وكان من آثار تعذيبهم أن أصبحت مساكنهم خالية بسبب ظلمهم أنفسهم، إن في هذا العقاب الدنيوي المدمر لعبرة وعظة لأناس أهل معرفة وعلم، يعلمون سنّة الله في خلقه، وبأن النتائج مترتبة على الأسباب. إن تخريب بيوتهم الذي أخبر الله به: هو قانون كل الشرائع أن الله إنما يعاقب الظلمة. جاء في التوراة: «ابن آدم، لا تظلم، يخرّب بيتك» .
Onların cezalandırılmasının sonuçlarından biri de, kendilerine zulmetmeleri sebebiyle yurtlarının ıssız kalması oldu. Şüphesiz bu yıkıcı dünyevi cezada, Allah'ın yaratıkları hakkındaki sünnetini ve sonuçların sebeplere bağlı olduğunu bilen ilim ve irfan ehli kimseler için büyük bir ibret ve öğüt vardır. Allah'ın haber verdiği üzere evlerinin harap olması, bütün şeriatların şu kanunudur: Allah zalimleri mutlaka cezalandırır. Tevrat'ta şöyle geçmektedir: «Ey Âdemoğlu! Zulmetme ki evin harap olmasın.»
وفي مقابل إهلاك الظالمين للعبرة، نجى الله من العذاب صالحا ﵇ ومن
İbret olsun diye zalimlerin helak edilmesine karşılık Allah, Salih aleyhisselâm'ı ve
آمن به، حين ساروا إلى بلاد الشام، ونزلوا بالرملة في فلسطين، لأن الإيمان واتّقاء عذاب الله بطاعته سبب النّجاة والمعافاة في الدنيا والآخرة.
Şam diyarına doğru yürüyüp Filistin'deki Remle'ye yerleştiklerinde ona iman edenleri azaptan kurtardı. Çünkü iman etmek ve O'na itaat ederek Allah'ın azabından sakınmak, dünyada ve ahirette kurtuluşun ve esenliğin sebebidir.
إن في إيراد هذه القصة تذكيرا لقريش والعرب الوثنيين بأنهم إن استمرّوا في كفرهم وعنادهم، تعرّضوا للعذاب، كما عذّب أمثالهم.
Bu kıssanın zikredilmesinde, Kureyş'e ve putperest Araplara, küfür ve inatlarında devam ettikleri takdirde, tıpkı benzerlerinin azap gördüğü gibi azaba uğrayacaklarına dair bir uyarı vardır.
دعوة لوط ﵇
Lut aleyhisselâm'ın Daveti
لقد تورّط بعض الناس المنحرفين بألوان من الشّذوذ والضّلال والبعد عن الفطرة الإنسانية السّوية، وكانوا في شذوذهم هذا مثل سوء، وعنوان تدمير وخراب لأنفسهم ولغيرهم ومجتمعهم، فاستحقّوا العقاب الأليم الاستئصالي، لعل غيرهم ممن جاء بعدهم يتّعظ ويعتبر، ويحذر ويتأمّل، ويعود إلى البصيرة، والاستقامة، فلا يتلوّث بما وقع به غيره، من انحراف وسقوط في قيعان المنكر، وهؤلاء قوم لوط، اقترفوا الفواحش، وانغمسوا في المعاصي الكبيرة والمنكرات الفظيعة، فسخط الله عليهم وعذّبهم في الدنيا بمطر السوء، وكان تاريخهم مضرب الأمثال، قال الله تعالى واصفا حال قوم لوط ودعوة رسولهم إليهم:
Yoldan çıkmış bazı kimseler; sapıklık, dalalet ve dosdoğru insan fıtratından uzaklaşmanın türlü çeşitlerine bulaşmışlardı. Bu sapkınlıklarıyla kendileri, başkaları ve toplumları için bir yıkım ve felaket timsali, kötü birer örnek olmuşlardı. Bu yüzden, arkalarından gelenlerin ibret alması, ders çıkarması, sakınıp düşünmesi, basirete ve istikamete dönmesi ve başkalarının düştüğü bu sapıklık ve münkerin çukurlarına düşerek kirlenmemesi için köklerini kazıyan acı bir cezayı hak ettiler. İşte bunlar Lût kavmidir; hayâsızlıkları irtikâp ettiler, büyük günahlara ve korkunç münkerlere daldılar. Allah da onlara gazap etti ve dünyada onları felaket yağmuruyla cezalandırdı; onların tarihi dillere destan bir ibret oldu. Allah Teâlâ, Lût kavminin durumunu ve elçilerinin onlara davetini nitelendirerek şöyle buyurmuştur:
[سورة النمل (٢٧) : الآيات ٥٤ الى ٥٨]
[Neml Suresi (27), 54 ila 58. Ayetler]
وَلُوطاً إِذْ قالَ لِقَوْمِهِ أَتَأْتُونَ الْفاحِشَةَ وَأَنْتُمْ تُبْصِرُونَ (٥٤) أَإِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجالَ شَهْوَةً مِنْ دُونِ النِّساءِ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ (٥٥) فَما كانَ جَوابَ قَوْمِهِ إِلاَّ أَنْ قالُوا أَخْرِجُوا آلَ لُوطٍ مِنْ قَرْيَتِكُمْ إِنَّهُمْ أُناسٌ يَتَطَهَّرُونَ (٥٦) فَأَنْجَيْناهُ وَأَهْلَهُ إِلاَّ امْرَأَتَهُ قَدَّرْناها مِنَ الْغابِرِينَ (٥٧) وَأَمْطَرْنا عَلَيْهِمْ مَطَراً فَساءَ مَطَرُ الْمُنْذَرِينَ (٥٨)
{ وَلُوطاً إِذْ قالَ لِقَوْمِهِ أَتَأْتُونَ الْفاحِشَةَ وَأَنْتُمْ تُبْصِرُونَ (٥٤) أَإِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجالَ شَهْوَةً مِنْ دُونِ النِّساءِ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ (٥٥) فَما كانَ جَوابَ قَوْمِهِ إِلاَّ أَنْ قالُوا أَخْرِجُوا آلَ لُوطٍ مِنْ قَرْيَتِكُمْ إِنَّهُمْ أُناسٌ يَتَطَهَّرُونَ (٥٦) فَأَنْجَيْناهُ وَأَهْلَهُ إِلاَّ امْرَأَتَهُ قَدَّرْناها مِنَ الْغابِرِينَ (٥٧) وَأَمْطَرْنا عَلَيْهِمْ مَطَراً فَساءَ مَطَرُ الْمُنْذَرِينَ (٥٨) } “Lût'u da [gönderdik]. Hani o kavmine şöyle demişti: «Göz göre göre o hayâsızlığı mı yapıyorsunuz? Siz, kadınları bırakıp da şehvetle erkeklere mi varıyorsunuz? Doğrusu siz cahillik eden bir kavimsiniz.» Kavminin cevabı ise sadece: «Lût ailesini memleketinizden çıkarın; çünkü onlar fazla temizlenen insanlarmış!» demekten ibaret oldu. Bunun üzerine onu ve ailesini kurtardık; yalnız karısı müstesna, onun geride kalanlardan [azaba uğrayanlardan] olmasını takdir ettik. Üzerlerine öyle bir yağmur yağdırdık ki! Uyarılanların yağmuru ne de kötü oldu!”
والمعنى: واذكر أيها الرسول النّبي لوطا ﵇، وقصته أو دعوته الإصلاحية، حين أنذر قومه نقمة الله عليهم، بإتيانهم الفاحشة العظيمة، قائلا لهم على سبيل التأنيب والتوبيخ: أَتَأْتُونَ الْفاحِشَةَ وَأَنْتُمْ تُبْصِرُونَ؟! أي أترتكبون فاحشة اللواط، وأنتم تبصرون بقلوبكم أنها خطيئة وفاحشة، وتعلمون قبحها وسوءها.
Mana şöyledir: Ey Resul! Peygamber Lût aleyhisselâm'ı, onun kıssasını yahut o büyük hayâsızlığı işlemeleri sebebiyle kavmini Allah'ın intikamıyla uyardığı ıslah edici davetini hatırla. Hani o, kınama ve azarlama makamında onlara şöyle demişti: { أَتَأْتُونَ الْفاحِشَةَ وَأَنْتُمْ تُبْصِرُونَ } “Göz göre göre o hayâsızlığı mı yapıyorsunuz?” Yani, kalplerinizle onun bir günah ve hayâsızlık olduğunu görerek, çirkinliğini ve kötülüğünü bilerek livata hayâsızlığını mı işliyorsunuz?
كيف تقدمون على إتيان الرجال من دون النّساء؟ فهذا شذوذ مفرط، ونكسة في الطبع، وترك للأفضل والأكرم والأولى، ولكنكم في الواقع قوم تجهلون عاقبة هذا الأمر الشنيع، ولا تميزون بين الحسن والقبح، وتؤثرون الرذيلة على الفضيلة، وتتركون المباح من النساء، كما في قوله تعالى: أَتَأْتُونَ الذُّكْرانَ مِنَ الْعالَمِينَ (١٦٥) وَتَذَرُونَ ما خَلَقَ لَكُمْ رَبُّكُمْ مِنْ أَزْواجِكُمْ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ عادُونَ (١٦٦) [الشّعراء: ٢٦/ ١٦٥- ١٦٦] . أي معتدون متجاوزون الحدود.
Kadınları bırakıp da erkeklere varmaya nasıl cüret edersiniz? Bu aşırı bir sapıklık, fıtratta bir altüst oluş ve daha hayırlı, daha şerefli ve daha evla olanı terk etmektir. Fakat siz gerçekte bu çirkin işin sonunu bilmeyen, iyiyi kötüden ayıramayan, rezilliği fazilete tercih eden ve helal olan kadınları terk eden cahil bir kavimsiniz. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: { أَتَأْتُونَ الذُّكْرانَ مِنَ الْعالَمِينَ (١٦٥) وَتَذَرُونَ ما خَلَقَ لَكُمْ رَبُّكُمْ مِنْ أَزْواجِكُمْ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ عادُونَ (١٦٦) } “İnsanlar arasından erkeklere mi varıyorsunuz? Rabbinizin sizin için yarattığı eşlerinizi bırakıyorsunuz da! Doğrusu siz haddi aşan bir kavimsiniz!” [Şuarâ: 26/165-166]. Yani haddi aşıp sınırları çiğneyenlersiniz.
لقد أعرض قوم لوط عن دعوته، ولم يسمعوا نصحه وتحذيره، ولم يكن جوابهم إلا الإصرار على ممارسة الفاحشة المنكرة، وأجابوه بعد التشاور فيما بينهم:
Lût kavmi onun davetinden yüz çevirdi; öğüt ve uyarısını dinlemedi. Cevapları, bu çirkin hayâsızlığı uygulamakta ısrar etmekten başka bir şey olmadı ve aralarında istişare ettikten sonra ona şu cevabı verdiler:
أخرجوا لوطا وأهله من بلدنا، فإنهم لا يصلحون للعيش معنا، إنهم يتحرّجون من أفعالنا، ويترفعون عن صنعنا، ويتنزهون عن أعمالنا. إنهم بهذا تركوا طريق الحجة والمنطق وإيثار السلام، وأخذوا سبيل المغالبة والمعاندة، فتآمروا بإخراجه وإخراج من آمن معه من بلدهم، ثم ذمّوهم وتهكّموا عليهم بمدحة: وهي التّطهّر من هذه الدّناءة التي هم أدمنوا عليها.
«Lût'u ve ailesini memleketimizden çıkarın, zira onlar bizimle yaşamaya uygun değiller; bizim yaptıklarımızdan çekiniyor, işlerimizden kaçınıyor ve fiillerimizden uzak durup temiz kalmaya çalışıyorlar.» Onlar bu tutumlarıyla delil, mantık ve barışı tercih etme yolunu terk edip zorbalık ve inatlaşma yolunu tuttular; böylece onu ve onunla birlikte iman edenleri memleketlerinden çıkarmak üzere plan kurdular. Ardından, bir övgü olan şeyi -yani kendilerinin müptela olduğu bu alçaklıktan temiz kalmayı- zemmetme ve alay etme vesilesi kıldılar.
فكان من عدل الله ورحمته تدمير الظالمين، وإنجاء المؤمنين الصالحين، وهذا ما أفادته الآيات الآتية:
Allah'ın adaletinin ve rahmetinin bir gereği olarak zalimler helak edildi, salih müminler ise kurtarıldı. Gelen ayetlerin ifade ettiği husus da budur:
لقد أنجينا لوطا ومن آمن معه برسالته من أهله لإقرارهم بتوحيد الله تعالى،
Allah Teâlâ'nın birliğini ikrar etmeleri sebebiyle Lût'u ve ailesinden onun risaletine iman edenleri,
وطاعته، والاستقامة على أمره، واجتناب محظوراته ونواهيه. لكن امرأة لوط قَدَّرْناها مِنَ الْغابِرِينَ أي جعلناها وحصلناها من الباقين في العذاب، لأن من رضي بالمنكر، وإن لم يفعله، فهو مقرّ به، فله جزاء الفاعلين المنغمسين في الإثم والمنكر.
O'na itaat etmeleri, emrinde dosdoğru olmaları, yasaklarından ve nehiylerinden kaçınmaları sebebiyle kurtardık. Ancak Lût'un karısını { قَدَّرْناها مِنَ الْغابِرِينَ } “onun geride kalanlardan olmasını takdir ettik”, yani azapta kalanlardan kıldık ve saydık. Çünkü münkeri bizzat işlemese bile ona rıza gösteren kimse, onu ikrar etmiş sayılır ve günah ile münkere dalan faillerin cezasını alır.
وأنزلنا على قوم لوط حجارة من سجّيل من جهنم، وهو الحاصب، فأهلكت جميعهم، وأبادتهم وخسفت الأرض بهم، فبئس المطر مطر المنذرين بالعذاب، الذين قامت عليهم الحجة، ووصلهم الإنذار الإلهي، فخالفوا الرسول وكذّبوه، وهموا بإخراجه من قريتهم، وتلك هي عاقبة القوم الظالمين الفاسقين.
Lût kavminin üzerine cehennemden pişirilmiş balçıktan taşlar -yani taş yağmuru- indirdik; bu taşlar onların hepsini helak etti, köklerini kazıdı ve yeri onların üzerlerine geçirdi. Kendilerine hüccet ikame edilmiş, ilahi uyarı ulaşmış olmasına rağmen Resul'e muhalefet edip onu yalanlayan ve onu köylerinden çıkarmaya yeltenen o uyarılanların yağmuru ne de kötü oldu! İşte zalim ve fasık kavmin akıbeti budur.
وهذه الآية أصل لمن جعل من الفقهاء الرّجم في اللوطية، لأن الله تعالى عذّب قوم لوط على كفرهم به، وأرسل عليهم الحجارة لمعصيتهم وتعاطيهم الفاحشة، ويؤيد ذلك
Bu ayet, fakihlerden lûtilik yapan kimseye recm cezasını öngörenlerin dayanağıdır. Zira Allah Teâlâ Lût kavmine Kendisini inkâr etmelerinden ötürü azap etmiş, isyanları ve bu hayâsızlığı irtikâp etmeleri sebebiyle de üzerlerine taş yağdırmıştır. Bunu şu hadis de teyit etmektedir:
قول النّبي ﷺ عن اللائط وشريكه: «اقتلوا الفاعل والمفعول به» (أخرجه أبو داود والترمذي وابن ماجه وأحمد) .
Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in lûtilik yapan kimse ve ortağı hakkındaki: «Yapanı da yaptıranı da öldürün» (Ebû Dâvûd, Tirmizî, İbn Mâce ve Ahmed rivayet etmiştir) sözü.
إن التّخلص من وباء اللواط وفاعليه ضرورة صحية واجتماعية، لأن هذا الوباء يؤدي إلى فقد المناعة (الإيدز) وإلى الموت والهلاك.
Lûtilik vebasından ve bunu yapanlardan kurtulmak sağlık ve toplum açısından bir zorunluluktur; zira bu veba bağışıklık yetmezliğine (AIDS) ve ölüme, helake yol açmaktadır.
إثبات الواحدانية والقدرة الإلهيّة
Vahdaniyetin ve İlahi Kudretin İspatı
لم يعتبر الوثنيون المشركون بأصناف العذاب النازلة بمن كذبوا الرّسل، ولم يستجيبوا لدعوة الحقّ والتوحيد، والنداء الإلهي لتصحيح العقيدة، والتّخلص من الوثنية، ولقد أدى رسل الله الكرام أقصى ما في وسعهم من أداء الواجب،
Puta tapan müşrikler, peygamberleri yalanlayanların başına inen azap çeşitlerinden ibret almadılar; hak ve tevhid davetine, inancı düzeltmeye ve putperestlikten kurtulmaya yönelik ilahî çağrıya icabet etmediler. Şüphesiz Allah’ın kerim elçileri, vazifelerini yerine getirme hususunda güçlerinin yettiği azami gayreti gösterdiler,
فاستحقّوا من النّبي محمد خاتم النّبيّين أن يحمد الله تعالى على تلك النعمة، والسلام على الأنبياء المجاهدين قاطبة، لأدائهم أمانة التبليغ لرسالة ربّهم على أكمل وجه. ومع هذا الإنذار بالتّعرض لعذاب مماثل لعذاب الأمم المتقدمة، أقام الحق تعالى البراهين القاطعة على وحدانيته وعظمة قدرته في السماء والأرض، ومن خلال خلق المخلوقات المختلفة الدّالة بوضعها على حاجة الخلق إلى الله تعالى، قال الله ﷿ مدلّلا على هذه القضايا:
böylece Peygamberlerin sonuncusu Hz. Muhammed'in bu nimetten ötürü Allah Teâlâ'ya hamdetmesini ve Rablerinin risaletini tebliğ emanetini en mükemmel şekilde yerine getirdikleri için mücahid peygamberlerin tamamına selam etmesini hak ettiler. Önceki ümmetlerin azabı gibi bir azaba maruz kalma uyarısıyla birlikte Cenâb-ı Hak; gökte, yerde ve yaratılış durumlarıyla yaratılmışların Allah Teâlâ'ya olan muhtaçlığına delalet eden muhtelif mahlukatı var etmesi üzerinden birliğine ve kudretinin yüceliğine kesin deliller getirmiştir. Allah azze ve celle bu hususları delillendirerek şöyle buyurmuştur:
[سورة النمل (٢٧) : الآيات ٥٩ الى ٦٤]
[Neml Suresi (27), 59 ila 64. Ayetler]
قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَسَلامٌ عَلى عِبادِهِ الَّذِينَ اصْطَفى آللَّهُ خَيْرٌ أَمَّا يُشْرِكُونَ (٥٩) أَمَّنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَالْأَرْضَ وَأَنْزَلَ لَكُمْ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَنْبَتْنا بِهِ حَدائِقَ ذاتَ بَهْجَةٍ ما كانَ لَكُمْ أَنْ تُنْبِتُوا شَجَرَها أَإِلهٌ مَعَ اللَّهِ بَلْ هُمْ قَوْمٌ يَعْدِلُونَ (٦٠) أَمَّنْ جَعَلَ الْأَرْضَ قَراراً وَجَعَلَ خِلالَها أَنْهاراً وَجَعَلَ لَها رَواسِيَ وَجَعَلَ بَيْنَ الْبَحْرَيْنِ حاجِزاً أَإِلهٌ مَعَ اللَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ (٦١) أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَيَكْشِفُ السُّوءَ وَيَجْعَلُكُمْ خُلَفاءَ الْأَرْضِ أَإِلهٌ مَعَ اللَّهِ قَلِيلاً ما تَذَكَّرُونَ (٦٢) أَمَّنْ يَهْدِيكُمْ فِي ظُلُماتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَمَنْ يُرْسِلُ الرِّياحَ بُشْراً بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ أَإِلهٌ مَعَ اللَّهِ تَعالَى اللَّهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ (٦٣)
{ قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَسَلامٌ عَلى عِبادِهِ الَّذِينَ اصْطَفى آللَّهُ خَيْرٌ أَمَّا يُشْرِكُونَ (٥٩) أَمَّنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَالْأَرْضَ وَأَنْزَلَ لَكُمْ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَنْبَتْنا بِهِ حَدائِقَ ذاتَ بَهْجَةٍ ما كانَ لَكُمْ أَنْ تُنْبِتُوا شَجَرَها أَإِلهٌ مَعَ اللَّهِ بَلْ هُمْ قَوْمٌ يَعْدِلُونَ (٦٠) أَمَّنْ جَعَلَ الْأَرْضَ قَراراً وَجَعَلَ خِلالَها أَنْهاراً وَجَعَلَ لَها رَواسِيَ وَجَعَلَ بَيْنَ الْبَحْرَيْنِ حاجِزاً أَإِلهٌ مَعَ اللَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ (٦١) أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَيَكْشِفُ السُّوءَ وَيَجْعَلُكُمْ خُلَفاءَ الْأَرْضِ أَإِلهٌ مَعَ اللَّهِ قَلِيلاً ما تَذَكَّرُونَ (٦٢) أَمَّنْ يَهْدِيكُمْ فِي ظُلُماتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَمَنْ يُرْسِلُ الرِّياحَ بُشْراً بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ أَإِلهٌ مَعَ اللَّهِ تَعالَى اللَّهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ (٦٣) } “De ki: «Hamd Allah'a mahsustur, selam da O'nun seçtiği kullarınadır. Allah mı daha hayırlı, yoksa O'na koştukları ortaklar mı? Yoksa gökleri ve yeri yaratan, sizin için gökten su indiren mi? Öyle ki biz onunla, sizin bir ağacını bile bitiremeyeceğiniz güzel ve göz alıcı bahçeler bitirdik. Allah ile beraber başka bir ilah mı var?! Hayır, onlar [haktan] sapan bir topluluktur. Yoksa yeri yerleşmeye elverişli kılan, aralarından ırmaklar akıtan, ona sarsılmaz dağlar koyan ve iki deniz arasına bir engel koyan mı? Allah ile beraber başka bir ilah mı var?! Hayır, onların çoğu bilmezler. Yoksa darda kalan kimse kendisine dua ettiği zaman ona icabet eden, kötülüğü gideren ve sizi yeryüzünün halifeleri kılan mı? Allah ile beraber başka bir ilah mı var?! Ne kadar da az düşünüyorsunuz! Yoksa karanın ve denizin karanlıklarında size yol gösteren ve rüzgarları rahmetinin önünde müjdeci olarak gönderen mi? Allah ile beraber başka bir ilah mı var?! Allah, onların ortak koştuklarından yücedir.»”
أَمَّنْ يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ وَمَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّماءِ وَالْأَرْضِ أَإِلهٌ مَعَ اللَّهِ قُلْ هاتُوا بُرْهانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ (٦٤)
{ أَمَّنْ يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ وَمَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّماءِ وَالْأَرْضِ أَإِلهٌ مَعَ اللَّهِ قُلْ هاتُوا بُرْهانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ (٦٤) } “Yoksa ilk baştan yaratan, sonra onu tekrar edecek olan ve sizi gökten ve yerden rızıklandıran mı? Allah ile beraber başka bir ilah mı var?! De ki: «Eğer doğru söylüyorsanız delilinizi getirin!»”
يأمر الله رسوله محمدا ﷺ أن يعلن حمده لله تعالى وشكره على نعمه المختلفة، وعلى صفاته العليا وأسمائه الحسنى، وأن يسلّم على عباد الله الذين اصطفاهم واختارهم لتبليغ رسالته.
Allah, Resulü Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e, Allah Teâlâ'ya olan hamdini, çeşitli nimetlerine, yüce sıfatlarına ve güzel isimlerine karşı şükrünü ilan etmesini ve risaletini tebliğ etmek üzere seçip beğendiği Allah'ın kullarına selam vermesini emretmektedir.
هل الله المتصف بالقدرة والعظمة والإنعام خير أمّا يشركون به من الأصنام؟
Kudret, azamet ve nimet verme [sıfatlarıyla] muttasıf olan Allah mı daha hayırlıdır, yoksa O'na ortak koştukları putlar mı?
وهذا استفهام إنكاري على المشركين في عبادتهم مع الله آلهة أخرى. والمقصود به:
Bu, Allah ile beraber başka ilahlara ibadet etmelerinden ötürü müşriklere yönelik inkâri bir sorudur. Bununla kastedilen şudur:
التنبيه على إغراقهم في الضلال والجهل.
Onların sapıklık ve cehalette ne kadar ileri gittiklerine dikkat çekmektir.
ثم أورد الله تعالى عددا من الأدلة الكونية على وحدانيته وقدرته على كل شيء، وهذه الأدلة:
Sonra Allah Teâlâ, vahdaniyetine ve her şeye kadir olduğuna dair kâinattan birtakım deliller zikretmiştir. Bu deliller şunlardır:
١- أعبادة الأوثان والأصنام التي لا تضرّ ولا تنفع خير، أم عبادة الذي خلق السماوات في ارتفاعها وعظمتها وجمالها، وأنزل من السماء أو السحاب مطرا، فأنبت به الحدائق الغنّاء، ذات الجمال الباهر، ليس لديكم القدرة على إنبات شجرها وإخراج ثمرها، فهو الله المتفرّد بالخلق والرّزق، فهل يصح بعدئذ وجود إله مع الله يعبد؟ إنهم قوم ينحرفون عن الحق والصواب إلى الباطل والخطأ، حين يجعلون مع الله إلها آخر نظيرا له وشريكا. والحدائق: مجتمع الأشجار من العنب والنخيل وغير ذلك. والبهجة: الجمال والنّضرة.
1- Ne zarar ne de fayda veremeyen putlara ve heykellere ibadet etmek mi daha hayırlıdır, yoksa gökleri yüksekliği, azameti ve güzelliğiyle yaratan, gökten yahut bulutlardan yağmur indiren, onunla ağacını bitirmeye ve meyvesini çıkarmaya güç yetiremeyeceğiniz göz alıcı güzellikteki yemyeşil bahçeleri var eden zata ibadet etmek mi? O, yaratmada ve rızık vermede tektir; o halde bundan sonra Allah ile beraber ibadet edilecek bir ilahın varlığı caiz olur mu? Onlar, Allah ile beraber O'na denk ve ortak başka bir ilah koşarak haktan ve doğrudan bâtıla ve yanlışa sapan bir kavimdir. el-Hadâik (الحدائق); üzüm, hurma ve benzeri ağaçların bir arada bulunduğu bahçelerdir. el-Behce (البهجة) ise; güzellik ve parlaklıktır.
٢- أعبادة الأوثان والأصنام العديمة النفع والضرر خير، أم عبادة الإله الذي جعل الأرض مستقرّا للإنسان وغيره، لا تتحرك بأهلها، وجعل فيها جبالا ثوابت شامخة، لتثبيت الأرض حتى لا تتحرك، وجعل بين المياه العذبة والملحة حاجزا، أي مانعا يمنعها من الاختلاط، لئلا يفسد هذا بذاك، وتبقى التفرقة بينهما قائمة. هل يوجد مع الله إله آخر أبدع الكائنات؟ بل في الواقع أكثر هؤلاء المشركين لا يدركون الحق والصواب فيتبعونه.
2- Faydası ve zararı olmayan putlara ve heykellere ibadet etmek mi daha hayırlıdır, yoksa yeryüzünü insanlar ve diğer varlıklar için üzerinde durulacak sakin bir yer kılan, üzerindekileri sarsmasın diye içine sağlam ve yüce dağlar yerleştiren, biri diğerini bozmasın ve aralarındaki ayrım devam etsin diye tatlı ve tuzlu suların birbirine karışmasını engelleyen bir berzah (perde) koyan İlah'a kulluk etmek mi? Allah ile beraber varlıkları yoktan var eden başka bir ilah mı var? Bilakis bu müşriklerin çoğu hakkı ve doğruyu kavrayıp ona uymazlar.
٣- إن الله الذي يجيب دعوة المضطر إذا دعاه، ويدفع عنه الضرر ويرفع عنه السوء من فقر أو مرض أو خوف ونحو ذلك إذا لجأ إليه، ويجعل الناس خلفاء الأرض وورثتها، يخلف بعضهم بعضا في جلب المنافع، وسكنى الديار، وزراعة الأرض، والتصرف بالمملوكات، هل مع الله إله آخر، يقدر مثله على ذلك؟ ولكن ما أقل تذكّر الناس نعم الله عليهم، وإرشادهم إلى الحق والطريق القويم.
3- Kendisine sığındığı zaman darda kalanın duasına icabet eden, ondan zararı uzaklaştırıp fakirlik, hastalık, korku ve benzeri sıkıntıları gideren, menfaat temininde, yurt edinmede, toprağı ekip biçmede ve mülkleri tasarrufta birini diğerinin yerine geçirerek insanları yeryüzünün halifeleri ve mirasçıları kılan Allah varken, O'nun gibi buna güç yetirebilecek Allah ile beraber başka bir ilah mı var? Fakat insanların Allah'ın kendileri üzerindeki nimetlerini, onları hakka ve dosdoğru yola iletmesini hatırlamaları ne kadar da azdır!
٤- إن الله تعالى هو الهادي إلى الحق والخير، يدلّ الناس على مواضع غاياتهم، في ظلمات البر والبحر، ويتناقلون ذلك بالتعليم، ويرسل الرياح القوية تبشّر بنزول الأمطار، وتمهّد للتعرف على رحمة الله، هل مع الله إله آخر، يفعل مثل فعله، تنزه الله عما يشركون من عبادة أشياء أخرى مع الله الواحد الأحد المستحق وحده للعبادة؟
4- Hakka ve hayra hidayet eden, karanın ve denizin karanlıklarında insanlara varacakları yerleri gösteren ve insanların bunu öğrenme yoluyla birbirine aktardığı, yağmurların inişini müjdeleyen ve Allah'ın rahmetini tanımaya zemin hazırlayan güçlü rüzgarları gönderen Allah Teâlâ'dır. O'nun yaptığını yapabilecek Allah ile beraber başka bir ilah mı var? İbadete layık yegâne bir ve tek olan Allah ile birlikte başka şeylere ibadet etmelerinden ötürü Allah, onların koştukları ortaklardan münezzehtir.
علم الغيب
Gayb İlmi
إن أفق الإنسان محدود، وعقله مقصور على معرفة أشياء معينة، فهو لا يعلم المستقبل، ولا يستطيع أن يتنبأ نبوءة جازمة عن أمور غيبية مستقبلية، وإنما يتوقع ويخطط، ويدع التنفيذ وإصابة الهدف لله ﷿، لذا كان لا بدّ له بعد اتّخاذ الأسباب المرعية والقيام بالواجب من التوكل على الله، أي تفويض الأمر وتنفيذه لله تعالى، فالزارع يبذر الحبّ في الأرض، ويكل أمر النبات لله سبحانه، والتاجر يخاطر في البيع والشراء، ويترك أمر تحقيق الربح لله ربّه، والطالب يجتهد ويكدّ ذهنه، ويدع النتائج والنجاح لله سبحانه، والعامل يبذل ما في وسعه، ثم يفوّض الأمر في سلامة عمله وستره لله المدبّر، وهكذا الناس كلهم قاصرون محتاجون في الاطّلاع على أمور المستقبل إلى الله تعالى، قال الله ﷿ مبيّنا حصر علم الغيب بذاته العليّة:
İnsanın ufku sınırlı, aklı ise belirli şeyleri bilmekle kısıtlıdır; o geleceği bilemez ve gelecekteki gaybi hususlar hakkında kesin bir tahminde bulunamaz. Ancak öngörür, planlar yapar; uygulamayı ve hedefin gerçekleşmesini ise Allah azze ve celle'ye bırakır. Bu yüzden meşru sebeplere sarıldıktan ve üzerine düşen görevi yerine getirdikten sonra Allah'a tevekkül etmesi, yani işi ve neticelendirilmesini Allah Teâlâ'ya havale etmesi kaçınılmazdır. Nitekim çiftçi tohumu toprağa eker, bitme işini Allah Sübhânehu'ya bırakır. Tüccar alım satımda risk alır, kâr elde etme işini Rabbi olan Allah'a bırakır. Öğrenci çalışır, zihnini yorar, neticeleri ve başarıyı Allah Sübhânehu'ya bırakır. İşçi elinden gelen gayreti gösterir, ardından işinin selameti ve korunması hususunu her şeyi tedbir eden Allah'a havale eder. İşte böylece bütün insanlar, geleceğe dair meseleleri bilme hususunda yetersiz ve Allah Teâlâ'ya muhtaçtırlar. Allah azze ve celle gayb ilminin yalnızca Kendi yüce zatına has olduğunu açıklayarak şöyle buyurmuştur:
[سورة النمل (٢٧) : الآيات ٦٥ الى ٦٦]
[Neml Suresi (27), 65 ila 66. Ayetler]
قُلْ لا يَعْلَمُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَالْأَرْضِ الْغَيْبَ إِلاَّ اللَّهُ وَما يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ (٦٥) بَلِ ادَّارَكَ عِلْمُهُمْ فِي الْآخِرَةِ بَلْ هُمْ فِي شَكٍّ مِنْها بَلْ هُمْ مِنْها عَمُونَ (٦٦)
{ قُلْ لا يَعْلَمُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَالْأَرْضِ الْغَيْبَ إِلاَّ اللَّهُ وَما يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ (٦٥) بَلِ ادَّارَكَ عِلْمُهُمْ فِي الْآخِرَةِ بَلْ هُمْ فِي شَكٍّ مِنْها بَلْ هُمْ مِنْها عَمُونَ (٦٦) } “De ki: «Göklerde ve yerde Allah'tan başka hiç kimse gaybı bilmez. Onlar ne zaman diriltileceklerinin de farkında değillerdir.» Hayır, onların ahirete dair bilgileri peş peşe toplanıp tükendi [yetersiz kaldı]. Hayır, onlar ondan şüphe içindedirler. Hayır, onlar ona karşı kördürler!”
إن من مقتضيات الألوهية ولوازمها اختصاص الإله بعلم الغيب، وإدراك مكان
Şüphesiz ilahlığın gereklerinden ve zorunlu vasıflarından biri; İlah'ın gayb ilmine ve [varlıkların] mekânını,
وزمان وكيفية وقوع الأشياء، حسبما يتفق مع حكمة الله وتقديره وعلمه. وقد نزلت هذه الآية لأن الكفار سألوا، وألّحوا عن وقت القيامة التي يعدهم بها النّبي ﷺ، فنزلت هذه الآية بالتسليم لأمر الله تعالى، وترك التحديد، وأعلم الله ﷿ أنه لا يعلم وقت الساعة سواه، فجاء بلفظ يعمّ السامع وغيره، وأخبر عن البشر أنهم لا يشعرون متى يبعثون؟
zamanının ve meydana geliş biçiminin, Allah'ın hikmeti, takdiri ve ilmine uygun şekilde bilinmesidir. Bu ayet, kâfirlerin Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in kendilerine vadettiği kıyametin vaktini sorup ısrar etmeleri üzerine inmiştir. Böylece bu ayet, Allah Teâlâ'nın emrine teslim olmayı ve vakit belirlemeyi terk etmeyi bildirerek inmiş; Allah azze ve celle, kıyamet vaktini Kendisinden başkasının bilmediğini bildirmiştir. Dolayısıyla hitabı dinleyeni ve başkalarını kapsayan genel bir lafızla gelmiş ve insanlara ne zaman diriltileceklerinin farkında olmadıklarını haber vermiştir.
وبهذه الآية احتجّت عائشة رضي الله تعالى عنها على قولها: «ومن زعم أن محمدا يعلم الغيب، فقد أعظم على الله الفرية» (أخرجه أحمد والشيخان والتّرمذي والنّسائي وغيرهم) . لذا بدئت الآية بأمر النّبي أن يقول: قل يا محمد: لا يعلم أحد الغيب من أهل السماوات والأرض، إلا الله ﷿، فإنه المنفرد بذلك وحده لا شريك له، قال الله تعالى: وَعِنْدَهُ مَفاتِحُ الْغَيْبِ لا يَعْلَمُها إِلَّا هُوَ [الأنعام: ٦/ ٥٩] . وقال سبحانه:
Aişe radıyallâhu anhâ: «Kim Muhammed'in gaybı bildiğini iddia ederse, Allah'a büyük bir iftira atmış olur» (Ahmed, Şeyhân [Buhârî ve Müslim], Tirmizî, Nesâî ve diğerleri rivayet etmiştir) sözüne bu ayetle delil getirmiştir. Bu sebeple ayet, Peygamber'e şöyle demesini emrederek başlamıştır: De ki ey Muhammed: Göklerde ve yerde bulunanlardan hiç kimse gaybı bilmez; ancak Allah azze ve celle bilir. Zira O, ortağı olmaksızın bu hususta tektir. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: { وَعِنْدَهُ مَفاتِحُ الْغَيْبِ لا يَعْلَمُها إِلَّا هُوَ } “Gaybın anahtarları O'nun katındadır, onları O'ndan başkası bilmez.” [En'âm: 6/59]. Allah Sübhânehu [ayrıca] şöyle buyurmuştur:
إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَيَعْلَمُ ما فِي الْأَرْحامِ وَما تَدْرِي نَفْسٌ ماذا تَكْسِبُ غَداً وَما تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ (٣٤) [لقمان: ٣١/ ٣٤] .
{ إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَيَعْلَمُ ما فِي الْأَرْحامِ وَما تَدْرِي نَفْسٌ ماذا تَكْسِبُ غَداً وَما تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ (٣٤) } “Şüphesiz kıyametin ilmi sadece Allah'ın katındadır. Yağmuru O indirir, rahimlerde olanı O bilir. Hiç kimse yarın ne kazanacağını bilmez ve hiç kimse hangi yerde öleceğini bilmez. Şüphesiz Allah hakkıyla bilendir, her şeyden haberdardır.” [Lokmân: 31/34].
ثم أكّد الله تعالى اختصاصه بعلم الغيب وكون القيامة تأتي بغتة، فما يدري أهل السماوات والأرض بوقت الساعة، كما قال الله تعالى: ثَقُلَتْ فِي السَّماواتِ وَالْأَرْضِ لا تَأْتِيكُمْ إِلَّا بَغْتَةً [الأعراف: ٧/ ١٨٧] . أي ثقل علمها على أهل السماوات والأرض، ولم يدركوا حقائقها، فلا يشعر أي واحد من الناس، متى وقت البعث والحساب والجزاء، وإنما تأتيهم القيامة فجأة.
Sonra Allah Teâlâ gayb ilminin Kendisine has olduğunu ve kıyametin ansızın geleceğini pekiştirmiştir. Dolayısıyla göklerde ve yerde bulunanlar kıyamet vaktini bilmezler. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: { ثَقُلَتْ فِي السَّماواتِ وَالْأَرْضِ لا تَأْتِيكُمْ إِلَّا بَغْتَةً } “O, göklerde ve yerde ağırlaşmıştır; size ancak ansızın gelir.” [A'râf: 7/187]. Yani onun bilgisi göklerde ve yerde bulunanlara ağır gelmiştir ve onun hakikatlerini kavrayamamışlardır. İnsanlardan hiç kimse yeniden dirilmenin, hesabın ve cezanın vaktini bilemez; kıyamet onlara ancak ansızın gelecektir.
وأكّد الله تعالى أمرا آخر وهو جهل الناس بيوم القيامة حين قال: بَلِ ادَّارَكَ عِلْمُهُمْ فِي الْآخِرَةِ أي تدارك، بمعنى تناهي وتتابع علمهم بالآخرة، إلى أن يعرفوا لها مقدارا فيؤمنوا، وإنما لهم ظنون كاذبة، فهم عاجزون عن معرفة وقت حدوث القيامة، وعلمهم بذلك معدوم، وإنما هي تنبؤات وتخرصات لا قيمة لها.
Allah Teâlâ { بَلِ ادَّارَكَ عِلْمُهُمْ فِي الْآخِرَةِ } “Hayır, onların ahirete dair bilgileri peş peşe toplanıp tükendi [yetersiz kaldı].” buyurduğunda, insanların kıyamet gününe dair cehaletini ifade eden diğer bir hususu pekiştirmiştir. Yani onların ahirete dair bilgileri, onun kıymetini bilip inanacakları noktaya ulaşıncaya kadar tükendi, ardı ardına geldi. Oysa onların sadece asılsız zanları vardır; kıyametin kopma vaktini bilmekten âcizdirler ve bu konudaki bilgileri yok hükmündedir. Bunlar sadece hiçbir değeri olmayan tahminler ve kuruntulardır.
ثم وصفهم الله تعالى بالحيرة والاضطراب والقلق في الآخرة فقال: بَلْ هُمْ فِي شَكٍّ مِنْها أي بل جنس الكفرة في شك من وجود الآخرة ووقوعها، وهم في حيرة شديدة من تحقق وجودها، كما قال الله تعالى: عُرِضُوا عَلى رَبِّكَ صَفًّا لَقَدْ جِئْتُمُونا كَما خَلَقْناكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ بَلْ زَعَمْتُمْ أَلَّنْ نَجْعَلَ لَكُمْ مَوْعِداً (٤٨)
Sonra Allah Teâlâ onların ahiretteki şaşkınlık, çalkantı ve endişelerini niteleyerek şöyle buyurmuştur: { بَلْ هُمْ فِي شَكٍّ مِنْها } “Hayır, onlar ondan şüphe içindedirler.” Yani bilakis kâfirler cinsi, ahiretin varlığından ve vuku bulacağından şüphe içindedir; onun varlığının gerçekleşmesi konusunda şiddetli bir tereddüt ve şaşkınlık içindedirler. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: { عُرِضُوا عَلى رَبِّكَ صَفًّا لَقَدْ جِئْتُمُونا كَما خَلَقْناكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ بَلْ زَعَمْتُمْ أَلَّنْ نَجْعَلَ لَكُمْ مَوْعِداً (٤٨) } “Ve Rabbine sıra sıra arz edilmişlerdir: «Andolsun ki sizi ilk defa yarattığımız gibi Bize geldiniz. Hayır, siz, size asla bir buluşma zamanı tayin etmeyeceğimizi iddia etmiştiniz!»”
[الكهف: ١٨/ ٤٨] . أي لن نجعل للكافرين منكم موعدا.
[Kehf: 18/48]. Yani sizden kâfir olanlar için bir buluşma vakti tayin etmeyeceğimizi [iddia etmiştiniz].
ثم كشف الله حقيقتهم وهي التّعامي عن التفكر والتأمل أو التدبر في أمر الآخرة، فقال: بَلْ هُمْ مِنْها عَمُونَ أي بل هم في عماية وجهل كبير في أمرها وشأنها، لا يفكرون فيها في أعماق نفوسهم، فهم عمي البصيرة لا البصر، وهذا أسوأ حالا من الشّك.
Sonra Allah onların hakikatini, yani ahiret meselesini tefekkür etmekten, derinlemesine düşünmekten veya ibret almaktan kaçınıp görmezden gelmelerini açığa çıkararak şöyle buyurmuştur: { بَلْ هُمْ مِنْها عَمُونَ } “Hayır, onlar ona karşı kördürler!” Yani bilakis onlar, onun durumu ve konumu hakkında büyük bir körlük ve cehalet içindedirler; iç dünyalarında onu hiç düşünmezler. Onlar gözleri değil, basiretleri kör olanlardır; bu ise şüpheden daha da kötü bir durumdur.
إن هذه الإضرابات الثلاثة بكلمة (بل) تدرّج في وصف منكري البعث، فهم أولا لا يشعرون بوقت البعث ولا يعلمون متى يكون، ثم إنهم يتخبطون في الشكوك فلا يزيلونها، والإزالة مستطاعة، ثم هم عمي البصيرة لا يدركون الحقائق، وهذا غاية الحطّة والدّنو.
«Bel» (بَلْ / hayır, bilakis) kelimesiyle yapılan bu üç vazgeçiş (idrâb), yeniden dirilmeyi inkâr edenlerin nitelenmesinde bir derecelenmedir. Onlar önce dirilme vaktinin farkında değildirler ve ne zaman olacağını bilmezler; sonra şüpheler içinde bocalarlar ve ortadan kaldırmak mümkün olduğu halde bu şüpheleri gidermezler; ardından basiretleri kördür, hakikatleri kavrayamazlar; bu da alçaklık ve düşüklüğün son noktasıdır.
استبعاد المشركين بعث الأجساد
Müşriklerin Cesetlerin Diriltilmesini Uzak Görmeleri
استمرّ مشركو العرب وأمثالهم في استبعاد أن تبعث الأجساد والرّمم من القبور، وتلك حلقة من سلسلة اعتقاداتهم الفاسدة، التي فنّدها القرآن الكريم، وردّ عليها، وأبان زيفها، لأن الشك في أمر المعاد لا ينشأ إلا من الشك في كمال القدرة الإلهية أو في كمال العلم، وبما أن المنطق الحسي، والاستقرار الفطري يدلان على عظمة القدرة الإلهية، وتمام العلم الإلهي وإحاطته، فإن كل امرئ عاقل يؤمن بوجود يوم العدالة المطلقة، وإنصاف الخلائق، وهو يوم القيامة، فكان لا بدّ من صحة الاعتقاد
Arap müşrikleri ve benzerleri, cesetlerin ve çürümüş kemiklerin kabirlerden yeniden diriltilmesini imkânsız görmeye devam ettiler. Bu, Kur'ân-ı Kerîm'in çürüttüğü, reddettiği ve asılsızlığını açıkladığı bozuk inançlar zincirinin bir halkasıdır. Zira ahiret konusundaki şüphe, ancak ilahî kudretin veya ilmin kemalinden şüphe etmekten kaynaklanır. Hissî mantık ve fıtrî muhakeme ilahî kudretin büyüklüğüne, ilahî ilmin tamlığına ve her şeyi kuşattığına delalet ettiğine göre, akıl sahibi her insan mutlak adaletin ve yaratılmışların hakkının verileceği günün, yani kıyamet gününün varlığına inanır. Bu sebeple
بالحشر والمعاد وبعث الأجساد، قال الله تعالى واصفا إنكار العبث من فئة أهل الشّرك:
haşre, ahirete ve cesetlerin diriltilmesine inanmanın doğruluğu zorunludur. Allah Teâlâ şirk ehli grubun yeniden dirilişi inkârını niteleyerek şöyle buyurmuştur:
[سورة النمل (٢٧) : الآيات ٦٧ الى ٧٥]
[Neml Suresi (27), 67 ila 75. Ayetler]
وَقالَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَإِذا كُنَّا تُراباً وَآباؤُنا أَإِنَّا لَمُخْرَجُونَ (٦٧) لَقَدْ وُعِدْنا هذا نَحْنُ وَآباؤُنا مِنْ قَبْلُ إِنْ هذا إِلاَّ أَساطِيرُ الْأَوَّلِينَ (٦٨) قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُجْرِمِينَ (٦٩) وَلا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَلا تَكُنْ فِي ضَيْقٍ مِمَّا يَمْكُرُونَ (٧٠) وَيَقُولُونَ مَتى هذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ (٧١)
{ وَقالَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَإِذا كُنَّا تُراباً وَآباؤُنا أَإِنَّا لَمُخْرَجُونَ (٦٧) لَقَدْ وُعِدْنا هذا نَحْنُ وَآباؤُنا مِنْ قَبْلُ إِنْ هذا إِلاَّ أَساطِيرُ الْأَوَّلِينَ (٦٨) قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُجْرِمِينَ (٦٩) وَلا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَلا تَكُنْ فِي ضَيْقٍ مِمَّا يَمْكُرُونَ (٧٠) وَيَقُولُونَ مَتى هذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ (٧١) } “İnkâr edenler dediler ki: «Biz ve atalarımız toprak olduktan sonra, gerçekten biz mi [kabirlerimizden] çıkarılacağız? Andolsun ki bu bize de daha önce atalarımıza da vadedilmişti. Bu, öncekilerin masallarından başka bir şey değildir.» De ki: «Yeryüzünde gezip dolaşın da suçluların sonunun nasıl olduğuna bir bakın!» Onlardan dolayı üzülme ve kurdukları tuzaklardan ötürü de bir sıkıntı içinde olma. «Eğer doğru sözlü iseniz bu vaat ne zaman?» derler.”
قُلْ عَسى أَنْ يَكُونَ رَدِفَ لَكُمْ بَعْضُ الَّذِي تَسْتَعْجِلُونَ (٧٢) وَإِنَّ رَبَّكَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَشْكُرُونَ (٧٣) وَإِنَّ رَبَّكَ لَيَعْلَمُ ما تُكِنُّ صُدُورُهُمْ وَما يُعْلِنُونَ (٧٤) وَما مِنْ غائِبَةٍ فِي السَّماءِ وَالْأَرْضِ إِلاَّ فِي كِتابٍ مُبِينٍ (٧٥)
{ قُلْ عَسى أَنْ يَكُونَ رَدِفَ لَكُمْ بَعْضُ الَّذِي تَسْتَعْجِلُونَ (٧٢) وَإِنَّ رَبَّكَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَشْكُرُونَ (٧٣) وَإِنَّ رَبَّكَ لَيَعْلَمُ ما تُكِنُّ صُدُورُهُمْ وَما يُعْلِنُونَ (٧٤) وَما مِنْ غائِبَةٍ فِي السَّماءِ وَالْأَرْضِ إِلاَّ فِي كِتابٍ مُبِينٍ (٧٥) } “İnkâr edenler dediler ki: «Biz ve atalarımız toprak olduktan sonra, gerçekten biz mi [kabirlerimizden] çıkarılacağız? Andolsun ki bu bize de daha önce atalarımıza da vadedilmişti. Bu, öncekilerin masallarından başka bir şey değildir.» De ki: «Yeryüzünde gezip dolaşın da suçluların sonunun nasıl olduğuna bir bakın!» Onlardan dolayı üzülme ve kurdukları tuzaklardan ötürü de bir sıkıntı içinde olma. «Eğer doğru sözlü iseniz bu vaat ne zaman?» derler. De ki: «Acele istediğiniz şeyin bir kısmı belki de hemen peşinize takılmıştır.» Şüphesiz senin Rabbin insanlara karşı lütuf sahibidir, fakat onların çoğu şükretmezler. Şüphesiz Rabbin, onların göğüslerinin gizlediği şeyleri de açığa vurduklarını da elbette bilmektedir. Gökten ve yerden hiçbir gayb (gizli şey) yoktur ki apaçık bir kitapta bulunmasın.”
[النّمل:
[Neml:
٢٧/ ٦٧- ٧٥] .
27/67-75].
ردّ الله تعالى في هذه الآيات على إنكار المشركين البعث واستبعاد إعادة الأجسام أحياء من القبور. فقالوا: أنخرج من قبورنا أحياء بعد مماتنا، وبعد أن بليت أجسادنا وصارت ترابا؟! ما زلنا نسمع كثيرا بهذا، ووعدنا نحن وآباؤنا من قبل بإتيان القيامة، ولكن لا نلمس له حقيقة ولا وقوعا، ولم نشاهد قيام أحد من قبره بعد موته، فما هذا الوعد بإعادة الأجساد كما زعموا إلا أسطورة أي خرافة وأكذوبة، يتناقلها الناس بعضهم عن بعض، إنهم هم السطحيون الخرافيون، وليسوا أولئك المؤمنين بالبعث والمعاد والحساب.
Allah Teâlâ bu ayetlerde müşriklerin dirilişi inkâr etmelerine ve cesetlerin kabirlerden canlı olarak yeniden çıkarılmasını imkânsız görmelerine cevap vermiştir. Onlar şöyle dediler: «Ölümümüzden, bedenlerimiz çürüyüp toprak haline geldikten sonra kabirlerimizden diri olarak mı çıkarılacağız?! Biz bunu öteden beri çokça işitip duruyoruz; daha önce bize de atalarımıza da kıyametin geleceği vadedilmişti, fakat bunun ne bir hakikatini ne de gerçekleştiğini görüyoruz; ölümünden sonra kabrinden kalkan birini de görmedik. Cesetlerin yeniden diriltileceğine dair bu vaat, iddia ettikleri gibi insanların birbirinden aktardığı bir efsane, yani bir hurafe ve yalandan başka bir şey değildir.» Yüzeysel ve hurafeci olanlar kendileridir; dirilişe, ahirete ve hesaba inananlar değildir.
أرشد الله تعالى هؤلاء المنكرين للآخرة إلى صواب الاعتقاد، فقل لهم أيها الرسول: سيروا في بلاد العرب كلها وغيرها، فانظروا مصير من سبقكم من
Allah Teâlâ ahireti inkâr eden bu kimseleri doğru inanca yönlendirmiştir. Ey Peygamber! Onlara de ki: Bütün Arap beldelerinde ve diğer [diyarlarda] gezip dolaşın da sizden önceki...
المكذبين، إنهم اغتروا بدنياهم، وفتنوا بزخارفها، وكذّبوا الرّسل، وأنكروا القيامة، فأهلكهم الله بذنوبهم، فانظر كيف عاقبة المجرمين، الذين أجرموا في عقائدهم الفاسدة.
yalanlayıcıların sonuna bir bakın! Onlar dünyalarına aldandılar, süslerine kapıldılar, peygamberleri yalanladılar ve kıyameti inkâr ettiler; Allah da onları günahları sebebiyle helak etti. Bozuk inançlarıyla cürüm işleyen o suçluların akıbetinin nasıl olduğuna bir bak!
فلا تحزن يا محمد على إعراض هؤلاء المكذبين عن رسالتك، ولا يضق صدرك بهم حزنا وأسفا على مكائدهم وتأمرهم عليك، فإن الله ناصرك وعاصمك من الناس.
Ey Muhammed! Bu yalanlayıcıların senin mesajından yüz çevirmelerine üzülme; sana karşı kurdukları hile ve tuzaklar sebebiyle üzüntü ve kederden ötürü göğsün daralmasın. Şüphesiz Allah senin yardımcındır ve seni insanlardan koruyacaktır.
ثم أخبر الله تعالى عن إنكار أمر آخر من المشركين غير البعث، وهو إنكار عذاب الله يوم القيامة، حيث يقولون: متى وقت هذا العذاب الذي تعدنا به، إن كنتم أيها النّبي ومن آمن معك، من الصادقين في ادّعائكم وقولكم؟
Sonra Allah Teâlâ, müşriklerin diriliş dışında inkâr ettikleri başka bir hususu, yani kıyamet günü Allah'ın azabını inkâr etmelerini haber vermiştir; nitekim şöyle demektedirler: «Ey Peygamber ve beraberindeki müminler, eğer iddia ve sözünüzde doğru söyleyenler iseniz, bizi tehdit ettiğiniz bu azabın vakti ne zamandır?»
أجابهم الله تعالى مرشدا نبيّه: قل لهم يا محمد، عسى أن يكون قد لحقكم وتبعكم، أو اقترب منكم بعض الذي تستعجلون وقوعه من العذاب، وهو القتل والهزيمة، والتنكيل والمذلّة يوم بدر. فكلمة (ردف) بمعنى قرب وأزف.
Allah Teâlâ Peygamberi'ne yol göstererek onlara şöyle cevap vermiştir: Ey Muhammed, onlara de ki: Acele gelmesini istediğiniz o azabın bir kısmı –ki bu Bedir günü öldürülmek, hezimete uğramak, ibretlik cezaya çarptırılmak ve zillettir– belki de peşinize takılmış, ardınızdan gelmiş veya size yaklaşmıştır. «Radife» (رَدِفَ) kelimesi yaklaştı ve vakti geldi demektir.
وسبب تأخير العقاب منوط بحكمة الله وتقديره، فإن الله هو المنعم المتفضّل على عباده كلهم، مع ظلمهم أنفسهم، فإنه سبحانه يضع الأمور في مواضعها المناسبة، ويؤخر العقاب مع استعجالهم إياه، لإعطائهم فرصة للعودة عن ضلالهم، ولكن أكثر الناس لا يشكرون نعم الله عليهم، الظاهرة منها والباطنة.
Cezanın ertelenmesinin sebebi, Allah'ın hikmetine ve takdirine bağlıdır. Zira Allah, nefislerine zulmetmelerine rağmen bütün kullarına nimet veren ve lütufta bulunandır. Çünkü O Sübhânehu, işleri uygun yerlerine koyar; sapıklıklarından dönmeleri için onlara fırsat tanımak amacıyla acele istemelerine rağmen azabı erteler. Fakat insanların çoğu, Allah'ın kendilerine verdiği açık ve gizli nimetlere şükretmezler.
وإن ربّك ليعلم علما تامّا وشاملا ما تكنّه ضمائرهم وسرائرهم، كما يعلم ظواهرهم، والمقصود من هذا: التنبيه إلى أنه تعالى عالم بمكائد المشركين لرسولهم، وسيجازيهم على ذلك.
Şüphesiz senin Rabbin, onların açık tuttuklarını bildiği gibi, vicdanlarının ve gizli hallerinin sakladığı şeyleri de tam ve kapsamlı bir ilimle bilmektedir. Bundan maksat, Teâlâ'nın müşriklerin peygamberlerine kurdukları tuzakları bildiğine ve onlara bunun cezasını vereceğine dikkat çekmektir.
ثم أعلن الله تعالى عن حقيقة عامة وهي: ما من شيء غائب مخفي في السماوات والأرض إلا وهو موجود معلوم في اللوح المحفوظ الذي أثبت فيه الله تعالى كل ما
Sonra Allah Teâlâ genel bir hakikati ilan etmiştir: Göklerde ve yerde gizli kalmış hiçbir şey yoktur ki, Allah Teâlâ'nın kıyamet gününe kadar olmuş ve
كان وما يكون إلى يوم القيامة. فهو ﷾ عالم الغيب والشهادة، يعلم الغائب والظاهر الموجود المشاهد للناس، وكل ذلك مدوّن في كتاب واضح لا لبس فيه، كما جاء في آيات كثيرة أخرى منها: أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ ما فِي السَّماءِ وَالْأَرْضِ إِنَّ ذلِكَ فِي كِتابٍ إِنَّ ذلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ (٧٠) [الحج: ٢٢/ ٧٠] .
olacak her şeyi kaydettiği Levh-i Mahfuz'da mevcut ve malum olmasın. Zira O celle celâluhu gaybı da müşahede edilen âlemi de bilendir; insanların görmediği gizliyi de açıkta var olan ve müşahede edileni de bilir. Bütün bunlar kendisinde hiçbir kapalılık bulunmayan apaçık bir kitapta yazılıdır. Nitekim diğer birçok ayette de şöyle buyrulmuştur: { أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ ما فِي السَّماءِ وَالْأَرْضِ إِنَّ ذلِكَ فِي كِتابٍ إِنَّ ذلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ (٧٠) } “Bilmez misin ki Allah, gökte ve yerde ne varsa hepsini bilir. Şüphesiz bunlar bir kitaptadır. Şüphesiz bu, Allah'a göre çok kolaydır.” [Hac: 22/70].
القرآن والنّبوة
Kur'an ve Nübüvvet
عني القرآن الكريم بإثبات ثلاثة أمور عقدية: وهي التوحيد، والنّبوة، والمعاد، أما التوحيد: فأدلته كثيرة يقتنع بها كل عاقل رشيد، ومنها خلق السماوات والأرض، وتسيير نظام الكون بانسجام وانتظام.
Kur'ân-ı Kerîm üç inanç esasını ispatlamaya özen göstermiştir: Tevhid, nübüvvet ve ahiret (mead). Tevhide gelince; akıl ve basiret sahibi herkesi ikna edecek delilleri pek çoktur. Göklerin ve yerin yaratılışı ile kâinat nizamının uyum ve intizam içinde yürütülmesi bunlardandır.
وأما النّبوة: فدليلها قيام المعجزة، ومنها التّحدي بالإتيان بمثل القرآن العظيم، ومنها إيراد القرآن تفاصيل قصص عجيبة لم تعرف بغير القرآن، وأما المعاد يوم القيامة: فدليله الإيمان بالغيب وضرورة إنصاف الخلائق على ما بدر منهم في عالم الدنيا من مظالم. وهذه آيات كريمة تبين لبني إسرائيل ما اختلفوا فيه، وترشد إلى أن القرآن المجيد هداية ورحمة، وأن الله يحكم بين خلقه، فإذا أعرضوا عن هدي القرآن، فهم كالموتى صمّ، عمي، بكم، لن تفلح معهم هداية أخرى، قال الله سبحانه واصفا هذا:
Nübüvvete gelince; delili mucizenin gerçekleşmesidir. Yüce Kur'an'ın bir benzerini getirme konusundaki meydan okuma ve Kur'an'ın başka yollarla bilinmeyen olağanüstü kıssaların ayrıntılarını aktarması bunlardandır. Kıyamet günündeki dirilişe gelince; delili gayba inanmak ve dünya hayatında yaratılanlardan sadır olan zulümlere karşı adaletin sağlanması zorunluluğudur. İşte bunlar, İsrâiloğullarına ihtilaf ettikleri konuları açıklayan, yüce Kur'an'ın bir hidayet ve rahmet olduğunu ve Allah'ın yaratıkları arasında hüküm vereceğini bildiren kerim ayetlerdir. Şayet onlar Kur'an'ın hidayetinden yüz çevirirlerse, ölüler gibi sağır, kör ve dilsizdirler; onlara başka hiçbir hidayet fayda vermeyecektir. Allah Sübhânehu bunu niteleyerek şöyle buyurmuştur:
[سورة النمل (٢٧) : الآيات ٧٦ الى ٨١]
[Neml Suresi (27), 76 ila 81. Ayetler]
إِنَّ هذَا الْقُرْآنَ يَقُصُّ عَلى بَنِي إِسْرائِيلَ أَكْثَرَ الَّذِي هُمْ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ (٧٦) وَإِنَّهُ لَهُدىً وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ (٧٧) إِنَّ رَبَّكَ يَقْضِي بَيْنَهُمْ بِحُكْمِهِ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْعَلِيمُ (٧٨) فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّكَ عَلَى الْحَقِّ الْمُبِينِ (٧٩) إِنَّكَ لا تُسْمِعُ الْمَوْتى وَلا تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعاءَ إِذا وَلَّوْا مُدْبِرِينَ (٨٠)
{ إِنَّ هذَا الْقُرْآنَ يَقُصُّ عَلى بَنِي إِسْرائِيلَ أَكْثَرَ الَّذِي هُمْ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ (٧٦) وَإِنَّهُ لَهُدىً وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ (٧٧) إِنَّ رَبَّكَ يَقْضِي بَيْنَهُمْ بِحُكْمِهِ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْعَلِيمُ (٧٨) فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّكَ عَلَى الْحَقِّ الْمُبِينِ (٧٩) إِنَّكَ لا تُسْمِعُ الْمَوْتى وَلا تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعاءَ إِذا وَلَّوْا مُدْبِرِينَ (٨٠) } “Şüphesiz bu Kur'an, İsrâiloğullarına hakkında ihtilaf edegeldikleri şeylerin çoğunu anlatmaktadır. Ve şüphesiz o, müminler için elbette bir hidayet ve bir rahmettir. Şüphesiz Rabbin, onlar arasında Kendi hükmüyle kararını verecektir. O, Azîz'dir, Alîm'dir. Öyleyse Allah'a tevekkül et. Şüphesiz sen apaçık hak üzeresin. Şüphesiz sen ölülere işittiremezsin; arkalarını dönüp kaçtıkları zaman sağırlara da daveti duyuramazsın.”
وَما أَنْتَ بِهادِي الْعُمْيِ عَنْ ضَلالَتِهِمْ إِنْ تُسْمِعُ إِلاَّ مَنْ يُؤْمِنُ بِآياتِنا فَهُمْ مُسْلِمُونَ (٨١)
{ وَما أَنْتَ بِهادِي الْعُمْيِ عَنْ ضَلالَتِهِمْ إِنْ تُسْمِعُ إِلاَّ مَنْ يُؤْمِنُ بِآياتِنا فَهُمْ مُسْلِمُونَ (٨١) } “Şüphesiz bu Kur'an, İsrâiloğullarına hakkında ihtilaf edegeldikleri şeylerin çoğunu anlatmaktadır. Ve şüphesiz o, müminler için elbette bir hidayet ve bir rahmettir. Şüphesiz Rabbin, onlar arasında Kendi hükmüyle kararını verecektir. O, Azîz'dir, Alîm'dir. Öyleyse Allah'a tevekkül et. Şüphesiz sen apaçık hak üzeresin. Şüphesiz sen ölülere işittiremezsin; arkalarını dönüp kaçtıkları zaman sağırlara da daveti duyuramazsın. Körleri de sapıklıklarından vazgeçirip hidayete erdirecek değilsin. Sen ancak ayetlerimize inanıp teslim olanlara duyurabilirsin.”
[النّمل:
[Neml:
٢٧/ ٧٦- ٨١] .
27/76-81].
إن القرآن العظيم نبّه إلى أنه أخبر بني إسرائيل بأخبار أكثر الأشياء، التي كان فيما بينهم اختلاف في صفتها، فجاءت في القرآن مطابقة للواقع، وخلافات بني إسرائيل كثيرة، ومن أهم اختلافهم في شأن عيسى ﵇، فحسم القرآن الخلاف، وأبان أن عيسى عبد لله ورسول من عنده، مثله كمثل بقية الأنبياء المرسلين، من آدم إلى محمد عليهم الصلاة والسلام، ولا داعي بعدئذ للمبالغة في وصف نبي من الأنبياء بغير صفة العبودية لله ﷿، والنّبوة ذات المهام المشتركة بين الأنبياء: وهي تبليغ وحي الله وأحكامه وشرائعه.
Yüce Kur'an, İsrâiloğullarının niteliği hakkında aralarında ihtilaf ettikleri meselelerin çoğunun haberini kendilerine verdiğine dikkat çekmiş; bunlar Kur'an'da gerçeğe tam uygun olarak yer almıştır. İsrâiloğullarının ihtilafları pek çoktur; bunların en önemlisi de İsa aleyhisselâm konusundaki ihtilaflarıdır. Kur'an bu ihtilafı kesin olarak çözmüş ve İsa'nın, Âdem'den Muhammed'e –hepsine salât ve selâm olsun– diğer gönderilen peygamberler gibi Allah'ın bir kulu ve O'nun katından bir elçi olduğunu açıklamıştır. Artık bundan sonra peygamberlerden herhangi birini Allah azze ve celle'ye kulluk vasfı ve peygamberler arasındaki ortak görevler –ki bu da Allah'ın vahyini, hükümlerini ve şeriatlarını tebliğ etmektir– dışında aşırı ifadelerle nitelemeye gerek yoktur.
ومهمة القرآن الكريم: تبيان الحقائق الناصعة، وإزالة الخلافات الواقعة، فهو هاد إلى طريق الرّشاد، ورحمة لأهل الإيمان بما اشتمل عليه من تشريعات تتعلق بالعقيدة، كتوحيد الله تعالى، وإثبات المعاد والحشر، والنّبوة والوحي، وإبانة صفات الله الحسنى، ووضع الأنظمة الصالحة لحياة الناس العملية، من عبادات ومعاملات، تتفق مع الحاجة، وتلتقي مع المصلحة.
Kur'ân-ı Kerîm'in görevi; apaçık hakikatleri beyan etmek ve mevcut ihtilafları gidermektir. O; Allah Teâlâ'yı birleme, dirilişi ve haşri ispat etme, nübüvvet ve vahiy, Allah'ın güzel isimlerini açıklama gibi inançla ilgili ve ibadetler ile muameleler gibi insanların pratik hayatına dair ihtiyaca uygun ve maslahatla örtüşen düzenlemeleri içermesi bakımından doğru yola iletici ve iman ehli için bir rahmettir.
ثم وجّه الله تعالى الناس إلى ضرورة الاعتقاد الجازم أن كل ما يقع بين الناس من خلافات وغيرها، فهو كله بقضاء من الله تعالى، وهو حكم قضاه فيهم وبينهم، إنه قضاء عادل، وحكم صائب، والله سبحانه هو العزيز، أي القوي القادر على الحكم والعقاب، العليم بأفعال العباد وأقوالهم، يقضي بينهم بالصواب والحق المطابق للواقع.
Sonra Allah Teâlâ insanları, aralarında cereyan eden ihtilaflar ve diğer her şeyin Allah Teâlâ'nın kazasıyla gerçekleştiğine ve bunun O'nun aralarında verdiği bir hüküm olduğuna kesin olarak inanmaya yönlendirmiştir. Bu adil bir kaza ve isabetli bir hükümdür. Allah Sübhânehu Aziz'dir; yani hükmetmeye ve cezalandırmaya muktedir güçlü olandır; kulların fiillerini ve sözlerini hakkıyla bilen Alîm'dir; aralarında gerçeğe ve hakikate tam uygun olarak hükmeder.
كما وجّه الله سبحانه النّبي والناس بعد هذا القضاء الإلهي إلى ضرورة الاتّكال على الله والثّقة به، والاعتماد عليه، وتفويض جميع الأمور إليه، فما عليك أيها النّبي إلا تبليغ رسالتك، وأحكام ربك، وترك الالتفات إلى أعداء الله تعالى، فإنك على الحق الأبلج، والنور الأعظم، وكل من خالفك فهو على الباطل ومن أهل الشقاوة.
Allah Sübhânehu bu ilahî hükmün ardından Peygamber'i ve insanları Allah'a tevekkül etmeye, O'na güvenmeye, O'na dayanmaya ve bütün işleri O'na havale etmeye yönlendirmiştir. Ey Peygamber, sana düşen sadece mesajını ve Rabbinin hükümlerini tebliğ etmek ve Allah Teâlâ'nın düşmanlarına aldırmamaktır. Zira sen apaçık hak ve en büyük nur üzeresin; sana muhalefet eden herkes ise batıl üzeredir ve şekavet ehlindendir.
وإنك أيها النّبي الجدير بالنصرة وظهور السمعة والأثر.
Ve şüphesiz sen ey Peygamber, yardıma mazhar olmaya, nam ve tesir kazanmaya en layık olansın.
وإنك أيها النّبي أيضا لا تستطيع إسماع الأعداء الذين هم كالموتى، ولا يمكنك إسماع كلام الله، لأنهم كالصّم، فلا أمل في سماعهم، وكالعمي الذين لا يبصرون طريقهم إلى الرشاد، وكيف تسمعهم ما تريد، وهم يولّون عنك مدبرين هاربين؟ إنهم فقدوا الاستعداد للهداية، لا يفهمون ولا يسمعون ولا يبصرون، ومن حجب عن نفسه شعاع الشمس كيف يستفيد من حرارتها وإنارتها؟! ثم أكّد الله تعالى قراره في المخالفين والمعادين إيناسا لنبي الله، وهو أنك أيها الرسول لست بمستطيع هداية العمي وإبعادهم عن ضلالتهم، وردّهم عن انحرافهم، إلى دائرة الحق والخير والنور، لحجبهم عن السماع والتّبصر، ولا تستطيع إلا إسماع الذين علم الله أنهم يؤمنون بآيات الله، أي يصدّقون بها، فهم مسلمون مخلصون التوحيد لله، خاضعون لربّ العباد، ولا يستجيب لك إلا كل بصير القلب، يستخدم سمعه وبصره في إدراك الوجه الصحيح للأمور، ويستعد لقبول الحق الخالص.
Ayrıca sen ey Peygamber, ölüler mesabesinde olan düşmanlara [söz] işittiremezsin ve onlara Allah'ın kelamını duyuramazsın; çünkü onlar sağırlar gibidir, işitmelerine dair hiçbir umut yoktur; doğru yola giden yollarını göremeyen körler gibidirler. Onlar arkalarını dönüp kaçarlarken dilediğin şeyi kendilerine nasıl işittireceksin? Onlar hidayete erme istidadını kaybetmişlerdir; anlamazlar, işitmezler ve görmezler. Güneş ışığını kendisinden engelleyen kimse, onun ısısından ve aydınlığından nasıl faydalanabilir?! Sonra Allah Teâlâ, Allah'ın Peygamberi'ne teselli vermek maksadıyla muhalifler ve düşmanlar hakkındaki kesin hükmünü pekiştirmiştir: Ey Resul! Sen körleri işitmekten ve basiretle bakmaktan perdelenmiş olmaları sebebiyle sapıklıklarından vazgeçirip hidayete erdiremezsin, onları eğriliklerinden hak, hayır ve nur dairesine döndüremezsin. Sen ancak Allah'ın, ayetlerine inanacaklarını –yani onları tasdik edeceklerini– bildiği kimselere işittirebilirsin; zira onlar tevhid konusunda Allah'a ihlasla bağlanan, kulların Rabbine boyun eğen Müslümanlardır. Sana ancak kalbi basiretli olan, işitme ve görme duyusunu meselelerin doğru yönünü kavramada kullanan ve katıksız hakkı kabul etmeye hazır olan kimseler icabet eder.
إن المعرض عن دعوة النّبي ﷺ أشبه بالموتى حيث لا فائدة من خطابه، وكالأصمّ والأعمى حيث لا أمل في إدراك الكلام، أما المستعد لقبول دعوة النّبي فهو متفتّح القلب والبصيرة. قال العلماء: الميت من الأحياء: هو الذي يلقى الله تعالى بكفره.
Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in davetinden yüz çeviren kimse, kendisine hitap etmenin fayda vermemesi bakımından ölülere; sözü idrak etme umudu olmaması bakımından da sağıra ve köre benzer. Peygamber'in davetini kabul etmeye hazır olan kimse ise kalbi ve basireti açık olandır. Âlimler şöyle demiştir: Yaşayanlar arasındaki ölü, Allah Teâlâ'nın huzuruna küfrüyle varacak olan kimsedir.
علامات القيامة
Kıyamet Alametleri
إن وقوع القيامة أمر حتمي لا بد منها، فهي عالم الحساب والثواب والعقاب، وسيجد الناس أمارات أو علامات لها في عالم الدنيا قبل النهاية العامة، ولا مجال لتكذيب هذه العلامات، لأنها غريبة الوصف، باهرة التأثير، عجيبة الوضع.
Kıyametin kopması kaçınılmaz ve kesin bir hadisedir; zira o hesap, mükâfat ve ceza âlemidir. İnsanlar genel sondan önce dünya âleminde onun emarelerini veya işaretlerini göreceklerdir. Bu alametleri yalanlamaya imkân yoktur; zira bunlar nitelikleri bakımından olağanüstü, tesirleri bakımından büyüleyici ve durumları bakımından şaşırtıcıdır.
والعلامات للقيامة إما صغرى وإما كبري، وهي إما بمثابة الإنذار لوقوع شيء
Kıyamet alametleri ya küçük ya da büyüktür; bunlar ya olağanüstü bir şeyin vuku bulacağına dair bir uyarı niteliğindedir
غريب، وإما تصاحب القيامة نفسها كنفخ الصور، ومجيء القيامة مختص علمه بالله تعالى، ومرتبط بالحكمة الإلهية، التي تتطابق مع ما آل إليه أمر الناس من شر وسوء، وتقصير وخمول، وفوضى وجهالة، ويأس عام وبعد من الاستقامة. قال الله تعالى مبينا بعض علامات القيامة التي هي بمثابة الإنذارات:
ya da sûra üfürülmesi gibi bizzat kıyamete eşlik eder. Kıyametin gelişinin bilgisi Allah Teâlâ'ya has olup, insanların kötülüğe, şerre, gevşekliğe, duyarsızlığa, kargaşaya, cehalete, genel bir ümitsizliğe ve istikametten uzaklaşmaya varan durumlarıyla örtüşen ilahî hikmetle bağlantılıdır. Allah Teâlâ uyarı niteliğindeki bazı kıyamet alametlerini açıklayarak şöyle buyurmuştur:
[سورة النمل (٢٧) : الآيات ٨٢ الى ٨٦]
[Neml Suresi (27), 82 ila 86. Ayetler]
وَإِذا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِمْ أَخْرَجْنا لَهُمْ دَابَّةً مِنَ الْأَرْضِ تُكَلِّمُهُمْ أَنَّ النَّاسَ كانُوا بِآياتِنا لا يُوقِنُونَ (٨٢) وَيَوْمَ نَحْشُرُ مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ فَوْجاً مِمَّنْ يُكَذِّبُ بِآياتِنا فَهُمْ يُوزَعُونَ (٨٣) حَتَّى إِذا جاؤُ قالَ أَكَذَّبْتُمْ بِآياتِي وَلَمْ تُحِيطُوا بِها عِلْماً أَمَّا ذا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (٨٤) وَوَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِمْ بِما ظَلَمُوا فَهُمْ لا يَنْطِقُونَ (٨٥) أَلَمْ يَرَوْا أَنَّا جَعَلْنَا اللَّيْلَ لِيَسْكُنُوا فِيهِ وَالنَّهارَ مُبْصِراً إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ (٨٦)
{ وَإِذا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِمْ أَخْرَجْنا لَهُمْ دَابَّةً مِنَ الْأَرْضِ تُكَلِّمُهُمْ أَنَّ النَّاسَ كانُوا بِآياتِنا لا يُوقِنُونَ (٨٢) وَيَوْمَ نَحْشُرُ مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ فَوْجاً مِمَّنْ يُكَذِّبُ بِآياتِنا فَهُمْ يُوزَعُونَ (٨٣) حَتَّى إِذا جاؤُ قالَ أَكَذَّبْتُمْ بِآياتِي وَلَمْ تُحِيطُوا بِها عِلْماً أَمَّا ذا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (٨٤) وَوَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِمْ بِما ظَلَمُوا فَهُمْ لا يَنْطِقُونَ (٨٥) أَلَمْ يَرَوْا أَنَّا جَعَلْنَا اللَّيْلَ لِيَسْكُنُوا فِيهِ وَالنَّهارَ مُبْصِراً إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ (٨٦) } “O söz başlarına geldiği zaman, onlara yerden bir dâbbe çıkarırız da insanların ayetlerimize kesin olarak inanmadıklarını kendilerine söyler. Her ümmetten ayetlerimizi yalanlayan birer cemaati toplayacağımız gün, artık onlar bir arada tutulup sevk edilirler. Nihayet geldiklerinde [Allah] der ki: «Siz Benim ayetlerimi, onları ilmen kavramadığınız halde yalanladınız mı, yoksa ne yapıyordunuz?» Yaptıkları zulüm sebebiyle o söz başlarına gelmiştir; artık onlar konuşamazlar. Görmediler mi ki, içinde dinlensinler diye geceyi ve [çalışmaları için de] gündüzü aydınlık kıldık. Şüphesiz bunda inanan bir kavim için elbette ayetler vardır.”
في آخر الزمان عند فساد الناس، وتخلّيهم نهائيّا عن أوامر الله، وتبديلهم الدين الحق، وتنجيز وعد عذابهم الذي حتّمه الله عليهم وقضاه فيهم، وذلك قبيل قيام الساعة، في ذلك الوقت يخرج الله دابّة من الأرض إما من جبل الصّفا بمكة، وإما من مسجد الكوفة من حيث فار تنّور نوح ﵇، وتلك الدابّة سميت الجسّاسة في بعض الأخبار أو الآثار المروية في كتب السّنة الصّحاح، ولكن لم يرد وصف معين لهذه الدابّة، فيكون الله أعلم بها، وتنطق هذه الدابّة بلسان فصيح: إن الناس كانوا لا يوقنون بآيات الله تعالى. روي أن هذه الدابّة مبثوث نوعها في الأرض، فهي تخرج في كل بلد وفي كل قوم.
Ahir zamanda insanların bozulduğu, Allah'ın emirlerini tamamen terk ettiği, hak dini değiştirdiği ve Allah'ın onlara kesin kılıp haklarında hükmettiği azap vaadinin gerçekleştiği sırada –ki bu kıyametin kopmasından hemen öncedir– işte o vakit Allah, Mekke'deki Safâ tepesinden veya Nuh aleyhisselâm'ın tandırının kaynadığı yer olan Kûfe Mescidi'nden yerden bir dâbbe çıkarır. Bu dâbbeye, sahih sünnet kitaplarında rivayet edilen bazı haber veya rivayetlerde «Cessâse» adı verilmiştir; ancak bu dâbbe için belirli bir nitelik bildirilmemiştir; dolayısıyla onu en iyi Allah bilir. Bu dâbbe fasih bir lisanla: «İnsanlar Allah Teâlâ'nın ayetlerine kesin olarak inanmıyorlardı» diye konuşacaktır. Bu dâbbenin türünün yeryüzüne yayılmış olduğu, dolayısıyla her beldede ve her toplumda çıkacağı rivayet edilmiştir.
واذكر أيها النّبي:- وهذا تذكير بيوم القيامة- أننا نحشر، أي نجمع يوم القيامة جماعة من رؤساء كل أمة، من الظالمين المكذبين بآياتنا، فهم يوزعون، أي يحبس أولهم على آخرهم، أو يكفّون في السوق.
Ey Peygamber! Hatırla –ki bu, kıyamet gününü bir hatırlatmadır–; ayetlerimizi yalanlayan zalimlerden, her ümmetin reislerinden bir topluluğu kıyamet günü haşredeceğimiz, yani bir araya toplayacağımız [günü hatırla]. Artık onlar sevk edilirken zapturapt altına alınırlar; yani arkadakiler yetişinceye kadar öndekileri alıkonulur veya sevk sırasında durdurulup düzen içinde tutulurlar.
فإذا جاء هؤلاء الجماعة الموقوفون يوم القيامة، يسألهم الله تعالى سؤال توبيخ:
Kıyamet günü bu tutuklu topluluk geldiğinde, Allah Teâlâ onlara bir kınama ve azarlama sorusu sorar:
فيقال لهم: كيف كذّبتم بآياتي الدالّة على تحقيق هذا اليوم ولقائه، غير ناظرين بما أعلمتكم به علما تامّا؟ بل ماذا كنتم تعملون، أي بماذا كنتم تشغلون أنفسكم، أو تعملون فيها من تصديق أو تكذيب؟! إنهم حيارى تائهون، لا يجدون جوابا مقنعا، ولا سبيلا للنجاة.
Onlara şöyle denilir: Size tam bir ilimle bildirdiğim şeylere hiç bakmadan, bu günün gerçekleşeceğini ve [huzuruma] kavuşulacağını gösteren ayetlerimi nasıl yalanladınız? Yoksa siz ne yapıyordunuz; yani kendinizi neyle meşgul ediyordunuz, tasdik veya yalanlama adına ne amel işliyordunuz?! Şüphesiz onlar şaşkın ve perişandırlar; ne ikna edici bir cevap ne de bir kurtuluş yolu bulabilirler.
ثم أخبر الله تعالى عن وقوع القول عليهم، أي نفوذ العذاب، وحتم القضاء، وأنهم لا ينطقون بحجة مقنعة، لفقدانهم إياها. حين يحلّ العذاب بأولئك المكذبين بآيات الله، وذلك بسبب ظلمهم، أي تكذيبهم وكفرهم، فيشغلهم عن النطق والاعتذار، كما جاء في آية أخرى: هذا يَوْمُ لا يَنْطِقُونَ (٣٥) وَلا يُؤْذَنُ لَهُمْ فَيَعْتَذِرُونَ (٣٦) [المرسلات: ٧٧/ ٣٥- ٣٦] .
Sonra Allah Teâlâ, o sözün başlarına gelmesini, yani azabın infaz edilip hükmün kesinleşmesini ve ellerinde hiçbir delil bulunmadığı için ikna edici bir hüccetle konuşamayacaklarını haber verdi. Allah'ın ayetlerini yalanlayan o kimselere, yaptıkları zulüm yani yalanlama ve küfürleri sebebiyle azap indiğinde, bu durum onları konuşmaktan ve özür dilemekten alıkoyar; nitekim başka bir ayette şöyle buyrulmuştur: { هذا يَوْمُ لا يَنْطِقُونَ (٣٥) وَلا يُؤْذَنُ لَهُمْ فَيَعْتَذِرُونَ (٣٦) } “Bu, konuşamayacakları gündür. Onlara izin de verilmez ki özür dilesinler.” [Mürselât: 77/35-36].
ثم أوضح الله تعالى دليلا يثبت التوحيد الإلهي، والحشر، والنّبوة وهو: ألم يعلم هؤلاء المكذّبون بآياتنا أنا خلقنا الليل للسكن والنوم والراحة، وخلقنا النهار مضيئا للعمل، وتقلّب الناس في جلب معايشهم وأرزاقهم، إن في ذلك الإبداع أو الخلق لدلالات وآيات بيّنات على قدرة الله تعالى على إحياء الموتى، وإنجاز البعث بعد الموت، للجزاء والحساب، وعلى توحيد الله تعالى، لقوم يصدقون بالله ورسله.
Sonra Allah Teâlâ ilahî tevhidi, haşri ve peygamberliği ispatlayan bir delili açıklayarak [şöyle buyurdu]: Ayetlerimizi yalanlayan bu kimseler, geceyi sükûnet, uyku ve istirahat için yarattığımızı, gündüzü de çalışmak, insanların maişet ve rızıklarını temin etmek için dolaşmaları maksadıyla aydınlık kıldığımızı bilmediler mi? Şüphesiz bu yaratılış ve eşsiz sanatta, Allah Teâlâ'ya ve peygamberlerine inanan bir kavim için; Allah Teâlâ'nın ölüleri diriltmeye, ceza ve hesap için ölümden sonra yeniden dirilişi gerçekleştirmeye gücünün yettiğine ve Allah Teâlâ'nın birliğine dair açık deliller ve ayetler vardır.
فمن تأمّل في ظاهرة تعاقب الليل والنهار، والانتقال من حال شبيهة بالموت إلى حال الحركة والحياة، أدرك أن القيامة كائنة، وأن الله سيبعث من في القبور.
Gece ile gündüzün birbiri ardınca gelmesi ve ölüme benzeyen bir durumdan hareket ve hayat durumuna geçiş olgusu üzerinde düşünen kimse, kıyametin mutlaka gerçekleşeceğini ve Allah'ın kabirlerdekileri dirilteceğini anlar.
وهذه الآية موجهة لجميع المؤمنين والكافرين، فهي في الخطاب لهم جميعا، وفي مجال الانتفاع بها مخصوصة بالمؤمنين، لذا خصّهم الله بالذكر، وجعلهم قدوة حسنة في قبول النصيحة والموعظة، ليكونوا أمام المنكرين والمعاندين مثلا عملية وتجربة رائدة، فهم استعدّوا للإيمان، وتبصّروا بآيات الله، وأيقنوا بوعد الله ووعيده،
Bu ayet bütün müminlere ve kâfirlere yöneliktir; hitap bakımından hepsini kapsamakta, ancak ondan istifade etme sahasında müminlere mahsustur. Bu yüzden Allah onları özellikle zikretmiş ve nasihat ile öğüdü kabul etmede onları güzel birer örnek kılmıştır ki inkârcılar ve inatçılar karşısında pratik bir misal ve öncü bir tecrübe olsunlar. Çünkü onlar imana hazırlanmışlar, Allah'ın ayetlerini basiretle kavramışlar, Allah'ın vaadine ve tehdidine kesin olarak inanmışlar,
وانتفعوا بالمذكّرات والعظات، فاستحقّوا النّجاة والإسعاد، وكانوا كوكبة منيرة تنير للناس سبيل الإنقاذ، والاعتقاد بدين الحق.
hatırlatmalardan ve öğütlerden istifade etmişler; böylece kurtuluşa ve saadete ermeyi hak etmişler, insanlara kurtuluş yolunu ve hak dine inanmayı aydınlatan parlak bir topluluk olmuşlardır.
فالحمد لله والشكر له أن جعلنا من عباده المؤمنين، وألهمنا رشدنا، ووفّقنا للعمل بما يحبّه ويرضاه.
Bizi mümin kullarından kılan, bize doğru yolumuzu ilham eden ve bizi sevip razı olduğu şeyleri yapmaya muvaffak kılan Allah'a hamd ve şükürler olsun.
نفخة الصور
Sûra Üflenmesi
إن العلامة الأولى كما تقدم ليوم القيامة قبله بيسير: هي ظهور دابّة من الأرض في آخر الزمان، وانتشار الفساد، تكلّم الناس أنهم لا يوقنون بآيات الله، والعلامة الثانية المصاحبة لقيام القيامة: هي النفخة الأولى في الصور، أي القرن أو البوق العظيم حين ينفخ إسرافيل، فيموت جميع الناس، وفي ذلك من الرهبة والخوف والذّعر ما لا يوصف، وتقوم القيامة بنفخة أخرى يبعث بها الناس من قبورهم. وقد أخبر الله تعالى عن هاتين النفختين، وهنا الحديث عن النفخة الأولى وما يعقبها، قال الله تعالى:
Daha önce geçtiği üzere kıyamet gününün hemen öncesindeki birinci alamet: Ahir zamanda fesadın yayılmasıyla birlikte yerden insanların Allah'ın ayetlerine kesin olarak inanmadıklarını kendilerine söyleyen bir dâbbenin çıkmasıdır. Kıyametin kopuşuna eşlik eden ikinci alamet ise: Sûra -yani İsrâfil üflediğinde tüm insanların öleceği boynuz veya büyük boruya- ilk üflemedir. Bunda tarif edilemez bir dehşet, korku ve panik vardır. Kıyamet ise insanların kabirlerinden diriltileceği diğer bir üfleme ile kopacaktır. Allah Teâlâ bu iki üflemeyi haber vermiştir; burada ise birinci üfleme ve ardından gelecek olanlar anlatılmaktadır. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:
[سورة النمل (٢٧) : الآيات ٨٧ الى ٩٠]
[Neml Suresi (27), 87 ila 90. Ayetler]