Binûn

Nisâ Suresi Tefsiri — 10. Sayfa

Kaynak: et-Tefsîru'l-Vasît · Vehbe Zühaylî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

ومعنى الآية: لقد جاءكم أيها الناس محمد مقترنا ببرهان من الله تعالى على صحة ما يدعوكم إليه، وفساد ما أنتم عليه من النّحل الدينية والملل الوثنية. وذلكم البرهان الإلهي على صدق دعوته هو القرآن الكريم، أو هو النّبي محمد نفسه، والقرآن هو النّور المبين، أي الضياء الواضح على الحق، فيه بيان كل شيء، وهو الواعظ الزاجر، الناهي الآمر.

Ayetin manası şudur: Ey insanlar! Muhammed, sizi davet ettiği şeyin doğruluğuna ve içinde bulunduğunuz dinî fırkalar ile putperest inançların bozukluğuna dair Allah Teâlâ'dan apaçık bir delille birlikte size gelmiştir. O'nun davetinin doğruluğuna dair bu ilahî delil Kur'ân-ı Kerîm'dir veya bizzat Hz. Peygamber Muhammed'in kendisidir. Kur'an ise 'apaçık nur'dur; yani hakka dair apaçık bir ışıktır, onda her şeyin açıklaması vardır; o öğüt veren, sakındıran, yasaklayan ve emredendir.

جاء هذا القرآن لتصحيح العقيدة والنظام، فقرّر مبدأ التوحيد الخالص لله،

Bu Kur'an inancı ve nizamı düzeltmek için gelmiş, böylece Allah'a yönelik halis tevhid ilkesini yerleştirmiş,

وحارب الوثنية والشّرك، وأبان زيف الديانات الشائعة، وأوضح طريق العبادة الصحيحة لله تعالى، ووضع أسس الأخلاق وأنظمة الحياة الرشيدة في السياسة والاقتصاد، والحرب والسّلم، والاجتماع والحضارة والعمران وعلوم الكون، فكان القرآن المحكم التّنزيل بهذه الشرائع برهانا واضحا للنّبي ﷺ على كون رسالته رسالة الحق، ودينه دين الحق الذي لا معدل عنه ولا مثيل له.

putperestlik ve şirkle mücadele etmiş, yaygın dinlerin sahteliğini ortaya koymuş, Allah Teâlâ'ya doğru ibadet yolunu açıklamış; siyasette, ekonomide, savaşta ve barışta, toplumda, medeniyette, imarda ve kâinat ilimlerinde ahlakın temellerini ve dosdoğru hayat nizamlarını koymuştur. Böylece indirilişi muhkem olan Kur'an, bu hükümleriyle Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem için onun mesajının hak bir mesaj, dininin de kendisinden asla dönülemeyecek ve dengi bulunmayan hak bir din olduğuna apaçık bir delil olmuştur.

وكانت هذه المقومات لكتاب الله الخالد سببا في إيجاد أنموذج واضح لأمة الإيمان ومواكب المؤمنين في العالم. وإذا كان الله تعالى قد أوعد بالنار والعذاب الأليم في آية سابقة كل من كفر به وجحد بتعاليمه، فإنه في هذه الآية: فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَاعْتَصَمُوا بِهِ.. وعد المؤمنين بالله، المعتصمين به، المتمسكين بالقرآن دستورا ومنهج حياة بإدخالهم جنان الخلد وإحاطتهم برحمة الله، وإسباغ الفضل العظيم عليهم، وهدايتهم إلى الصراط المستقيم والمنهج القويم في الحياة، فمن يعمل بالقرآن وأحكامه وشرائعه، فاز بالسعادة الأبدية، وكانت له العزّة الكاملة في الدنيا، وتمتع في الآخرة بالجنة والرّضوان الإلهي، والسلامة من كل سوء أو مكروه.

Allah'ın ölümsüz kitabının bu unsurları, dünyada iman ümmeti ve müminler kafilesi için açık bir modelin oluşmasına vesile olmuştur. Allah Teâlâ önceki bir ayette kendisini inkâr eden ve öğretilerini reddeden herkesi cehennem ve elem verici azapla tehdit etmişken, bu ayette: { فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَاعْتَصَمُوا بِهِ } “Allah'a iman edip O'na sarılanlara gelince...” buyurarak Allah'a iman eden, O'na sığınan, Kur'an'ı anayasa ve hayat nizamı olarak benimseyen müminleri ebedî cennetlere girdireceğini, onları Allah'ın rahmetiyle kuşatacağını, üzerlerine büyük bir lütuf ihsan edeceğini ve onları hayatta dosdoğru yola ve sağlam nizama ileteceğini vadetmiştir. Kim Kur'an'la, onun hükümleriyle ve şeriatıyla amel ederse ebedî saadeti kazanır; dünyada tam bir izzete sahip olur, ahirette ise cennet ve ilahî rıza ile her türlü kötülük ve hoşa gitmeyen şeyden esenlik bulmanın tadını çıkarır.

والمراد بالبرهان العظيم من الله لعباده: هو محمد ﷺ، وسمي برهانا لأن معه البرهان وهو المعجزة أو الحجة، فإن معجزاته كلها حجة نيّرة واضحة على صدق رسالته واليقين التام بصحة دعوته.

Allah'tan kullarına gelen büyük delilden (burhan) maksat: Hz. Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'dir. Ona 'burhan' denilmiştir; çünkü beraberinde kesin delil, yani mucize veya hüccet vardır. Zira onun bütün mucizeleri, peygamberliğinin doğruluğuna ve davasının sıhhatine dair tam bir yakin ifade eden nurlu ve apaçık birer hüccettir.

والنور المبين: أهم معجزات النّبي ﷺ وهو القرآن الكريم، وسمي نورا لأن به تتبين الأحكام التشريعية السديدة، ويهتدى به من الضلالة، فهو نور مبين، أي واضح بيّن مشرق كالشمس،

Apaçık nur ise: Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in en mühim mucizesi olan Kur'ân-ı Kerîm'dir. Ona 'nur' denilmiştir; çünkü onunla sağlam şer'î hükümler açığa kavuşur ve onunla sapıklıktan kurtulup doğru yola ulaşılır. O apaçık bir nurdur; yani güneş gibi açık, berrak ve parlaktır.

قال النّبي ﷺ مفسّرا ذلك فيما ورد في كنز العمال ورواه الترمذي عن علي ﵁: «القرآن حبل الله المتين، من تمسك به عصم» .

Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem bunu açıklayarak Kenzü'l-Ummâl'de geçtiği ve Tirmizî'nin Ali radıyallâhu anh'tan rivayet ettiği üzere şöyle buyurmuştur: «Kur'an Allah'ın sağlam ipidir, ona sarılan korunur.»

والاعتصام بالله: هو التمسك بما دلّ عليه، والاعتزاز به، وطلب النجاة والمنعة به، فهو سبحانه يعصم من الأخطاء والمعاصي كما تعصم المعاقل والحصون.

Allah'a sarılmak (i'tisâm) ise: O'nun gösterdiğine sarılmak, O'nunla izzet bulmak, kurtuluşu ve korunmayı O'ndan talep etmektir. Zira O Sübhânehu, sığınaklar ve kalelerin koruduğu gibi hatalardan ve günahlardan korur.

والمراد بالرحمة في قوله تعالى: فَسَيُدْخِلُهُمْ فِي رَحْمَةٍ مِنْهُ وَفَضْلٍ: الجنة، وأما الفضل: فهو ما يتفضل به الله على المؤمنين في الجنة من النعيم مما لا عين رأت، ولا أذن سمعت، ولا خطر على قلب بشر.

Allah Teâlâ'nın: { فَسَيُدْخِلُهُمْ فِي رَحْمَةٍ مِنْهُ وَفَضْلٍ } “[Allah] onları kendisinden bir rahmet ve lütuf içine sokacak...” kavlindeki rahmetten maksat: Cennettir. Lütuf (fazl) ise: Allah'ın cennette müminlere ihsan edeceği, hiçbir gözün görmediği, hiçbir kulağın işitmediği ve hiçbir beşerin aklına gelmemiş olan nimetlerdir.

والهداية إلى الصراط المستقيم: هي هداية طريق الجنان، والهداية إلى هذا الفضل الإلهي العميم كما قال تعالى: سَيَهْدِيهِمْ وَيُصْلِحُ بالَهُمْ (٥) . جعلنا الله تعالى ممن يظفرون برحمته وفضله وجنّته، ومن الموفقين إلى طريقه القويم.

Dosdoğru yola iletmek (hidayet) ise: Cennet yoluna iletmek ve Allah Teâlâ'nın: { سَيَهْدِيهِمْ وَيُصْلِحُ بالَهُمْ (٥) } “[Allah] onları hidayete erdirecek ve durumlarını düzeltecektir. (5)” buyurduğu gibi bu kuşatıcı ilahî lütfa ulaştırmaktır. Allah Teâlâ bizi rahmetine, lütfuna ve cennetine kavuşanlardan ve dosdoğru yoluna muvaffak kılınanlardan eylesin.

ميراث الكلالة أو الإخوة

Kelâle veya Kardeşlerin Mirası

لقد أنزل الله تعالى في أوائل سورة النّساء وأواخرها نظاما مفصّلا للميراث، فيه الحق والخير والعدل، يعتمد على قوة القرابة من نسب وزواج، والنّسب يشمل الآباء والأجداد، والأبناء والبنات، والإخوة والأخوات، والأعمام وأولادهم والعمات، والأخوال والخالات. ورابطة الزوجية تقتصر على الزوجين: الرجل والمرأة. وفي آخر سورة الأنفال بيان ميراث ذوي الأرحام.

Allah Teâlâ, Nisâ Suresi'nin başlarında ve sonlarında, nesep ve evlilikten doğan akrabalık bağına dayanan, hak, hayır ve adalet içeren detaylı bir miras nizamı indirmiştir. Nesep; babaları ve dedeleri, oğulları ve kızları, erkek ve kız kardeşleri, amcaları ve onların çocuklarını, halaları, dayıları ve teyzeleri kapsar. Evlilik bağı ise yalnızca iki eşi, yani erkek ile kadını kapsar. Enfâl Suresi'nin sonunda ise zevi'l-erhâmın (kan hısımlarının) mirası açıklanmıştır.

قال الخطابي: أنزل الله في الكلالة آيتين: إحداهما في الشتاء وهي التي في أول سورة النّساء وفيها إجمال وهي قوله تعالى: وَإِنْ كانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلالَةً [النساء: ٤/ ١٢] ، ثم أنزلت الأخرى في الصيف، وفيها كمال البيان، وقيل: إنها من آخر الآيات نزولا، وهي قوله تعالى:

Hattâbî şöyle demiştir: Allah Teâlâ kelâle hakkında iki ayet indirmiştir: Biri kış mevsiminde inendir ki o, Nisâ Suresi'nin başındaki ayettir ve onda icmal vardır; o da Teâlâ'nın: { وَإِنْ كانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلالَةً } “Eğer bir erkeğe kelâle olarak varis olunursa...” [en-Nisâ 4/12] kavlidir. Diğeri ise yaz mevsiminde indirilmiştir ve onda tam bir açıklama bulunmaktadır; bunun iniş bakımından en son ayetlerden olduğu da söylenmiştir; o da Teâlâ'nın şu kavlidir:

[سورة النساء (٤) : آية ١٧٦]

[Nisâ Suresi (4), Ayet 176]

يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلالَةِ إِنِ امْرُؤٌ هَلَكَ لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ وَلَهُ أُخْتٌ فَلَها نِصْفُ ما تَرَكَ وَهُوَ يَرِثُها إِنْ لَمْ يَكُنْ لَها وَلَدٌ فَإِنْ كانَتَا اثْنَتَيْنِ فَلَهُمَا الثُّلُثانِ مِمَّا تَرَكَ وَإِنْ كانُوا إِخْوَةً رِجالاً وَنِساءً فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ أَنْ تَضِلُّوا وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ (١٧٦)

{ يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلالَةِ إِنِ امْرُؤٌ هَلَكَ لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ وَلَهُ أُخْتٌ فَلَها نِصْفُ ما تَرَكَ وَهُوَ يَرِثُها إِنْ لَمْ يَكُنْ لَها وَلَدٌ فَإِنْ كانَتَا اثْنَتَيْنِ فَلَهُمَا الثُّلُثانِ مِمَّا تَرَكَ وَإِنْ كانُوا إِخْوَةً رِجالاً وَنِساءً فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ أَنْ تَضِلُّوا وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ } “Senden fetva istiyorlar. De ki: Allah size kelâle hakkında fetva veriyor: Şayet çocuğu bulunmayan bir kimse vefat eder de bir kız kardeşi bulunursa, bıraktığı [malın] yarısı onundur. Eğer [ölen] kadının çocuğu yoksa, [erkek kardeş] ona [bütünüyle] varis olur. Şayet [kız kardeşler] iki kişi iseler, geride bıraktığı [malın] üçte ikisi onlarındır. Eğer [varisler] erkek ve kadın kardeşler iseler, erkeğe iki dişinin payı kadar verilir. Sapmayasınız diye Allah size açıklıyor. Allah her şeyi hakkıyla bilendir.” (176)

[النساء: ٤/ ١٧٦] .

[en-Nisâ 4/176]

روى الإمام أحمد والبخاري ومسلم وأصحاب السّنن عن جابر بن عبد الله قال: «دخل علي رسول الله ﷺ، وأنا مريض لا أعقل، ثم صبّ علي فعقلت، فقلت: إنه لا يرثني إلا كلالة ، فكيف الميراث؟ فنزلت آية الميراث» يريد هذه الآية.

İmam Ahmed, Buhârî, Müslim ve Sünen sahipleri Câbir b. Abdillâh'tan şöyle rivayet etmişlerdir: «Kendimi bilmez bir hâlde hastayken Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem yanıma girdi; sonra üzerime [su] döktü de aklım başıma geldi. Bunun üzerine: "Bana ancak kelâle varis oluyor; miras taksimi nasıl olacak?" dedim. Bunun üzerine miras ayeti indi.» [Câbir] bu ayeti kastetmektedir.

وفي رواية: اشتكيت، فدخل علي رسول الله ﷺ وعندي سبع أخوات.

Bir rivayette ise şöyledir: «Hastalanmıştım; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem yanıma girdi, yanımda yedi kız kardeşim vardı.»

وكان أمر الكلالة عند عمر بن الخطاب ﵁ مشكلا، فقال: «ما راجعت رسول الله ﷺ في شيء مراجعتي إياه في الكلالة، ولوددت أن رسول الله ﷺ لم يمت حتى يبيّنها»

Ömer b. el-Hattâb radıyallâhu anh nezdinde kelâle meselesi müşkil bir konuydu. Şöyle demiştir: «Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e kelâle hususunda tekrar tekrar sorduğum kadar hiçbir konuda soru sormamıştım. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in bunu iyice açıklamadan vefat etmemesini ne kadar çok isterdim!»

وقال على المنبر- فيما أخرجه ابن ماجه وعبد الرزاق والطيالسي والبيهقي والحاكم والسعدني والساجي وابن جرير-: «ثلاث لو بيّنها رسول الله ﷺ لكان أحب إلي من الدنيا: الجد والكلالة والخلافة، وأبواب من الرّبا» .

İbn Mâce, Abdürrezzâk, et-Tayâlisî, el-Beyhakî, el-Hâkim, es-Sa'denî, es-Sâcî ve İbn Cerîr'in tahric ettiğine göre minberde şöyle demiştir: «Üç şey vardır ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in bunları bize açıklaması benim için dünyadan daha sevimli olurdu: Dede [mirası], kelâle, hilafet ve faizin bazı meseleleri.»

ومعنى هذه الآية، وهي آية الصيف،: يطلب الفتيا منك أيها الرسول أناس فيمن يورث كلالة، وهي ما عدا الوالد والولد، أي الإخوة الأشقاء أو لأب والأخوات الشقيقات أو لأب، كجابر بن عبد الله الذي لم يكن له عند وفاته والد ولا ولد، وإنما له إخوة أشقاء من أب وأم، وهم عصبات لم يفرض لهم شيء من فرائض الإرث، فإن كان للمتوفى أخ لأم فقط، فنصيبه السّدس، وإن زاد عن ذلك فكانوا إخوة لأم، فنصيبهم الثّلث فقط كنصيب الأم، سواء كانوا، اثنين فأكثر، وقد تقدّم بيان نصيبهم في الآية (١١) من أوائل سورة النّساء.

Yaz ayeti olan bu ayetin anlamı şudur: Ey Resul! Bir kısım insanlar senden, kelâle olarak kendisine vâris olunan kimse hakkında fetva istiyorlar. [Kelâle], vefat ettiği sırada ne bir babası ne de çocuğu bulunup yalnızca anne-baba bir öz kardeşleri olan Câbir b. Abdillâh örneğinde olduğu gibi, anne-baba ve çocuk dışındakiler, yani öz yahut baba bir erkek kardeşler ile öz yahut baba bir kız kardeşlerdir. Onlar asabe olup miras farzlarından kendilerine muayyen bir pay takdir edilmemiştir. Şayet ölen kimsenin yalnızca anne bir tek erkek kardeşi varsa onun payı altıda birdir. Şayet bundan fazla olup da anne bir kardeşler iseler, -ister iki ister daha fazla olsunlar- tıpkı annenin payı gibi onların hissesi yalnızca üçte birdir. Onların paylarının açıklaması, Nisâ suresinin başlarındaki (11.) ayette [doğrusu 12. ayette] daha önce geçmişti.

وإن كان للمتوفى أخت شقيقة أو لأب، فلها نصف التّركة (ما ترك) مع عدم الولد، والرجل يرث أخته بالتّعصيب إن لم يكن لها ولد ذكر أو أنثى، وهو يستغرق جميع التّركة إن كان أخا شقيقا أو لأب، فإن كان أخا لأم، فلا يستغرق الميراث، وإنما فرضه السّدس.

Eğer ölenin öz veya baba bir tek kız kardeşi varsa, çocuk bulunmadığı takdirde terekenin (bıraktığı malın) yarısı onundur. Erkek [kardeş] ise, kız kardeşinin erkek veya kız çocuğu bulunmadığı takdirde ona asabe yoluyla vâris olur. Eğer öz veya baba bir erkek kardeş ise terekenin tamamını alır; şayet anne bir erkek kardeş ise mirasın tamamını alamaz, onun farz payı yalnızca altıda birdir.

فإن كان للمتوفى أختان فأكثر شقيقتان أو لأب، فلهما الثّلثان مما ترك أخوهما، أما الأختان لأم فأكثر فلهما الثّلث فقط، والباقي لمن يوجد من العصبة.

Eğer ölenin öz veya baba bir iki veya daha fazla kız kardeşi varsa, erkek kardeşlerinin bıraktığı malın üçte ikisi onlarındır. Anne bir iki veya daha fazla kız kardeşe gelince, onlar için yalnızca üçte bir vardır; geriye kalan ise mevcut asabeye verilir.

وإن كان الإخوة الوارثون ذكورا وإناثا، فللذكر مثل حظّ الأنثيين، أما الإخوة لأم فهم شركاء في الثّلث.

Eğer vâris olan kardeşler erkekli kadınlı iseler, erkeğe iki dişinin payı kadar düşer. Anne bir kardeşler ise üçte bir payda ortaktırlar.

ثم أبان الله تعالى سبب هذا التوزيع وقيامه على الحق والعدل، فذكر أنه سبحانه يبين لكم أيها المؤمنون أمور دينكم وجميع الأحكام الشرعية من حلال وحرام، لتعرفوها وتعملوا بها، لئلا تضلّوا عن الحق بعد البيان في قسمة التّركات وغيرها، وإن ما شرعه الله لكم من الأحكام فيه الخير والمصلحة لكم، وهو صادر عن علم واسع لله، فيكون بيانه حقّا، وتعريفه صدقا، فعليكم الالتزام بهذه الأحكام لأنها قائمة على الحق والخير والبركة لكم، وتقدير مسئولية الرجال في الإنفاق على النّساء والأسرة، دون أن تطالب المرأة بشيء من النّفقات.

Sonra Allah Teâlâ bu paylaşımın sebebini ve hak ile adalet üzerine kurulu olduğunu açıklayarak; ey müminler, öğrenip amel edesiniz diye, terekelerin taksiminde ve diğer hususlarda beyandan sonra haktan sapmamanız için Sübhânehu'nun dininizin işlerini ve helal-haram bütün şer'î hükümleri size açıkladığını bildirmiştir. Şüphesiz Allah'ın sizin için koyduğu hükümlerde sizin için hayır ve maslahat vardır; bu hükümler Allah'ın engin ilminden kaynaklanmaktadır, dolayısıyla O'nun açıklaması hak, bildirmesi doğrudur. Bu hükümlere uymanız gerekir; çünkü bunlar sizin için hak, hayır ve bereket üzerine kuruludur ve kadından hiçbir nafaka talep edilmeksizin, erkeklerin kadınlara ve aileye harcama yapma sorumluluğunu gözetmektedir.

ألا إن الهدى والخير فيما شرعه الله، والضلال والشّرّ في الإعراض عن شرع الله، والله على كل شيء رقيب.

Bilin ki hidayet ve hayır Allah'ın teşri kıldığı hükümlerde; sapıklık ve şer ise Allah'ın şeriatından yüz çevirmektedir. Allah her şeyi hakkıyla gözetendir.