ثم استثنى الله من حكم حجاب أزواج النبي: المحارم، فلا إثم ولا حرج على زوجات النبي ﷺ في ترك الحجاب أمام الآباء والأبناء، بسبب النسب أو الرضاع، والإخوة وأبناء الإخوة والأخوات، وأمام النساء المؤمنات، والأرقاء من الذكور والإناث، بعدا عن الحرج والمشقة في ذلك بسبب الخدمة. ودخل الأعمام في الآباء.
Sonra Allah, Peygamber'in hanımlarının tesettür hükmünden mahremleri istisna etti. Soy veya süt yoluyla babalar ve oğullar, erkek kardeşler, erkek ve kız kardeşlerin oğulları, mümin kadınlar ve hizmet sebebiyle doğacak güçlük ve meşakkati gidermek adına erkek ve kadın kölelerin yanında Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in hanımlarına tesettürü [tam uygulamamakta] hiçbir günah ve sakınca yoktur. Amcalar ve dayılar da babalar hükmüne dâhildir.
والمرفوع فيه الإثم بهذه الآية: هو الحجاب كما قال قتادة، أي يباح لهذه الأصناف الدخول على النساء دون الحجاب، ورؤيتهن. وقال مجاهد: ذلك في وضع الجلباب وإبداء الزينة. ثم مع الإلزام بالحجاب أمر الله نساء النبي بالتقوى، وتوعد على المخالفة
Katâde'nin belirttiği üzere, bu ayetle sorumluluğu kaldırılan husus perdedir; yani bu sınıfların örtünme perdesi olmaksızın kadınların yanına girmeleri ve onları görmeleri mubahtır. Mücâhid ise: “Bu, cilbabı çıkarma ve ziyneti gösterme konusundadır” demiştir. Ardından tesettürü zorunlu kılmakla birlikte Allah, Peygamber'in hanımlarına takvayı emretmiş ve emre muhalefet hususunda
بقوله: إِنَّ اللَّهَ كانَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيداً أي إن الله كان وما يزال مطلعا على كل شيء، وفي ذلك منتهى التحذير من مخالفة الأمر والنهي الإلهي.
{ إِنَّ اللَّهَ كانَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيداً } “Şüphesiz Allah her şeye şahittir” buyurarak uyarıda bulunmuştur. Yani şüphesiz Allah, her şeye her an muttalidir; bunda ise ilahî emir ve yasaklara muhalefet etmekten son derece sakındırma vardır.
حكم إيذاء النبي والمؤمنين
Peygamber'i ve Müminleri İncitmenin Hükmü
لقد عظّم الله تعالى نبيه المصطفى ﷺ، فأعلن الصلاة عليه، أي رحمته، وأمر المؤمنين بالصلاة والسلام عليه، وهذا تشريف له، وذكر الله منزلته عنده، وحرّم إيذاءه بمخالفة أمره، وعصيان نهيه، والطعن في أهل بيته، فإن المؤذين ملعونون في الدنيا، معذبون في الآخرة، وكذلك حرّم الله تعالى إيذاء أهل الإيمان، وجعل ذلك مستوجبا للإثم الكبير، وهذا ما أبانته الآيات الكريمة الآتية:
Yüce Allah, seçkin Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem'i yüceltmiş, ona salât ettiğini yani rahmet buyurduğunu bildirmiş ve müminlere de ona salât ve selam getirmelerini emretmiştir. Bu, onun için bir şereftir. Allah, onun kendi katındaki makamını zikretmiş; emrine karşı gelerek, yasağını çiğneyerek ve Ehl-i beyt'ine dil uzatarak onu incitmeyi haram kılmıştır. Çünkü incitenler dünyada lanetlenmiş, ahirette ise azaba uğratılacaklardır. Aynı şekilde Yüce Allah, iman ehlini incitmeyi de haram kılmış ve bunu büyük bir günahı gerektiren bir fiil yapmıştır. İşte bunu aşağıdaki kerim ayetler açıklamaktadır:
[سورة الأحزاب (٣٣) : الآيات ٥٦ الى ٥٨]
[Ahzâb Suresi (33), Ayetler 56-58]
إِنَّ اللَّهَ وَمَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيماً (٥٦) إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيا وَالْآخِرَةِ وَأَعَدَّ لَهُمْ عَذاباً مُهِيناً (٥٧) وَالَّذِينَ يُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ بِغَيْرِ مَا اكْتَسَبُوا فَقَدِ احْتَمَلُوا بُهْتاناً وَإِثْماً مُبِيناً (٥٨)
{ إِنَّ اللَّهَ وَمَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيماً (٥٦) إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيا وَالْآخِرَةِ وَأَعَدَّ لَهُمْ عَذاباً مُهِيناً (٥٧) وَالَّذِينَ يُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ بِغَيْرِ مَا اكْتَسَبُوا فَقَدِ احْتَمَلُوا بُهْتاناً وَإِثْماً مُبِيناً (٥٨) } “Şüphesiz Allah ve melekleri Peygamber'e salât ederler. Ey iman edenler! Siz de ona salât edin ve tam bir teslimiyetle selam verin. (56) Şüphesiz Allah'ı ve Resulünü incitenlere, Allah dünyada da ahirette de lanet etmiş ve onlar için alçaltıcı bir azap hazırlamıştır. (57) Mümin erkekleri ve mümin kadınları hak etmedikleri bir şeyle incitenler, şüphesiz bir iftira ve apaçık bir günah yüklenmişlerdir. (58)”
[الأحزاب: ٣٣/ ٥٦- ٥٨] .
[el-Ahzâb: 33/56-58].
هذه الآية أظهرت مكانة النبي ﷺ عند الله والملائكة، فإن الله يصلي على نبيه بالرحمة والرضوان، والملائكة تدعو له بالمغفرة وعلو الشأن، لذا فأنتم أيها المؤمنون مأمورون بالصلاة والسلام عليه تسليما كثيرا مباركا فيه. والصلاة من الله تعالى: رحمة منه وبركة، وصلاة الملائكة: دعاء وتعظيم، وصلاة الناس: دعاء واستغفار.
Bu ayet, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in Allah ve melekler katındaki yüce makamını ortaya koymuştur. Zira Allah, Peygamberine rahmet ve rıza ile salât eder; melekler de onun için bağışlanma ve şanının yücelmesi duasında bulunurlar. Bu sebeple ey müminler, siz de ona çokça ve bereketli bir şekilde salât ve selam getirmekle emrolundunuz. Yüce Allah'ın salâtı: O'ndan bir rahmet ve berekettir; meleklerin salâtı: dua ve tazimdir; insanların salâtı ise: dua ve istiğfardır.
وصفة الصلاة على رسول الله: تظهر فيما
Allah Resulü'ne salât getirmenin keyfiyeti, şu rivayette görülmektedir:
أخرجه الشيخان وأحمد وغيرهم عن كعب بن عجرة ﵁: قال رجل: يا رسول الله، أما السلام عليك فقد عرفناه، فكيف الصلاة عليك؟ قال: قل: «اللهم صلى على محمد وعلى آل محمد، كما
Buhârî, Müslim, Ahmed ve diğerlerinin Kâ'b b. Ucre radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre bir adam: “Ey Allah'ın Resulü! Sana nasıl selam vereceğimizi bildik; peki sana salât nasıl olacak?” dedi. Resulullah: “Şöyle söyleyin: «Allahım! İbrahim'e
صليت على إبراهيم، إنك حميد مجيد. اللهم بارك على محمد وعلى آل محمد، كما باركت على إبراهيم إنك حميد مجيد» .
salât ettiğin gibi Muhammed'e ve Muhammed'in âline de salât et; şüphesiz sen övgüye layıksın, şanı yücesin. Allahım! İbrahim'i bereketli kıldığın gibi Muhammed'i ve Muhammed'in âlini de bereketli kıl; şüphesiz sen övgüye layıksın, şanı yücesin»” buyurdu.
والصلاة والسلام على النبي واجبة مرة في العمر، عملا بالأمر المقتضي للوجوب، وهو: صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا وهي حينئذ مثل كلمة التوحيد، لأن الأمر لا يقتضي التكرار، وإنما يدل على الماهية المطلقة عن قيد التكرار والمرة. ويسن الإكثار من الصلاة والسلام على رسول الله في المناسبات المختلفة ولا سيما في يوم الجمعة وعند زيارة قبره ﷺ، وبعد النداء للصلاة، وفي صلاة الجنازة.
Peygamber'e salât ve selam getirmek, vücub ifade eden emir gereğince ömürde bir defa farzdır; o emir de: { صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا } “Ona salât edin ve selam verin” ayetidir. Bu durumda o, kelime-i tevhid gibidir; çünkü emir tekrarı gerektirmez, yalnızca tekrardan ve bir defalık kaydından bağımsız olarak mahiyeti bildirir. Çeşitli vesilelerle, bilhassa cuma gününde, kabr-i şerifini ziyaret ederken sallallâhu aleyhi ve sellem, ezandan sonra ve cenaze namazında Allah Resulü'ne salât ve selamı çoğaltmak sünnettir.
أخرج الترمذي عن أبي هريرة قال: قال رسول الله ﷺ: «رغم أنف رجل ذكرت عنده، فلم يصلّ علي..» .
Tirmizî'nin Ebû Hüreyre'den rivayet ettiğine göre Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Yanında anıldığım halde bana salât getirmeyen kimsenin burnu sürtülsün...»
وشأن التشريف والتعظيم للنبي من الله وملائكته والأمر بالصلاة والسلام عليه، يستوجب تحريم الأذى والإخلال بقدره، لذا عقب الله ذلك بالتهديد بالعقاب لكل مؤذ، فإن الذين يصدر منهم إيذاء الله ورسوله، لعنهم الله في الدنيا والآخرة، وطردهم من رحمته وأبعدهم عن كل خير، وأعد لهم عذابا ذا إهانة وإذلال وتحقير في نار جهنم. وإيذاء الله معناه: الكفر به، ونسبة الصاحب والولد والشريك إليه، ووصفه بما لا يليق به.
Allah ve melekleri tarafından Peygamber'e gösterilen bu taltif ve tazim ile ona salât ve selam getirilmesi emri, ona eziyet etmeyi ve kadrini düşürmeyi haram kılmayı gerektirir. Bu sebeple Allah, bunun peşinden her eziyet vereni azapla tehdit etmiştir. Zira Allah'ı ve Resulünü incitenlere Allah dünyada ve ahirette lanet etmiş, onları rahmetinden kovup her türlü hayırdan uzaklaştırmış ve onlar için cehennem ateşinde alçaltıcı, zelil kılıcı ve tahkir edici bir azap hazırlamıştır. Allah'ı incitmenin anlamı: O'nu inkâr etmek, O'na eş, çocuk ve ortak isnat etmek ve O'nu şanına yakışmayan niteliklerle nitelemektir.
أخرج ابن أبي حاتم والبيهقي عن أبي قتادة ﵁ في الآية: أن النبي ﷺ قال فيما يروي عن ربه ﷿: «شتمني ابن آدم، ولم ينبغ له أن يشتمني، وكذبني ولم ينبغ له أن يكذبني، فأما شتمه إياي فقوله: اتخذ الله ولدا، وأنا الأحد الصمد، وأما تكذيبه إياي فقوله: لن يعيدني كما بدأني» ،
İbn Ebî Hâtim ve Beyhakî'nin bu ayet hakkında Ebû Katâde radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem, Rabbi Azze ve Celle'den rivayet ettiği bir hadis-i kudsîde şöyle buyurmuştur: «Âdemoğlu bana sövdü, oysa bana sövmek ona yakışmazdı; beni yalanladı, oysa beni yalanlamak ona yakışmazdı. Bana sövmesine gelince; bu, 'Allah çocuk edindi' demesidir; hâlbuki ben Ahad ve Samed'im. Beni yalanlamasına gelince; bu da 'Beni ilk başta yarattığı gibi asla diriltemez' demesidir»,
أي إنه ينكر البعث.
yani dirilişi inkâr etmesidir.
وإيذاء الرسول ﷺ: يكون بما يؤذيه من الأقوال والأفعال، كأن يقال عنه: إنه ساحر، أو شاعر، أو كاهن أو مجنون. وروي عن ابن عباس: أن الآية نزلت في الذين طعنوا على النبي ﷺ في تزوجه صفية بنت حيي بن أخطب.
Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i incitmek ise: Kendisi hakkında sihirbaz, şair, kâhin veya mecnun denmesi gibi onu üzecek söz ve fiillerle olur. İbn Abbas'tan rivayet edildiğine göre bu ayet, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in Safiyye bint Huyey b. Ahtab ile evlenmesini diline dolayanlar hakkında inmiştir.
ثم ذكر الله تعالى عقاب المؤذين لأهل الإيمان، فإن الذين يصدر منهم الأذى للمؤمنين والمؤمنات بالأفعال والأقوال القبيحة، والبهتان، والكذب الفاحش المختلق، سواء فيما يمس العرض أو الشرف أو المال، بأن ينسبوا إليهم ما لا علم لهم به ولم يفعلوه، فإنهم تحملوا البهتان أي الفعل الشنيع، أو الكذب الشائن، وارتكبوا ما يوجب الوقوع في الإثم والذنب الواضح.
Sonra Yüce Allah, iman ehlini incitenlerin cezasını zikretti. İster ırz, namus veya malla ilgili olsun, yapmadıkları ve bilgileri bulunmayan şeyleri onlara isnat etmek suretiyle mümin erkekleri ve mümin kadınları çirkin fiil ve sözlerle, iftira ve uydurma çirkin yalanlarla incitenler; bühtanı yani son derece çirkin bir fiili veya utanç verici bir yalanı yüklenmiş, apaçık bir günah ve vebale girmeyi gerektiren bir iş işlemiş olurlar.
ومن أشد أنواع الأذى للمؤمنين: الطعن بالصحابة، والغيبة، واستباحة عرض المسلم، والتعييب والتحقير، والإنقاص، والهمز واللمز، والإتلاف والاعتداء على النفس والمال. ويستثني من ذلك حالة الرعاية والتأديب لأغراض شريفة أو كريمة.
Müminlere verilen eziyetin en ağır türleri şunlardır: Sahabeye dil uzatmak, gıybet etmek, Müslümanın ırzını mubah saymak, ayıplamak, tahkir etmek, küçümsemek, kaş-göz hareketleriyle ve sözle alay edip çekiştirmek, canına ve malına tecavüz edip zarar vermektir. Şerefli veya meşru gayeler için gözetim ve terbiye durumu bundan müstesnadır.
إن صون حرمة المؤمن واجب شرعي، وأدب أخلاقي كريم، لا سيما في أثناء الغيبة.
Müminin dokunulmazlığını korumak şer'î bir vecibe ve bilhassa arkasından konuşulurken sergilenmesi gereken asil bir ahlaki edeptir.
وإن إيذاء الله بالكفر به، وإيذاء الرسول بالطعن بشيء من تصرفاته، أو الإساءة لأهله، جرم عظيم وفعل شنيع.
O'nu inkâr ederek Allah'ı incitmek ve tasarruflarından birini dille eleştirerek yahut ailesine kötülük ederek Resul'ü incitmek pek büyük bir cürüm ve son derece çirkin bir fiildir.
الحجاب وجزاء المنافقين
Tesettür ve Münafıkların Cezası
لا يمكن لأحد الادعاء بأن المرأة ليست فتنة للرجل، بشعرها وسواعدها وأرجلها وسائر جسدها، بدليل إدامة النظر إليها ما لم يكن هناك شاغل أو مانع خلقي أدبي أو ديني، والواقع خير شاهد، ولا مكابرة فيه وبرهان ذلك الأمر الإلهي الدائم بغض النظر من الرجل والمرأة، لذا نظم الشرع الحنيف العلاقة بين الرجل والمرأة، فأقامها على الحق والعدل، وصان المرأة من كل ذرائع الافتتان بها أو إيذائها، وذلك بما لا داعي لستره وهو جميع جسدها ما عدا الوجه والكفين، على المعتمد المحقق شرعا.
Hiç kimse kadının saçıyla, kollarıyla, bacaklarıyla ve bütün bedeniyle erkek için bir fitne unsuru olmadığını iddia edemez; zira ahlaki, terbiyevi veya dinî bir meşgale ya da engel bulunmadığı sürece kadına sürekli bakılması bunun delilidir. Realite en güzel şahittir ve bunda inada yer yoktur; bunun delili de erkek ve kadına sürekli olarak gözlerini haramdan sakınmayı emreden ilahî emirdir. Bu sebeple hanif şeriat, kadın ile erkek arasındaki ilişkiyi tanzim edip hak ve adalet üzere kurmuş; kadını, kendisine kapılma veya incitilme vesilesi olabilecek her türlü durumdan korumuştur. Bu da şer'an muteber ve tahkik edilmiş görüşe göre yüz ve eller müstesna bütün bedeni olan ve örtülmesine gerek duyulmayan kısımların haricini örtmekle olur.
وأما المنافقون فهم أداة إفساد وتفريق، وداء مرضي ضار، فكان من الطبيعي كشفهم
Münafıklara gelince; onlar bir fesat ve tefrika aleti, zararlı bir hastalıktır. Dolayısıyla onların
أمام المجتمع، وزجرهم بما يستحقون، وتهديدهم بالعقاب المناسب، قال الله تعالى مبينا فرضية الحجاب الشرعي بحدوده المعتدلة وحكم أهل النفاق:
toplum önünde ifşa edilmeleri, hak ettikleri şekilde azarlanmaları ve uygun bir azapla tehdit edilmeleri gayet tabiidir. Yüce Allah, şer'î tesettürün mutedil sınırlarıyla farz oluşunu ve nifak ehlinin hükmünü açıklayarak şöyle buyurmuştur:
[سورة الأحزاب (٣٣) : الآيات ٥٩ الى ٦٢]
[Ahzâb Suresi (33), Ayetler 59-62]
يا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْواجِكَ وَبَناتِكَ وَنِساءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلابِيبِهِنَّ ذلِكَ أَدْنى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلا يُؤْذَيْنَ وَكانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِيماً (٥٩) لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ الْمُنافِقُونَ وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَالْمُرْجِفُونَ فِي الْمَدِينَةِ لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ ثُمَّ لا يُجاوِرُونَكَ فِيها إِلاَّ قَلِيلاً (٦٠) مَلْعُونِينَ أَيْنَما ثُقِفُوا أُخِذُوا وَقُتِّلُوا تَقْتِيلاً (٦١) سُنَّةَ اللَّهِ فِي الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلاً (٦٢)
{ يا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْواجِكَ وَبَناتِكَ وَنِساءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلابِيبِهِنَّ ذلِكَ أَدْنى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلا يُؤْذَيْنَ وَكانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِيماً (٥٩) لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ الْمُنافِقُونَ وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَالْمُرْجِفُونَ فِي الْمَدِينَةِ لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ ثُمَّ لا يُجاوِرُونَكَ فِيها إِلاَّ قَلِيلاً (٦٠) مَلْعُونِينَ أَيْنَما ثُقِفُوا أُخِذُوا وَقُتِّلُوا تَقْتِيلاً (٦١) سُنَّةَ اللَّهِ فِي الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلاً (٦٢) } “Ey Peygamber! Eşlerine, kızlarına ve müminlerin kadınlarına söyle, dış elbiselerini (cilbablarını) üzerlerine salsınlar. Bu, tanınıp da incitilmemeleri için daha uygundur. Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir. (59) Andolsun, eğer münafıklar, kalplerinde hastalık bulunanlar ve şehirde asılsız haber yayanlar (bu hallerinden) vazgeçmezlerse, mutlaka seni onların üzerine musallat ederiz; sonra orada seninle ancak pek az komşuluk edebilirler. (60) Lanetlenmiş olarak nerede bulunurlarsa yakalanırlar ve öldürüldükçe öldürülürler. (61) Daha önce gelip geçenler hakkındaki Allah'ın sünneti (kanunu) böyledir. Allah'ın sünnetinde asla bir değişiklik bulamazsın. (62)”
[الأحزاب: ٣٣/ ٥٩- ٦٢] .
[el-Ahzâb: 33/59-62].
يأمر الله النبي بتبليغ زوجاته وبناته ونساء المؤمنين بإرخاء الستر عليهن وتغطيتهن بالحجاب الشرعي: وهو الجلباب، أي الرداء الساتر لجميع الجسد ما عدا الوجه والكفين، وهو أدب حسن يبعد المرأة عن مظان التهمة والريبة، ويحميها من أذى الفساق، ويميز الحرائر عن الإماء كما كان في الماضي، وكان الله وما يزال واسع المغفرة لما سلف من إهمال التستر، عظيم الرحمة بعباده، حيث أرشدهم إلى هذا الأدب الرفيع فقد كانت عادة العربيات في الجاهلية التبذل في الستر، وكشف مواطن الزينة، فبدل الإسلام بالتبرج: الصون والستر المناسب.
Allah, Peygamber'e eşlerine, kızlarına ve müminlerin kadınlarına örtülerini üzerlerine salmalarını ve şer'î tesettürle örtünmelerini tebliğ etmesini emretmektedir: Bu da cilbabdır; yani el ve yüz müstesna bütün bedeni örten dış giysidir. Bu, kadını töhmet ve şüphe noktalarından uzak tutan, onu fâsıkların eziyetinden koruyan ve geçmişte olduğu gibi hür kadınları cariyelerden ayıran güzel bir edeptir. Allah, örtünmenin geçmişteki ihmali hususunda çok bağışlayıcıdır ve kullarını bu yüce edebe yönlendirmekle onlara karşı son derece merhametlidir. Zira Câhiliye döneminde Arap kadınlarının âdeti örtünmede gevşek davranmak ve süs yerlerini açmaktı; İslam ise açık saçıklığın yerine uygun korunma ve örtünmeyi getirmiştir.
روي أنه كان في المدينة قوم يجلسون على الصّعدات (كالمصاطب) لرؤية النساء ومعارضتهن ومراودتهن، فنزلت الآية بسبب ذلك.
Rivayet edildiğine göre Medine'de kadınları görmek, yollarını kesmek ve onlara sarkıntılık etmek için yollardaki taş sekilerde (sedir gibi yerlerde) oturan bir güruh vardı; ayet bu sebeple inmiştir.
ثم توعد الله المنافقين (الذين يظهرون الإيمان ويبطنون الكفر) فلئن لم يكفوا عما هم عليه من النفاق فلنسلطنك عليهم، هم والذين في قلوبهم مرض (وهو شك وريبة في أمر الدين وحب الزنا) وأهل الإرجاف في المدينة (وهم قوم من المنافقين كانوا يتحدثون بغزو العرب المدينة، بأن رسول الله ﵌ سيغلب،
Sonra Allah münafıkları (imanı açığa vurup küfrü gizleyenleri) tehdit etti: Eğer içinde bulundukları nifaktan vazgeçmezlerse, onları, kalplerinde hastalık bulunanları (bu da din hususunda şüphe ve tereddüt ile zina düşkünlüğüdür) ve Medine'deki bozguncuları (bunlar da Arapların Medine'ye saldıracağını, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in mağlup edileceğini konuşan münafıklardan bir gruptu,
ونحو هذا مما يضعف نفوس المؤمنين) ثم لا يجاورونك أيها النبي إلا جوارا قليلا ووقتا قليلا.
ve müminlerin maneviyatını zayıflatacak benzeri laflar eden münafıklardan bir topluluktu) mutlaka senin buyruğuna musallat ederiz. Sonra ey Peygamber, orada sana ancak pek az bir süre ve az bir yakınlıkla komşuluk edebilirler.
وهم في حال إقامتهم في المدينة زمنا قليلا يكونون مطرودين من رحمة الله، منبوذين، أينما حوصروا وقدر عليهم، أسروا وأخذوا أذلاء، وقتلّوا شر تقتيل، فلم يجدوا أحدا يؤويهم، بل ينكل بهم ويؤسرون.
Onlar Medine'de az bir süre kaldıkları bu halde Allah'ın rahmetinden kovulmuş ve dışlanmış olurlar; nerede kıstırılıp ele geçirilirlerse zelil bir şekilde esir alınırlar ve amansızca öldürülürler. Kendilerine kucak açacak kimse bulamazlar; aksine cezalandırılır ve esir edilirler.
وهذا الحكم وهو لعن المنافقين وأسرهم وتقتيلهم وتسليط المؤمنين عليهم وقهرهم، هو سنة الله وطريقته في المنافقين في كل زمن مضى، وهم منافقو الأمم، ولا تبديل ولا تغيير لسنة الله ونظامه، لقيامها على الحكمة والمصلحة وصلاح الأمة، بل هي سنة ثابتة دائمة في أمثال هؤلاء مدى الزمان. وقوله تعالى: سُنَّةَ اللَّهِ منصوب على المصدر، أي استنوا بسنة الله تعالى.
Münafıkların lanetlenmesi, esir edilmesi, öldürülmesi ve müminlerin onların üzerine musallat kılınıp galebe çalması şeklindeki bu hüküm; geçmiş her dönemdeki münafıklar hakkında, yani geçmiş ümmetlerin münafıkları hakkında Allah'ın bir kanunu ve yoludur. Hikmete, maslahata ve ümmetin ıslahına dayandığı için Allah'ın kanununda ve nizamında asla bir değişiklik ve başkalaşma olmaz; bilakis bu, zaman boyunca böylesi kimseler hakkında sabit ve devamlı bir sünnettir. Yüce Allah'ın { سُنَّةَ اللَّهِ } buyruğu mef'ûl-i mutlak olarak mansuptur; yani Allah Teâlâ'nın sünnetine uyunuz demektir.
يلاحظ من هاتين الآيتين أن الحجاب الشرعي ذا الحدود المعتدلة من غير إفراط ولا تفريط مظهر حضاري كريم، لا يعوق نشاط المرأة، وإسهامها في كل عمل حيوي يفيد المجتمع والأمة.
Bu iki ayetten anlaşılmaktadır ki, ifrat ve tefritten uzak, mutedil sınırlara sahip şer'î tesettür, kadının faaliyetlerine ve topluma, ümmete fayda sağlayan her türlü hayati işe katılmasına engel teşkil etmeyen saygın bir medeniyet göstergesidir.
ويلاحظ أيضا أن الأوصاف الثلاثة: وهي النفاق، ومرض القلب، والإرجاف موجودة كلها في المنافقين. وهم خطر على الأمة في عقيدتها، وفي سلمها وحربها، فهم كالسوس ينخر في جسم الأمة، وهم في السّلم جرثومة فتك وأداة تخريب وتفريق، وفي الحرب أداة إضعاف وإشاعة السوء، وزعزعة المقاتلين، وهم في الواقع عون للأعداء على المسلمين، مما يجب التخلص منهم، وعقابهم أشد العقاب، كما قال تعالى: إِنَّ الْمُنافِقِينَ فِي الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ وَلَنْ تَجِدَ لَهُمْ نَصِيراً [النساء ٤/ ١٤٥] .
Yine anlaşılmaktadır ki bu üç sıfat; yani nifak, kalp hastalığı ve bozgunculuk haberi yayma niteliklerinin tamamı münafıklarda mevcuttur. Onlar inançları açısından, barış ve savaş zamanlarında ümmet için bir tehlikedirler. Ümmetin bedenini kemiren tahtakurdu gibidirler; barışta yıkım, tahrip ve tefrika mikrobudurlar; savaşta ise zayıflatma, kötülük yayma ve savaşçıların moralini bozma aletidirler. Gerçekte onlar, düşmanların Müslümanlara karşı birer yardımcısıdırlar. Bu sebeple onlardan kurtulmak ve Yüce Allah'ın: { إِنَّ الْمُنافِقِينَ فِي الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ وَلَنْ تَجِدَ لَهُمْ نَصِيراً } “Şüphesiz münafıklar cehennemin en aşağı tabakasındadırlar ve onlar için asla bir yardımcı bulamazsın” [en-Nisâ 4/145] buyurduğu gibi onları en ağır şekilde cezalandırmak gerekir.
جزاء الكفار
Kâfirlerin Cezası
اصطدمت الدعوة الإسلامية إبّان ظهورها بحاجز صلب من شرك المشركين الذين جعلوا مع الله إلها آخر، وأنكروا النبوة وإرسال النبي، وجحدوا بوجود يوم القيامة، وأخذوا في توجيه أسئلة التحدي والعناد، والتشكيك بأصول الدين والعقيدة، وحاولوا طمس معالمها، وتوهين بنيتها، فسألوا سؤال مكابرة عن تحديد موعد القيامة، فاستحقوا التهديد والوعيد بالعذاب الأليم، والتعرض لشيّ الوجوه والجلود بالنار، وبادروا في الآخرة لإظهار الندم على ترك إطاعة الله والرسول، وملازمتهم تقليد الآباء والسادة، وطالبوا بمضاعفة العذاب على سادتهم، وهذا ما صرحت به الآيات الكريمة الآتية:
İslam daveti ortaya çıktığı dönemde; Allah ile beraber başka bir ilah edinen, nübüvveti ve Peygamber'in gönderilişini inkâr eden, kıyamet gününün varlığını reddeden müşriklerin katı şirkiyle yüz yüze geldi. Onlar meydan okuma ve inatlaşma soruları yöneltmeye, dinin ve akidenin esasları hakkında şüphe uyandırmaya başladılar; dinin alametlerini silmeye ve yapısını sarsmaya çalıştılar. Kıyametin vaktinin belirlenmesine dair inat ve kibirle sorular sordular; bu yüzden acı verici azapla, yüzlerinin ve derilerinin ateşte kızartılması tehdidiyle uyarılmayı hak ettiler. Ahirette ise Allah'a ve Resul'e itaati terk ettiklerine ve atalarını, önderlerini taklit etmeye bağlı kaldıklarına pişmanlık gösterecek, önderlerine verilen azabın kat kat artırılmasını talep edeceklerdir. İşte kerim ayetler bunu açıkça beyan etmektedir:
[سورة الأحزاب (٣٣) : الآيات ٦٣ الى ٦٨]
[Ahzâb Suresi (33), Ayetler 63-68]
يَسْئَلُكَ النَّاسُ عَنِ السَّاعَةِ قُلْ إِنَّما عِلْمُها عِنْدَ اللَّهِ وَما يُدْرِيكَ لَعَلَّ السَّاعَةَ تَكُونُ قَرِيباً (٦٣) إِنَّ اللَّهَ لَعَنَ الْكافِرِينَ وَأَعَدَّ لَهُمْ سَعِيراً (٦٤) خالِدِينَ فِيها أَبَداً لا يَجِدُونَ وَلِيًّا وَلا نَصِيراً (٦٥) يَوْمَ تُقَلَّبُ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ يَقُولُونَ يا لَيْتَنا أَطَعْنَا اللَّهَ وَأَطَعْنَا الرَّسُولا (٦٦) وَقالُوا رَبَّنا إِنَّا أَطَعْنا سادَتَنا وَكُبَراءَنا فَأَضَلُّونَا السَّبِيلا (٦٧)
{ يَسْئَلُكَ النَّاسُ عَنِ السَّاعَةِ قُلْ إِنَّما عِلْمُها عِنْدَ اللَّهِ وَما يُدْرِيكَ لَعَلَّ السَّاعَةَ تَكُونُ قَرِيباً (٦٣) إِنَّ اللَّهَ لَعَنَ الْكافِرِينَ وَأَعَدَّ لَهُمْ سَعِيراً (٦٤) خالِدِينَ فِيها أَبَداً لا يَجِدُونَ وَلِيًّا وَلا نَصِيراً (٦٥) يَوْمَ تُقَلَّبُ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ يَقُولُونَ يا لَيْتَنا أَطَعْنَا اللَّهَ وَأَطَعْنَا الرَّسُولا (٦٦) وَقالُوا رَبَّنا إِنَّا أَطَعْنا سادَتَنا وَكُبَراءَنا فَأَضَلُّونَا السَّبِيلا (٦٧) } “İnsanlar sana kıyametin vaktini soruyorlar. De ki: 'Onun bilgisi ancak Allah katındadır.' Ne bilirsin, belki de kıyamet yakındır! (63) Şüphesiz Allah kâfirlere lanet etmiş ve onlar için alevli bir ateş hazırlamıştır. (64) Orada ebediyen kalacaklardır; ne bir dost ne de bir yardımcı bulabilirler. (65) Yüzlerinin ateşte evrilip çevrileceği gün: 'Keşke Allah'a itaat etseydik, Peygamber'e de itaat etseydik!' derler. (66) Ve derler ki: 'Rabbimiz! Şüphesiz biz efendilerimize ve büyüklerimize uyduk da onlar bizi yoldan saptırdılar. (67)
رَبَّنا آتِهِمْ ضِعْفَيْنِ مِنَ الْعَذابِ وَالْعَنْهُمْ لَعْناً كَبِيراً (٦٨)
{ رَبَّنا آتِهِمْ ضِعْفَيْنِ مِنَ الْعَذابِ وَالْعَنْهُمْ لَعْناً كَبِيراً (٦٨) } Rabbimiz! Onlara azaptan iki kat ver ve onları büyük bir lanetle lanetle!' (68)”
[الأحزاب: ٣٣/ ٦٣- ٦٨] .
[el-Ahzâb: 33/63-68].
سئل رسول الله ﷺ عن وقت الساعة (القيامة) متى هو؟ فلم يجب في ذلك بشيء، ونزلت الآية آمرة أن يردّ العلم فيها إلى الله، إذ هي من مفاتيح الغيب التي استأثر الله بعلمها.
Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e kıyametin ne zaman kopacağı soruldu. O bu hususta bir cevap vermedi ve onun bilgisini Allah'a havale etmesini emreden ayet indi; zira kıyamet, Allah'ın ilmini yalnızca kendine has kıldığı gaybın anahtarlarındandır.
وهذا السؤال والجواب في حال الاستفسار بحسن نية. لكن تساءل الناس المشركون سؤال تهكم وسخرية واستهزاء، ومعهم المنافقون سؤال تعنت وتنطع، ثم اليهود سؤال امتحان واختبار، فأجابهم الله ونبيه بأن علمها محصور بالله تعالى. ثم توعدهم بقربها بقوله: وَما يُدْرِيكَ لَعَلَّ السَّاعَةَ تَكُونُ قَرِيباً أي ينبغي أن تحذر، فما
Bu soru ve cevap iyi niyetle yapılan istifham durumundadır. Fakat müşrikler alay, eğlence ve istihza maksadıyla; onlarla beraber münafıklar inatlaşma ve yokuşa sürme gayesiyle; yahudiler ise sınama ve test amacıyla sormuşlardı. Bunun üzerine Allah ve Resulü onlara, kıyametin bilgisinin yalnızca Yüce Allah'a mahsus olduğunu bildirerek cevap verdi. Sonra: { وَما يُدْرِيكَ لَعَلَّ السَّاعَةَ تَكُونُ قَرِيباً } “Ne bilirsin, belki de kıyamet yakındır!” buyruğuyla onun yakınlığıyla onları uyardı; yani sakınman gerekir, zira ne
يعلمك بها، فإنها من المغيبات المختصة بالله تعالى، وربما توجد في وقت قريب. وهذا تهديد للمستعجلين، وتوبيخ لأهل التعنت والتهكم والاختبار. وقوله تعالى: تَكُونُ قَرِيباً
sana onu bildirsin; zira o, ilmi Yüce Allah'a mahsus olan gaybiyat türündendir ve belki de yakın bir zamanda gerçekleşecektir. Bu, acele edenlere bir tehdit, inatlaşan, alay eden ve sınamaya kalkanlara bir azardır. Yüce Allah'ın: { تَكُونُ قَرِيباً } buyruğundaki
القريب: لفظة واحد، تطلق على الجمع والإفراد والتذكير والتأنيث.
el-Karîb (الْقَرِيب) kelimesi tek bir lafız olup çoğul, tekil, müzekker ve müennes için kullanılır.
ثم توعد الله الكافرين بعذاب لا ولي لهم فيه ولا ناصر، ومضمونه: إن الله تعالى طرد الكافرين وأبعدهم عن رحمته، وهيّأ لهم في الآخرة نارا شديدة الاستعار والإحراق. وهم في نار جهنم وعذابها خالدون مخلّدون، ماكثون فيه على الدوام، ولا يجدون من يواليهم ويناصرهم وينقذهم أو يخلّصهم من ذلك العذاب.
Sonra Allah, kâfirleri kendileri için hiçbir dost ve yardımcının bulunmayacağı bir azapla tehdit etti. Bunun muhtevası şudur: Yüce Allah kâfirleri rahmetinden kovup uzaklaştırmış ve onlar için ahirette son derece alevli ve yakıcı bir ateş hazırlamıştır. Onlar cehennem ateşinde ve azabında ebedî kalıcıdırlar, orada sürekli kalacaklardır ve kendilerini o azaptan koruyacak, yardım edecek, kurtaracak veya çekip alacak kimse bulamayacaklardır.
وأما أوصاف العذاب: فهي رهيبة جدا، إن الكافرين يجرّون في النار على وجوههم، ويتقلّبون فيها كاللحم المشوي على النار، ويظهرون أشد الندامة قائلين:
Azabın niteliklerine gelince: Bunlar son derece korkunçtur. Kâfirler ateşte yüzüstü sürüklenecekler, ateş üzerindeki kızartılmış et gibi orada evrilip çevrilecekler ve en şiddetli pişmanlığı açığa vurarak şöyle diyeceklerdir:
يا ليتنا أطعنا الله ورسوله فيما أمر ونهى. كما جاء في آية أخرى: يَوْمَ يُسْحَبُونَ فِي النَّارِ عَلى وُجُوهِهِمْ ذُوقُوا مَسَّ سَقَرَ [القمر: ٥٤/ ٤٨] . وقال سبحانه: وَيَوْمَ يَعَضُّ الظَّالِمُ عَلى يَدَيْهِ يَقُولُ يا لَيْتَنِي اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِيلًا [الفرقان: ٢٥/ ٢٧] .
Keşke emrettiği ve yasakladığı şeylerde Allah'a ve Resulü'ne itaat etseydik! Nitekim diğer bir ayette şöyle buyrulmuştur: { يَوْمَ يُسْحَبُونَ فِي النَّارِ عَلى وُجُوهِهِمْ ذُوقُوا مَسَّ سَقَرَ } “Ateşte yüzüstü sürüklenecekleri gün: 'Tadın cehennemin dokunuşunu!' [denir].” [el-Kamer: 54/48]. Yüce Allah şöyle de buyurmuştur: { وَيَوْمَ يَعَضُّ الظَّالِمُ عَلى يَدَيْهِ يَقُولُ يا لَيْتَنِي اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِيلًا } “O gün zalim kimse ellerini ısırarak: 'Keşke Peygamber'le beraber bir yol tutsaydım!' der.” [el-Furkân: 25/27].
ثم أعلن الكافرون سبب انحراف اعتقادهم، ولاذوا بالتشكي من كبرائهم في أنهم أضلوهم، فقالوا وهم في عذاب جهنم: يا ربنا لقد أطعنا في الشرك والكفر رؤساءنا وقادتنا وعظماءنا وعلماءنا، وخالفنا الرسل، فأضلونا عن طريق الهدى بما زيّنوا لنا من الكفر بالله ورسوله. يا ربنا عذبهم عذابا مضاعفا: عذاب الكفر، وعذاب إضلال غيرهم وإغوائهم إيانا، أي عذبهم عن أنفسهم وعمن أضلوا، وأبعدهم عن رحمتك بعدا كبيرا. وإضلال السبيل: يراد به سبيل الإيمان والهدى، واللعن الكبير:
Sonra kâfirler inançlarındaki sapmanın sebebini ilan ettiler ve kendilerini saptırdıkları hususunda büyüklerinden şikâyet etmeye sığındılar. Cehennem azabı içindeyken dediler ki: 'Ey Rabbimiz! Şirk ve küfürde reislerimize, liderlerimize, büyüklerimize ve âlimlerimize itaat ettik, peygamberlere muhalefet ettik; onlar da Allah'ı ve Resulü'nü inkâr etmeyi bize süslü göstererek bizi hidayet yolundan saptırdılar. Ey Rabbimiz! Onlara katmerli bir azap ver: küfür azabı ve başkalarını saptırıp bizi yoldan çıkarma azabı; yani hem kendi nefisleri için hem de saptırdıkları kimseler için onlara azap et ve onları rahmetinden büyük bir uzaklıkla uzaklaştır.' Yoldan sapmaktan kasıt; iman ve hidayet yoludur. Büyük lanet ise:
أي العنهم مرات كثيرة.
Yani 'onlara defalarca lanet et' demektir.
إذا كان هذا هو مصير الضالين والمضلين في الآخرة، فلم لا يبادر الفريقان إلى
Mademki sapanların ve saptıranların ahiretteki akıbeti budur; o hâlde her iki fırka da neden gecikmeden
ترك الضلال والإضلال، فالداعي إلى الضلال يقلع عن مساعيه الشريرة في إضلال الآخرة، والمدعو للضلال يتخلص من تأثيرات المضلين، ويبتعد عن أقوالهم وأفعالهم وجميع إغراءاتهم وأضاليلهم، فإذا فعلوا ذلك في الدنيا دار التكليف والاختبار، نجّوا أنفسهم من سوء العذاب وسوء المصير.
sapmayı ve saptırmayı bırakmıyor? Sapmaya çağıran kimse ahiretteki saptırma yönündeki şerli çabalarından vazgeçmeli, sapmaya çağrılan kimse de saptıranların etkilerinden kurtulmalı; onların sözlerinden, fiillerinden, bütün ayartmalarından ve saptırmalarından uzak durmalıdır. Şayet bunu teklif ve imtihan yurdu olan dünyada yaparlarsa, kendilerini kötü azaptan ve kötü akıbetten kurtarmış olurlar.
تحريم الإيذاء وأداء الأمانات
Eziyet Etmenin Haram Kılınması ve Emanetlerin Edası
لقد زخر القرآن العظيم بتوجيهات المؤمنين إلى أقوم السبل، مبتدئا من التخلي عن الحرام، وذلك بتحريم الإيذاء، ثم تقويم النفوس على هدي الله وتقواه بالتزام الأوامر واجتناب النواهي، ثم تحريض كل إنسان على أداء أمانة التكليف الإلهي على أقوم الوجوه وأسلم الطرق، فيؤول أمر الناس أو يصير إلى إثابة المؤمنين المستقيمين على درب الطاعة، وتعذيب الكافرين والمنافقين والمشركين الوثنيين. وهذه عملية إفراز وعزل، يتميز بها كل فريق عن الآخر، بالمزايا أو الصفات التي تؤهله إلى مصير معين: حسن كريم، أو سيّئ مشؤوم، قال الله تعالى:
Yüce Kur'an, eziyet etmeyi haram kılarak haramdan kaçınmaktan başlayıp ardından emirlere sarılmak ve yasaklardan sakınmak suretiyle nefisleri Allah'ın hidayeti ve takvası üzere doğrultmaya, sonra da her insanı ilahi mükellefiyet emanetini en doğru şekillerde ve en selametli yollarla eda etmeye teşvik ederek müminleri en dosdoğru yollara yönlendirmelerle dolup taşmıştır. Böylece insanların durumu ya da varacağı yer; itaat yolunda dosdoğru olan müminlerin mükâfatlandırılmasına, kâfirlerin, münafıkların ve putperest müşriklerin ise azaplandırılmasına varır. Bu; her bir fırkanın, kendisini belirli bir akıbete -güzel ve şerefli ya da kötü ve uğursuz- ehil kılan meziyet ve sıfatlarla diğerinden ayırt edildiği bir ayıklama ve ayrıştırma sürecidir. Yüce Allah şöyle buyurmuştur:
[سورة الأحزاب (٣٣) : الآيات ٦٩ الى ٧٣]
[Ahzâb Suresi (33), Ayetler 69-73]
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ آذَوْا مُوسى فَبَرَّأَهُ اللَّهُ مِمَّا قالُوا وَكانَ عِنْدَ اللَّهِ وَجِيهاً (٦٩) يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلاً سَدِيداً (٧٠) يُصْلِحْ لَكُمْ أَعْمالَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ فازَ فَوْزاً عَظِيماً (٧١) إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ عَلَى السَّماواتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَها وَأَشْفَقْنَ مِنْها وَحَمَلَهَا الْإِنْسانُ إِنَّهُ كانَ ظَلُوماً جَهُولاً (٧٢) لِيُعَذِّبَ اللَّهُ الْمُنافِقِينَ وَالْمُنافِقاتِ وَالْمُشْرِكِينَ وَالْمُشْرِكاتِ وَيَتُوبَ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ وَكانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِيماً (٧٣)
{ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ آذَوْا مُوسى فَبَرَّأَهُ اللَّهُ مِمَّا قالُوا وَكانَ عِنْدَ اللَّهِ وَجِيهاً (٦٩) يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلاً سَدِيداً (٧٠) يُصْلِحْ لَكُمْ أَعْمالَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ فازَ فَوْزاً عَظِيماً (٧١) إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ عَلَى السَّماواتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَها وَأَشْفَقْنَ مِنْها وَحَمَلَهَا الْإِنْسانُ إِنَّهُ كانَ ظَلُوماً جَهُولاً (٧٢) لِيُعَذِّبَ اللَّهُ الْمُنافِقِينَ وَالْمُنافِقاتِ وَالْمُشْرِكِينَ وَالْمُشْرِكاتِ وَيَتُوبَ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ وَكانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِيماً (٧٣) } “Ey iman edenler! Mûsâ'ya eziyet edenler gibi olmayın; nihayet Allah onu onların dediklerinden temize çıkardı. O, Allah katında pek itibarlı idi. (69) Ey iman edenler! Allah'tan sakının ve dosdoğru söz söyleyin (70) ki Allah işlerinizi düzeltsin ve günahlarınızı bağışlasın. Kim Allah'a ve Resulü'ne itaat ederse, muhakkak ki büyük bir kurtuluşa ermiştir. (71) Şüphesiz biz emaneti göklere, yere ve dağlara teklif ettik de onlar onu yüklenmekten kaçındılar ve ondan korktular; onu insan yüklendi. Doğrusu o çok zalim, çok cahildir. (72) [Böyle oldu] ki Allah, münafık erkekleri ve münafık kadınları, müşrik erkekleri ve müşrik kadınları azaplandırsın; mümin erkeklerin ve mümin kadınların da tövbelerini kabul buyursun. Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhamet edicidir. (73)”
[الأحزاب: ٣٣/ ٦٩- ٧٣] .
[el-Ahzâb: 33/69-73].
تميزت هذه الآيات بأدب الخطاب الإلهي، لابتدائها بوصف المخاطبين بالإيمان، فيا أيها المصدقون بالله ورسوله، لا تؤذوا رسول الله ﷺ بالقول أو العمل، مما
Bu ayetler, hitap edilenlerin imanla nitelenmesiyle başladığı için ilahi hitabın edebiyle temayüz etmiştir. Ey Allah'ı ve Resulü'nü tasdik edenler! Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e hoşlanmayacağı söz veya fiille
يكرهه، فتكونوا كالذين آذوا موسى، وهم قوم من بني إسرائيل، فبرأه الله من اتهامهم الباطل، وكان موسى ﵇ وجيها عند الله، أي مكرم الوجه.
eziyet etmeyin; yoksa Mûsâ'ya eziyet eden kimseler gibi olursunuz. Onlar İsrâiloğulları'ndan bir topluluktu. Allah onu onların asılsız ithamından temize çıkardı. Mûsâ aleyhisselâm Allah katında vecih, yani yüzü ikram edilmiş (pek itibarlı) biriydi.
وإيذاء موسى: هو ما تضمنه
Mûsâ'ya eziyet edilmesi ise şudur: Bu durum,
حديث النبي ﷺ المشهور، الذي أخرجه البخاري، ومسلم بمعناه، قال: «كان بنو إسرائيل يغتسلون عراة، وكان موسى ﵇ يتستر كثيرا، ويخفي بدنه، فقال قوم: هو آدر (منتفخ الخصية) أو أبرص (والبرص:
Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in Buhârî'nin ve mana olarak Müslim'in rivayet ettiği meşhur hadisinde yer almaktadır; şöyle buyurmuştur: «İsrâiloğulları çıplak yıkanırlardı. Mûsâ aleyhisselâm ise çok örtünür ve bedenini gizlerdi. Bir grup dedi ki: 'O âderdir (hayaları şiştir) veya alacalıdır (el-Baras:
بياض يظهر في الجسد لعلّة) أو به آفة (والآفة: كل ما يصيب شيئا فيفسده، من عاهة أو مرض أو قحط) فاغتسل موسى يوما وحده، وجعل ثيابه على حجر، ففرّ الحجر بثيابه واتّبعه موسى يقول: ثوبي حجر، ثوبي حجر (أي اترك ثوبي يا حجر) فمرّ في أتباعه في ملأ من بني إسرائيل فرأوه سليما مما ظنّ به» . فبرأه الله مما قالوا.
bir illet sebebiyle vücutta beliren beyazlıktır) ya da onda bir afet vardır (el-Âfe: Sakatlık, hastalık veya kıtlık gibi bir şeye isabet edip onu bozan her şeydir).' Mûsâ bir gün tek başına yıkandı ve elbiselerini bir taşın üzerine koydu. Taş elbiseleriyle kaçtı; Mûsâ da arkasından: 'Elbisem ey taş, elbisem ey taş!' (yani elbisemi bırak ey taş!) diyerek onu takip etti. İsrâiloğulları'ndan ileri gelen bir topluluğun önünden geçti; onlar da onun hakkında zannettikleri şeyden salim olduğunu gördüler.» Böylece Allah onu onların söylediklerinden temize çıkardı.
هذا هو التوجيه الأول: وهو نهي المؤمنين عن إيذاء الرسول، والتوجيه الثاني هو: الأمر بالتقوى، فيا أيها المؤمنون بالله ورسوله، اتقوا الله في كل الأمور باجتناب معاصيه، والتزام أوامره، وقولوا القول السديد، أي الصواب والحق في كل أموركم، فإذا فعلتم ذلك أصلح الله لكم أعمالكم، وهو قبولها وإثابتكم بالجنة دار الخلود، وغفر لكم ذنوبكم الماضية. وهذا وعد من الله تعالى بأنه يجازي على القول السّداد، بإصلاح الأعمال، وغفران الذنوب، ثم حرّض الله تعالى على الطاعة، فمن يطع أوامر الله والرسول، ويجتنب النواهي، فقد نجا من النار، وفاز أعظم فوز بالجنة.
Bu birinci yönlendirmedir; o da müminlerin Resul'e eziyet etmekten nehyedilmesidir. İkinci yönlendirme ise takva emridir: Ey Allah'a ve Resulü'ne iman edenler! Günahlarından kaçınarak ve emirlerine sarılarak her işinizde Allah'tan sakının; her işinizde doğru ve hak söz söyleyin. Şayet bunu yaparsanız, Allah amellerinizi ıslah eder; bu da onları kabul etmesi ve sizi ebediyet yurdu olan cennetle mükâfatlandırması demektir; geçmiş günahlarınızı da bağışlar. Bu, dosdoğru söze karşılık amellerin ıslahı ve günahların bağışlanması ile mükâfatlandıracağına dair Yüce Allah'tan bir vaaddir. Sonra Yüce Allah itaate teşvik etti; kim Allah'ın ve Resulü'nün emirlerine itaat eder, yasaklarından kaçınırsa, muhakkak ateşten kurtulmuş ve cennetle en büyük kurtuluşa ermiştir.
ومما لا شك فيه أن المسؤولية عن التكاليف حساسة وخطيرة وثقيلة، فقد عرض الله الأمانة، أي التكاليف الإلهية كلها من فرائض وطاعات ومنهيات على أرجاء السماوات والأرض، فأعرضت عن حمل مسئوليتها، خوفا من حملها، وتحملها الإنسان مع ضعفه، ولكنه لم يقدّر ذلك الحمل، فكان ظلوما لنفسه، جهولا بقدر ما
Şüphe yok ki mükellefiyetlerin sorumluluğu hassas, tehlikeli ve ağırdır. Allah emaneti, yani farzlar, itaatler ve yasaklardan oluşan ilahi mükellefiyetlerin tamamını göklerin ve yerin bucaklarına arz etti; onlar ise onu yüklenme korkusundan ötürü sorumluluğunu yüklenmekten kaçındılar. Zayıflığına rağmen onu insan yüklendi; ancak o bu yükün kadrini takdir edemedi; zira o, nefsine çok zulmeden ve yüklendiği şeyin kıymetini
يحمله. والإنسان هو ابن آدم، كما قال جماعة كابن عباس والضحاك وغيرهما.
bilmeyen çok cahil biriydi. İnsan, İbn Abbas, Dahhâk ve diğerlerinden oluşan bir cemaatin dediği gibi Âdemoğludur.
والأمانة: كل شيء يؤتمن الإنسان عليه، من أمر ونهي، وشأن دين ودنيا، فالشرع كله أمانة. ولام لِيُعَذِّبَ اللَّهُ هي لام العاقبة أو الصيرورة. لأن الإنسان لم يحمل الأمانة ليقع في العذاب، ولكن حمل ذلك فصار الأمر وآل إلى أن يعذّب من نافق أو أشرك، وأن يتوب على من آمن.
Emanet: Emir, nehiy, din ve dünya işi olarak insanın kendisine emanet edildiği her şeydir; zira şeriatın tamamı emanettir. { لِيُعَذِّبَ اللَّهُ } ifadesindeki Lâm (ل), âkıbet (sonuç) veya sayrûret (dönüşüm) lâmıdır. Çünkü insan azaba düşsün diye emaneti yüklenmedi; fakat onu yüklendi de durum münafıklık veya şirk koşan kimseye azap edilmesine, iman eden kimsenin de tövbesinin kabul edilmesine vardı ve dönüştü.
وكان من عاقبة التكليف والرضا به هو انقسام الناس إلى فريقين: طائعين وكافرين، فيعذب الله فريق المنافقين والمنافقات، والمشركين والمشركات، لخيانتهم الأمانة وتكذيب الرسل، ونقض الميثاق، ويثيب الله المؤمنين والمؤمنات بالله ورسله وكتبه واليوم الآخر، العاملين بطاعة الله، وكان الله تعالى وما يزال واسع المغفرة للمقصرين التائبين، كثير الرحمة لخلقه إذا أقبلوا على ربهم، واستدركوا أخطاءهم.
Teklifi kabul etmenin ve ona rıza göstermenin akıbeti, insanların itaatkârlar ve kâfirler olmak üzere iki gruba ayrılması olmuştur. Emanete hıyanet etmeleri, resulleri yalanlamaları ve ahdi bozmaları sebebiyle Allah, münafık erkek ve münafık kadınlar ile müşrik erkek ve müşrik kadınlar fırkasına azap eder; Allah'a, peygamberlerine, kitaplarına ve ahiret gününe iman edip Allah'a itaatle amel eden mümin erkekleri ve mümin kadınları ise mükâfatlandırır. Yüce Allah, kusur edip tövbe edenleri çokça bağışlayıcıdır; kulları Rablerine yönelip hatalarını telafi ettiklerinde mahlukatına karşı merhameti pek bol olandır ve daima öyle kalacaktır.