وَإِذا مَرِضْتُ فَهُوَ يَشْفِينِ (٨٠) وَالَّذِي يُمِيتُنِي ثُمَّ يُحْيِينِ (٨١) وَالَّذِي أَطْمَعُ أَنْ يَغْفِرَ لِي خَطِيئَتِي يَوْمَ الدِّينِ (٨٢) } “Beni yediren ve içiren O'dur. (79) Hastalandığım zaman bana şifa veren O'dur. (80) Beni öldürecek, sonra diriltecek olan da O'dur. (81) Ve hesap gününde günahımı bağışlayacağını umduğum da O'dur.' (82)”

هذه القصة تضمنت الاعلام بغيب، لم يكن محمد ﷺ يعرفه، وإنما جاء خبره في الكتب المتقدمة، لتعتبر قريش في نظرتها إلى الأصنام، ولكن لم يكن فيها تكذيب وعذاب، خلافا لأغلب القصص الأخرى. والصنم: ما كان من الأوثان على صورة بني آدم، سواء كان من حجر أو خشب أو غير ذلك.

Bu kıssa, Kureyş'in putlara bakışında ibret alması için Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in bilmediği, haberi ancak önceki kitaplarda gelen bir gayb bildirimini içermektedir; fakat diğer kıssaların çoğunun aksine burada yalanlama ve azap yer almamıştır. Sanem (صَنَم) [put]: Taştan, ahşaptan veya başka bir maddeden olsun, insan suretinde yapılmış putlardır.

والمعنى: واتل يا محمد على قومك خبر إبراهيم ﵇، ليقتدوا به في عبادة الله تعالى وحده، وفي التّبري من عبادة الأصنام، وإبطال تلك العبادة بالحجج العقلية الساطعة، ومنافاتها لناموس الفطرة السوية. فإن إبراهيم ﵇ منذ صغره، آتاه الله رشدا وحكمة، وفوجئ في حال شبابه بعبادة قومه الأصنام، فقال لهم، أي لأبيه وقومه: ما الذي تعبدونه؟ فأجابوه بأننا نعبد هذه الأصنام، ونبقى قائمين على عبادتها على الدوام، ملازمين لها في كل وقت وزمان.

Anlamı [şudur]: Ey Muhammed! Yalnızca Yüce Allah'a ibadet etmede, putlara tapmaktan uzak durmada, parlak aklî delillerle ve dosdoğru fıtrat kanununa aykırılığıyla bu tapınmayı iptal etmede ona uysunlar diye kavmine İbrâhim aleyhisselâm'ın haberini oku. Şüphesiz Allah, küçüklüğünden itibaren İbrâhim aleyhisselâm'a olgunluk ve hikmet vermişti. Gençlik çağında ise kavminin putlara taptığını görünce şaşkınlığa uğradı ve onlara, yani babasına ve kavmine: "Taptığınız şey nedir?" dedi. Onlar da: "Biz bu putlara tapıyoruz ve her vakit ve zamanda onlara bağlanıp sürekli olarak onlara ibadet etmeye devam ediyoruz" diye cevap verdiler.

ناقشهم إبراهيم الخليل ﵇ بأن تلك الأصنام لا تتصف بمقتضى العقل بصفات الإله، فإنهم لا يسمعون دعاءكم حين تدعون، ولا ينفعونكم بشيء، ولا يدفعون عنكم ضررا. فأجابوه متمسكين بالتقليد الموروث الأعمى: لقد وجدنا آباءنا يفعلون ذلك، أي لا حجة ولا برهان من العقل على عبادتها، وإنما هو مجرد تقليد، وهو في الواقع أقبح وجوه التقليد، لأنه على ضلالة، ويناقض الواقع، ويرفضه الفكر الصحيح، ولا حجة فيه.

Halîl olan İbrâhim aleyhisselâm, aklın gereği olarak o putların ilahlık sıfatlarıyla nitelenemeyeceğini belirterek onlarla tartıştı; zira onlar dua ettiğinizde duanızı işitmezler, size hiçbir fayda sağlayamazlar ve sizden hiçbir zararı da savamazlar. Onlar ise miras kalan kör taklide sarılarak: "Biz babalarımızı böyle yapar bulduk" diye cevap verdiler; yani onlara tapmaya dair akıldan hiçbir delil ve burhan yoktur, bu sadece kuru bir taklittir. Bu ise gerçekte taklidin en çirkin şeklidir; çünkü dalalet üzeredir, gerçeğe aykırıdır, sahih düşünce tarafından reddedilir ve içinde hiçbir delil barındırmaz.

فتبرأ إبراهيم ﵇ من جميع ما عبد من دون الله تعالى، وعداوته له، وعبّر عن بغضه وعداوته لكل معبود سوى الله ﷿، وقال: أخبروني عن حال ما تعبدونه، أنتم وأسلافكم الأقدمون في غابر الزمان إلى الآن، هل حققت هذه العبادة شيئا، وهل لهذه الجمادات أي تأثير؟ وأتحدّاها بأن تجلب إلي ضررا أو سوءا، فهي كلها عدوّ لي لا أعبدها، ولكن أعبد الله ربّ العوالم كلها من إنس وجنّ، فهو الذي أوجدني ورزقني، وهو الذي يرشدني لطاعته، ويهديني دائما للخير والصلاح في الدنيا والآخرة، وهو الذي يرزقني الطعام والشراب وغيرهما من أنواع الرزق المتجدّد والدائم.

Bunun üzerine İbrâhim aleyhisselâm, Yüce Allah'tan başka tapılan her şeyden ve onlara düşmanlığından beri olduğunu bildirdi; Azîz ve Celîl olan Allah'tan başka tapılan her mabuda karşı buğzunu ve düşmanlığını ifade edip şöyle dedi: "Sizin ve geçmiş zamanlardan günümüze kadar eski atalarınızın taptığı şeylerin halini bana haber verin; bu ibadet herhangi bir şeyi gerçekleştirdi mi ve bu cansız varlıkların herhangi bir tesiri var mı? Bana bir zarar veya kötülük getirmeleri konusunda onlara meydan okuyorum! Onların hepsi benim düşmanımdır, onlara tapmam; bilakis insan ve cinden oluşan bütün âlemlerin Rabbi olan Allah'a ibadet ederim. Beni var eden ve rızıklandıran O'dur; beni Kendisine itaate yönlendiren, dünyada ve ahirette beni daima hayra ve ıslaha ileten O'dur. Bana yiyecek, içecek ve sürekli yenilenen diğer rızık türlerini veren O'dur."

وإذا تعرضت لمرض، فهو الإله المنعم الذي يشفيني من كل داء، وهو الذي يحييني ويميتني، لا يقدر على ذلك أحد سواه، لأنه المبدئ والمعيد. وهو الذي أرجو أن يغفر لي سيّئاتي، ويستر ذنوبي يوم القيامة، ولا يقدر على غفران الذنوب سواه.

"Bir hastalığa maruz kaldığımda beni her dertten iyileştiren ihsan sahibi İlah O'dur. Beni dirilten ve öldüren O'dur; O'ndan başka hiç kimse buna güç yetiremez, çünkü O yoktan var eden (Mubdî) ve yeniden diriltendir (Muîd). Kıyamet gününde kötülüklerimi bağışlamasını ve günahlarımı örtmesini umduğum da O'dur; günahları bağışlamaya O'ndan başkası güç yetiremez."

هذه أوصاف خمسة للإله الذي يستحق العبادة وحده دون غيره، ويلاحظ أن إبراهيم ﵇ أسند المرض إلى نفسه بقوله: وَإِذا مَرِضْتُ وأسند الشّفاء إلى الله ﷿ بقوله: فَهُوَ يَشْفِينِ وهذا من حسن الأدب في العبارة، مع أن الكل من عند الله.

Bunlar, başkası değil yalnız Kendisi ibadete layık olan İlah'ın beş sıfatıdır. Dikkat edilirse İbrâhim aleyhisselâm: { وَإِذا مَرِضْتُ } “Hastalandığım zaman” sözüyle hastalığı nefsine nispet etmiş; { فَهُوَ يَشْفِينِ } “Bana şifa veren O'dur” sözüyle de şifayı Azîz ve Celîl olan Allah'a nispet etmiştir. Her şey Allah'tan olduğu halde bu, ifadede güzel bir edeptir.

وطمع إبراهيم في المغفرة، وهذا دليل على شدة خوفه من ربّه، مع علوّ منزلته، واتّصافه بالخلّة، فهو خليل الرّحمن، وإمام الحنفاء، وأبو الأنبياء.

İbrâhim'in mağfiret umması, makamının yüceliğine ve dostluk (hulle) vasfına sahip olmasına rağmen Rabbinden ne kadar çok korktuğunun bir delilidir; zira o, Rahmân'ın dostu (Halîlürrahmân), haniflerin imamı ve peygamberlerin babasıdır.

وطلب إبراهيم من ربّه غفران خطيئته، مريدا بذلك كذباته الثّلاث: وهي قوله للملك: «هي أختي» في شأن سارّة، وقوله: إِنِّي سَقِيمٌ [الصّافّات: ٣٧/ ٨٩] ، وقوله:

İbrâhim Rabbinden günahını bağışlamasını istemiştir; bununla kastettiği üç tevriyeli sözüdür: Bunlar, Sâre hakkında hükümdara: "O benim kız kardeşimdir" demesi; { إِنِّي سَقِيمٌ } “Ben gerçekten hastayım” [Sâffât: 37/89] sözü ve;

بَلْ فَعَلَهُ كَبِيرُهُمْ هذا [الأنبياء: ٢١/ ٦٣] . وهي في الواقع ليست كذبات في الحقيقة، وإنما ذلك من قبيل التورية وتوجيه الكلام لمعنى آخر، ومن أجل أغراض أخرى قصدها تتعلق بنشر دعوته. والأظهر أن إبراهيم أراد بالخطيئة اسم الجنس من غير تعيين في كل أمره.

{ بَلْ فَعَلَهُ كَبِيرُهُمْ هذا } “Belki bu işi onların şu büyükleri yapmıştır” [Enbiyâ: 21/63] sözüdür. Bunlar gerçekte yalan olmayıp tevriye (sözü başka anlama çekme) kabilindendir ve davetini yaymakla ilgili hedeflediği başka maksatlardan ötürüdür. Daha zahir olan görüşe göre İbrâhim, hatîe (günah) kelimesiyle bütün işlerinde belirli bir şey tayin etmeksizin cins ismini kastetmiştir.

- ٢- دعاء إبراهيم ﵇

- 2 - İbrâhim aleyhisselâm'ın Duası

الدّعاء مخّ العبادة، ودليل الإخلاص وحبّ الله تعالى، وصدق التّوجه إليه، يحتاج إليه كل مؤمن في كل حال، تتردّد به شفاه المكروب والحزين، ويلجأ إليه المريض المتألّم، ويلوذ إليه الخائف المضطرب، ويضرع به المسافر، ويستعين به للتّغلّب على العدو، والتّخلص من وساوس الشيطان، ويستمتع به المتنعّم لطلب رضوان الله، والخلود في جنان النّعيم، والاستعاذة من العذاب الأليم. فهو سلوة المكروب، ورجاء الطامع، وأمل الصّالح، ولا يستغني عنه حتى النّبي المرسل، لذا عبّر إبراهيم الخليل ﵇ في دعائه عن حرارة الشّوق إلى الله، وإمداده بفضل الله ورحمته في الدنيا والآخرة، فقال:

Dua ibadetin özü, ihlasın, Yüce Allah'ı sevmenin ve O'na yönelişteki samimiyetin delilidir. Her mümin her halükarda ona muhtaçtır; dertli ve kederlinin dudaklarında yankılanır, acı çeken hasta ona sığınır, korku içindeki tedirgin kişi ona iltica eder, yolcu onunla yakarır; düşmana galip gelmek ve şeytanın vesveselerinden kurtulmak için ondan yardım alınır; nimete eren kişi Allah'ın rızasını, Naîm cennetlerinde ebediyeti istemek ve elem verici azaptan sığınmak için onun lezzetini tadar. O, dertlinin tesellisi, ümit edenin recası, salihin emelidir; gönderilmiş bir peygamber bile ondan müstağni kalamaz. Bu sebeple Halîl olan İbrâhim aleyhisselâm duasında Allah'a olan şiddetli şevkini ve dünyada ve ahirette Allah'ın lütfu ve rahmetiyle desteklenmeyi dile getirerek şöyle dedi:

[سورة الشعراء (٢٦) : الآيات ٨٣ الى ٨٩]

[Şuarâ Suresi (26), Âyetler 83-89]

رَبِّ هَبْ لِي حُكْماً وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ (٨٣) وَاجْعَلْ لِي لِسانَ صِدْقٍ فِي الْآخِرِينَ (٨٤) وَاجْعَلْنِي مِنْ وَرَثَةِ جَنَّةِ النَّعِيمِ (٨٥) وَاغْفِرْ لِأَبِي إِنَّهُ كانَ مِنَ الضَّالِّينَ (٨٦) وَلا تُخْزِنِي يَوْمَ يُبْعَثُونَ (٨٧)

{ رَبِّ هَبْ لِي حُكْماً وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ (٨٣) وَاجْعَلْ لِي لِسانَ صِدْقٍ فِي الْآخِرِينَ (٨٤) وَاجْعَلْنِي مِنْ وَرَثَةِ جَنَّةِ النَّعِيمِ (٨٥) وَاغْفِرْ لِأَبِي إِنَّهُ كانَ مِنَ الضَّالِّينَ (٨٦) وَلا تُخْزِنِي يَوْمَ يُبْعَثُونَ (٨٧) } “Rabbim! Bana bir hikmet bahşet ve beni salihlere kat. (83) Sonraki nesiller arasında bana doğru bir lisan (güzel bir nam) ver. (84) Beni Naîm cennetinin vârislerinden kıl. (85) Babamı da bağışla; çünkü o sapanlardandır. (86) [İnsanların] diriltilecekleri gün beni utandırma! (87)”

يَوْمَ لا يَنْفَعُ مالٌ وَلا بَنُونَ (٨٨) إِلاَّ مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ (٨٩)

{ يَوْمَ لا يَنْفَعُ مالٌ وَلا بَنُونَ (٨٨) إِلاَّ مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ (٨٩) } “O gün ki ne mal fayda verir ne de oğullar! (88) Ancak Allah'a arınmış (selim) bir kalp ile gelen müstesna. (89)”

تضمّن دعاء إبراهيم الخليل مقوّمات القدوة الحسنة، والصفوة المختارة، والقرب من الله تعالى، لتعليم الآخرين والاقتداء به، وهي ستة مطالب أراد بها معنى التّثبيت والدوام.

Halîl olan İbrâhim'in duası; başkalarına öğretmek ve kendisine uyulmasını sağlamak amacıyla güzel örnekliğin, seçkin zümrenin ve Yüce Allah'a yakınlığın temel unsurlarını içermiştir. Bunlar, kendileriyle sebat ve devamlılık manasını kastettiği altı taleptir:

١- يا رب أعطني الحكم، أي الحكمة والنّبوة، والفهم والعلم، لإنارة سبيل الحياة، والتّعرف على صفاتك العليا، وقد أوتي النّبوة ويقين الإيمان.

1- Ey Rabbim! Bana hüküm ver; yani hayat yolunu aydınlatmak ve Sen'in yüce sıfatlarını tanımak için hikmet, peygamberlik, anlayış ve ilim ver. Nitekim ona peygamberlik ve yakîn derecesinde iman verilmiştir.

٢- ووفقني لطاعتك، لأكون في زمرة الصالحين في الدنيا والآخرة، وقد أجاب الله دعاءه، كما في آية أخرى: وَإِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ [العنكبوت: ٢٩/ ٢٧] .

2- Dünyada ve ahirette salihler zümresinde bulunmam için beni Sana itaate muvaffak kıl. Nitekim Allah başka bir ayette belirtildiği gibi onun duasını kabul etmiştir: { وَإِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ } “Şüphesiz o, ahirette de salihlerdendir” [Ankebût: 29/27].

٣- واجعل لي ذكرا جميلا بعدي، وسمعه طيبة، في الدنيا، بتوفيقي للعمل الصالح، والاقتداء بي في الخير، ولسان الصدق: الثّناء الجميل وتخليد المكانة، وأجاب الله دعاءه كما جاء في آية أخرى: وَتَرَكْنا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ (١٠٨) سَلامٌ عَلى إِبْراهِيمَ (١٠٩) كَذلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ [الصّافّات: ٣٧/ ١٠٨- ١١٠] . وهو محترم ومحبوب لدى جميع أهل الأديان. وكل ملّة تتمسك به وتعظّمه، وهو على الحنيفية التي جاء بها محمد ﷺ.

3- Beni salih amel işlemeye ve hayırda bana uyulmaya muvaffak kılarak benden sonra dünyada benim için güzel bir anılış ve iyi bir nam bırak. Lisân-ı sıdk (لِسَانَ صِدْق): Güzel övgü ve makamın ebedîleşmesidir. Allah başka bir ayette geldiği üzere onun duasını kabul etmiştir: { وَتَرَكْنا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ (١٠٨) سَلامٌ عَلى إِبْراهِيمَ (١٠٩) كَذلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ } “Sonradan gelenler arasında ona [güzel bir nam] bıraktık. (108) İbrâhim'e selâm olsun! (109) İşte iyilik edenleri biz böyle mükâfatlandırırız (110)” [Sâffât: 37/108-110]. O, bütün din mensupları nezdinde saygın ve sevilendir. Her millet ona tutunur ve onu yüceltir; o ise Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in getirdiği haniflik üzeredir.

٤- واجعلني من ورّاث الجنة وأهلها الذين ينتفعون بخيراتها ونعيمها، كما يتمتع الوارث بإرث مورثه في الدنيا. وهو يقينا من أهل الجنة، لأنه رسول، ويلاحظ أنه لما فرغ من مطالب الدنيا، طلب سعادة الآخرة، وهي جنّة النعيم، قال الله تعالى:

4- Mirasçının dünyada miras bırakanın mirasından faydalandığı gibi beni de cennetin hayırlarından ve nimetlerinden istifade eden cennet mirasçılarından ve ehlinden kıl. O peygamber olduğu için kesinlikle cennet ehlindendir. Dikkat edilirse o, dünya taleplerini bitirince ahiret saadetini, yani Naîm cennetini istemiştir. Yüce Allah şöyle buyurmuştur:

تِلْكَ الْجَنَّةُ الَّتِي نُورِثُ مِنْ عِبادِنا مَنْ كانَ تَقِيًّا (٦٣) [مريم: ١٩/ ٦٣] .

{ تِلْكَ الْجَنَّةُ الَّتِي نُورِثُ مِنْ عِبادِنا مَنْ كانَ تَقِيًّا } “Kullarımızdan takva sahibi olanlara miras bırakacağımız cennet işte budur.” [Meryem, 19/63].

٥- واغفر لأبي ذنبه، ووفقه للتوبة والإسلام، فإنه ضال عن طريق الهدى، أي مشرك. واستغفاره لأبيه في هذه الآية قبل أن يتبين له بموته على الكفر: أنه عدوّ لله، أي محتوم عليه سوء اعتقاده بإصراره على الشّرك، كما قال الله تعالى: وَما كانَ اسْتِغْفارُ إِبْراهِيمَ لِأَبِيهِ إِلَّا عَنْ مَوْعِدَةٍ وَعَدَها إِيَّاهُ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ إِنَّ إِبْراهِيمَ لَأَوَّاهٌ حَلِيمٌ [التّوبة: ٩/ ١١٤] .

5- Babamın günahını bağışla, onu tövbeye ve İslam'a muvaffak kıl; çünkü o hidayet yolundan sapmıştır, yani müşriktir. Bu ayette babası için mağfiret dilemesi, küfür üzere ölmesiyle onun Allah düşmanı olduğu, yani şirkteki ısrarı sebebiyle kötü inancının kesinleştiği kendisine açıklanmadan önce idi; nitekim Yüce Allah şöyle buyurmuştur: { وَما كانَ اسْتِغْفارُ إِبْراهِيمَ لِأَبِيهِ إِلَّا عَنْ مَوْعِدَةٍ وَعَدَها إِيَّاهُ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ إِنَّ إِبْراهِيمَ لَأَوَّاهٌ حَلِيمٌ } “İbrâhim'in babası için af dilemesi, sadece ona verdiği bir sözden dolayı idi. Fakat onun Allah'ın bir düşmanı olduğu kendisine açıkça belli olunca, ondan uzaklaştı. Şüphesiz İbrâhim çok yufka yürekli ve pek halim idi” [Tevbe: 9/114].

٦- ولا تفضحني بعتاب على ما فرّطت، أو بنقص منزلة عن وارث، واسترني من الخزي والهوان يوم القيامة، وهذا مبالغة منه ﵊ في تحرّي الكمال والسلامة والنّجاة، في يوم شديد الأهوال. فكلمة وَلا تُخْزِنِي إما من الخزي: وهو الهوان، وإما من الخزاية: وهي الحياء. وهذا سيتحقّق بفضل الله، لأنه إمام الحنفاء، وأبو الأنبياء.

6- İhmal ettiğim şeylerden dolayı azarlayarak yahut bir mirasçıya nispetle mertebemi eksilterek beni rezil etme; kıyamet gününde beni zilletten ve aşağılanmaktan koru. Bu, dehşetli korkuların yaşandığı bir günde onun aleyhisselâm kemali, selameti ve kurtuluşu aramaktaki titizliğidir. { وَلا تُخْزِنِي } ifadesi ya hızy (خِزْي) kökünden gelir ki zillet ve aşağılanmadır; ya da hazâye (خَزَايَة) kökünden gelir ki utanmadır. Allah'ın lütfuyla bu gerçekleşecektir; çünkü o haniflerin imamı ve peygamberlerin babasıdır.

ثم وصف يوم القيامة الذي يخاف منه بأنه يوم لا ينفع الإنسان فيه مال ولا بنون، ولا يقيه شيء من عذاب الله ولو افتدى بملء الأرض ذهبا، إلا من أتى الله بقلب سليم من الشوائب، فينفعه سلامة قلبه. والقلب السليم لله: هو الخالص السليم من الشّرك والمعاصي، ومتاع الدنيا ولو كان مباحا، كالمال والبنين. ومما لا شك فيه أن الأهم والأخطر لسلامة القلوب: هو تخلّصها من الشّرك والنّفاق، والكفر والضّلال، لأن الشّك والشّرك والنّفاق هي أمراض القلوب، كما قال الله تعالى في وصف المنافقين: فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ [البقرة: ٢/ ١٠] . وكان إبراهيم ﵇ ذا قلب صاف من كل معكرات الإيمان، وذا فطرة سليمة من جميع شوائب الضلال.

Sonra korktuğu kıyamet gününü; insanın yeryüzü dolusu altını fidye verse bile malın ve oğulların ona fayda vermeyeceği, hiçbir şeyin onu Allah'ın azabından koruyamayacağı bir gün olarak nitelendirdi; ancak Allah'a şaibelerden arınmış selim bir kalp ile gelen kimse müstesnadır, ona kalbinin selameti fayda verecektir. Allah için selim kalp: Şirkten, günahlardan ve mal ve oğullar gibi mubah da olsa dünya metaından arınmış, tertemiz kalptir. Şüphesiz kalplerin selameti için en mühim ve en kritik olan husus; şirkten, nifaktan, küfürden ve dalaletten kurtulmasıdır; çünkü şüphe, şirk ve nifak kalplerin hastalıklarıdır. Nitekim Yüce Allah münafıkların vasfı hakkında: { فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ } “Kalplerinde bir hastalık vardır” [Bakara: 2/10] buyurmuştur. İbrâhim aleyhisselâm ise imanı bulandıran her şeyden arı bir kalbe ve dalaletin bütün şaibelerinden uzak selim bir fıtrata sahipti.

وفي السّنة النّبوية الصحيحة أدعية مأثورة يشبه بعضها ما جاء في هذا الدّعاء.

Sahih Nebevî sünnette, bir kısmı bu duada geçenlere benzeyen me'sûr dualar bulunmaktadır.

منها:

Bunlardan biri şudur:

«اللهم إني أسألك رحمة من عندك تهدي بها قلبي، وتجمع بها أمري، وتلم بها شعثي، وتصلح بها غائبي، وترفع بها شاهدي، وتزكّي بها عملي، وتلهمني بها رشدي، وتردّ بها ألفتي، وتعصمني بها من كل سوء» .

"Allah'ım! Katından öyle bir rahmet dilerim ki onunla kalbime hidayet veresin, işlerimi toparlayasın, dağınıklığımı gideresin, benden gizli olanı ıslah edesin, aşikâr olanımı yüceltesin, amelimi temizleyip bereketlendiresin, bana doğru yolu ilham edesin, ülfetimi geri getiresin ve beni her türlü kötülükten koruyasın."

- ٣- أوصاف القيامة في دعاء إبراهيم ﵇

- 3 - İbrâhim aleyhisselâm'ın Duasında Kıyametin Vasıfları

وصف إبراهيم الخليل يوم القيامة في دعائه بأوصاف فيها الحسم وتقرير المصير الأبدي، من جنة واسعة، ونار ملتهبة، وأحوال الغاوين المعذّبين فيها، من إبليس وجنوده، واختصام حادّ في أنحائها، ويأس من الشفيع والصديق الحميم، والتّأمل في العودة لدار الدنيا، لإعلان الإيمان الحق بالله تعالى، وفي ذلك آية وعبرة، وعظة وذكرى. قال الله تعالى مبيّنا هذه الأحوال:

Halîl olan İbrâhim duasında kıyamet gününü; geniş bir cennet, alev alev yanan bir ateş, orada azap gören azgınların, İblis ve ordusunun halleri, her tarafında cereyan eden şiddetli çekişmeler, şefaatçiden ve candan bir dosttan ümit kesilmesi ve Yüce Allah'a hakiki imanı ilan etmek üzere dünya yurduna dönüş arzusunun yer aldığı, kesinlik ve ebedî akıbeti belirleyen vasıflarla nitelemiştir; bunda bir ayet, bir ibret, bir öğüt ve bir hatırlatma vardır. Yüce Allah bu halleri açıklayarak şöyle buyurmuştur:

[سورة الشعراء (٢٦) : الآيات ٩٠ الى ١٠٤]

[Şuarâ Suresi (26), Âyetler 90-104]

وَأُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ (٩٠) وَبُرِّزَتِ الْجَحِيمُ لِلْغاوِينَ (٩١) وَقِيلَ لَهُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ (٩٢) مِنْ دُونِ اللَّهِ هَلْ يَنْصُرُونَكُمْ أَوْ يَنْتَصِرُونَ (٩٣) فَكُبْكِبُوا فِيها هُمْ وَالْغاوُونَ (٩٤)

{ وَأُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ (٩٠) وَبُرِّزَتِ الْجَحِيمُ لِلْغاوِينَ (٩١) وَقِيلَ لَهُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ (٩٢) مِنْ دُونِ اللَّهِ هَلْ يَنْصُرُونَكُمْ أَوْ يَنْتَصِرُونَ (٩٣) فَكُبْكِبُوا فِيها هُمْ وَالْغاوُونَ (٩٤) } “Cennet takva sahiplerine yaklaştırılır. Cehennem de azgınlara apaçık gösterilir. Onlara: ‘Allah'ı bırakıp da tapmakta olduklarınız nerede? Size yardım ediyorlar mı veya kendilerine yardımları dokunuyor mu?’ denilir. Artık onlar ve azgınlar peş peşe oraya fırlatılıp atılırlar.”

وَجُنُودُ إِبْلِيسَ أَجْمَعُونَ (٩٥) قالُوا وَهُمْ فِيها يَخْتَصِمُونَ (٩٦) تَاللَّهِ إِنْ كُنَّا لَفِي ضَلالٍ مُبِينٍ (٩٧) إِذْ نُسَوِّيكُمْ بِرَبِّ الْعالَمِينَ (٩٨) وَما أَضَلَّنا إِلاَّ الْمُجْرِمُونَ (٩٩)

{ وَجُنُودُ إِبْلِيسَ أَجْمَعُونَ (٩٥) قالُوا وَهُمْ فِيها يَخْتَصِمُونَ (٩٦) تَاللَّهِ إِنْ كُنَّا لَفِي ضَلالٍ مُبِينٍ (٩٧) إِذْ نُسَوِّيكُمْ بِرَبِّ الْعالَمِينَ (٩٨) وَما أَضَلَّنا إِلاَّ الْمُجْرِمُونَ (٩٩) } “Ve İblis'in bütün orduları da. Onlar orada birbiriyle çekişerek şöyle derler: ‘Vallahi biz apaçık bir sapıklık içindeymişiz! Çünkü sizi âlemlerin Rabbi ile bir tutuyorduk. Bizi ancak o mücrimler saptırdı.’”

فَما لَنا مِنْ شافِعِينَ (١٠٠) وَلا صَدِيقٍ حَمِيمٍ (١٠١) فَلَوْ أَنَّ لَنا كَرَّةً فَنَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ (١٠٢) إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً وَما كانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ (١٠٣) وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ (١٠٤)

{ فَما لَنا مِنْ شافِعِينَ (١٠٠) وَلا صَدِيقٍ حَمِيمٍ (١٠١) فَلَوْ أَنَّ لَنا كَرَّةً فَنَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ (١٠٢) إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً وَما كانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ (١٠٣) وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ (١٠٤) } “‘Artık bizim için ne şefaatçiler var ne de candan ve samimi bir dost. Keşke bizim için [dünyaya] bir dönüş daha olsaydı da müminlerden olsaydık!’ Şüphesiz bunda bir ayet (ibret) vardır; fakat onların çoğu iman etmiş değillerdir. Şüphesiz senin Rabbin, elbette mutlak güç sahibidir, çok merhametlidir.”

هذه أوصاف ثلاثة ليوم القيامة، وردت في دعاء سيدنا إبراهيم الخليل ﵇، تتضمن العلم بأحوال الغيب باختصار، وتتطلب الاستعداد لهذا اليوم الرهيب.

Bunlar, Efendimiz İbrâhim el-Halîl aleyhisselâm'ın duasında geçen, gayb hallerine dair bilgiyi özetle içeren ve bu korkunç güne hazırlıklı olmayı gerektiren kıyamet gününün üç vasfıdır:

١- في يوم القيامة قرّبت الجنة وأدنيت لأهل التقوى السعداء، الذين قضوا حياتهم الدنيوية في التزام الأوامر الإلهية، واجتناب النّواهي الرّبانيّة، فعمروا دنياهم بالتّقوى. وفي ذلك اليوم أظهرت الجحيم وهي النار لأهل الغواية والضّلال، البعيدين عن الحقّ والهداية، الغارقين في الشقاء والانحراف.

1- Kıyamet gününde cennet, dünya hayatlarını ilahî emirlere sarılıp Rabbânî yasaklardan sakınarak geçiren ve böylece dünyalarını takva ile imar eden bahtiyar takva ehline yaklaştırılıp sunulur. O gün, haktan ve hidayetten uzak kalmış, bedbahtlık ve sapkınlığa gömülmüş olan azgınlık ve dalalet ehline de cehennem ateşi apaçık gösterilir.

٢- وقيل في ذلك اليوم للمشركين: أين آلهتكم التي عبدتموها من دون الله، من أصنام وبشر وكواكب وغيرها، هل ينفعونكم بنصر لكم، أو يمنعونكم من عذاب شامل لكم؟

2- O gün müşriklere şöyle denilir: Putlardan, insanlardan, yıldızlardan ve diğerlerinden Allah'ı bırakıp da taptığınız ilahlarınız nerede? Size yardım ederek bir fayda sağlayabilirler mi veya sizi kuşatan bir azaptan [kendilerini yahut sizi] koruyabilirler mi?

وألقي في تلك النار الآلهة المزعومة وعبّادها، وأصحاب الغواية والضّلال، والقادة إلى النار والأتباع، ومعهم جميع جنود إبليس وأتباعه.

O ateşe hem o sahte ilahlar ve onlara tapanlar, hem azgınlık ve dalalet sahipleri, hem ateşe sürükleyen önderler ve onlara uyanlar, hem de onlarla birlikte İblis'in bütün orduları ve ona tabi olanlar fırlatılıp atılır.

٣- قال أهل الغواية وهم في حال الغيظ الشديد من الآلام والحجاج بينهم وبين الآلهة المعبودة والشياطين الداعية لتلك الآلهة: والله لقد كنا في ضلال بعيد عن الحق، وواضح المبنى والمظهر، حين نجعلكم أيها الأصنام والملائكة والبشر وغيرهم متساوين في استحقاق العبادة، وإطاعة الأمر، مع ربّ العالمين من الإنس والجنّ.

3- Azgınlık ehli, acıların verdiği şiddetli öfke içinde bulunurken ve kendileriyle tapındıkları ilahlar ile o ilahlara çağıran şeytanlar arasında çekişirlerken şöyle derler: Vallahi biz, siz ey putları, melekleri, insanları ve diğerlerini ibadete layık olma ve emre itaat hususunda insan ve cinlerin âlemlerinin Rabbi ile eşit tuttuğumuzda, haktan fersah fersah uzak, apaçık ve besbelli bir sapıklık içindeymişiz.

والحقّ أنه ما أضلّنا وحرفنا عن الحقّ والهدى إلا السّادة المجرمون من الشياطين والقادة الضّالّين.

İşin doğrusu, bizi saptıran ve haktan ve hidayetten çevirenler, ancak şeytanlardan ve saptırıcı önderlerden oluşan o mücrim elebaşlarıdır.

فليس لنا اليوم شفيع يشفع، ولا صديق ودود يتوجّع، ولا قريب يتحنّن، كما جاء في آية أخرى: الْأَخِلَّاءُ يَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلَّا الْمُتَّقِينَ (٦٧) [الزّخرف: ٤٣/ ٦٧] .

Bugün artık bizim için ne şefaat edecek bir şefaatçi ne acımızı paylaşacak candan bir dost ne de merhamet edecek bir akraba vardır; nitekim başka bir ayette şöyle buyrulmuştur: { الْأَخِلَّاءُ يَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلَّا الْمُتَّقِينَ (٦٧) } “O gün, takvâ sahipleri hariç, dostlar birbirine düşmandır” [Zuhruf: 43/67].

فليت لنا رجعة إلى الدنيا: فنؤمن بالله وحده لا شريك له، ونؤمن بكتبه ورسله واليوم الآخر، ونعمل صالحا غير الذي كنّا نعمل، إلا أن هذا مجرد مراوغة وكذب محض، كما أخبر القرآن الكريم عنهم في آية أخرى: وَلَوْ رُدُّوا لَعادُوا لِما نُهُوا عَنْهُ وَإِنَّهُمْ لَكاذِبُونَ [الأنعام: ٦/ ٢٨] .

Keşke bizim için dünyaya bir dönüş olsa da ortağı olmayan bir tek Allah'a iman etsek, O'nun kitaplarına, peygamberlerine ve ahiret gününe inansak ve daha önce yaptıklarımızdan farklı olarak salih ameller işlesek! Ne var ki bu sadece bir kaçamak ve katıksız bir yalandır; nitekim Kur'ân-ı Kerîm başka bir ayette onlar hakkında şöyle haber vermiştir: { وَلَوْ رُدُّوا لَعادُوا لِما نُهُوا عَنْهُ وَإِنَّهُمْ لَكاذِبُونَ } “Eğer [dünyaya] geri döndürülselerdi, yine kendilerine yasaklanan şeylere dönerlerdi. Şüphesiz onlar kesinlikle yalancıdırlar” [En'âm: 6/28].

إن في ذلك المذكور من قصة إبراهيم، ومحاجّة قومه في عبادة الأصنام، والتغلب عليهم بالحجة القاطعة، وفي بيان وصف الجنة والنار، ومخاصمة أهل النار، لعظة وعبرة، ودلالة واضحة على: أن لا إله إلا الله، ولا معبود بحقّ سواه، ولا ربّ غيره. ولم يكن أكثر الناس بمصدّقين بالله ورسوله.

Şüphesiz İbrâhim'in kıssasından, kavmiyle putlara tapma konusundaki tartışmasından, kesin delille onlara galip gelmesinden ve cennet ile cehennemin vasfının ve cehennem ehlinin çekişmesinin açıklanmasından zikredilen bu hususlarda; bir öğüt, bir ibret ve Allah'tan başka hiçbir ilahın bulunmadığına, O'ndan başka hakkıyla ibadete layık hiçbir mabut olmadığına ve O'ndan başka hiçbir Rab olmadığına dair açık bir delil vardır. İnsanların çoğu ise Allah'ı ve O'nun Resulünü tasdik eden kimseler değildi.

وإن ربّك أيها النّبي محمد الذي أحسن إلى العرب وغيرهم بإرسالك لهم لهدايتهم، لقادر على الانتقام منهم، وهو الرّحيم بهم إذ لم يعجّل عقابهم وإهلاكهم، بقبول توبتهم، كما أنه رحيم بأهل الإيمان الذين أطاعوا الله والرسول، وعملوا بما يرضي الله، ولم يعرضوا عن شيء مما جاء في كتاب الله ووحيه.

Ey Peygamber Muhammed! Seni hidayetleri için göndermekle Araplara ve diğerlerine lütufta bulunan senin Rabbin, elbette onlardan intikam almaya da kadirdir; tövbelerini kabul etmek suretiyle cezalarını ve helak edilmelerini aceleye getirmemesiyle onlara karşı çok merhametlidir; aynı şekilde Allah'a ve Resulüne itaat eden, Allah'ın razı olacağı amelleri işleyen ve Allah'ın kitabından ve vahyinden gelen hiçbir şeye sırt çevirmeyen iman ehline karşı da çok merhametlidir.

دعوة نوح ﵇ إلى الإيمان

Nûh aleyhisselâm'ın İmana Daveti

لقد استضاءت الحياة الإنسانية- منعا لتعثّرها وانحرافها- بموكب النّور الإلهي من القديم، وعبر التاريخ، وإلى يوم القيامة، متمثّلا ذلك بإنزال الكتب الإلهية والصّحف، وبإرسال الرّسل والأنبياء، وكانت دعوتهم واحدة، تنحصر في إثبات وجود الله وتوحيده، (الإلهيات) والإقرار بالوحي والنّبوة (النّبوات) والإيمان بعالم الغيب (القيامة) بخبر الصادق المصدوق، وبدأت رسالة نوح ﵇ هذا الموكب بالدعوة إلى توحيد الله وعبادته وطاعته، وهجر عبادة الأصنام والأوثان، فما آمن به إلا قليل، وترفّع الأكابر والأشراف، واتّهموا أتباعه بأنهم أخسّاء أراذل سفلة. حكى القرآن الكريم هذا الواقع في الآيات التالية:

İnsan hayatı -tökezlemesini ve sapmasını önlemek amacıyla- eskiden beri, tarih boyunca ve kıyamet gününe kadar ilahî kitapların ve sahifelerin indirilmesiyle, resullerin ve nebilerin gönderilmesiyle tecelli eden ilahî nur kervanıyla aydınlanmıştır. Onların daveti birdi; Allah'ın varlığını ve birliğini ispat etmekte (İlahiyât), vahyi ve peygamberliği ikrar etmekte (Nübüvvât) ve sâdık ve masdûk olan [peygamberin] haberiyle gayb âlemine (kıyamete) iman etmekte toplanıyordu. Nûh aleyhisselâm'ın risaleti bu kervanı; Allah'ı birlemeye, O'na ibadet ve itaat etmeye, putlara ve heykellere tapmayı terk etmeye davet ederek başlattı. Fakat pek azı müstesna ona kimse inanmadı; ileri gelenler ve soylular büyüklük tasladılar ve onun tabilerini aşağılık, ayak takımı ve bayağı kimseler olmakla itham ettiler. Kur'ân-ı Kerîm bu gerçeği şu ayetlerde hikâye etmiştir:

[سورة الشعراء (٢٦) : الآيات ١٠٥ الى ١٢٢]

[Şuarâ Suresi (26), Âyetler 105-122]

كَذَّبَتْ قَوْمُ نُوحٍ الْمُرْسَلِينَ (١٠٥) إِذْ قالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ نُوحٌ أَلا تَتَّقُونَ (١٠٦) إِنِّي لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ (١٠٧) فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (١٠٨) وَما أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِيَ إِلاَّ عَلى رَبِّ الْعالَمِينَ (١٠٩)

{ كَذَّبَتْ قَوْمُ نُوحٍ الْمُرْسَلِينَ (١٠٥) إِذْ قالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ نُوحٌ أَلا تَتَّقُونَ (١٠٦) إِنِّي لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ (١٠٧) فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (١٠٨) وَما أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِيَ إِلاَّ عَلى رَبِّ الْعالَمِينَ (١٠٩) } “Nûh kavmi peygamberleri yalanladı. Hani kardeşleri Nûh onlara şöyle demişti: ‘Sakınmaz mısınız? Şüphesiz ben size gönderilmiş güvenilir bir elçiyim. Artık Allah'tan korkun ve bana itaat edin. Buna karşılık ben sizden hiçbir ücret istemiyorum; benim ücretim ancak âlemlerin Rabbine aittir.’”

فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (١١٠) قالُوا أَنُؤْمِنُ لَكَ وَاتَّبَعَكَ الْأَرْذَلُونَ (١١١) قالَ وَما عِلْمِي بِما كانُوا يَعْمَلُونَ (١١٢) إِنْ حِسابُهُمْ إِلاَّ عَلى رَبِّي لَوْ تَشْعُرُونَ (١١٣) وَما أَنَا بِطارِدِ الْمُؤْمِنِينَ (١١٤)

{ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (١١٠) قالُوا أَنُؤْمِنُ لَكَ وَاتَّبَعَكَ الْأَرْذَلُونَ (١١١) قالَ وَما عِلْمِي بِما كانُوا يَعْمَلُونَ (١١٢) إِنْ حِسابُهُمْ إِلاَّ عَلى رَبِّي لَوْ تَشْعُرُونَ (١١٣) وَما أَنَا بِطارِدِ الْمُؤْمِنِينَ (١١٤) } “‘Artık Allah'tan korkun ve bana itaat edin.’ Dediler ki: ‘Sana en aşağılık kimseler tabi olmuşken biz sana iman eder miyiz?’ [Nûh] dedi ki: ‘Onların yapmakta oldukları hakkında benim ne bilgim olabilir? Eğer şuurunda olsaydınız, onların hesabı ancak Rabbime aittir. Ben müminleri kovacak değilim.’”

إِنْ أَنَا إِلاَّ نَذِيرٌ مُبِينٌ (١١٥) قالُوا لَئِنْ لَمْ تَنْتَهِ يا نُوحُ لَتَكُونَنَّ مِنَ الْمَرْجُومِينَ (١١٦) قالَ رَبِّ إِنَّ قَوْمِي كَذَّبُونِ (١١٧) فَافْتَحْ بَيْنِي وَبَيْنَهُمْ فَتْحاً وَنَجِّنِي وَمَنْ مَعِيَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ (١١٨) فَأَنْجَيْناهُ وَمَنْ مَعَهُ فِي الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ (١١٩)

{ إِنْ أَنَا إِلاَّ نَذِيرٌ مُبِينٌ (١١٥) قالُوا لَئِنْ لَمْ تَنْتَهِ يا نُوحُ لَتَكُونَنَّ مِنَ الْمَرْجُومِينَ (١١٦) قالَ رَبِّ إِنَّ قَوْمِي كَذَّبُونِ (١١٧) فَافْتَحْ بَيْنِي وَبَيْنَهُمْ فَتْحاً وَنَجِّنِي وَمَنْ مَعِيَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ (١١٨) فَأَنْجَيْناهُ وَمَنْ مَعَهُ فِي الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ (١١٩) } “‘Ben ancak apaçık bir uyarıcıyım.’ Dediler ki: ‘Ey Nûh! Eğer vazgeçmezsen mutlaka taşlananlardan olacaksın!’ [Nûh] dedi ki: ‘Rabbim! Doğrusu kavmim beni yalanladı. Artık benimle onlar arasında kesin bir hüküm ver; beni ve beraberimdeki müminleri kurtar!’ Bunun üzerine biz onu ve beraberindekileri o dolu gemide kurtardık.”

ثُمَّ أَغْرَقْنا بَعْدُ الْباقِينَ (١٢٠) إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً وَما كانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ (١٢١) وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ (١٢٢)

{ ثُمَّ أَغْرَقْنا بَعْدُ الْباقِينَ (١٢٠) إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً وَما كانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ (١٢١) وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ (١٢٢) } “Sonra da geride kalanları boğduk. Şüphesiz bunda bir ayet (ibret) vardır; fakat onların çoğu iman etmiş değillerdir. Şüphesiz senin Rabbin, elbette mutlak güç sahibidir, çok merhametlidir.”

»

»

هذه قصة أول رسول بعثه الله إلى النّاس، بعد أن عبدوا الأصنام والأوثان، وهو نوح ﵇ الذي مكث يدعو قومه لعبادة الله ألف سنة إلا خمسين، فكذّبه قومه، حيث ذكر الله سبحانه: كذب قوم نوح رسل الله، والمراد نوحا ﵇، لأن من كذّب رسولا واحدا، فقد كذّب جميع الرّسل، وذلك حين قال لهم أخوهم إخاء جنس في الإنسانية والقومية: ألا تخافون الله في عبادتكم غيره؟! ثم وصف نوح ﵇ نفسه بصفتين بقوله: إني رسول من الله إليكم، أمين فيما بعثني الله به لكم، فخافوا عذاب الله وانتقامه، وأطيعوني فيما آمركم به من توحيد الله وعبادته وطاعته. ولا أطلب منكم أجرا أو جزاء على نصحي لكم، إن ثوابي على الله ربّ العوالم كلها من إنس وجنّ. فاتّقوا الله باتّباع أوامره واجتناب نواهيه، وكرّر ذلك للتوكيد، لأن التقوى والطاعة أساس الدين، وكلمة جامعة للدّين كله.

Bu, insanların putlara ve heykellere tapmalarından sonra Allah'ın insanlara gönderdiği ilk resulün kıssasıdır; o da kavmini elli yılı müstesna bin sene Allah'a ibadete davet edip duran Nûh aleyhisselâm'dır. Yüce Allah'ın zikrettiği üzere kavmi onu yalanladı: Nûh kavmi Allah'ın resullerini yalanladı; kastedilen Nûh aleyhisselâm'dır; çünkü bir tek peygamberi yalanlayan kimse bütün peygamberleri yalanlamış olur. Bu da, insanlık ve soydaşlık bakımından aralarında soydaşlık kardeşliği bulunan kardeşlerinin onlara: “O'ndan başkasına tapmanız hususunda Allah'tan korkmaz mısınız?!” dediği zamandır. Sonra Nûh aleyhisselâm iki vasıfla kendini niteleyip şöyle buyurdu: Ben Allah'tan size gönderilmiş bir peygamberim; Allah'ın sizin için bana tebliğ ettirdiği şeylerde güvenilirim. Artık Allah'ın azabından ve intikamından korkun ve Allah'ı birleme, O'na ibadet ve itaat etme konusunda size emrettiğim hususlarda bana itaat edin. Size yaptığım nasihat karşılığında sizden bir ücret veya karşılık da istemiyorum; benim mükâfatım ancak insan ve cinden oluşan bütün âlemlerin Rabbi olan Allah'a aittir. O halde O'nun emirlerine uyup yasaklarından kaçınarak Allah'tan korkun. Bunu pekiştirmek için tekrarladı; çünkü takva ve itaat dinin esası olup bütün dini kapsayan toplayıcı bir ifadedir.

فأجابوه مستكبرين بعنصرية وترفّع: كيف نصدّقك، وقد اتّبعك الأراذل السّفلة في المجتمع؟ وكيف نتأسى بهم، فإنهم ضعاف الناس وأدنياؤهم وفقراؤهم، أي هم أهل الصنائع الخسيسة، ونحن السّادة أصحاب النّفوذ والثّراء.

Bunun üzerine onlar, ırkçı bir kibir ve üstünlük taslamayla ona şöyle cevap verdiler: Toplumun en aşağılık ve ayak takımı kimseleri sana uymuşken biz seni nasıl doğrularız? Onları kendimize nasıl örnek alırız? Zira onlar insanların zayıfları, en aşağıları ve fakirleridir; yani adi meslek sahipleridir; bizler ise nüfuz ve servet sahibi efendileriz.

فأجابهم نوح ﵇: لا علم لي بأعمال هؤلاء وصنائعهم، ولا أبحث عن شؤون معيشتهم وأساليب حياتهم، وليس في نظري وعلمي بأعمالهم ومعتقداتهم فائدة، فإنما أتعامل مع ظواهرهم، ويبقى حسابهم على الله تعالى، فإن كنتم ذوي

Nûh aleyhisselâm onlara şöyle cevap verdi: Bu kimselerin yaptıkları işler ve meslekleri hakkında benim bir bilgim yoktur; onların geçim durumlarını ve hayat tarzlarını da araştırmam. Onların amellerini ve inançlarını inceleyip bilmemde bir fayda da yoktur. Ben ancak onların zahirine göre muamele ederim; onların hesabı ise Yüce Allah'a aittir. Şayet siz

مشاعر مرهفة وأحاسيس صادقة، ويا ليتكم تشعرون بهذا الشعور، وتعلمون أن حسابهم على ربّهم، لما عيّرتموني بصنائعهم. والقصد من ذلك: الإنكار عليهم بتسمية المؤمنين أراذل، بسبب الفقر ودنوّ الصنعة.

ince duygulara ve dürüst hislere sahip olsaydınız -ve keşke bu şuuru taşıyıp onların hesabının Rablerine ait olduğunu bilseydiniz- yaptıkları meslekler yüzünden beni kınamazdınız. Bundan maksat: Fakirlik ve mesleğin basitliği sebebiyle müminlerin ‘aşağılık’ diye adlandırılmasını reddetmektir.

وليس من شأني طرد هؤلاء المؤمنين الضّعفاء من مجلسي، وإنما بعثت نذيرا واضح الإنذار، فمن أطاعني كان مني وأنا منه، شريفا كان أو وضيعا. فلجأ القوم إلى التهديد قائلين: لئن لم تنته يا نوح عن دعوتك إيانا إلى دينك، لنرجمنّك بالحجارة، أي القتل بها.

Bu zayıf müminleri meclisimden kovmak benim işim değildir; ben ancak apaçık uyarıda bulunan bir uyarıcı olarak gönderildim. Bana itaat eden kimse, ister şerefli ister sıradan biri olsun, bendendir ve ben de ondanım. Bunun üzerine kavim tehdide başvurarak şöyle dedi: Ey Nûh! Eğer bizi dinine davet etmekten vazgeçmezsen, seni mutlaka taşlayacağız; yani taşlayarak öldüreceğiz.

فقال نوح: يا ربّ، إن قومي كذّبوني في دعوتي إياهم إلى الإيمان بك، فاحكم بيني وبينهم حكما عدلا، تنصر به أهل الحق، وتدفع الباطل وتبيده، ونجني من العذاب، مع من آمن برسالتي، وصدّق بدعوتي.

Nûh da şöyle dedi: Rabbim! Doğrusu kavmim, kendilerini sana imana davet etmem hususunda beni yalanladı. Artık benimle onlar arasında adil bir hüküm ver ki onunla hak ehline yardım edesin, batılı defedip yok edesin; beni ve risaletime iman edip davetimi tasdik edenleri azaptan kurtar!

فأجاب الله دعاءه، وأنجاه مع من آمن بدعوته، وأنقذهم بالسفينة المملوءة بالناس، والمتاع، وأصناف الحيوان، حفاظا على أصول النوع الحيواني. وكان النّاجون ثمانين، أربعين رجلا، وأربعين امرأة.

Allah da onun duasını kabul etti, onu ve davetine inananları kurtardı; hayvan türlerinin kökünü muhafaza etmek üzere insanlarla, eşyalarla ve hayvan çeşitleriyle dolu gemi vasıtasıyla onları esenliğe çıkardı. Kurtulanlar seksen kişiydi: kırk erkek ve kırk kadın.

إن في إنجاء المؤمنين، وإغراق الكافرين، لعبرة وعظة لكل من صدّق أو كذّب بالرّسل. وإن ربّك لهو القويّ الغالب المنتقم ممن كفر به، وخالف أمره، الرّحيم بمن أطاعه وأناب إليه، فلا يعاقبه.

Şüphesiz müminlerin kurtarılmasında ve kâfirlerin boğulmasında, peygamberleri tasdik eden veya yalanlayan herkes için bir ibret ve öğüt vardır. Şüphesiz senin Rabbin, elbette güçlüdür, galiptir, O'nu inkâr edip emrine karşı gelenlerden intikam alıcıdır; O'na itaat edip yönelen kimseye de çok merhametlidir ve onu cezalandırmaz.

دعوة هود ﵇

Hûd aleyhisselâm'ın Daveti

تشابهت دعوة هود مع دعوة نوح ﵉، إلى عبادة الله وحده، وتقواه وإطاعته، والتّهديد بسوء العاقبة والمصير، إن كذّبوه وعارضوه، وانفرد هود ﵇ بالتّنديد بجبروت قومه، واعتمادهم على المصانع والمباني الموهمة بالخلود.

Hûd'un daveti ile Nûh'un aleyhimesselâm daveti; bir tek Allah'a ibadete, O'ndan sakınmaya ve O'na itaate davet etme ve kendisini yalanlayıp karşı çıktıkları takdirde kötü akıbet ve varılacak yer ile tehdit etme hususunda birbirine benzemiştir. Hûd aleyhisselâm ise kavminin zorbalığını ve ebedilik vehmi veren fabrikalara/köşklere ve binalara bel bağlamalarını kınama noktasında ayrılmıştır.

وانتهت القصّتان بإعلان أن الفئة المؤمنة قليلة، وأن الله ذو العزّة والقوة الغالبة، والرّحمة أيضا، وذلك بعبارة: وَما كانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ، وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ وهي العبارة نفسها التي انتهت بها سابقا قصة موسى مع فرعون، وقصة إبراهيم مع قومه، وتنتهي بها أيضا قصص الأنبياء الآخرين: وهم صالح مع قومه ثمود، ولوط مع قومه، وشعيب مع أصحاب الأيكة. وهذه آيات تخبر عن قصة هود مع قومه:

Her iki kıssa da, mümin topluluğun az olduğunu ve Allah'ın üstün izzet, ezici kuvvet ve aynı zamanda merhamet sahibi olduğunu ilan eden şu ifadeyle sona ermiştir: { وَما كانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ، وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ } “Fakat onların çoğu iman etmiş değillerdir. Şüphesiz senin Rabbin, elbette mutlak güç sahibidir, çok merhametlidir.” Bu ifade, daha önce Mûsâ'nın Firavun ile olan kıssasının ve İbrâhim'in kavmiyle olan kıssasının bittiği ifadenin aynısıdır; diğer peygamberlerin kıssaları da bununla sona erer: kavmi Semûd ile Sâlih, kavmi ile Lût ve Eyke halkı ile Şuayb. İşte bunlar Hûd'un kavmiyle olan kıssasını haber veren ayetlerdir:

[سورة الشعراء (٢٦) : الآيات ١٢٣ الى ١٤٠]

[Şuarâ Suresi (26), Âyetler 123-140]

كَذَّبَتْ عادٌ الْمُرْسَلِينَ (١٢٣) إِذْ قالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ هُودٌ أَلا تَتَّقُونَ (١٢٤) إِنِّي لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ (١٢٥) فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (١٢٦) وَما أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِيَ إِلاَّ عَلى رَبِّ الْعالَمِينَ (١٢٧)

{ كَذَّبَتْ عادٌ الْمُرْسَلِينَ (١٢٣) إِذْ قالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ هُودٌ أَلا تَتَّقُونَ (١٢٤) إِنِّي لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ (١٢٥) فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (١٢٦) وَما أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِيَ إِلاَّ عَلى رَبِّ الْعالَمِينَ (١٢٧) } “Âd [kavmi] peygamberleri yalanladı. Hani kardeşleri Hûd onlara şöyle demişti: ‘Sakınmaz mısınız? Şüphesiz ben size gönderilmiş güvenilir bir elçiyim. Artık Allah'tan korkun ve bana itaat edin. Buna karşılık ben sizden hiçbir ücret istemiyorum; benim ücretim ancak âlemlerin Rabbine aittir.’”

أَتَبْنُونَ بِكُلِّ رِيعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ (١٢٨) وَتَتَّخِذُونَ مَصانِعَ لَعَلَّكُمْ تَخْلُدُونَ (١٢٩) وَإِذا بَطَشْتُمْ بَطَشْتُمْ جَبَّارِينَ (١٣٠) فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (١٣١) وَاتَّقُوا الَّذِي أَمَدَّكُمْ بِما تَعْلَمُونَ (١٣٢)

{ أَتَبْنُونَ بِكُلِّ رِيعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ (١٢٨) وَتَتَّخِذُونَ مَصانِعَ لَعَلَّكُمْ تَخْلُدُونَ (١٢٩) وَإِذا بَطَشْتُمْ بَطَشْتُمْ جَبَّارِينَ (١٣٠) فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (١٣١) وَاتَّقُوا الَّذِي أَمَدَّكُمْ بِما تَعْلَمُونَ (١٣٢) } “‘Siz her yüksek tepeye eğlenmek için bir alamet mi bina ediyorsunuz? Ebedî kalacağınızı umarak köşkler/kaleler mi ediniyorsunuz? Yakaladığınız vakit de zorbalar gibi mi yakalıyorsunuz? Artık Allah'tan korkun ve bana itaat edin. Bildiğiniz şeylerle size yardım edenden sakının.’”

أَمَدَّكُمْ بِأَنْعامٍ وَبَنِينَ (١٣٣) وَجَنَّاتٍ وَعُيُونٍ (١٣٤) إِنِّي أَخافُ عَلَيْكُمْ عَذابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ (١٣٥) قالُوا سَواءٌ عَلَيْنا أَوَعَظْتَ أَمْ لَمْ تَكُنْ مِنَ الْواعِظِينَ (١٣٦) إِنْ هذا إِلاَّ خُلُقُ الْأَوَّلِينَ (١٣٧)

{ أَمَدَّكُمْ بِأَنْعامٍ وَبَنِينَ (١٣٣) وَجَنَّاتٍ وَعُيُونٍ (١٣٤) إِنِّي أَخافُ عَلَيْكُمْ عَذابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ (١٣٥) قالُوا سَواءٌ عَلَيْنا أَوَعَظْتَ أَمْ لَمْ تَكُنْ مِنَ الْواعِظِينَ (١٣٦) إِنْ هذا إِلاَّ خُلُقُ الْأَوَّلِينَ (١٣٧) } “‘Size davarlar ve oğullar ile yardım etti; bahçeler ve pınarlar verdi. Doğrusu ben sizin üzerinize gelecek büyük bir günün azabından korkuyorum.’ Dediler ki: ‘Sen öğüt versen de öğüt verenlerden olmasan da bizim için birdir. Bu, öncekilerin âdetinden başka bir şey değildir.’”

وَما نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ (١٣٨) فَكَذَّبُوهُ فَأَهْلَكْناهُمْ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً وَما كانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ (١٣٩) وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ (١٤٠)

{ وَما نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ (١٣٨) فَكَذَّبُوهُ فَأَهْلَكْناهُمْ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً وَما كانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ (١٣٩) وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ (١٤٠) } “‘Ve biz azap görecek de değiliz.’ Böylece onu yalanladılar, biz de onları helak ettik. Şüphesiz bunda bir ayet (ibret) vardır; fakat onların çoğu iman etmiş değillerdir. Şüphesiz senin Rabbin, elbette mutlak güç sahibidir, çok merhametlidir.”

افتتحت هذه الآيات في خبر هود ﵇ بما افتتحت به الآيات في خبر قوم نوح بعبارات ست متشابهة هي: كَذَّبَتْ قَوْمُ نُوحٍ الْمُرْسَلِينَ (١٠٥) الآيات، وكَذَّبَتْ عادٌ الْمُرْسَلِينَ (١٢٣) الآيات، وعاد: قبيلة عربية عاتية، كانوا يسكنون الأحقاف:

Hûd aleyhisselâm'ın haberindeki bu ayetler, Nûh kavminin haberindeki ayetlerin başladığı benzer altı ifadeyle başlamıştır; onlar da: { كَذَّبَتْ قَوْمُ نُوحٍ الْمُرْسَلِينَ (١٠٥) } “Nûh kavmi peygamberleri yalanladı” ayetleri ile { كَذَّبَتْ عادٌ الْمُرْسَلِينَ (١٢٣) } “Âd [kavmi] peygamberleri yalanladı” ayetleridir. Âd: Azgın bir Arap kabilesi olup Ahkâf'ta oturuyorlardı;

وهي جبال الرمل قرب حضرموت في بلاد اليمن، وهم في الزمان بعد قوم نوح.

orası da Yemen diyarında Hadramut yakınlarındaki kum tepeleridir. Zaman bakımından ise Nûh kavminden sonradırlar.

لقد كذّبت عاد رسولها هودا ﵇، حين قال لهم أخوهم في النّسب القبلي:

Kabile nesebi bakımından kardeşleri olan kişi kendilerine şöyle dediğinde Âd, resulleri Hûd aleyhisselâm'ı yalanladı:

ألا تتّقون عذاب الله، إني لكم رسول أمين على رسالتي من عند الله، فاتّقوا الله فيما

“Allah'ın azabından sakınmaz mısınız? Şüphesiz ben, Allah katından [getirdiğim] risaletim hususunda sizin için güvenilir bir elçiyim. Artık O'nun

أمر به، وانتهوا عما نهى عنه، وأطيعوني فيما آمركم وأنهاكم عنه، يصلح حالكم، وتسعدون سعادة في دنياكم وآخرتكم ولا أطلب منكم على تبليغ رسالتي أجرا أو عوضا، ولا أطلب جاها، إن ثوابي وجزائي على الله، لو علمتم ذلك، ولكنهم كذّبوه وآذوه. وهذه العبارات بذاتها جاءت على لسان نوح وهود وصالح ولوط وشعيب، للتنبيه على وحده الهدف، ووحدة رسالات الأنبياء في الدعوة إلى توحيد الله وطاعته، وترك عبادة ما سواه. ثم عاب هود ﵇ قومه في أمور ثلاثة وهي:

yasakladığı şeylerden vazgeçin ve size emrettiğim ve yasakladığım hususlarda bana itaat edin ki durumunuz düzelsin, dünyanızda ve ahiretinizde mutluluğa kavuşasınız. Risaletimi tebliğ etme karşılığında sizden bir ücret veya karşılık istemiyorum, bir mevki de talep etmiyorum; şayet bunu bilseydiniz, benim mükâfatım ve karşılığım ancak Allah'a aittir. Fakat onlar onu yalanladılar ve ona eziyet ettiler. Bu ifadeler, hedefin birliğine ve Allah'ı birlemeye, O'na itaate ve O'ndan başkasına tapmayı terk etmeye davet hususunda peygamberlerin risaletlerinin birliğine dikkat çekmek üzere Nûh, Hûd, Sâlih, Lût ve Şuayb'ın dilinden aynen gelmiştir. Sonra Hûd aleyhisselâm kavmini şu üç hususta ayıpladı:

- أتعمرون بكل مكان مرتفع بنيانا شامخا، علامة على العزّة والقوة، وتفعلون ذلك عبثا لمجرد اللعب واللهو وإظهار القوة، لا للحاجة إليه.

- İzzet ve gücün simgesi olsun diye her yüksek yere görkemli bir bina inşa edip bunu bir ihtiyaç için değil de sırf oyun, eğlence ve güç gösterisi olsun diye boş yere mi yapıyorsunuz?

- وتتّخذون مباني مصنّعة ومتقنة البناء، من قصور مشيدة، وحصون منيعة، على أمل الخلود فيها، ورجاء السكنى والانتفاع بها على الدوام، مع أنكم مرتحلون عنها.

- Oradan göçüp gidecek olmanıza rağmen, içlerinde ebedî kalma ümidiyle ve sürekli oturup faydalanma arzusuyla yüksek köşklerden ve muhkem kalelerden oluşan özenle inşa edilmiş, sağlam yapılar mı ediniyorsunuz?

- وإذا بطشتم بغيركم في تعاملكم معهم، والبطش: الأخذ بقوة وسرعة، بطشتم بطش الجبابرة، أي المتكبّرين العتاة.

- Başkalarına karşı muamelenizde yakalayıp cezalandırdığınızda -ki batş: kuvvet ve süratle yakalamaktır- zorbaların, yani kibirli ve azgın kimselerin yakalayışıyla mı yakalıyorsunuz?

فاحذروا عقاب الله الذي أمدّكم بما تعلمون من النّعم الوفيرة، ورزقكم بالأنعام (الإبل والبقر والغنم) والأولاد الكثيرة، وأوجد لكم البساتين الغنّاء، والعيون الجارية بالماء العذب، فاجعلوا مقابل هذه النّعم عبادة الله المنعم بها، لتكونوا أوفياء للمعروف.

Bildiğiniz bol nimetlerle size yardım eden, size davarlar (develer, sığırlar ve koyunlar) ve çok sayıda evlatlar rızık olarak veren, sizin için yemyeşil bahçeler ve tatlı sular akıtan pınarlar var eden Allah'ın cezasından sakının; bu nimetlerin karşılığında, nimeti veren Allah'a ibadet edin ki iyiliğin kadrini bilen kimseler olasınız.

وإني أخشى عليكم إن كذبتم، وخالفتم وأصررتم على الكفر عذاب يوم شديد الأهوال.

Eğer yalanlar, karşı gelir ve inkârda direnirseniz, korkunç halleri pek şiddetli bir günün azabının başınıza gelmesinden sizin adınıza cidden korkuyorum.

فأجابه قومه: يستوي عندك وعظك لنا وتحذيرك إيانا، وعدم الوعظ، فإنا لا نفارق ما نحن عليه. وما جئت به من دعوة ما هو إلا اختلاق السابقين، وافتراؤهم وكذبهم، فأنت على منهاجهم، ولسنا نحن بمعذّبين أبدا، خلافا لما تقول.

Kavmi ona şöyle cevap verdi: Bizim için ha bize öğüt verip uyarmışsın ha hiç öğüt vermemişsin birdir; biz tuttuğumuz bu yoldan asla ayrılmayız. Getirdiğin bu davet de öncekilerin uydurması, iftirası ve yalanından başka bir şey değildir; sen de onların yolundasın. Senin söylediğinin aksine biz asla azap görecek de değiliz.

فكان الموقف النّهائي أنهم كذّبوا هودا ﵇، فيما أتى به، فأهلكهم الله بريح صرصر عاتية، أي شديدة الهبوب، وذات البرد الشديد، إن في إهلاك عاد بسبب التكذيب لرسولهم، لعبرة واضحة لكل الأقوام، فيما أتاهم به رسول الله، ولم يكن أكثر هؤلاء المهلكين بمؤمنين في سابق علمنا، وإن ربّك لهو صاحب العزّة المطلقة، ينتقم من أعدائه، والرّحيم بعباده المؤمنين، إن تابوا وأصلحوا أعمالهم.

Nihai tavırları ise getirdiği hususlarda Hûd aleyhisselâm'ı yalanlamak oldu; bunun üzerine Allah onları uğultulu, son derece şiddetli ve pek dondurucu bir rüzgârla helâk etti. Kuşkusuz Âd kavminin peygamberlerini yalanlamaları sebebiyle helâk edilmesinde, Allah'ın elçisinin kendilerine getirdiği hususlara dair bütün topluluklar için apaçık bir ibret vardır. Ezeli ilmimize göre ise helâk edilen bu kimselerin çoğu zaten iman edecek değildi. Şüphesiz Rabbin, mutlak izzet sahibidir; düşmanlarından intikam alır ve tevbe edip amellerini düzelttikleri takdirde mümin kullarına pek merhametlidir.

إن الاتّعاظ بإهلاك قبيلة عاد الشديدة العاتية أمر واجب على أهل الإيمان والعقل الراجح، فيكون الجزاء لأمثالهم المكذّبين واحدا، لاتّحاد سبب الجزاء.

Kuvvetli ve azgın Âd kabilesinin helâkinden ibret almak, iman ve selim akıl sahipleri üzerine bir vecibedir; zira cezanın sebebi bir olduğu için, onları yalanlayan emsallerinin cezası da bir olacaktır.

دعوة صالح ﵇

Sâlih aleyhisselâm'ın Daveti

استمرّ نهر العناية الإلهية متدفّقا بإرسال الرّسل المصلحين لأقوامهم الضّالّين، من أجل تضافر الجهود للقضاء على بذرة الوثنية، وبناء صرح الدعوة إلى الإله الواحد، وعبادته، وإصلاح مسيرة الحياة الإنسانية، وتوجيه النفوس نحو حقيقة معبودها الخالق البارئ المصوّر، الرّازق عباده برزق وفير، والراحم أهل التقوى والاستقامة المنيبين إليه. وكان التركيز في الإصلاح الإلهي على أهل العالم القديم في بلاد الشام وشبه جزيرة العرب، مثل قبيلة عاد في اليمن، وثمود في مدينة الحجر التي بين وادي القرى والشام، على طريق المدينة، ومساكنهم معروفة مشهورة. قال الله تعالى واصفا دعوة صالح إلى قومه ثمود:

Putperestliğin tohumunu yok etmek, tek bir İlah'a davet ve O'na ibadet binasını kurmak, insan hayatının gidişatını düzeltmek ve nefisleri; yoktan var eden, şekil veren, kullarını bol rızıkla rızıklandıran, takva, istikamet ve O'na yönelen kimselere merhamet eden gerçek mabudları olan Yaratıcı'nın hakikatine yönlendirmek yolunda gayretlerin birleşmesi amacıyla sapkın kavimlerine ıslah edici peygamberler gönderilerek ilahi inayet nehri coşkuyla akmaya devam etti. İlahi ıslahattaki odak noktası; Yemen'deki Âd kabilesi ile Medine yolu üzerinde, Vâdi'l-Kurâ ile Şam arasında yer alan Hicr şehrindeki Semûd gibi Şam diyarı ve Arap Yarımadası'ndaki eski dünya halkıydı; nitekim onların yurtları da bilinip tanınmaktadır. Yüce Allah, Sâlih'in kavmi Semûd'a olan davetini niteleyerek şöyle buyurdu:

[سورة الشعراء (٢٦) : الآيات ١٤١ الى ١٥٩]

[Şuarâ Suresi (26), Âyetler 141-159]

كَذَّبَتْ ثَمُودُ الْمُرْسَلِينَ (١٤١) إِذْ قالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ صالِحٌ أَلا تَتَّقُونَ (١٤٢) إِنِّي لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ (١٤٣) فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (١٤٤) وَما أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِيَ إِلاَّ عَلى رَبِّ الْعالَمِينَ (١٤٥)

{ كَذَّبَتْ ثَمُودُ الْمُرْسَلِينَ (١٤١) إِذْ قالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ صالِحٌ أَلا تَتَّقُونَ (١٤٢) إِنِّي لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ (١٤٣) فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (١٤٤) وَما أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِيَ إِلاَّ عَلى رَبِّ الْعالَمِينَ (١٤٥) } “Semûd kavmi de gönderilen elçileri yalanladı. Hani kardeşleri Sâlih onlara şöyle demişti: ‘Sakınmaz mısınız? Şüphesiz ben size gönderilmiş güvenilir bir elçiyim. Artık Allah'a karşı gelmekten sakının ve bana itaat edin! Buna karşılık sizden hiçbir ücret istemiyorum; benim ücretim ancak âlemlerin Rabbine aittir.’”

أَتُتْرَكُونَ فِي ما هاهُنا آمِنِينَ (١٤٦) فِي جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ (١٤٧) وَزُرُوعٍ وَنَخْلٍ طَلْعُها هَضِيمٌ (١٤٨) وَتَنْحِتُونَ مِنَ الْجِبالِ بُيُوتاً فارِهِينَ (١٤٩) فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (١٥٠)

{ أَتُتْرَكُونَ فِي ما هاهُنا آمِنِينَ (١٤٦) فِي جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ (١٤٧) وَزُرُوعٍ وَنَخْلٍ طَلْعُها هَضِيمٌ (١٤٨) وَتَنْحِتُونَ مِنَ الْجِبالِ بُيُوتاً فارِهِينَ (١٤٩) فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (١٥٠) } “‘Siz burada güven içinde, bahçelerde, pınarlarda, ekinlerde ve meyvesi olgunlaşmış hurmalıklarda bırakılacak mısınız? Ve dağlardan ustalıkla evler yontuyorsunuz. Artık Allah'a karşı gelmekten sakının ve bana itaat edin!’”

وَلا تُطِيعُوا أَمْرَ الْمُسْرِفِينَ (١٥١) الَّذِينَ يُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ وَلا يُصْلِحُونَ (١٥٢) قالُوا إِنَّما أَنْتَ مِنَ الْمُسَحَّرِينَ (١٥٣) ما أَنْتَ إِلاَّ بَشَرٌ مِثْلُنا فَأْتِ بِآيَةٍ إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ (١٥٤) قالَ هذِهِ ناقَةٌ لَها شِرْبٌ وَلَكُمْ شِرْبُ يَوْمٍ مَعْلُومٍ (١٥٥)

{ وَلا تُطِيعُوا أَمْرَ الْمُسْرِفِينَ (١٥١) الَّذِينَ يُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ وَلا يُصْلِحُونَ (١٥٢) قالُوا إِنَّما أَنْتَ مِنَ الْمُسَحَّرِينَ (١٥٣) ما أَنْتَ إِلاَّ بَشَرٌ مِثْلُنا فَأْتِ بِآيَةٍ إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ (١٥٤) قالَ هذِهِ ناقَةٌ لَها شِرْبٌ وَلَكُمْ شِرْبُ يَوْمٍ مَعْلُومٍ (١٥٥) } “‘Yeryüzünde bozgunculuk yapıp ıslah etmeyen o aşırı gidenlerin emrine uymayın!’ Dediler ki: ‘Sen ancak büyülenmişlerdensin! Sen de sadece bizim gibi bir insansın. Eğer doğru söyleyenlerden isen haydi bir mucize getir!’ Dedi ki: ‘İşte şu bir dişi devedir; su içme hakkı belirli bir gün onun, belirli bir gün de sizindir.’”

وَلا تَمَسُّوها بِسُوءٍ فَيَأْخُذَكُمْ عَذابُ يَوْمٍ عَظِيمٍ (١٥٦) فَعَقَرُوها فَأَصْبَحُوا نادِمِينَ (١٥٧) فَأَخَذَهُمُ الْعَذابُ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً وَما كانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ (١٥٨) وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ (١٥٩)

{ وَلا تَمَسُّوها بِسُوءٍ فَيَأْخُذَكُمْ عَذابُ يَوْمٍ عَظِيمٍ (١٥٦) فَعَقَرُوها فَأَصْبَحُوا نادِمِينَ (١٥٧) فَأَخَذَهُمُ الْعَذابُ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً وَما كانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ (١٥٨) وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ (١٥٩) } “‘Ona bir kötülükle dokunmayın; yoksa büyük bir günün azabı sizi yakalar!’ Fakat onu kestiler de pişman oldular. Bunun üzerine azap onları yakalayıverdi. Şüphesiz bunda bir ibret vardır; ama onların çoğu iman etmiş değildi. Ve şüphesiz senin Rabbin, işte O mutlak güç sahibidir, çok merhametlidir.”

لقد بادرت قبيلة ثمود إلى تكذيب رسولها وهو صالح ﵇، حين قال لهم صالح: ألا تتّقون عقاب الله، فتؤمنوا به وحده وتعبدوه، وتطيعوني فيما بلّغتكم من الرّسالة، فإني رسول من عند الله تعالى، أمين على رسالته التي كلفني بتبليغها، ولا أطلب على نصحي لكم عوضا ولا جزاء، فما جزائي إلا على الله الذي أرسلني:

Semûd kabilesi, Sâlih kendilerine: “Allah'ın cezasından korkup yalnız O'na iman ve ibadet etmez misiniz? Size tebliğ ettiğim risalet hususunda bana itaat edin; şüphesiz ben, tebliğ etmekle görevlendirdiği risaleti hususunda güvenilir, Allah Teâlâ katından gönderilmiş bir elçiyim. Size verdiğim bu öğüt karşılığında bir mükâfat veya karşılık da istemiyorum; zira benim mükâfatım ancak beni gönderen Allah'a aittir” dediğinde elçileri olan Sâlih aleyhisselâm'ı hemen yalanlamaya kalkıştı.

وهو ربّ العوالم كلها، من إنس وجنّ.

O, insan ve cin bütün âlemlerin Rabbidir.

ثم ذكّرهم صالح ﵇ بنعم الله عليهم، ونهاهم عن الفساد في الأرض، في موضوعات ثلاثة:

Sonra Sâlih aleyhisselâm onlara Allah'ın üzerlerindeki nimetlerini hatırlattı ve üç hususta onları yeryüzünde bozgunculuk yapmaktan nehyetti: