Binûn

Kasas Suresi Tefsiri — 3. Sayfa

Kaynak: et-Tefsîru'l-Vasît · Vehbe Zühaylî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

- ولا تقصد الإفساد في الأرض بالظلم والبغي والإساءة إلى الناس، فإن الله تعالى يعاقب المفسدين، ويحول بينهم وبين رحمته وعونه.

- Zulüm, azgınlık ve insanlara kötülük yaparak yeryüzünde bozgunculuk çıkarmayı amaçlama. Çünkü Allah Teâlâ bozguncuları cezalandırır; rahmetiyle yardımı arasına engel koyar.

لكن قارون أبي سماع هذه المواعظ المتضمّنة اتّقاء الله في مال الله، وأخذته العزة بالإثم، فأعجب بنفسه، وقال لناصحيه: أنا لا أحتاج لما تقولون، فإن الله تعالى إنما أعطاني هذا المال، لعلمه بأني أستحقّه، ولمعرفتي وخبرتي ومهارتي بكيفية جمعه، فأنا له أهل، فأجابه الله تعالى بأنه: أو لم يدر في جملة ما عنده من الدراية والعلم أن الله تعالى قد دمّر من قبله من هو أكثر منه مالا، وأشد قوة، وأعظم مكانة، وأشهر سلطانا ونفوذا، ولا يسأل المجرمون عن كثرة خطاياهم وسيئاتهم حينما يعاقبهم، لأنه تعالى عليم بكل المعلومات، مطّلع على جميع الأقوال والأفعال، فلا حاجة به إلى السؤال سؤال الاستفسار، كقوله الله تعالى: وَاللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ [البقرة: ٢/ ٢٨٣] .

Fakat Kārûn, Allah'ın malı hususunda Allah'tan sakınmayı içeren bu nasihatleri dinlemekten kaçındı; günahıyla gurura kapıldı, kendini beğendi ve nasihat edenlere şöyle dedi: “Ben sizin söylediklerinize muhtaç değilim; Allah bu malı bana, ancak bunu hak ettiğimi bildiği için ve benim onu nasıl toplayacağıma dair bilgim, tecrübem ve maharetim sebebiyle vermiştir, dolayısıyla ben buna layığım.” Allah Teâlâ ona cevap olarak; bunca malumat ve bilgisi arasında, Allah Teâlâ'nın kendisinden önce malca daha çok, kuvvetçe daha çetin, mevki bakımından daha büyük, hâkimiyet ve nüfuzca daha meşhur kimseleri helak ettiğini bilmedi mi, buyurdu. Mücrimler cezalandırılırken günahlarının ve kötülüklerinin çokluğundan sorulmazlar; çünkü Allah Teâlâ bilinen her şeyi hakkıyla bilendir, bütün söz ve fiillere vakıftır. Dolayısıyla O'nun malumat edinme kabilinden bir soruya ihtiyacı yoktur; nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: { وَاللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ } “Allah yaptıklarınızı hakkıyla bilendir.” [Bakara: 2/283].

وسؤال الاستعتاب، كما قال ﷿: هذا يَوْمُ لا يَنْطِقُونَ (٣٥) وَلا يُؤْذَنُ لَهُمْ فَيَعْتَذِرُونَ (٣٦) [المرسلات: ٧٧/ ٣٥- ٣٦] . لكن لا مانع من سؤال الكافرين والمفرطين سؤال توبيخ

Ve mazeret dileme kabilinden soru da sorulmaz; nitekim [Azze ve Celle] şöyle buyurmuştur: { هذا يَوْمُ لا يَنْطِقُونَ (٣٥) وَلا يُؤْذَنُ لَهُمْ فَيَعْتَذِرُونَ (٣٦) } “Bu, konuşamayacakları gündür. Onlara izin de verilmez ki mazeret beyan etsinler.” [Mürselât: 77/35-36]. Ancak kâfirlere ve haddi aşanlara kınama

وتقريع، كما في قوله تعالى: فَوَ رَبِّكَ لَنَسْئَلَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ (٩٢) عَمَّا كانُوا يَعْمَلُونَ [الحجر:

ve azarlama sorusu sorulmasına bir engel yoktur; nitekim Allah Teâlâ'nın şu kavlinde buyrulduğu gibidir: { فَوَ رَبِّكَ لَنَسْئَلَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ (٩٢) عَمَّا كانُوا يَعْمَلُونَ } “Rabbine andolsun ki, onların hepsine yapmakta oldukları şeyleri mutlaka soracağız.” [Hicr:

١٥/ ٩٢- ٩٣] . وقوله سبحانه: وَقِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ (٢٤) [الصّافّات: ٣٧/ ٢٤] .

15/ 92-93]. Ve Yüce Allah'ın şu kavlinde olduğu gibi: { وَقِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ (٢٤) } “Onları durdurun; çünkü onlar sorguya çekileceklerdir!” [Sâffât: 37/24].

- ٢- جزاء بغي قارون

- 2 - Kārûn'un Azgınlığının Cezası

استبدّ البغي والغرور بقارون الثّري المترف، وسيطر الكبرياء والعجب والتّجبر على نفسه، فأراد إظهار ما لديه من الثراء والقدرة على الملابس والمراكب وزينة الدنيا ومفاتنها، فافتتن أهل الدنيا باستعراضه الفاخر وتمنّوا أن يكونوا مثله، ولكنّ أهل العلم والمعرفة المتيقّظين لحقائق الدنيا ومظاهرها حذّروا من هذه الفتنة، ووجّهوا إلى العمل الأخروي الباقي. وكانت العاقبة كما قدّروا، فخسف الله بقارون الأرض، ودمّر دوره وممتلكاته، واستيقظ الناس على هذا المصير المشؤوم، وأرشدتهم صحوة العقل والدين إلى أن زوال الدنيا سريع، وأن خطر العقاب لكل عات متمرد قريب، قال الله تعالى مبيّنا هذه الخاتمة لقارون:

Zengin ve refah içindeki Kārûn'u azgınlık ve gurur bütünüyle esir aldı; kibir, kendini beğenmişlik ve zorbalık nefsine hâkim oldu. Sahip olduğu zenginliği, elbiseler, binekler, dünya süsü ve çekicilikleri üzerindeki gücünü sergilemek istedi. Dünya ehli onun bu gösterişli geçidine kapılıp onun gibi olmayı temenni ettiler. Fakat dünyanın hakikatlerine ve dış görünüşlerine karşı uyanık olan ilim ve irfan ehli, bu fitneden sakındırdılar ve kalıcı ahiret ameline yönlendirdiler. Akıbet tam onların takdir ettiği gibi oldu: Allah Kārûn'u ve sarayını yere batırdı, evlerini ve mülklerini yerle bir etti. İnsanlar bu uğursuz akıbet karşısında uyandılar; aklın ve dinin uyanışı onlara dünyanın yok oluşunun pek hızlı olduğunu, her haddi aşan isyankâr için azap tehlikesinin çok yakın bulunduğunu gösterdi. Allah Teâlâ Kārûn'un bu sonunu açıklayarak şöyle buyurmuştur:

[سورة القصص (٢٨) : الآيات ٧٩ الى ٨٢]

[Kasas Suresi (28), Ayetler: 79-82]

فَخَرَجَ عَلى قَوْمِهِ فِي زِينَتِهِ قالَ الَّذِينَ يُرِيدُونَ الْحَياةَ الدُّنْيا يا لَيْتَ لَنا مِثْلَ ما أُوتِيَ قارُونُ إِنَّهُ لَذُو حَظٍّ عَظِيمٍ (٧٩) وَقالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَيْلَكُمْ ثَوابُ اللَّهِ خَيْرٌ لِمَنْ آمَنَ وَعَمِلَ صالِحاً وَلا يُلَقَّاها إِلاَّ الصَّابِرُونَ (٨٠) فَخَسَفْنا بِهِ وَبِدارِهِ الْأَرْضَ فَما كانَ لَهُ مِنْ فِئَةٍ يَنْصُرُونَهُ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَما كانَ مِنَ المُنْتَصِرِينَ (٨١) وَأَصْبَحَ الَّذِينَ تَمَنَّوْا مَكانَهُ بِالْأَمْسِ يَقُولُونَ وَيْكَأَنَّ اللَّهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَيَقْدِرُ لَوْلا أَنْ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْنا لَخَسَفَ بِنا وَيْكَأَنَّهُ لا يُفْلِحُ الْكافِرُونَ (٨٢)

{ فَخَرَجَ عَلى قَوْمِهِ فِي زِينَتِهِ قالَ الَّذِينَ يُرِيدُونَ الْحَياةَ الدُّنْيا يا لَيْتَ لَنا مِثْلَ ما أُوتِيَ قارُونُ إِنَّهُ لَذُو حَظٍّ عَظِيمٍ (٧٩) وَقالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَيْلَكُمْ ثَوابُ اللَّهِ خَيْرٌ لِمَنْ آمَنَ وَعَمِلَ صالِحاً وَلا يُلَقَّاها إِلاَّ الصَّابِرُونَ (٨٠) فَخَسَفْنا بِهِ وَبِدارِهِ الْأَرْضَ فَما كانَ لَهُ مِنْ فِئَةٍ يَنْصُرُونَهُ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَما كانَ مِنَ المُنْتَصِرِينَ (٨١) وَأَصْبَحَ الَّذِينَ تَمَنَّوْا مَكانَهُ بِالْأَمْسِ يَقُولُونَ وَيْكَأَنَّ اللَّهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَيَقْدِرُ لَوْلا أَنْ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْنا لَخَسَفَ بِنا وَيْكَأَنَّهُ لا يُفْلِحُ الْكافِرُونَ (٨٢) } “[Kārûn] görkemi içinde kavminin karşısına çıktı. Dünya hayatını arzulayanlar: ‘Keşke Kārûn'a verilenin bir benzeri bize de verilseydi! Doğrusu o, büyük bir pay sahibidir’ dediler. Kendilerine ilim verilmiş olanlar ise: ‘Yazıklar olsun size! İman edip salih amel işleyen kimse için Allah'ın sevabı daha hayırlıdır. Buna da ancak sabredenler kavuşturulur’ dediler. Nihayet Biz onu da sarayını da yerin dibine geçirdik. Allah'a karşı ona yardım edecek bir topluluğu olmadığı gibi, kendisini savunanlardan da olamadı. Daha dün onun yerinde olmayı temenni edenler: ‘Vay be! Demek ki Allah, kullarından dilediğine rızkı bol bol verir, dilediğine de daraltır. Eğer Allah bize lütufta bulunmasaydı, bizi de yerin dibine geçirirdi. Vay be! Demek ki kâfirler iflah olmazmış!’ demeye başladılar.”

لقد باهى قارون الناس، فخرج على قومه في موكب بهي، في زينة عظيمة وأبهة واضحة، وتجمّل باهر، في الملابس والمراكب، هو وحاشيته، بقصد التّعالي على قومه، وإظهار التّرفّع والمهابة، فاغتر الجهلة أهل الدنيا وزينتها به وبمظاهره، وتمنّوا ما لديه وقالوا: يا ليت لنا من الثروات والأبهة ما لقارون، لنتمتّع بها مثله، فإنه ذو نصيب وافر من الدنيا.

Kārûn insanlara caka sattı; kavmine üstünlük taslamak, büyüklük ve heybet göstermek amacıyla kendisi ve maiyetiyle birlikte elbiseler ve binekler içinde, büyük bir süs, açık bir debdebe ve göz alıcı bir ihtişamla, görkemli bir alay halinde kavminin karşısına çıktı. Dünyayı ve süsünü isteyen cahiller ona ve bu gösterişine aldandılar; elindekilere imrenip şöyle dediler: “Keşke Kārûn'a verilen servet ve debdebenin benzeri bize de verilseydi de onun gibi bunlardan zevk alsaydık; şüphesiz o dünyadan pek büyük bir nasip sahibidir.”

وقال الفريق الآخر، وهم أولو العلم والمعرفة بالله تعالى وبحق طاعته والإيمان به زاجرين الجهلة الذين تمنّوا حال قارون: ويلكم (وهذه كلمة زجر) ثواب الله خير لمن آمن وعمل صالحا، يلقاه في الدار الآخرة، وهو أفضل مما تتمنّون، ويكون حال المؤمن العامل الذي ينتظر ثواب الله خيرا من حال صاحب الدنيا فقط، ولكن لا يتلقّى هذا الثواب العظيم أو الجنة إلا الصابرون على طاعة الله، الرّاضون بقضائه وقدره، في كل ما قسم من المنافع والمضارّ، المترفّعون عن محبة الدنيا المؤثرون لها.

Diğer grup olan, Allah Teâlâ'yı, O'na itaatin ve imanın hakikatini bilen ilim ve irfan sahipleri ise Kārûn'un durumunu temenni eden cahilleri azarlayarak şöyle dediler: Yazıklar olsun size (bu bir azarlama ifadesidir), iman edip salih amel işleyen kimse için ahiret yurdunda kavuşacağı Allah'ın sevabı daha hayırlıdır ve sizin arzuladığınızdan çok daha üstündür. Allah'ın sevabını bekleyen amelli müminin hâli, yalnızca dünya sahibinin hâlinden daha hayırlıdır. Fakat bu büyük sevaba yahut cennete; ancak Allah'a itaatte sabreden, taksim edilen fayda ve zararlar hususunda O'nun kaza ve kaderine rıza gösteren, dünya sevgisinden ve onu [ahirete] tercih etmekten yüce duran sabırlı kimseler kavuşturulur.

وكان المتوقّع ما قاله هؤلاء العارفون بالله، وكان العقاب السريع لقارون المتفاخر الباغي: هو الخسف به وبداره الأرض، حيث ابتلعته الأرض، وغاب فيها، جزاء لبطره وعتوه، فلم يغن عنه ماله ولا حاشيته، ولم يجد من يدفع عنه نقمة الله، ولم يكن منتصرا لنفسه، ولا منصورا من غيره. والفئة: جماعة المناصرة والنجدة.

Allah'ı tanıyan bu zatların söylediği şey gerçekleşti ve böbürlenen o azgın Kārûn için ani ceza geldi: Bu, şımarıklığının ve haddi aşmasının bir cezası olarak kendisinin ve sarayının yerin dibine geçirilmesiydi; yer onu yuttu ve içinde kaybolup gitti. Ne malı ne de maiyeti ona bir fayda sağladı; Allah'ın cezasını kendisinden savuşturacak kimse bulamadı, bizzat kendisini kurtaramadığı gibi başkası tarafından da kurtarılmadı. Fiet (فئة), yardım ve imdada koşan topluluk demektir.

وبعد هذه الكارثة التي أطاحت بقارون وتبيّن حقيقة الأمر، صار الذين يتمنّون أن يكونوا مثله يقولون: وَيْكَأَنَّ اللَّهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَيَقْدِرُ أي بل إن الله، يوسع الرزق أو العطاء المادّي لمن يريد خلقه، ويضيّقه على من يريد من عباده، بحسب حكمته ومشيئته، وليس المال المعطى دليلا على رضا الله ومحبته لصاحبه، ولا منع المال برهانا على سخط الله وكراهيته لعبده، فإن الله يعطي ويمنع، ويضيّق ويوسّع، ويخفض ويرفع، وله الحكمة التامة والحجة البالغة،

Kārûn'u deviren bu felaketten sonra işin hakikati anlaşılınca, dün onun yerinde olmayı temenni edenler: { وَيْكَأَنَّ اللَّهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَيَقْدِرُ } “Vay be! Demek ki Allah, kullarından dilediğine rızkı bol bol verir, dilediğine de daraltır” demeye başladılar. Yani bilakis Allah, hikmeti ve dilemesi uyarınca mahlûkatından dilediğine rızkı yahut maddi ihsanı genişletir, kullarından dilediğine de daraltır. Verilen mal, Allah'ın sahibinden razı olduğuna ve onu sevdiğine bir delil olmadığı gibi, malın esirgenmesi de Allah'ın kuluna gazap ettiğinin ve ona buğzettiğinin bir delili değildir. Zira Allah verir ve meneder; daraltır ve genişletir; alçaltır ve yükseltir. Kusursuz hikmet ve kesin hüccet O'nundur.

جاء في الحديث المرفوع عن ابن

İbn Mes'ûd'dan merfû olarak gelen hadiste

مسعود فيما رواه أحمد والحاكم وغيرهما: «إن الله قسم بينكم أخلاقكم، كما قسم أرزاقكم، وإن الله يعطي المال من يحبّ ومن لا يحبّ، ولا يعطي الإيمان إلا من يحبّ» .

Ahmed, Hâkim ve diğerlerinin rivayet ettiğine göre şöyle buyrulmuştur: “Şüphesiz Allah rızıklarınızı aranızda paylaştırdığı gibi ahlakınızı da aranızda paylaştırmıştır. Allah malı sevdiğine de sevmediğine de verir; fakat imanı ancak sevdiğine verir.”

والمعنى: إن الذين فتنوا بقارون انتبهوا، فتكلموا على قدر علمهم، فقالوا: على جهة التعجب والتّندّم: إن الله يبسط الرزق ويضيّقه بحسب مراده.

Anlamı şudur: Kārûn ile fitneye düşenler gerçeği fark edip ilimlerinin elverdiği ölçüde konuştular; şaşkınlık ve pişmanlık makamında dediler ki: Allah rızkı dilediğine göre genişletir ve daraltır.

ولولا لطف الله بنا، وإحسانه إلينا، لخسف بنا الأرض، كما خسف بقارون، لأنا تمنّينا أن نكون مثله، بل إن الله لا يحقق الفوز والنجاح للكافرين به، المكذبين رسله، المنكرين ثواب الله وعقابه في الآخرة، مثل قارون ونحوه من عتاة الناس، وطغاة المال، ومردة العصاة من الإنس والجنّ.

Eğer Allah'ın bize lütfu ve ihsanı olmasaydı, onun gibi olmayı temenni ettiğimiz için bizi de Kārûn gibi yerin dibine geçirirdi. Bilakis Allah, Kendisini inkâr eden, peygamberlerini yalanlayan, Kārûn ve onun gibi zorba insanlar, mal tağutları ve insan ile cinden olan azgın isyankârlar gibi ahirette Allah'ın sevap ve ikabını inkâr eden kimselere kurtuluş ve başarı nasip etmez.

العاقبة للمتّقين

Güzel Akıbet Muttakilerindir

العبرة في الأفعال والأعمال والتّصرفات كلها إنما هي في الغاية والهدف، لأن تصرّفات العقلاء تهدف إلى تحقيق غاية، وإنجاز مطلوب، وهكذا الشأن بين الدنيا والآخرة، الدنيا مزرعة الآخرة، والآخرة هدف العاملين العاقلين، فمن أحسن العمل في الدنيا، لقي العاقبة الحسنة في الآخرة، ومن أساء العمل في الدنيا، وجد أمامه النتيجة الوخيمة والخسارة المحقّقة، فلكلّ جزاء عمله حقّا وعدلا، وثوابا مكافئا، وعقابا مناسبا، وتكون موازين الحساب واضحة، والنهاية مؤكدة ومعروفة، لذا كان القرآن الكريم خير واعظ، وأخلص ناصح، يبين الأشياء قبل وقوعها، ويحدّد الأسباب والغايات المرجوة قبل حصولها، قال الله تعالى مبيّنا ذلك:

Bütün fiillerde, amellerde ve davranışlarda asıl itibar gaye ve hedeftedir. Zira akıllı insanların davranışları bir gayeyi gerçekleştirmeyi ve arzulanan bir sonucu elde etmeyi hedefler. Dünya ile ahiret arasındaki durum da böyledir: Dünya ahiretin tarlasıdır; ahiret ise akıllı amel sahiplerinin hedefidir. Dünyada güzel amel işleyen, ahirette güzel bir akıbete kavuşur; dünyada kötü amel işleyen ise karşısında vahim bir netice ve kesin bir hüsran bulur. Dolayısıyla hak ve adalet olarak, denk bir mükâfat ve uygun bir ceza ile her amelin karşılığı verilir. Hesap terazileri açıktır, son ise kesin ve malumdur. Bu sebeple Kur'ân-ı Kerîm en hayırlı vaiz, en samimi nasihatçidir; şeyleri vuku bulmadan önce açıklar, umulan sebepleri ve gayeleri gerçekleşmeden önce tayin eder. Allah Teâlâ bunu açıklayarak şöyle buyurmuştur:

[سورة القصص (٢٨) : الآيات ٨٣ الى ٨٤]

[Kasas Suresi (28), Ayetler: 83-84]

تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُها لِلَّذِينَ لا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَلا فَساداً وَالْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ (٨٣) مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَيْرٌ مِنْها وَمَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجْزَى الَّذِينَ عَمِلُوا السَّيِّئاتِ إِلاَّ ما كانُوا يَعْمَلُونَ (٨٤)

{ تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُها لِلَّذِينَ لا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَلا فَساداً وَالْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ (٨٣) مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَيْرٌ مِنْها وَمَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجْزَى الَّذِينَ عَمِلُوا السَّيِّئاتِ إِلاَّ ما كانُوا يَعْمَلُونَ (٨٤) } “İşte o ahiret yurdu! Biz onu, yeryüzünde böbürlenmeyi ve bozgunculuk çıkarmayı istemeyenlere veririz. Güzel akıbet muttakilerindir. Kim bir iyilikle gelirse, ona bundan daha hayırlısı vardır. Kim de bir kötülükle gelirse, kötülükleri işleyenler ancak yapmakta olduklarının karşılığını görürler.”

[القصص: ٢٨/ ٨٣- ٨٤] .

[Kasas: 28/ 83-84].

هذا إخبار من الله تعالى لنبيّه محمد ﷺ بقانونه العام، يراد به حضّ الناس على إحسان العمل وإتقانه، والتحذير من سوء العمل وإفساده، ولوم قارون ونظرائه الذين آثروا الدنيا على الآخرة، فإن الآخرة ليست في حسابات قارون، إنما هي لمن اتّصف بصفات معينة.

Bu, Allah Teâlâ'nın Nebisi Muhammed [sallallâhu aleyhi ve sellem]'e genel kanununu bildirmesidir. Bununla insanları ameli güzelleştirmeye ve kusursuz yapmaya teşvik etmek, kötü amelden ve onu ifsat etmekten sakındırmak, dünyayı ahirete tercih eden Kārûn ve benzerlerini kınamak murat edilmiştir. Zira ahiret Kārûn'un hesapları arasında yoktur; o ancak belirli sıfatlarla nitelenen kimseler içindir.

والمعنى: إن تلك الدار الخالدة العظيمة، ونعيمها الأبدي المذلّل، دون عناء ولا مشقة، يجعلها الله ﷾ للذين لا يستعلون على الناس، ولا يتجبّرون عليهم، ولا يريدون أي لون من ألوان الفساد، والفساد يعمّ جميع وجوه الشّر، ومنها أخذ المال بغير حقّ، والعاقبة الحسنة: هي لأهل التقوى الملتزمين بأوامر الله، المبتعدين عن نواهيه ومحظوراته.

Anlamı şudur: Allah [Azze ve Celle] o ebedi, yüce yurdu ve zahmetsiz, meşakkatsiz amade kılınmış sonsuz nimetini; insanlara karşı üstünlük taslamayan, onlara zorbalık etmeyen ve fesadın hiçbir çeşidini istemeyen kimselere tahsis eder. Fesat, haksız yere mal almak da dâhil olmak üzere bütün şer çeşitlerini kapsar. Güzel akıbet ise Allah'ın emirlerine sarılan, nehiylerinden ve yasaklarından uzak duran takva ehline aittir.

يدلّ ذلك على أن التواضع لله والناس أمر محمود، وأن العلو مذموم، وأن فعل الصلاح خير، وأن الفساد والإفساد شرّ ودمار.

Bu durum; Allah'a ve insanlara karşı tevazu göstermenin övülen bir haslet, böbürlenip üstünlük taslamanın yerilen bir tutum olduğuna, ıslah edici fiillerde bulunmanın hayır, bozgunculuk ve ifsatta bulunmanın ise şer ve yıkım olduğuna delalet eder.

وقانون الجزاء الإلهي على الأعمال واضح وقاطع، إما في الدنيا وإما في الآخرة، فمن جاء بالفعلة الحسنة، فله خير منها ذاتا وقدرا وصفة، ومن عمل صالحا فله خير من القدر الذي ينتظره موازيا لفعله، لأن فضل الله كبير، يضاعف الحسنات، وينمّي الخيرات، ويعطي الثواب الجزيل غير المتوقع بحسب أحوال الدنيا.

Ameller karşılığındaki ilahi ceza kanunu, gerek dünyada gerek ahirette açık ve kesindir: Kim güzel bir fiille gelirse, zat, miktar ve nitelik bakımından ona bundan daha hayırlısı vardır. Kim salih bir amel işlerse, fiiline denk olarak beklediği miktardan daha hayırlısı ona verilir; zira Allah'ın lütfu büyüktür; iyilikleri katlar, hayırları artırır ve dünya şartlarına göre beklenmeyecek derecede bol mükâfat bahşeder.

ومن جاء بالخصلة السيئة أو الفعلة الشنيعة، المنكرة عقلا وشرعا وعادة، فلا يجزى أصحاب الأعمال السيئة إلا مثلها قدرا، دون زيادة أو ظلم، فضلا من الله ورحمة، ومحبة وعدلا، وإبانة لجود الله وسخائه، وسعة خزائنه. وهذا دليل على أن فعل السوء وباء وظلام، وتدمير وضلال، وأن السيئة لا يضاعف جزاؤها، فضلا من الإله الغني، ورحمة من الرّحيم الرّحمن.

Kim de akıl, şeriat ve örf bakımından münker olan kötü bir haslet veya çirkin bir fiille gelirse, kötü amel sahipleri Allah'ın bir lütfu, rahmeti, sevgisi, adaleti olarak ve O'nun cömertliğini, ihsanını, hazinelerinin genişliğini göstermek üzere ancak o kötülüğün miktarınca karşılık görürler; ne fazlası verilir ne de haksızlık edilir. Bu, kötülük işlemenin bir veba, karanlık, yıkım ve sapıklık olduğuna; zengin olan İlah'ın lütfu, Rahmân ve Rahîm olanın merhameti sebebiyle kötülüğün cezasının asla katlanmayacağına bir delildir.

هذا القانون الإلهي بمضاعفة الحسنات، ومقابلة السيئات بمثلها دون زيادة،

İyiliklerin katlanması, kötülüklerin ise artırılmaksızın misliyle karşılanması şeklindeki bu ilahi kanun,

يختلف عن قانون البشر ويسمو عنه، فإن الإنسان يعطي إنسانا آخر جزاء مكافئا لعمله، وقد ينقصه في الغالب بسببه ظلم الإنسان لأخيه، أما عطاء الله تعالى فلا يحدّه حدود، ولا يبخس منه شيء، سواء كان العمل قليلا أو كثيرا بحسب تقدير الإنسان، لأن ربّك هو الغني ذو الرّحمة، وهو واسع المغفرة، غافر الذنب، وقابل التّوب، لا يجاريه أحد في عطائه، ولا يسبقه أحد في جوده وسخائه.

insanların kanunundan farklıdır ve ondan üstündür. Zira insan, başka bir insana amelinin dengi bir karşılık verir ve insanın kardeşine zulmetmesi sebebiyle de çoğunlukla bunu eksik verir. Allah Teâlâ'nın ihsanına gelince; insanın takdirine göre amel ister az olsun ister çok olsun, O'nun ihsanının sınırları yoktur ve ondan hiçbir şey eksiltilmez. Çünkü senin Rabbin Ganî'dir (zengindir), rahmet sahibidir; O mağfireti geniş olan, günahı bağışlayan ve tevbeleri kabul edendir. İhsanında kimse O'nunla yarışamaz, cömertliğinde ve lütfunda kimse O'nun önüne geçemez.

أفليس من واجب الإنسان إذن أن يرغب في العطاء الكثير الدائم، فيعمل عملا صالحا يؤهّله لنيله؟ أو ليس من وعي الإنسان وإجراء حسابه أن ينفر ويحذر من سوء العمل الذي يعرّضه للخسران والضياع؟!

Şu halde insanın, bu bol ve sürekli ihsana rağbet edip kendisini buna ulaştıracak salih bir amel işlemesi gerekmez mi?! Yahut insanın bilinçli davranıp hesabını yaparak kendisini hüsrana ve kayba sürükleyecek kötü amelden kaçınması ve sakınması gerekmez mi?!

نعم وتكاليف نبويّة

Nimetler ve Peygamberlik Görevleri

النّبوة أو الرسالة مسئولية عظمي، وتكليف ثقيل، يقترن عادة بتخصيص النّبي أو الرّسول بخصائص متميزة، وإمداد بنعم إلهية سامية، لأن ما يتعرّض له النّبي الرّسول من صدود قومه عن دعوته، وإعراضهم عن قبول رسالته يحتاج لصبر ومصابرة، وجهاد ومقاومة، لا يتحملها الإنسان العادي. وقد تشابهت ظروف الرسل في أثناء تبليغ دعوة الله إلى توحيده وعبادته وتنفيذ شرعه، ولكن رحمة الله ورعايته تحمي الرسول. وتتطلب الرسالة أيضا الحزم والعزم في أداء التكاليف، والتّفاني في القيام بها، والتزام الدعوة إلى توحيد الله الحي الباقي الخالد، الذي لا يفنى، ويتفرد بالحكم والقضاء، والمرجع والحساب يوم القيامة، ويفنى غيره ثم يعيده الله للمساءلة، قال الله تعالى مبيّنا أمورا تتعلق بنبوة نبيّنا:

Nübüvvet veya risalet; genellikle nebi veya resulün seçkin özelliklerle donatılması ve yüce ilahi nimetlerle desteklenmesiyle birlikte yürüyen çok büyük bir sorumluluk ve ağır bir yüktür. Çünkü nebi ve resulün, kavminin davetine sırt çevirmesi ve risaletini kabulden yüz çevirmesi karşısında maruz kaldığı şeyler; sıradan bir insanın dayanamayacağı bir sabrı, sebatı, cihadı ve mukavemeti gerektirir. Allah'ın tevhid edilmesine, O'na ibadete ve şeriatının uygulanmasına yönelik Allah'ın davetini tebliğ ederken elçilerin koşulları benzerlik göstermiştir; ancak Allah'ın rahmeti ve himayesi resulü korur. Risalet ayrıca sorumlulukları yerine getirmede kesin bir kararlılık ve azmi, onları ifa etmede fedakârlığı ve asla yok olmayan, diri, baki ve ebedi olan, hüküm ve kaza, kıyamet günündeki dönüş ve hesap yetkisini tek başına elinde bulunduran; kendisinden başkası yok olup ardından Allah'ın hesaba çekmek üzere yeniden dirilteceği Allah'ın tevhid edilmesine davette sebat etmeyi gerektirir. Allah Teâlâ, Nebimiz [sallallâhu aleyhi ve sellem]'in peygamberliğiyle ilgili hususları açıklayarak şöyle buyurmuştur:

[سورة القصص (٢٨) : الآيات ٨٥ الى ٨٨]

[Kasas Suresi (28), Ayetler: 85-88]

إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لَرادُّكَ إِلى مَعادٍ قُلْ رَبِّي أَعْلَمُ مَنْ جاءَ بِالْهُدى وَمَنْ هُوَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ (٨٥) وَما كُنْتَ تَرْجُوا أَنْ يُلْقى إِلَيْكَ الْكِتابُ إِلاَّ رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ فَلا تَكُونَنَّ ظَهِيراً لِلْكافِرِينَ (٨٦) وَلا يَصُدُّنَّكَ عَنْ آياتِ اللَّهِ بَعْدَ إِذْ أُنْزِلَتْ إِلَيْكَ وَادْعُ إِلى رَبِّكَ وَلا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكِينَ (٨٧) وَلا تَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلاَّ وَجْهَهُ لَهُ الْحُكْمُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٨٨)

{ إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لَرادُّكَ إِلى مَعادٍ قُلْ رَبِّي أَعْلَمُ مَنْ جاءَ بِالْهُدى وَمَنْ هُوَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ (٨٥) وَما كُنْتَ تَرْجُوا أَنْ يُلْقى إِلَيْكَ الْكِتابُ إِلاَّ رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ فَلا تَكُونَنَّ ظَهِيراً لِلْكافِرِينَ (٨٦) وَلا يَصُدُّنَّكَ عَنْ آياتِ اللَّهِ بَعْدَ إِذْ أُنْزِلَتْ إِلَيْكَ وَادْعُ إِلى رَبِّكَ وَلا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكِينَ (٨٧) وَلا تَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلاَّ وَجْهَهُ لَهُ الْحُكْمُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٨٨) } “Şüphesiz ki Kur'an'ı sana farz kılan [Allah], seni elbette dönülecek yere geri getirecektir. De ki: 'Rabbim, kimin hidayetle geldiğini ve kimin apaçık bir sapıklık içinde olduğunu en iyi bilendir.' Sen Kitab'ın sana vahyedileceğini ummazdın; ancak Rabbinden bir rahmet olarak [verildi]. O halde sakın inkârcılara arka çıkma! Sana indirildikten sonra sakın seni Allah'ın ayetlerinden alıkoymasınlar. Rabbine davet et ve asla müşriklerden olma! Allah ile birlikte başka bir ilaha yalvarıp tapma. O'ndan başka hiçbir ilah yoktur. O'nun zatından başka her şey yok olucudur. Hüküm yalnızca O'nundur ve ancak O'na döndürüleceksiniz.”

الآية الأولى: إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ.. نزلت بالجحفة حينما هاجر النّبي ﷺ من مكة إلى المدينة،

İlk ayet olan: { إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ } kısmı, Nebi [sallallâhu aleyhi ve sellem] Mekke'den Medine'ye hicret ettiği sırada Cuhfe'de inmiştir.

أخرج ابن أبي حاتم عن الضّحاك قال: لما خرج النّبي ﷺ من مكة، فبلغ الجحفة، اشتاق إلى مكة، فأنزل الله: إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لَرادُّكَ إِلى مَعادٍ.

İbn Ebî Hâtim, Dahhâk'ten şöyle dediğini rivayet etmiştir: Nebi [sallallâhu aleyhi ve sellem] Mekke'den çıkıp Cuhfe'ye ulaştığında Mekke'yi özledi; bunun üzerine Allah: { إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لَرادُّكَ إِلى مَعادٍ } “Şüphesiz ki Kur'an'ı sana farz kılan [Allah], seni elbette dönülecek yere geri getirecektir.” ayetini indirdi.

قال ابن عطية ﵀ في تفسيره: فالآية- على هذا- معلمة بغيب قد ظهر للأمة، ومؤنسة بفتح.

İbn Atıyye [rahmetullâhi aleyh] tefsirinde şöyle demiştir: “Ayet -buna göre- ümmet için açığa çıkmış gaybi bir haberi bildirmekte ve fetih müjdesiyle teselli vermektedir.”

يخبر الله تعالى نبيّه ويبشّره بأن الذي أنزل عليك القرآن وأثبته، وألزمك بالعمل به وأدائه للناس، لرادّك إلى بلدك الحبيب: مكة، فاتحا منتصرا، بعد خروجك منها مهاجرا مطاردا، وكان فتح مكة هو الفتح الأعظم الذي حطّمت به الأصنام، وأزيلت به معالم الكفر والوثنية. ووعد الله صادق، ومنجز، وقد تحقّق الوعد كما هو معروف في السّيرة النّبوية، في السّنة الثامنة من الهجرة. والمعاد: الموضع الذي يعاد إليه، وقد اشتهر به يوم القيامة، لأنه معاد للكل.

Allah Teâlâ Nebisine, Kur'an'ı sana indiren, onu sabit kılan, onunla amel etmeyi ve insanlara ulaştırmayı sana farz kılan zatın; oradan hicret edip takip edilen biri olarak çıkmandan sonra seni muzaffer bir fatih sıfatıyla o sevgili memleketin olan Mekke'ye kesinlikle geri döndüreceğini haber vermekte ve müjdelemektedir. Mekke'nin fethi; putların kırıldığı, küfür ve putperestlik alametlerinin yok edildiği en büyük fetihti. Allah'ın vaadi sadıktır ve yerine getirilmiştir; nitekim bu vaat, siyerde bilindiği üzere hicretin sekizinci yılında gerçekleşmiştir. el-Meâd (المعاد): Kendisine dönülen yer demektir; herkesin kendisine döneceği yer olması hasebiyle kıyamet günü bu isimle meşhur olmuştur.

وقوله تعالى: قُلْ رَبِّي أَعْلَمُ مَنْ جاءَ بِالْهُدى.. آية متاركة للكفار وتوبيخ، فقل أيها النّبي لمن كذّبك من قومك المشركين: الله هو العالم البصير بالمهتدي، مني ومنكم، وعالم بمن هو غارق في الضلال، ومطّلع على من جاء بالهدى، وهو الآتي بالقرآن الكريم، وبما يستحقه من الثواب في المعاد، والإعزاز بالإعادة إلى مكة المكرمة.

Allah Teâlâ'nın: { قُلْ رَبِّي أَعْلَمُ مَنْ جاءَ بِالْهُدى } “De ki: 'Rabbim, kimin hidayetle geldiğini en iyi bilendir.'” buyruğu kâfirleri kendi haline bırakma ve onları azarlama ayetidir. Ey Nebi! Müşrik kavminden seni yalanlayan kimselere de ki: Benimle sizin aranızdan kimin hidayet üzere olduğunu en iyi bilen ve gören Allah'tır; O kimin sapıklık içinde boğulduğunu çok iyi bilir ve hidayetle geleni -ki o, Kur'ân-ı Kerîm ile gelendir- ve onun meadda (ahirette) hak ettiği mükâfatı ve Mekke-i Mükerreme'ye döndürülmek suretiyle elde edeceği izzeti hakkıyla bilmektedir.

ثم ذكّر الله نبيّه بنعمته العظيمة عليه وهي النّبوة، فلم تكن أيها النّبي تتوقّع إنزال

Sonra Allah, Nebisine üzerindeki o büyük nimetini, yani nübüvveti hatırlattı: Ey Nebi! Sen indirilmesini ummuyordun...

الوحي الإلهي والقرآن المبين إليك، إلا برحمة من الله وفضل، لنفع جميع العباد، وبناء عليه تكون مكلفا بخمسة أمور، مع خبر سادس بعدها:

ilahi vahyin ve apaçık Kur'an'ın sana [verilmesi], bütün kulların menfaati için yalnızca Allah'tan bir rahmet ve lütuf iledir. Buna binaen beş hususla mükellef kılındın; ardından da altıncı bir haber gelmektedir:

١- لا تكن عونا للكافرين بأي حال، ولكن فارقهم وخالفهم، وكن عونا للمسلمين، والمراد: اشتد يا محمد في تبليغك، ولا تلن، ولا تفشل (تجبن) ، فتكون معونة الكافرين يراد بها: بالفتور عنهم.

1- Hiçbir surette kâfirlere yardımcı ve arka çıkıcı olma; bilakis onlardan ayrıl, onlara muhalefet et ve Müslümanların yardımcısı ol. Kastedilen şudur: Ey Muhammed! Tebliğinde tavizsiz ve kararlı ol, gevşeklik gösterme ve yılgınlık (korkaklık) gösterme. Dolayısıyla kâfirlere yardım etmekten kasıt, onlara karşı gevşek davranmaktır.

٢- ولا يمنعنك شيء عن اتباع آيات الله المنزلة إليك، بأقوالهم وكذبهم وأذاهم، ولا تلتفت إليه، وامض لشأنك، فإن الله مؤيدك وناصرك، ومظهر دينك على جميع الأديان.

2- Sözleriyle, yalanlarıyla ve eziyetleriyle sana indirilen Allah'ın ayetlerine uymaktan hiçbir şey seni asla alıkoymasın; onlara dönüp bakma ve yoluna devam et. Şüphesiz ki Allah senin destekçin ve yardımcındır; dinini bütün dinlere üstün kılacaktır.

٣- وادع إلى عبادة ربّك وحده لا شريك له، وبلّغ دينه، وأعلن رسالته دون تردد ولا خوف ولا تمهّل. وسبب هذه الآية: ما كانت قريش تدعو رسول الله ﷺ من تعظيم أوثانهم.

3- Ortağı olmayan tek Rabbinin ibadetine davet et, O'nun dinini tebliğ et ve hiçbir tereddüt, korku ve gecikme olmaksızın risaletini ilan et. Bu ayetin iniş sebebi; Kureyş'in, Resûlullah [sallallâhu aleyhi ve sellem]'i putlarına tazim göstermeye çağırmış olmasıdır.

٤- واحذر أن تكون من فئة المشركين الذين أشركوا بربّهم، فجعلوا له شريكا ونظيرا، فتكون من الهالكين. وهذا نهي عما هم بسبيله، بدئ به النّبي باعتباره القائد والقدوة لأمّته.

4- Rablerine şirk koşup O'na ortak ve denk tanıyan müşrikler topluluğundan olmaktan sakın; aksi takdirde helak olanlardan olursun. Bu, onların bulunduğu yoldan nehyetmektir; ümmetine lider ve örnek olması hasebiyle [hitaba] önce Nebi ile başlanmıştır.

٥- ولا تعبد مع الله إلها آخر، ولا تدع في أي عمل مع الله غيره، لأن العبادة لا تستحق إلا لله، ولا فائدة من دعاء غيره.

5- Allah ile birlikte başka bir ilaha ibadet etme ve hiçbir amelde Allah ile birlikte başkasına yalvarıp yakarma; çünkü ibadete layık olan yalnızca Allah'tır ve O'ndan başkasına dua etmenin hiçbir faydası yoktur.

٦- وكل من في الوجود فان أو هالك إلا ذات الله، المعبّر عنها بوجهه، فإن الله هو الباقي وحده بعد فناء خلقه، وله مهمة فصل القضاء وإنفاذه في الدنيا والآخرة، وإليه مصير جميع الخلائق. وهذا إخبار بالحشر والعودة من القبور، لإيقاع الجزاء على الأعمال، إن خيرا فخير، وإن شرّا فشرّ.

6- Varlık âleminde bulunan herkes, Allah'ın 'vech' ile ifade edilen zatı müstesna fani veya yok olucudur. Zira Allah, yarattıklarının yok olmasından sonra tek başına baki kalacak olandır. Dünyada ve ahirette hükmü ayırıp infaz etme görevi yalnızca O'na aittir ve bütün yaratılmışların dönüşü ancak O'nadır. Bu; amellere karşılık vermek üzere kabirlerden haşrolunmayı ve geri dönüşü bildiren bir haberdir; iyilik ise iyilik, kötülük ise kötülük [olarak karşılık bulur].