Binûn

Neml Suresi Tefsiri — 3. Sayfa

Kaynak: et-Tefsîru'l-Vasît · Vehbe Zühaylî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَيَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَفَزِعَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ إِلاَّ مَنْ شاءَ اللَّهُ وَكُلٌّ أَتَوْهُ داخِرِينَ (٨٧) وَتَرَى الْجِبالَ تَحْسَبُها جامِدَةً وَهِيَ تَمُرُّ مَرَّ السَّحابِ صُنْعَ اللَّهِ الَّذِي أَتْقَنَ كُلَّ شَيْءٍ إِنَّهُ خَبِيرٌ بِما تَفْعَلُونَ (٨٨) مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَيْرٌ مِنْها وَهُمْ مِنْ فَزَعٍ يَوْمَئِذٍ آمِنُونَ (٨٩) وَمَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَكُبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلاَّ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (٩٠)

{ وَيَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَفَزِعَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ إِلاَّ مَنْ شاءَ اللَّهُ وَكُلٌّ أَتَوْهُ داخِرِينَ (٨٧) وَتَرَى الْجِبالَ تَحْسَبُها جامِدَةً وَهِيَ تَمُرُّ مَرَّ السَّحابِ صُنْعَ اللَّهِ الَّذِي أَتْقَنَ كُلَّ شَيْءٍ إِنَّهُ خَبِيرٌ بِما تَفْعَلُونَ (٨٨) مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَيْرٌ مِنْها وَهُمْ مِنْ فَزَعٍ يَوْمَئِذٍ آمِنُونَ (٨٩) وَمَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَكُبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلاَّ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (٩٠) } “Sûra üflendiği gün, Allah'ın diledikleri müstesna, göklerde ve yerde bulunanlar dehşete kapılır. Hepsi O'na boyun eğmiş olarak gelirler. Dağları görürsün de onları hareketsiz sanırsın; oysa onlar bulutların geçişi gibi geçerler. Bu, her şeyi sapasağlam yapan Allah'ın sanatıdır. Şüphesiz O, yaptıklarınızdan hakkıyla haberdardır. Kim bir iyilikle gelirse, ona bundan daha hayırlısı vardır ve onlar o günün dehşetinden güvendedirler. Kim de bir kötülükle gelirse, yüzüstü ateşe atılırlar. «Yaptıklarınızdan başkasıyla mı cezalandırılacaksınız?» [denir].”

هذا يوم حاسم في تاريخ البشرية، إنه يوم يقضى به عليها بعد وجودها في الدنيا،

Bu, insanlık tarihinde kesin ve belirleyici bir gündür; dünyadaki varlığından sonra onun hakkında [kesin] hükmün verileceği bir gündür.

فاذكر أيها الرسول للناس هول ذلك اليوم، حيث ينفخ إسرافيل في الصور: وهو القرن في قول الجمهور، فيعمّ الفزع الشديد جميع أهل السماوات والأرض، ويعقب الموت ذلك الفزع، بنفخة الصعق، إلا من شاء الله أن لا يفزع بأن ثبّت قلبه: وهم جبرائيل وميكائيل وإسرافيل وعزرائيل ملك الموت، وكل واحد من الخلائق يأتون إلى الموقف بين يدي الله للسؤال والحساب أذلّة صاغرين، صغار مهانة إن كانوا كفّارا، وصغار هيبة وخشية إن كانوا مؤمنين.

Ey Resul! İnsanlara o günün dehşetini hatırlat; zira İsrâfil sûra -ki cumhurun kavline göre bu boynuzdur- üfler, böylece göklerde ve yerde bulunan herkesi şiddetli bir dehşet kaplar ve çarpılma üflemesiyle bu dehşetin ardından ölüm gelir; ancak Allah'ın kalbini sabit kılarak dehşete kapılmamasını dilediği kimseler müstesnadır: Onlar Cebrail, Mikail, İsrâfil ve ölüm meleği Azrail'dir. Yaratılmışların her biri, soru ve hesap için Allah'ın huzurundaki duruşma yerine boyun eğmiş ve zelil olarak gelirler; kâfir iseler bir zillet ve aşağılanma boyun eğişi, mümin iseler bir heybet ve haşyet boyun eğişi içinde gelirler.

هذه، وهي نفخة الفزع، علامة ثانية ليوم القيامة، وهناك علامة ثالثة: وهي تسيير الجبال وإزالتها من أماكنها، فانظر أيها الرّائي الجبال تظنّها ثابتة باقية على ما كانت عليه، وهي تزول بسرعة فائقة عن أماكنها، وتسير كما يسير الغمام بتأثير الريح العاصفة، لأن حركتها الرتيبة لا تكاد تبين. إنه صنع الله وفعله بقدرته العظيمة الذي أحكم وأتقن صناعة كل شيء، وأودع فيه من الحكمة ما شاء، إنه سبحانه خبير بما تعملون من أعمال وما تقولون من أقوال، خيرها وشرّها، وسيجازيكم عليها خيرا أو شرّا، وهذه هي علة النفخ في الصور وإيجاد البعث للحساب والجزاء.

İşte bu dehşet üflemesi kıyamet gününün ikinci alametidir. Üçüncü bir alamet daha vardır ki o da: Dağların yürütülmesi ve yerlerinden sökülmesidir. Ey bakan kimse! Sen dağları sabit ve eskiden olduğu gibi duruyor sanırsın; oysa onlar yerlerinden son derece hızlı bir şekilde sökülüp giderler ve şiddetli rüzgârın etkisiyle bulutların yürüdüğü gibi yürürler, çünkü onların bu intizamlı hareketi neredeyse hiç fark edilmez. Bu, her şeyin yaratılışını sağlam ve kusursuz kılan, içine dilediği hikmeti yerleştiren Allah'ın sanatı ve yüce kudretiyle yaptığı fiilidir. Şüphesiz O, yaptığınız amellerden ve söylediğiniz sözlerden, bunların hayrından ve şerrinden hakkıyla haberdardır; size bunların karşılığını hayır veya şer olarak verecektir. Sûra üflenmesinin ve hesap ile ceza için yeniden dirilişin var edilmesinin gerekçesi de işte budur.

وحال الناس بعد وقوع القيامة صنفان:

Kıyamet koptuktan sonra insanların durumu iki sınıftır:

- فمن جاء بالحسنة أي بالإيمان الصحيح بالله وحده لا شريك له، واقترن بإيمانه العمل الصالح الذي يرضي الله تعالى، فله على ذلك الثواب الجزيل عند ربّه في جنّات النعيم، بحيث يأمن من الفزع الأكبر، وهو الخوف من عذاب القيامة، كما جاء في آية أخرى: لا يَحْزُنُهُمُ الْفَزَعُ الْأَكْبَرُ [الأنبياء: ٢١/ ١٠٣] . فالحسنة: هي الإيمان، وهو النطق بكلمة (لا إله إلا الله) ويكون للمؤمن خير من هذه الحسنة: أي خير من قدرها أو استحقاقها، بمعنى أن الله تعالى تفضّل على المؤمن بما هو فوق ما تستحق حسنته، والمراد بالخيرية: مضاعفة الثواب ودوامه، فليس شيء خيرا من (لا إله إلا الله) .

- Kim iyilikle, yani ortağı bulunmayan bir tek Allah'a sahih bir imanla gelir ve imanına Allah Teâlâ'yı razı edecek salih amel eşlik ederse, buna karşılık Naîm cennetlerinde Rabbi katında bol bir mükâfat vardır; öyle ki en büyük dehşetten, yani kıyamet azabı korkusundan emin olur; nitekim başka bir ayette şöyle buyrulmuştur: { لا يَحْزُنُهُمُ الْفَزَعُ الْأَكْبَرُ } “O en büyük dehşet onları tasalandırmaz” [Enbiyâ: 21/103]. Hasanat (iyilik): İmandır, o da (Lâ ilâhe illallâh) kelimesini söylemektir. Mümine bu iyilikten daha hayırlısı verilir: Yani onun miktarından veya hak ettiğinden daha hayırlısı; şu manada ki Allah Teâlâ mümine, iyiliğinin hak ettiğinin fevkinde bir lütufta bulunmuştur. Hayırlılıktan kasat: Sevabın katlanması ve devamlılığıdır; zira (Lâ ilâhe illallâh)'tan daha hayırlı hiçbir şey yoktur.

- ومن جاء بالسيئة: وهي الكفر والمعاصي، ممن استحق العذاب باختياره، وحتّم الله تعالى عليه دخول النار، أي من كان كافرا عاصيا في الدنيا، فيلقى في النار على وجهه، وإذا كبّت الوجوه في النار، فسائر البدن أدخل النار، إذ الوجه موضع الشرف والحواس، فهل هذا إلا جزاء عملكم في الدنيا أيها المنحرفون من شرك ومعصية؟ إنكم أيها العصاة الكفرة لا تجزون إلا بما يتّفق مع العدل والحق، وهو جزاء أعمالكم الصادرة عنكم في الدنيا.

- Kim de kötülükle gelirse: Bu da küfür ve günahlardır; kendi tercihiyle azabı hak eden ve Allah Teâlâ'nın ateşe girmesini kesinleştirdiği kimsedir; yani dünyada kâfir ve asi olan kimsedir ki yüzüstü ateşe atılır. Yüzler ateşe atılınca bedenin geri kalanı da ateşe sokulmuş olur; çünkü yüz, şerefin ve duyuların merkezidir. Ey sapanlar, bu dünyadaki şirk ve isyan amelinizin cezasından başka bir şey midir? Ey asi kâfirler, siz ancak adalete ve hakka uygun olanla cezalandırılırsınız ki bu da dünyada sizden sadır olan amellerinizin karşılığıdır.

إن هذا المصير المحتوم يقتضي من الناس أن يكونوا إما على أهبة واستعداد بالإيمان وعمل الصالحات، حتى يدخلوا دار السعادة والسلام وهي الجنة، وإما أن يكونوا على حذر وخوف من الشرك بالله والكفر به، وإنكار وحدانيته، وترك الفرائض، وعصيان الأوامر، فيكونوا من أهل النار دار الخلود بالعذاب، ودار الانتقام والبقاء فيها. ومصير هذين الفريقين قائم على محض الحق والعدل، والمنطق، وإنصاف الخلائق.

Bu kaçınılmaz akıbet, insanların ya saadet ve esenlik yurdu olan cennete girmeleri için iman ve salih amellerle tam bir hazırlık içinde olmalarını ya da Allah'a şirk koşmaktan, O'nu inkâr etmekten, birliğini reddetmekten, farzları terk etmekten ve emirlere isyan etmekten sakınıp korkmalarını gerektirir; aksi takdirde azap içinde ebedilik, intikam ve kalış yurdu olan cehennem ehlinden olurlar. Bu iki zümrenin akıbeti sırf hakka, adalete, mantığa ve mahlukata insafla muameleye dayanmaktadır.

العبادة وتلاوة القرآن

İbadet ve Kur'an Tilaveti

ختمت سورة النّمل بخاتمة عظيمة، تدلّ على مغزى إيجاد الخلق الإنساني، ألا وهو عبادة الله وحده، وترشد إلى طريق الهداية القويمة، ألا وهي تلاوة القرآن العظيم وتدبّر آياته، والاستضاءة بتوجيهاته في العقيدة والعبادة، والآداب والحياة الإنسانية بكل سلوكياتها وأبعادها ومناهجها، ويجمعها كلّها منهج الإسلام وعطاؤه للبشرية في كل زمان ومكان. وبعد هذا البيان الشافي، من اهتدى فإنما يهتدي لنفسه، ومن زاغ وانحرف وضلّ عن السبيل القويم، فضلاله على نفسه، ووباله على حاله، وقد أدى نبي الله الرسالة، وبلّغ الأمانة، وبشّر وأنذر، ورغّب وحذّر، ولم يبق للناس عذر بالجهل أو الاشتباه. قال الله تعالى مبيّنا هذه التوجيهات:

Neml Suresi, insanın yaratılış gayesini gösteren muazzam bir sonla nihayete ermiştir ki bu gaye yalnızca Allah'a ibadet etmektir; yine dosdoğru hidayet yoluna iletmektedir ki bu yol da Yüce Kur'an'ı tilavet etmek, ayetlerini tefekkür etmek, inançta, ibadette, ahlakta ve bütün davranışları, boyutları ve metotlarıyla insan hayatında onun rehberliğinden aydınlanmaktır; bütün bunları ise İslam'ın nizamı ve her zaman ile mekânda insanlığa sunduğu kazanımlar bir araya getirmektedir. Bu doyurucu açıklamadan sonra, artık kim doğru yola ererse ancak kendi nefsi için ermiş olur; kim de sapar, haktan ayrılır ve dosdoğru yoldan uzaklaşırsa, sapıklığı kendi aleyhinedir ve vebali kendi durumunadır. Allah'ın Peygamberi risaleti yerine getirmiş, emaneti tebliğ etmiş, müjdelemiş, uyarmış, teşvik etmiş, sakındırmış ve insanlar için cehalet veya şüphe mazereti bırakmamıştır. Allah Teâlâ bu talimatları açıklayarak şöyle buyurmuştur:

[سورة النمل (٢٧) : الآيات ٩١ الى ٩٣]

[Neml Suresi (27), 91 ila 93. Ayetler]

إِنَّما أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ رَبَّ هذِهِ الْبَلْدَةِ الَّذِي حَرَّمَها وَلَهُ كُلُّ شَيْءٍ وَأُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْمُسْلِمِينَ (٩١) وَأَنْ أَتْلُوَا الْقُرْآنَ فَمَنِ اهْتَدى فَإِنَّما يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَمَنْ ضَلَّ فَقُلْ إِنَّما أَنَا مِنَ الْمُنْذِرِينَ (٩٢) وَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ سَيُرِيكُمْ آياتِهِ فَتَعْرِفُونَها وَما رَبُّكَ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ (٩٣)

{ إِنَّما أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ رَبَّ هذِهِ الْبَلْدَةِ الَّذِي حَرَّمَها وَلَهُ كُلُّ شَيْءٍ وَأُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْمُسْلِمِينَ (٩١) وَأَنْ أَتْلُوَا الْقُرْآنَ فَمَنِ اهْتَدى فَإِنَّما يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَمَنْ ضَلَّ فَقُلْ إِنَّما أَنَا مِنَ الْمُنْذِرِينَ (٩٢) وَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ سَيُرِيكُمْ آياتِهِ فَتَعْرِفُونَها وَما رَبُّكَ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ (٩٣) } “Bana ancak, bu beldenin hürmetli kılan ve her şey Kendisinin olan Rabbine ibadet etmem emrolundu. Bana müslümanlardan olmam emredildi. Ve Kur'an'ı okumam [emredildi]. Artık kim doğru yolu bulursa ancak kendisi için bulmuş olur; kim de saparsa de ki: «Ben sadece uyarıcılardanım.» Ve de ki: «Hamd Allah'a mahsustur. O, ayetlerini size gösterecek, siz de onları tanıyacaksınız. Rabbin yaptıklarınızdan habersiz değildir.»”

[النّمل: ٢٧/ ٩١- ٩٣] .

[Neml: 27/91-93].

حصر الله تعالى مهمة رسوله محمد ﷺ، في مجال علاقته مع قومه بأمور أربعة:

Allah Teâlâ, Peygamberi Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in kavmiyle olan ilişkisi bağlamındaki görevini dört hususta sınırlandırmıştır:

الأول منها- قل أيها النّبي لقومك: إنما أمرت فقط أن أعبد ربّ مكة التي حرمها على الناس، فجعلها شرعا بلدا آمنا حرما، لا يسفك فيها دم، ولا يظلم فيها أحد، ولا ينفّر صيدها، ولا يعضد شجرها، ولا يهدّد الخائف فيها، وقد أضيف فيها التحريم إلى الله تعالى، من حيث كون ذلك بقضائه وسابق علمه. وفي قوله حَرَّمَها تعديد للنعمة على قريش، في رفع الله تعالى عن بلدهم الغارات والفتن الشائعة في جميع بلاد العرب في ذلك الزمان.

Bunlardan birincisi- Ey Peygamber, kavmine de ki: Ben ancak insanlara hürmetli kıldığı Mekke'nin Rabbine ibadet etmekle emrolundum; O, orayı şer'an güvenli bir Harem beldesi kılmıştır; orada kan dökülmez, kimseye zulmedilmez, avı ürkütülmez, ağacı kesilmez ve oradaki korku içindeki kimse tehdit edilmez. Harem kılınmanın Allah Teâlâ'ya izafe edilmesi, bunun O'nun hükmü ve ezeli ilmiyle gerçekleşmesi yönündendir. حَرَّمَها (hürmetli kıldığı) buyruğunda, o dönemde bütün Arap beldelerinde yaygın olan baskınları ve fitneleri Allah Teâlâ'nın onların beldesinden kaldırması bakımından Kureyş'e yönelik nimetin hatırlatılması vardır.

وبيد الله تعالى الأمر والتدبير لكل شيء، لذا قال: وَلَهُ كُلُّ شَيْءٍ معناه بالملك والعبودية، فالله سبحانه مالك الملك، والمخلوقات كلها عبيد لله، فله تعالى كل شيء في الكون خلقا وملكا وتصرّفا، لا يشاركه في ملكه شريك.

Her şeyin emri ve tedbiri Allah Teâlâ'nın elindedir; bu yüzden şöyle buyurmuştur: وَلَهُ كُلُّ شَيْءٍ (Her şey O'nundur); bunun anlamı mülkiyet ve kulluk bakımındandır. Allah Sübhânehu mülkün yegâne sahibidir, bütün mahlukat ise Allah'ın kullarıdır. Dolayısıyla kâinattaki her şey yaratma, mülk ve tasarruf bakımından O Teâlâ'ya aittir; O'nun mülkünde hiçbir ortağı yoktur.

الأمر الثاني- وأمرني ربّي أن أكون من المسلمين، أي الموحّدين المخلصين، المنقادين لأمره، المطيعين له، لأن كل الخلق خاضع لله تعالى طوعا أو كرها، كما جاء في آية أخرى: أَفَغَيْرَ دِينِ اللَّهِ يَبْغُونَ وَلَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَالْأَرْضِ طَوْعاً وَكَرْهاً وَإِلَيْهِ يُرْجَعُونَ (٨٣) [آل عمران: ٣/ ٨٣] .

İkinci husus- Rabbim bana müslümanlardan, yani ihlaslı muvahhidlerden, O'nun emrine boyun eğen ve O'na itaat edenlerden olmamı emretti; zira bütün yaratılmışlar ister istemez Allah Teâlâ'ya boyun eğmiştir; nitekim başka bir ayette şöyle buyrulmuştur: { أَفَغَيْرَ دِينِ اللَّهِ يَبْغُونَ وَلَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَالْأَرْضِ طَوْعاً وَكَرْهاً وَإِلَيْهِ يُرْجَعُونَ (٨٣) } “Onlar Allah'ın dininden başkasını mı arıyorlar? Oysa göklerde ve yerde olanların hepsi ister istemez O'na teslim olmuştur ve O'na döndürüleceklerdir.” [Âl-i İmrân: 3/83].

الأمر الثالث- وأمرني ربّي أن أتلو القرآن بجميع ما فيه على الناس، وأن أتلوه وحدي ليلا نهارا، لاستبانة أسراره، والتّعرف على أدلة وجود الله وتوحيده في الكون، فيزداد إيماني، وتشرق نفسي.

Üçüncü husus- Rabbim bana Kur'an'ı içindeki her şeyle birlikte insanlara okumamı ve sırlarını açığa çıkarmak, kâinatta Allah'ın varlığına ve birliğine dair delilleri tanımak için gece gündüz tek başıma da onu tilavet etmemi emretti ki böylece imanım artsın ve iç dünyam aydınlansın.

وتلاوة القرآن معناها: متابعة قراءة آياته وسردها، وتكون هذه التلاوة سبب الاهتداء إلى كل خير.

Kur'an'ın tilavet edilmesi: Ayetlerinin ardı ardına okunması ve peş peşe sıralanması demektir; bu tilavet her türlü hayra ulaşmanın vesilesidir.

فمن اهتدى إلى الحقّ والإيمان فقد اهتدى لنفسه، أي من تكسّب الهدى والإيمان، ونظر نظرا ينجّيه، فلنفسه سعيه، وأثر جهده وفكره. ومن آمن برسالة النّبي محمد ﷺ، واتّبع هداه، فقد رشد، وأمن عذاب الله الحقّ، لانحرافه وتقصيره في التعرف على مضمون الهداية الرّبانية.

Kim hakka ve imana ulaşırsa ancak kendisi için ulaşmış olur; yani kim hidayet ve imanı kazanır, kendisini kurtaracak bir nazarla bakarsa, gayreti ve fikrinin semeresi kendi nefsi lehinedir. Kim Peygamber Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in risaletine inanır ve onun hidayetine uyarsa doğru yolu bulmuş ve Rabbanî hidayetin muhtevasını tanımadaki sapma ve kusuru sebebiyle hak olan Allah'ın azabından güvende olmuştur.

ومن ضلّ وأخطأ طريق الحق والإيمان والرشاد، وكذّب بدعوة النّبي ﷺ التي جاء بها من عند ربّه، في القرآن المجيد، فعليه وزر ضلاله، ونتيجة تقصيره وانحرافه، وإنما النّبي من المنذرين المخوّفين قومهم عذاب الله، وليس على هذا النّبي إلا الإنذار والتخويف من عذاب الله تعالى.

Kim de sapar, hak, iman ve doğruluk yolundan ayrılır ve Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in Rabbi katından Yüce Kur'an ile getirdiği daveti yalanlarsa, sapıklığının günahı ve kusurunun neticesi kendi aleyhinedir. Peygamber ise ancak kavmini Allah'ın azabıyla korkutan uyarıcılardandır; bu Peygambere düşen sadece uyarmak ve Allah Teâlâ'nın azabından korkutmaktır.

فنسبة الهدى والضلال إلى البشر من هذه الأمة، إنما هي بالتكسب والاختيار، والحرص والحال التي عليها يقع الثواب والعقاب، والكل أيضا من الله تعالى بالخلق والإيجاد والتقدير.

Bu ümmetten olan insanlara hidayet ve dalaletin nispet edilmesi ancak kesb (kazanım), ihtiyar (seçim), istek ve sevap ile azabın üzerine terettüp ettiği durum itibariyledir; bunların bütünü yaratma, var etme ve takdir bakımından yine Allah Teâlâ'dandır.

الأمر الرابع- وقل أيها الرسول: لله الحمد الذي لا يعذب أحدا إلا بعد قيام الحجة عليه والإنذار إليه، ولله الحمد على ما أنعم على النّبي من النبوة، وعلى ما علمه ووفّقه لتحمّل أعباء الرسالة والعمل بما أنزل الله عليه، وإنه سبحانه سيريكم آياته الدالّة على عظمته وحكمته وقدرته، وأمارات عذابه وسخطه، وما الله بغافل عما يعمل المشركون وغيرهم، وشهيد على كل شيء، ولكن يؤجل عذابهم إلى أجل معين على حسب إرادته وحكمته. وقوله تعالى: سَيُرِيكُمْ آياتِهِ توعّد بعذاب الدنيا كبدر والفتح وغيرهما، وتوعّد بعذاب الآخرة، فمن وعى الكلام تجنّب الزّلل والعصيان، واستقام على أمر الله تعالى.

Dördüncü husus- Ey Resul, de ki: Aleyhlerine hüccet ikame edilmeden ve kendilerine uyarı yapılmadan hiç kimseye azap etmeyen Allah'a hamdolsun! Peygambere nübüvveti bahşettiği, ona öğrettiği, risalet yüklerini taşımaya ve Allah'ın kendisine indirdiğiyle amel etmeye muvaffak kıldığı için Allah'a hamdolsun! Şüphesiz O Sübhânehu, büyüklüğüne, hikmetine ve kudretine delalet eden ayetlerini, azabının ve gazabının alametlerini size gösterecektir. Allah müşriklerin ve diğerlerinin yaptıklarından gafil değildir ve her şeye şahittir; fakat onların azabını irade ve hikmetine göre belirli bir süreye kadar ertelemektedir. Allah Teâlâ'nın: سَيُرِيكُمْ آياتِهِ (Ayetlerini size gösterecektir) buyruğu, Bedir ve Mekke'nin fethi gibi dünya azabıyla bir tehdit olduğu gibi ahiret azabıyla da bir tehdittir; dolayısıyla bu sözü kavrayan kimse hatadan ve isyandan sakınır, Allah Teâlâ'nın emri üzere dosdoğru olur.