والقيد الثاني والضابط الآخر لقواعد الإرث: هو ترك الإضرار في الوصية، فلا يجوز للموصي الإيصاء بأكثر من الثلث: «الثلث والثلث كثير» كما صح في الحديث.
Miras kurallarının ikinci kaydı ve diğer kuralı ise şudur: Vasiyette [mirasçılara] zarar vermeyi terk etmektir. Vasiyet edenin üçte birden fazlasını vasiyet etmesi caiz değildir: Sahih hadiste sabit olduğu üzere: «Üçte bir; üçte bir bile çoktur.»
ولا الوصية لوارث
Varise vasiyet de [caiz] değildir;
لقوله ﷺ في الحديث المتواتر: «إن الله أعطى كل ذي حق حقه، فلا وصية لوارث» .
Zira Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem mütevâtir hadiste şöyle buyurmuştur: «Şüphesiz Allah her hak sahibine hakkını vermiştir; artık hiçbir varise vasiyet yoktur.»
ولا يجوز الإيصاء بمعصية، ولا يحل للإنسان إضرار الورثة بأن يقر بدين غير ثابت لم يقبضه من الدائن أو يكون الدين المقرّ به مستغرقا المال كله، ولا تجوز الوصية بالثلث فرارا من وارث محتاج، ولا يصح حرمان الوارث من حقه في الميراث، وهكذا فوجوه الإضرار كثيرة،
Günah olan bir şeyi vasiyet etmek caiz olmadığı gibi, kişinin alacaklıdan teslim almadığı sabit olmayan bir borcu ikrar ederek veya ikrar edilen borç bütün malı tüketecek şekilde mirasçılarına zarar vermesi de helal değildir. İhtiyaç sahibi bir varisten kaçırmak amacıyla malın üçte birini vasiyet etmek caiz olmadığı gibi, varisi miras hakkından mahrum bırakmak da sahih değildir. Nitekim zarar verme biçimleri pek çoktur.
قال النبي فيما رواه أبو داود عن أبي هريرة: «من ضارّ في وصية ألقاه الله تعالى في واد في جهنم» .
Ebû Dâvûd'un Ebû Hüreyre'den rivayet ettiğine göre Peygamber [sallallâhu aleyhi ve sellem] şöyle buyurmuştur: «Kim vasiyette [başkasına] zarar verirse, Allah Teâlâ onu cehennemde bir vadiye atar.»
وقال أيضا فيما رواه ابن جرير وابن أبي حاتم في التفسير عن ابن عباس: «الضرار في الوصية من الكبائر» .
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in tefsirde İbn Abbâs'tan rivayet ettiklerine göre de şöyle buyurmuştur: «Vasiyette zarar vermek büyük günahlardandır.»
ويجمع كل أوجه الضرر في الوصية والدين قول الله تعالى: مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصى بِها أَوْ دَيْنٍ غَيْرَ مُضَارٍّ وَصِيَّةً مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَلِيمٌ [النساء: ٤/ ١٢] .
Vasiyet ve borçta her türlü zarar verme şeklini Allah Teâlâ'nın şu buyruğu kapsamaktadır: { مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصى بِها أَوْ دَيْنٍ غَيْرَ مُضَارٍّ وَصِيَّةً مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَلِيمٌ } “(Bu paylaştırma) kendisiyle zarar verilmemiş olan vasiyet veya borçtan sonradır. Bunlar Allah tarafından bir vasiyettir. Allah hakkıyla bilendir, Halîm'dir (ceza vermekte acele etmeyendir).” [Nisâ: 4/12].
الضابط العام الثالث لنظام الإرث الشرعي: التزام أحكام الله كما شرع، لأن التزامها مانع من الوقوع في المعصية، وطاعة الله ورسوله موجبة لدخول الجنة، ومعصية الله ورسوله وتعدي حدوده ومحارمه مقتض لدخول نار جهنم والتعرض للعذاب المهين المذل. قال الله تعالى:
Şer'î miras düzeninin üçüncü genel kuralı: Allah'ın hükümlerine emrettiği şekilde bağlı kalmaktır. Çünkü bunlara bağlı kalmak günaha düşmeyi engeller; Allah'a ve Resulüne itaat etmek cennete girmeyi gerektirir; Allah'a ve Resulüne isyan etmek, O'nun sınırlarını ve yasaklarını çiğnemek ise cehennem ateşine girmeyi ve alçaltıcı, zelil kılıcı bir azaba maruz kalmayı gerektirir. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:
[سورة النساء (٤) : الآيات ١٣ الى ١٤]
[Nisâ Suresi (4), Ayetler 13-14]
تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها وَذلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (١٣) وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَتَعَدَّ حُدُودَهُ يُدْخِلْهُ ناراً خالِداً فِيها وَلَهُ عَذابٌ مُهِينٌ (١٤)
{ تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها وَذلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (١٣) وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَتَعَدَّ حُدُودَهُ يُدْخِلْهُ ناراً خالِداً فِيها وَلَهُ عَذابٌ مُهِينٌ (١٤) } “İşte bunlar Allah'ın sınırlarıdır. Kim Allah'a ve Resulüne itaat ederse, Allah onu altından ırmaklar akan, içinde ebedî kalacakları cennetlere girdirir. İşte bu, büyük kurtuluştur (13). Kim de Allah'a ve Resulüne isyan eder ve O'nun sınırlarını aşarsa, Allah onu içinde ebedî kalacağı bir ateşe sokar. Onun için alçaltıcı bir azap vardır (14).”
[النساء: ٤/ ١٣- ١٤] .
[Nisâ: 4/13-14].
الآيات تشير إلى ما سبقها من أحكام، فإن الأحكام المتعلقة برعاية الضعفاء من الأيتام والنساء، وأحكام العدل والإنصاف بين الزوجات والحجر على السفهاء المبذرين واليتامى قبل البلوغ، وأحكام المواريث، كل تلك الأحكام هي حدود الله ومحارمه التي لا يجوز لمسلم أن يتخطاها ويتجاوزها. ومن يطع الله ورسوله فيما شرع وبيّن، يدخله جنات تجري من تحت غرفها وبساتينها الأنهار العذبة، مع الخلود الأبدي فيها، من غير انقطاع ولا تحول عنها ولا موت آخر، وهو جزاء المحسنين، وذلك هو الفوز العظيم. وهذا وعد قاطع من الله، والله لا يخلف الميعاد.
Ayetler kendisinden önceki hükümlere işaret etmektedir; zira yetimler ve kadınlar gibi zayıfların gözetilmesine dair hükümler, eşler arasında adalet ve hakkaniyet hükümleri, savurgan sefihler ile ergenlik çağına girmemiş yetimlerin kısıtlanması (hacir altına alınması) hükümleri ve miras hükümleri; bütün bu hükümler, hiçbir Müslümanın çiğnemesi ve aşması caiz olmayan Allah'ın sınırları ve yasaklarıdır. Kim emrettiği ve açıkladığı hususlarda Allah'a ve Resulüne itaat ederse, onu köşklerinin ve bahçelerinin altından tatlı ırmaklar akan, içinde kesintisiz, oradan başka yere geçmeksizin ve bir daha ölüm olmaksızın ebediyen kalacağı cennetlere girdirir. Bu, iyilik yapanların mükâfatıdır ve büyük kurtuluş da işte budur. Bu, Allah'tan kesin bir vaattir; Allah ise vaadinden asla dönmez.
وهناك وعيد على عصيان هذه الأحكام بسبب إنكار عرب الجاهلية لقسمة الميراث، فقد كلم فيها النبي ﷺ عيينة بن حصن وغيره، ويشتمل الوعيد لمن يتعدى حدود الله، أي أحكامه في الميراث وغيره، وينتهك حرمة الله ويعصي الله ورسوله:
Cahiliye Araplarının miras taksimini inkâr etmeleri sebebiyle bu hükümlere isyan konusunda bir tehdit bulunmaktadır; nitekim Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem bu hususta Uyeyne b. Hısn ve başkalarıyla konuşmuştur. Bu tehdit, Allah'ın sınırlarını, yani miras ve diğer konulardaki hükümlerini aşan, Allah'ın hürmetini çiğneyen, Allah'a ve Resulüne isyan eden kimseleri kapsamaktadır:
إدخاله نارا وقودها الناس والحجارة، خالدين فيها إلى ما شاء الله، وله عذاب مهين ومذل له، فهو عذاب مادي وروحي.
Onu yakıtı insanlar ve taşlar olan, Allah'ın dilediği zamana kadar içinde ebedî kalacağı bir ateşe sokmasıdır. Onun için hem maddi hem de manevi nitelikte alçaltıcı ve zelil edici bir azap vardır.
هذه الضوابط لقواعد الميراث تعد مؤيدات شرعية مانعة من مخالفتها وإهمالها. قال الله تعالى: تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها وَذلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَتَعَدَّ حُدُودَهُ يُدْخِلْهُ ناراً خالِداً فِيها وَلَهُ عَذابٌ مُهِينٌ [النساء: ٤/ ١٣- ١٤] .
Miras kurallarına dair bu esaslar, onlara muhalefet edilmesini ve ihmal edilmesini engelleyen şer'î müeyyideler sayılır. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: { تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها وَذلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَتَعَدَّ حُدُودَهُ يُدْخِلْهُ ناراً خالِداً فِيها وَلَهُ عَذابٌ مُهِينٌ } “İşte bunlar Allah'ın sınırlarıdır. Kim Allah'a ve Resulüne itaat ederse, Allah onu altından ırmaklar akan, içinde ebedî kalacakları cennetlere girdirir. İşte bu, büyük kurtuluştur. Kim de Allah'a ve Resulüne isyan eder ve O'nun sınırlarını aşarsa, Allah onu içinde ebedî kalacağı bir ateşe sokar. Onun için alçaltıcı bir azap vardır.” [Nisâ: 4/13-14].
أي إن أحكام المواريث السابقة هي أحكام الله وشرائعه، فلا تعتدوها ولا
Yani önceki miras hükümleri Allah'ın hükümleri ve şeriatıdır; sakın bunları çiğnemeyin ve
تتجاوزوها، ومن يطع الله باتباع ما شرعه من الدين وأنزله على رسوله الكريم، ويطع الرسول باتباع ما جاء به عن ربه من أحكام، يدخله جنات (بساتين) تجري الأنهار من تحت قصورها، وذلك هو الظفر والفلاح الذي لا مثيل له في الدنيا.
aşmayın. Kim dinden vazettiği ve kerim Resulüne indirdiği hükümlere tabi olarak Allah'a itaat ederse, Resulün Rabbinden getirdiği hükümlere tabi olarak da Resule itaat ederse, [Allah] onu saraylarının altından ırmaklar akan cennetlere (bahçelere) girdirir. İşte dünyada benzeri bulunmayan zafer ve kurtuluş budur.
ومن يخالف أوامر الله ورسوله، ويتجاوز الأحكام المشروعة، يدخله نارا، ماكثا فيها على الدوام، وله عذاب مقترن بالإهانة والإذلال.
Kim de Allah'ın ve Resulünün emirlerine muhalefet eder, teşri kılınan hükümleri aşarsa, [Allah] onu içinde sürekli kalacağı bir ateşe sokar ve onun için horluk ve zilletle birlikte olan bir azap vardır.
ثم ذكر الله تعالى عقاب الزناة في مبدأ الإسلام، فقال:
Daha sonra Allah Teâlâ İslâm'ın başlangıcında zina edenlerin cezasını zikrederek şöyle buyurmuştur:
[سورة النساء (٤) : الآيات ١٥ الى ١٦]
[Nisâ Suresi (4), Ayetler 15-16]
وَاللاَّتِي يَأْتِينَ الْفاحِشَةَ مِنْ نِسائِكُمْ فَاسْتَشْهِدُوا عَلَيْهِنَّ أَرْبَعَةً مِنْكُمْ فَإِنْ شَهِدُوا فَأَمْسِكُوهُنَّ فِي الْبُيُوتِ حَتَّى يَتَوَفَّاهُنَّ الْمَوْتُ أَوْ يَجْعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلاً (١٥) وَالَّذانِ يَأْتِيانِها مِنْكُمْ فَآذُوهُما فَإِنْ تابا وَأَصْلَحا فَأَعْرِضُوا عَنْهُما إِنَّ اللَّهَ كانَ تَوَّاباً رَحِيماً (١٦)
{ وَاللاَّتِي يَأْتِينَ الْفاحِشَةَ مِنْ نِسائِكُمْ فَاسْتَشْهِدُوا عَلَيْهِنَّ أَرْبَعَةً مِنْكُمْ فَإِنْ شَهِدُوا فَأَمْسِكُوهُنَّ فِي الْبُيُوتِ حَتَّى يَتَوَفَّاهُنَّ الْمَوْتُ أَوْ يَجْعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلاً (١٥) وَالَّذانِ يَأْتِيانِها مِنْكُمْ فَآذُوهُما فَإِنْ تابا وَأَصْلَحا فَأَعْرِضُوا عَنْهُما إِنَّ اللَّهَ كانَ تَوَّاباً رَحِيماً (١٦) } “Kadınlarınızdan fuhuş (zina) yapanlara karşı içinizden dört şahit getirin. Eğer şahitlik ederlerse, ölüm onları alıp götürünceye veya Allah onlara bir yol açıncaya kadar kendilerini evlerde tutun (15). İçinizden bunu (zinayı) yapan iki kişiye eziyet edin. Eğer tövbe edip ıslah olurlarsa artık onlardan vazgeçin. Şüphesiz Allah tövbeleri çokça kabul eden, çok merhamet edendir (16).”
أي والنساء اللاتي يرتكبن الزنا، فأشهدوا على زناهن أربعة من الرجال، فإن شهدوا فاحبسوهن في المنازل، حتى الموت، أو يجعل الله لهن مخرجا مما أتين به.
Yani zina eden kadınların bu zinalarına erkeklerden dört şahit tutun; şayet şahitlik ederlerse, ölüm gelip çatıncaya veya Allah işledikleri bu fiilden dolayı kendilerine bir çıkış yolu kılıncaya kadar onları evlerde hapsedin.
والرجلان اللذان يأتيان الزنا، فآذوهما بالقول، وعيروهما ووبخوهما على فعلهما إذا لم يتوبا، فإن تابا وأصلحا عملهما وغيّرا أحوالهما، فاتركوا عقابهما، لأن التائب من الذنب كمن لا ذنب له، إن الله كان وما يزال كثير القبول لتوبة عباده، رحيما بهم.
Zina fiilini işleyen iki erkeğe [veya kadına ve erkeğe] gelince; şayet tövbe etmezlerse onlara sözle eziyet edin, yaptıklarından ötürü onları kınayıp azarlayın. Şayet tövbe edip amellerini ıslah eder ve durumlarını değiştirirlerse, onlara ceza vermeyi bırakın; çünkü günahtan tövbe eden kimse hiç günahı olmayan gibidir. Şüphesiz Allah kullarının tövbesini çokça kabul edendir, onlara karşı pek merhametlidir.
وقد نسخت هذه العقوبة بآية النور: الزَّانِيَةُ وَالزَّانِي فَاجْلِدُوا كُلَّ واحِدٍ مِنْهُما مِائَةَ جَلْدَةٍ [النور: ٢٤/ ٢] . بالنسبة للأبكار، وبأحاديث الرجم للمحصنين والمحصنات في السنة القولية والعملية.
Bu ceza, bekârlar hakkında Nûr suresindeki: { الزَّانِيَةُ وَالزَّانِي فَاجْلِدُوا كُلَّ واحِدٍ مِنْهُما مِائَةَ جَلْدَةٍ } “Zina eden kadın ve zina eden erkeğin her birine yüzer değnek (celde) vurun.” [en-Nûr 24/2] ayetiyle; evli erkekler ve kadınlar (muhsanlar) hakkında ise kavlî ve fiilî sünnette yer alan recm hadisleriyle neshedilmiştir.
وقت قبول التوبة وأحكامها
Tövbenin Kabul Zamanı ve Hükümleri
إن الإنسان تتنازعه عوامل الخير والشر، وتطرأ عليه حالات الضعف الإنساني أحيانا، فيندفع مع أهوائه وشهواته ويستجيب لوساوس شيطانه، فيقع في المعاصي والمخالفات، ثم يندم ويتراجع ويبحث عن طريق الإنقاذ والتخلص من أخطاء الماضي، لأن نفسه معذبة وضميره يوبخه ويؤنبه، وقد فتح الله باب الأمل أمام المخطئين النادمين ألا وهو التوبة الصادقة ما بين الإنسان وربه، من غير وساطة أحد، لا عالم ولا قريب ولا معلم، وقد وضع الشرع للتوبة شروطا وأحكاما.
İnsanı iyilik ve kötülük faktörleri çekip sürükler ve zaman zaman insani zayıflık halleri ortaya çıkar; böylece heva ve arzularına kapılır, şeytanının vesveselerine uyar, günahlara ve muhalefetlere düşer; ardından pişman olup vazgeçer, nefsi azap çektiği ve vicdanı kendisini kınayıp azarladığı için kurtuluş ve geçmiş hatalardan arınma yolu arar. Allah Teâlâ, hata edip pişman olanların önüne bir umut kapısı açmıştır; o da âlim, akraba veya öğretmen olsun hiçbir kimsenin aracılığı olmaksızın insan ile Rabbi arasında gerçekleşen samimi tövbedir. Şeriat, tövbe için birtakım şartlar ve hükümler koymuştur.
وشروط التوبة أربعة: الإقلاع عن الذنب، والعزم على ترك الخطيئة في المستقبل، حتى لا يكون هناك إصرار لا توبة معه، والندم على الفعل في الماضي، ورد الحقوق المالية إلى أصحابها، وطلب المسامحة من الآخرين الذين أخطأ الإنسان معهم في الحقوق الأدبية. والتوبة: الندم على ارتكاب معصية الله تعالى.
Tövbenin şartları dörttür: Günahtan tamamen el çekmek, tövbeyi geçersiz kılacak bir ısrarın kalmaması için gelecekte o hatayı terk etmeye kesin azmetmek, geçmişte işlenen fiilden pişmanlık duymak, mali hakları sahiplerine iade etmek ve manevi haklarda haksızlık yapılan kişilerden helallik istemektir. Tövbe: Allah Teâlâ'ya karşı günah işlemekten dolayı pişmanlık duymaktır.
وأحكام التوبة نصت عليها آيتان قرآنيتان، قال الله تعالى:
Tövbenin hükümlerini iki Kur'an ayeti açıkça belirtmiştir; Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:
[سورة النساء (٤) : الآيات ١٧ الى ١٨]
[Nisâ Suresi (4), Ayetler 17-18]
إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَى اللَّهِ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السُّوءَ بِجَهالَةٍ ثُمَّ يَتُوبُونَ مِنْ قَرِيبٍ فَأُولئِكَ يَتُوبُ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَكانَ اللَّهُ عَلِيماً حَكِيماً (١٧) وَلَيْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئاتِ حَتَّى إِذا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ إِنِّي تُبْتُ الْآنَ وَلا الَّذِينَ يَمُوتُونَ وَهُمْ كُفَّارٌ أُولئِكَ أَعْتَدْنا لَهُمْ عَذاباً أَلِيماً (١٨)
{ إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَى اللَّهِ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السُّوءَ بِجَهالَةٍ ثُمَّ يَتُوبُونَ مِنْ قَرِيبٍ فَأُولئِكَ يَتُوبُ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَكانَ اللَّهُ عَلِيماً حَكِيماً (١٧) وَلَيْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئاتِ حَتَّى إِذا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ إِنِّي تُبْتُ الْآنَ وَلا الَّذِينَ يَمُوتُونَ وَهُمْ كُفَّارٌ أُولئِكَ أَعْتَدْنا لَهُمْ عَذاباً أَلِيماً (١٨) } “Allah'ın kabul edeceği tövbe, ancak bilmeyerek kötülük yapan, sonra da çok geçmeden tövbe edenlerin tövbesidir. İşte Allah bunların tövbesini kabul eder. Allah hakkıyla bilendir, hüküm ve hikmet sahibidir (17). Yoksa tövbe, kötülükleri yapıp yapıp da nihayet kendilerinden birine ölüm gelip çatınca 'İşte ben şimdi tövbe ettim' diyenler ile kâfir olarak ölenler için değildir. İşte onlar için acı bir azap hazırlamışızdır (18).”
التوبة فرض على جميع المؤمنين بإجماع الأمة لقوله تعالى: وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعاً أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ [النور: ٢٤- ٣١] وذلك بأن يدرك المؤمن المذنب قبح فعله السابق، ويندم ندما حقيقيا مصمما، على ألا يعود إلى الذنب أبدا.
Tövbe, ümmetin icmâı ile bütün müminlere farzdır; nitekim Yüce Allah şöyle buyurmuştur: { وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعاً أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ } “Ey müminler! Hepiniz toptan Allah'a tövbe ediniz ki kurtuluşa eresiniz.” [en-Nûr: 24/31]. Bu da günahkâr müminin geçmişteki fiilinin çirkinliğini idrak etmesi ve bir daha asla o günaha dönmemeye kesin kararlı olarak hakiki bir pişmanlık duymasıyla [gerçekleşir].
وقبول التوبة والمغفرة أوجبه الله على نفسه تفضلا ورحمة وبيانا لصدق إنجاز الوعد، ولسابق وعد الله الكريم في قوله سبحانه: كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ أَنَّهُ مَنْ عَمِلَ مِنْكُمْ سُوءاً بِجَهالَةٍ ثُمَّ تابَ مِنْ بَعْدِهِ وَأَصْلَحَ فَأَنَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ [الأنعام:
Tövbenin kabulünü ve bağışlamayı Allah, bir lütuf, merhamet ve vaadini sadakatle yerine getirmesinin bir beyanı olarak, ayrıca Sübhânehu'nun şu buyruğundaki kerim vaadi sebebiyle kendi üzerine farz kılmıştır: { كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ أَنَّهُ مَنْ عَمِلَ مِنْكُمْ سُوءاً بِجَهالَةٍ ثُمَّ تابَ مِنْ بَعْدِهِ وَأَصْلَحَ فَأَنَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ } “Rabbiniz, merhamet etmeyi kendi zatına yazmıştır (farz kılmıştır); içinizden kim bilmeyerek bir kötülük işler de sonra ardından tövbe edip ıslah olursa, şüphesiz O, çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.” [En'âm:
٦/ ٥٤] . والله الذي أوجب قبول التوبة على نفسه عليم بخلقه، لأن النفس الإنسانية قد تشذ ويغويها الشيطان، فتقع في المعصية، فلولا باب التوبة ليئس الناس وضاقت بهم الدنيا، وظلوا على حالهم.
6/54]. Tövbeyi kabul etmeyi kendi üzerine gerekli kılan Allah, yarattıklarını en iyi bilendir. Çünkü insan nefsi bazen yoldan çıkabilir, şeytan onu saptırabilir ve günaha düşebilir. Eğer tövbe kapısı olmasaydı insanlar ümitsizliğe düşer, dünya onlara dar gelir ve bulundukları kötü hâl üzere kalmaya devam ederlerdi.
وقال قتادة: اجتمع أصحاب النبي ﷺ على أن كل معصية، فهي بجهالة، عمدا كانت أو جهلا وخطأ.
Katâde şöyle demiştir: Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem ashabı, ister kasten olsun ister cehalet ve hata sonucu olsun, işlenen her günahın bir cehalet (cahillik) eseri olduğu hususunda icma etmişlerdir.
وأحسن أوقات التوبة: أن يبادر الإنسان المخطئ إلى الإقرار بها من قريب، أي بعد وقوع الخطيئة مباشرة وبسرعة، حتى لا يفوت الأوان، وتتراكم السيئات، أي المعاصي. ويظل باب التوبة مفتوحا إلى ما قبيل مجيء وقت الموت أو الاحتضار، فمدة الحياة كلها وقت قريب، لما
Tövbenin en güzel vakti: Hata yapan insanın vakit geçmeden ve kötülükler, yani günahlar birikmeden önce hemen, yani günahın işlenmesinden hemen ve süratle sonra tövbeyi ikrar etmeye yönelmesidir. Tövbe kapısı, ölüm vaktinin veya sekerât-ı mevtin gelmesinden hemen önceki ana kadar açık kalır; zira bütün hayat süresi yakın bir vakittir; çünkü
رواه أحمد والترمذي عن بشير بن كعب والحسن أن النبي ﷺ قال: «إن الله تعالى يقبل توبة العبد، ما لم يغرغر ويغلب على عقله» .
Ahmed ve Tirmizî'nin Beşîr b. Kâ'b ve Hasan'dan rivayet ettiklerine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Şüphesiz Allah Teâlâ, can boğaza dayanmadıkça ve aklı gitmedikçe kulun tövbesini kabul eder.»
وذلك لأن الرجاء فيه باق، ويحتاج الأمر إلى وقت يصح منه الندم والعزم على ترك الفعل، حتى يظهر دور الإنسان الاختياري والإرادة البشرية، فإذا غلب الإنسان على عقله، تعذرت التوبة لعدم توافر الندم والعزم على الترك. والله عليم بمن يتوب، وييسره هو للتوبة، حكيم فيما ينفذه من الأمر والقبول، وفي تأخير من يؤخّر عن التوبة حتى يهلك ويموت.
Çünkü onda umut hâlâ devam etmektedir ve insanın iradi rolü ile beşerî iradesinin ortaya çıkabilmesi için pişmanlık ve fiili terk etme azminin kendisinden sahih olarak meydana geleceği bir zamana ihtiyaç vardır. Şayet insanın aklı giderse, pişmanlık ve terk etme azmi bulunamayacağından tövbe imkânsız hale gelir. Allah tövbe edeni bilir ve onu tövbeye muvaffak kılar; hükmünü icra etmesinde ve kabulünde, ayrıca helak olup ölünceye kadar tövbeyi geciktireni geri bırakmasında hikmet sahibidir.
وأما توبة اليأس فغير مقبولة، مثل أولئك الذين يواظبون على اقتراف المعاصي، ويستمرون في غيهم وضلالهم حتى إذا أدركهم الموت وساعته، تابوا عند العجز عن
Yeis (ümitsizlik) halindeki tövbeye gelince, bu kabul edilmez. Tıpkı günahları işlemeye aralıksız devam eden, azgınlık ve sapkınlıklarını sürdüren, nihayet ölüm ve onun vakti kendilerine gelip çatınca, [günaha] güç yetiremedikleri anda tövbe eden...
المعصية، والخوف من العقاب، وذلك مثل توبة فرعون حينما حضره الموت، وأدركه الغرق، وصار في غمرة الماء، وفي حيّز اليأس، فلم ينفعه ما أظهر من الإيمان.
cezadan korktukları anda tövbe edenlerin tövbesi gibi. Bu durum, tıpkı ölüm anı gelip çattığında, boğulmak üzereyken suyun girdabında ve yeis halindeyken Firavun'un yaptığı tövbeye benzer; nitekim açığa vurduğu iman kendisine hiçbir fayda vermemiştir.
ولا يقبل الله توبة الذين يموتون وهم كفار، ولا توبة من يؤجل التوبة حتى تحضره الوفاة، لأنها تكون حينئذ قسرية، والأعمال المقبولة لا تكون إلا عند التكليف والاختيار، وأولئك الذين يرجئون التوبة ويؤخرونها عن وقتها المناسب هيأ الله لهم عذابا مؤلما ومذلا في الآخرة، لأنهم أصروا على أخطائهم، واستعبدهم الشيطان إلى الموت.
Allah kâfir olarak ölenlerin tövbesini kabul etmediği gibi, ölüm gelip çatıncaya kadar tövbeyi erteleyen kimsenin tövbesini de kabul etmez; zira o andaki tövbe mecburi (zoraki) bir tövbedir; makbul ameller ise ancak mükellefiyet ve serbest irade (ihtiyar) anında geçerlidir. Tövbeyi erteleyip uygun vaktinden sonraya bırakan o kimseler için Allah âhirette acı ve alçaltıcı bir azap hazırlamıştır; çünkü onlar hatalarında ısrar etmişler ve ölünceye kadar şeytan onları köleleştirmiştir.
معاملة النساء
Kadınlara Muamele
من المعلوم أن المرأة نصف المجتمع، وهي في حكم الله وتقديره تشارك الرجل في تحمل أعباء الحياة، وتعاونه في تحقيق المهام والمعايش، ولقد أنصف الإسلام المرأة وكرمها ورفع مكانتها، وأنزلها منزلة لائقة بها، تتفق مع فطرتها ومهماتها، لأنها شريكة في الحياة، وهي إنسان حي له كرامة وشخصية، وأعطاها من الحقوق المناسبة لطبيعتها وتركيبها وإمكاناتها النفسية والبدنية.
Bilindiği üzere kadın toplumun yarısıdır. O, Allah'ın hükmü ve takdiri gereğince hayatın yüklerini taşımada erkeğe ortak olur; görevlerin ve geçimin sağlanmasında ona yardım eder. İslam kadına hakkını vermiş, onu şereflendirip konumunu yüceltmiş ve yaratılışına ve vazifelerine uygun, kendisine layık bir mertebeye yerleştirmiştir. Çünkü o, hayatta bir ortaktır; onuru ve şahsiyeti olan canlı bir insandır. İslam ona tabiatına, yaratılışına, ruhi ve bedeni imkânlarına uygun haklar tanımıştır.
وكانت المرأة في الجاهلية وفي عصور الرومان واليونان تعد من قبيل المتاع، وكان أقارب الزوج المتوفى عند العرب يستولون عليها كرها عنها. روى البخاري أنه كان إذا مات الرجل منهم، كان أولياؤه أحق بامرأته: إن شاء بعضهم تزوجها، وإن شاؤوا زوجوها، وإن شاؤوا لم يزوجوها، أي منعوها الزواج، فهم أحق بها من أهلها، فنزلت الآية الآتية. وكان من عادات العرب في الجاهلية أيضا إذا أرادوا فراق امرأة، رموها بفاحشة، حتى تخاف وتشتري نفسها منه بالمهر الذي دفعه إليها، فنزلت آية أخرى. قال الله تعالى:
Cahiliye döneminde, Roma ve Yunan devirlerinde kadın bir meta (eşya) kabilinden sayılırdı. Araplarda ölen kocanın akrabaları, kadına zorla el koyarlardı. Buhârî'nin rivayet ettiğine göre, onlardan bir adam vefat ettiğinde velileri onun karısı üzerinde herkesten çok hak sahibi olurlardı: İsterlerse onlardan biri kadınla evlenir, isterlerse onu başkasıyla evlendirir, isterlerse de evlendirmezler, yani evlenmesine mani olurlardı; zira kadının ailesinden daha fazla hak sahibiydiler. Bunun üzerine aşağıdaki ayet indi. Cahiliye Araplarının adetlerinden biri de şuydu: Bir kadından ayrılmak istediklerinde, kadın korksun da kendisine ödediği mehir karşılığında kendini ondan satın alsın (mehrini geri versin) diye ona çirkin bir iftira atarlardı. Bunun üzerine diğer ayet indi. Allah Teâlâ şöyle buyurdu:
[سورة النساء (٤) : الآيات ١٩ الى ٢١]
[Nisâ Suresi (4), Ayet 19-21]
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَرِثُوا النِّساءَ كَرْهاً وَلا تَعْضُلُوهُنَّ لِتَذْهَبُوا بِبَعْضِ ما آتَيْتُمُوهُنَّ إِلاَّ أَنْ يَأْتِينَ بِفاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ وَعاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ فَإِنْ كَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئاً وَيَجْعَلَ اللَّهُ فِيهِ خَيْراً كَثِيراً (١٩) وَإِنْ أَرَدْتُمُ اسْتِبْدالَ زَوْجٍ مَكانَ زَوْجٍ وَآتَيْتُمْ إِحْداهُنَّ قِنْطاراً فَلا تَأْخُذُوا مِنْهُ شَيْئاً أَتَأْخُذُونَهُ بُهْتاناً وَإِثْماً مُبِيناً (٢٠) وَكَيْفَ تَأْخُذُونَهُ وَقَدْ أَفْضى بَعْضُكُمْ إِلى بَعْضٍ وَأَخَذْنَ مِنْكُمْ مِيثاقاً غَلِيظاً (٢١)
{ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَرِثُوا النِّسَاءَ كَرْهًا وَلَا تَعْضُلُوهُنَّ لِتَذْهَبُوا بِبَعْضِ مَا آتَيْتُمُوهُنَّ إِلَّا أَنْ يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ وَعَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ فَإِنْ كَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسَى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئًا وَيَجْعَلَ اللَّهُ فِيهِ خَيْرًا كَثِيرًا (١٩) وَإِنْ أَرَدْتُمُ اسْتِبْدَالَ زَوْجٍ مَكَانَ زَوْجٍ وَآتَيْتُمْ إِحْدَاهُنَّ قِنْطَارًا فَلَا تَأْخُذُوا مِنْهُ شَيْئًا أَتَأْخُذُونَهُ بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُبِينًا (٢٠) وَكَيْفَ تَأْخُذُونَهُ وَقَدْ أَفْضَى بَعْضُكُمْ إِلَى بَعْضٍ وَأَخَذْنَ مِنْكُمْ مِيثَاقًا غَلِيظًا (٢١) } “Ey iman edenler! Kadınlara zorla mirasçı olmanız size helal değildir. Apaçık bir hayasızlık yapmadıkları sürece, onlara verdiğiniz şeylerin bir kısmını alıp götürmek için onları sıkıştırmayın. Onlarla güzellikle geçinin. Eğer onlardan hoşlanmazsanız, olabilir ki hoşlanmadığınız bir şeyde Allah pek çok hayır var etmiştir. (19) Eğer bir eşin yerine başka bir eş almak isterseniz ve onlardan birine kantarla [mehir] vermiş olsanız bile ondan hiçbir şey almayın. İftira ederek ve apaçık bir günah işleyerek mi onu alacaksınız? (20) Birbirinizle kaynaşıp baş başa kalmışken ve onlar sizden sağlam bir teminat almışken onu nasıl alırsınız? (21)”
يخاطب الله المؤمنين بصفة الإيمان الباعثة على الالتزام والطاعة، فيذكر أنه لا يليق بكم أن تعاملوا المرأة كالمتاع، فتستولون عليها وترثونها وهي كارهة، ولا يحل لكم أن تضيقوا عليهن وتضاروهن، حتى يضطررن إلى الافتداء بالمال أو التنازل عن الصداق (المهر) .
Allah Teâlâ, bağlılık ve itaati harekete geçiren iman vasfıyla müminlere hitap ederek şöyle bildirmektedir: Kadınlara eşya gibi muamele edip zorla onlara el koymanız ve kendileri istemediği halde onlara vâris olmanız size yakışmaz. Mallarını fidye olarak vermeye veya mehirlerinden vazgeçmeye mecbur kalsınlar diye onları sıkıştırmanız ve onlara zarar vermeniz de size helal değildir.
قال النبي ﷺ في حجة الوداع فيما رواه الترمذي وغيره: «استوصوا بالنساء خيرا، فإنهن عوان عندكم ، أخذتموهن بأمانة الله، واستحللتم فروجهن بكلمة الله»
Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Veda Haccı'nda Tirmizî ve başkalarının rivayet ettiğine göre şöyle buyurmuştur: «Kadınlar hakkında hayır tavsiye edin; zira onlar sizin yanınızda emanetlerdir. Siz onları Allah'ın emanetiyle aldınız ve onların ırzlarını Allah'ın kelimesiyle helal kıldınız.»
أي بعقد الزواج المشروع. لكن ارتكاب الفاحشة أي الزنى مسقط لحق المرأة في المهر. وعليكم أيها المؤمنون وبخاصة الشباب أن تعاشروا نساءكم وتخالطوهن بالمعروف بما تألفه الطباع السليمة، ولا ينكره الشرع والعقل والعرف، من غير تضييق في النفقة ولا إسراف، وكلمة (المعاشرة) تقتضي المشاركة والمساواة، أي كل واحد يعاشر صديقه من جانبه بالمعروف، معرضا عن الهفوات، جالبا السرور، حافظا الود، معينا على الشدائد، قال تعالى: وَمِنْ آياتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْواجاً لِتَسْكُنُوا إِلَيْها وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ (٢١) [الروم: ٣٠/ ٢١] .
Yani meşru evlilik akdiyle. Fakat fuhuş, yani zina irtikâp etmek kadının mehir hakkını düşürür. Ey müminler, bilhassa gençler! Kadınlarınızla sağlam fıtratların benimsediği, şeriatın, aklın ve örfün yadırgamadığı şekilde, nafakada ne cimrilik ne de israf yapmaksızın maruf üzere muaşerette bulunun (birlikte yaşayın). "Muaşeret" kelimesi ortaklık ve eşitlik gerektirir; yani her iki taraf da arkadaşıyla kendi tarafından güzellikle geçinmeli, kusurları görmezden gelmeli, sevinç getirmeli, sevgiyi korumalı ve zorluklara yardımcı olmalıdır. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: { وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ (٢١) } “Kendileriyle huzur bulasınız diye sizin için kendi türünüzden eşler yaratması ve aranızda bir sevgi ve merhamet kılması da O'nun delillerindendir. Şüphesiz bunda düşünen bir topluluk için ayetler vardır. (21)” [Rûm: 30/21].
فإن كرهتم النساء لعيب خلقي أو قبح أو تقصير في أمر أو مرض أو لأسباب
Eğer ahlaki bir kusur, çirkinlik, bir hususta kusur gösterme, hastalık yahut [başka]
أخرى فربما كرهتم شيئا، وفيه الخير الكثير لكم. قال السّدي: الخير الكثير في المرأة: الولد. أي أن الصبر في معاملة النساء أمر مطلوب شرعا لأن الكمال لله، وقد تنجب هذه المرأة أولادا نجباء، وقد يكون لها مزايا وخصال أخرى تغطي الخصال المذمومة، لذا
sebeplerden ötürü hoşlanmazsanız, olur ki siz bir şeyi kerih görürsünüz de onda sizin için pek çok hayır bulunur. Süddî: "Kadındaki çok hayır, çocuktur" demiştir. Yani kadınlara muamelede sabır şer'an istenen bir durumdur; zira mükemmellik Allah'a mahsustur. Bu kadın soylu ve yetenekli çocuklar dünyaya getirebilir, kınanan huylarını örtecek başka meziyet ve hasletlere sahip olabilir. Bu sebeple
قال النبي ﷺ فيما أخرجه مسلم عن أبي هريرة: «لا يفرك مؤمن مؤمنة- أي لا يبغضها- إن ساءه منها خلق، سرّه منها خلق آخر» .
Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Müslim'in Ebû Hüreyre'den rivayet ettiğine göre şöyle buyurmuştur: «Bir mümin erkek, bir mümin kadına buğzetmesin (ondan nefret etmesin); şayet onun bir huyundan hoşlanmazsa, başka bir huyundan hoşnut olur.»
وإذا أردتم أيها الزوجان الفراق- وهو أبغض الحلال إلى الله- وكان بينكما نشوز وإعراض وسوء عشرة، فلا يجوز أخذ شيء من مهر المرأة، ولو بلغ قنطارا من الذهب، وكيف تأخذونه بهتانا (كذبا) وأخذه إثم واضح وذنب كبير؟ وكيف تأخذونه بعد إبرام العقد الخطير وهو الميثاق الغليظ، وبعد مكاشفة الأسرار، وحدوث الاختلاط والمباشرة، إن هذا أمر مستنكر شرعا لا يليق بمؤمن.
Ey eşler! Eğer ayrılmak isterseniz -ki bu, Allah katında helalin en sevimsizidir- ve aranızda geçimsizlik, yüz çevirme ve kötü muamele olursa, bir kantar altın bile olsa kadının mehrinden hiçbir şeyi almak caiz değildir. Nasıl olur da onu bühtan (yalan ve iftira) yoluyla alırsınız; halbuki onu almak apaçık bir günah ve büyük bir vebaldir? O mühim akit, yani sağlam teminat (el-mîsâku'l-ğalîz) yapıldıktan, sırlar paylaşıldıktan, bir araya gelip baş başa kalındıktan sonra onu nasıl alırsınız? Doğrusu bu, şer'an çirkin görülen ve bir mümine yakışmayan bir davranıştır.
خطب عمر بن الخطاب فقال: «ألا لا تغالوا بمهور نسائكم، فإن الرجل يغالي حتى يكون ذلك في قلبه عداوة للمرأة، يقول: تجشمت إليك أي تحملت الشدائد، فكلمته امرأة من وراء الناس، كيف هذا؟ والله تعالى يقول: وَآتَيْتُمْ إِحْداهُنَّ قِنْطاراً فأطرق عمر ثم قال: «كل الناس أفقه منك يا عمر» «امرأة أصابت، ورجل أخطأ» والله المستعان، وترك الإنكار.
Ömer b. el-Hattâb hutbe irat edip şöyle dedi: «Dikkat edin! Kadınlarınızın mehirlerini aşırı artırmayın; zira kişi mehri o kadar artırır ki bu durum kalbinde kadına karşı bir düşmanlık haline gelir ve: 'Senin için meşakkatlere katlandım' der.» Bunun üzerine cemaatin arkasından bir kadın ona hitaben: «Bu nasıl olur? Halbuki Allah Teâlâ: { وَآتَيْتُمْ إِحْدَاهُنَّ قِنْطَارًا } “Onlardan birine kantarla [mehir] vermiş olsanız bile...” buyuruyor» dedi. Bunun üzerine Ömer başını öne eğip sonra: «Bütün insanlar senden daha fakih ya Ömer! Kadın isabet etti, erkek yanıldı» dedi; Allah'tan yardım dilenir; böylece itirazından vazgeçti.
محارم النساء
Kadınlardan Evlenilmesi Haram Olanlar
راعى الإسلام ما تستوجبه رابطة الدم من حرمة وتعظيم، فحرم الزواج على الرجال ببعض الأقارب القريبين جدا، وفي ذلك رفع للحرج، وجعل العيش في بيئة الأسرة الواحدة أمرا ميسورا لا حرج فيه، علما بأن بعض قبائل العرب قد اعتادوا أن يخلف الرجل على امرأة أبيه، فإذا توفي الرجل عن امرأته، كان ابنه أحق بها،
İslam, kan bağının gerektirdiği hürmet ve saygıyı gözetmiş, bu sebeple erkeklerin çok yakın bazı akrabalarıyla evlenmesini haram kılmıştır. Bunda sıkıntının kaldırılması ve aynı aile ortamında yaşamanın hiçbir mahzur olmaksızın kolaylaştırılması hikmeti vardır. Şunu da belirtmek gerekir ki, Arap kabilelerinden bazıları adamın babasının karısını nikâhlamasını adet edinmişlerdi; adam karısını geride bırakıp vefat ettiğinde, kadına sahip olmaya en çok oğlu hak kazanırdı;
يتزوجها إن شاء إن لم تكن أمه، أو يزوجها من شاء. ووجدت أمثلة فعلية لبعض الرجال الذين تزوجوا من زوجات الآباء، لا داعي لذكر أسمائهم هنا، وكان في العرب من تزوج ابنته، وهو حاجب بن زرارة، تمجّس وفعل هذه الفعلة. فنهى الله المؤمنين عما كان عليه آباؤهم من هذه السير والمثالب المستنكرة.
eğer öz annesi değilse dilerse kendisi onunla evlenir, dilerse dilediği kimseyle onu evlendirirdi. Babalarının eşleriyle evlenen bazı adamların fiili örnekleri de mevcuttu; burada isimlerini zikretmeye gerek yoktur. Hatta Araplar arasında kendi kızıyla evlenen biri dahi vardı ki o da Hâcib b. Zürâre idi; Mecûsî olmuş ve bu çirkin işi yapmıştı. Allah Teâlâ müminleri, atalarının uyguladığı bu çirkin yaşantı ve ayıplardan nehyetti.
قال ابن عباس: كان أهل الجاهلية يحرّمون ما يحرم إلا امرأة الأب، والجمع بين الأختين، فنزلت هاتان الآيتان: قال الله تعالى:
İbn Abbas şöyle demiştir: Cahiliye ehli, babanın eşi ve iki kız kardeşi bir arada nikâhlamak müstesna, [İslam'ın] haram kıldığı şeyleri haram sayarlardı. Bunun üzerine şu iki ayet indi: Allah Teâlâ şöyle buyurdu:
[سورة النساء (٤) : الآيات ٢٢ الى ٢٣]
[Nisâ Suresi (4), Ayet 22-23]
وَلا تَنْكِحُوا ما نَكَحَ آباؤُكُمْ مِنَ النِّساءِ إِلاَّ ما قَدْ سَلَفَ إِنَّهُ كانَ فاحِشَةً وَمَقْتاً وَساءَ سَبِيلاً (٢٢) حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهاتُكُمْ وَبَناتُكُمْ وَأَخَواتُكُمْ وَعَمَّاتُكُمْ وَخالاتُكُمْ وَبَناتُ الْأَخِ وَبَناتُ الْأُخْتِ وَأُمَّهاتُكُمُ اللاَّتِي أَرْضَعْنَكُمْ وَأَخَواتُكُمْ مِنَ الرَّضاعَةِ وَأُمَّهاتُ نِسائِكُمْ وَرَبائِبُكُمُ اللاَّتِي فِي حُجُورِكُمْ مِنْ نِسائِكُمُ اللاَّتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَإِنْ لَمْ تَكُونُوا دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَلا جُناحَ عَلَيْكُمْ وَحَلائِلُ أَبْنائِكُمُ الَّذِينَ مِنْ أَصْلابِكُمْ وَأَنْ تَجْمَعُوا بَيْنَ الْأُخْتَيْنِ إِلاَّ ما قَدْ سَلَفَ إِنَّ اللَّهَ كانَ غَفُوراً رَحِيماً (٢٣)
{ وَلا تَنْكِحُوا ما نَكَحَ آباؤُكُمْ مِنَ النِّساءِ إِلاَّ ما قَدْ سَلَفَ إِنَّهُ كانَ فاحِشَةً وَمَقْتاً وَساءَ سَبِيلاً (٢٢) حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهاتُكُمْ وَبَناتُكُمْ وَأَخَواتُكُمْ وَعَمَّاتُكُمْ وَخالاتُكُمْ وَبَناتُ الْأَخِ وَبَناتُ الْأُخْتِ وَأُمَّهاتُكُمُ اللاَّتِي أَرْضَعْنَكُمْ وَأَخَواتُكُمْ مِنَ الرَّضاعَةِ وَأُمَّهاتُ نِسائِكُمْ وَرَبائِبُكُمُ اللاَّتِي فِي حُجُورِكُمْ مِنْ نِسائِكُمُ اللاَّتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَإِنْ لَمْ تَكُونُوا دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَلا جُناحَ عَلَيْكُمْ وَحَلائِلُ أَبْنائِكُمُ الَّذِينَ مِنْ أَصْلابِكُمْ وَأَنْ تَجْمَعُوا بَيْنَ الْأُخْتَيْنِ إِلاَّ ما قَدْ سَلَفَ إِنَّ اللَّهَ كانَ غَفُوراً رَحِيماً (٢٣) } “Geçmişte olanlar müstesna, babalarınızın nikâhladığı kadınlarla evlenmeyin. Şüphesiz bu, bir hayasızlık, iğrenç bir şey (makt) ve kötü bir yoldur. (22) Size analarınız, kızlarınız, kız kardeşleriniz, halalarınız, teyzeleriniz, erkek kardeş kızları, kız kardeş kızları, sizi emziren sütanneleriniz, sütkardeşleriniz, karılarınızın anaları, kendileriyle gerdeğe girdiğiniz karılarınızdan olup evlerinizde bulunan üvey kızlarınız -eğer onlarla gerdeğe girmemişseniz (kızlarıyla evlenmenizde) üzerinize bir günah yoktur-, kendi sulbünüzden gelen oğullarınızın karıları ve geçmişte olanlar müstesna iki kız kardeşi bir arada nikâhlamanız haram kılındı. Şüphesiz Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir. (23)”
سمى الله تعالى الزواج بامرأة الأب نكاح المقت، أي الكراهية والاحتقار لأنه نكاح ذو مقت يلحق فاعله، وكانت العرب تسمي الولد الذي يجيء من زوجة الوالد: المقتي. لذا قال الله تعالى بعد ذكره: وَساءَ سَبِيلًا أي بئس الطريق والمنهج لمن يسلكه، إذ عاقبته إلى عذاب الله. فلا يحل الزواج في الإسلام بزوجة الأب، روى ابن جرير الطبري: كل امرأة تزوجها أبوك، دخل بها أو لم يدخل بها فهي حرام. وكما يحرم الزواج بامرأة الأب، يحرم أيضا الزواج بامرأة الجد، وفاعل
Allah Teâlâ babanın eşiyle yapılan evliliği «nikâh-ı makt» yani nefret ve hakaret [evliliği] olarak isimlendirmiştir; çünkü o, yapan kimseye nefret getiren bir nikâhtır. Araplar, babanın eşinden doğan çocuğa «el-muktî» (nefret edilen) derlerdi. Bundan dolayı Allah Teâlâ onu zikrettikten sonra: { وَساءَ سَبِيلًا } “Ve [o] ne kötü bir yoldur!” buyurmuştur; yani onu izleyen kimse için ne kötü bir yol ve yöntemdir, zira bunun sonu Allah'ın azabına çıkar. İslâm'da babanın hanımıyla evlenmek helal değildir. İbn Cerîr et-Taberî rivayet etmiştir: «Babanın evlendiği her kadın, onunla zifafa girmiş olsun veya girmemiş olsun, [sana] haramdır.» Babanın hanımıyla evlenmek haram olduğu gibi dedenin hanımıyla evlenmek de haramdır; ve bunu yapan
ذلك يستحق العقاب لنكاحه ما نكح الآباء أو الأجداد، إلا ما مضى في الجاهلية، فهو معفو عنه. إن هذا الزواج كان فاحشة يأباه العقل، ويمقته الشرع، وبئس ذلك الطريق في العرف، ثم أبان الله تعالى تحريم النساء من جهات ست، وتلك هي أنواع المحرمات:
kimse, babaların veya dedelerin nikâhladığı kadınla evlendiği için cezayı hak eder; ancak Cahiliye devrinde geçmiş olanlar müstesnadır, onlar bağışlanmıştır. Bu evlilik aklın reddettiği, şeriatın nefretle karşıladığı bir hayasızlıktı ve örfte de ne kötü bir yoldu! Daha sonra Allah Teâlâ kadınların altı yönden haram kılındığını açıklamıştır ki haram olanların (muharremât) türleri şunlardır:
١- نكاح الأصول: فقد حرم الله نكاح الأمهات والجدات.
1- Usûl ile nikâh: Allah, anneler ve nineler ile nikâhı haram kılmıştır.
٢- ونكاح الفروع: فقد حرم الله زواج البنات: بنات الصلب وبنات الأبناء.
2- Fürû ile nikâh: Allah, kız çocuklarıyla evlenmeyi haram kılmıştır; bunlar öz kızlar ve oğulların kızlarıdır (torunlar).
٣- ونكاح الحواشي: فقد حرم الله نكاح الأخت، سواء كانت شقيقة أو لأب أو لأم، وحرم الله نكاح العمات والخالات القريبة والبعيدة، كعمة الأب، وخالة الأم.
3- Civar hısımlar (havâşî) ile nikâh: Allah Teâlâ ister öz, ister baba bir, ister anne bir olsun kız kardeşle evlenmeyi haram kılmıştır. Ayrıca Allah, babanın halası ve annenin teyzesi gibi yakın ve uzak bütün halalar ve teyzelerle evlenmeyi de haram kılmıştır.
٤- والتحريم بسبب الرضاع: يحرم من الرضاع ما يحرم بالنسب، فالأمهات المرضعات، والأخوات من الرضاعة يحرم التزوج بهن، فإذا رضع طفل من امرأة، فهي أمّه تحرم عليه، وزوجها أبوه، وأولادها إخوته، وأقاربها أقاربه.
4- Süt emme sebebiyle haram olanlar: Nesep sebebiyle haram olanlar süt sebebiyle de haram olur. Emziren sütanneler ve sütkardeşlerle evlenmek haramdır. Bir çocuk bir kadından süt emdiğinde o kadın onun annesi olur ve kendisine haram kılınır; kadının kocası çocuğun babası, kadının çocukları kardeşleri, akrabaları da akrabaları olur.
٥- التحريم بسبب المصاهرة: تحرم أم الزوجة التي تم الدخول بها أو العقد عليها، والجدة كالأم، وتحريم ابنة الزوجة من غيرك، وهي الربيبة بشرط الدخول بأمها، ويحرم أيضا أولاد أولادها، فإن لم يحدث دخول بها، لا يحرم عليه بناتها، وزوجة الابن وزوجة ابن الابن تحرم على الأب والجد بمجرد العقد عليها. قال الله تعالى:
5- Sıhriyet (evlilik bağı) sebebiyle haram olanlar: Zifafa girilmiş olsun ya da sadece nikâh kıyılmış olsun eşin annesi haramdır; nine de anne gibidir. Başkasından olan üvey kız (rebîbe) da annesiyle zifafa girilmiş olması şartıyla haramdır; aynı şekilde onun çocuklarının çocukları da haramdır. Eğer annesiyle zifaf gerçekleşmemişse kızları kendisine haram olmaz. Öz oğlun karısı ve oğlun oğlunun karısı da sadece nikâh akdi yapılmakla babaya ve dedeye haram olur. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:
وَحَلائِلُ أَبْنائِكُمُ الَّذِينَ مِنْ أَصْلابِكُمْ أما الابن المتبنّى ممن ليس للصلب فلا تحرم زوجته على من تبناه.
{ وَحَلائِلُ أَبْنائِكُمُ الَّذِينَ مِنْ أَصْلابِكُمْ } “...kendi sulbünüzden gelen oğullarınızın karıları...” Kendi sulbünden olmayıp evlatlık edinilen oğla gelince, onun hanımı kendisini evlat edinen kimseye haram değildir.
٦- ما يحرم بسبب عارض: يحرم مؤقتا الجمع بين الأختين أو بين المرأة وقريباتها المحارم كالمرأة وعمتها وخالتها، وتظل الحرمة قائمة ما دام الزواج قائما بالأخت فعلا أو في العدة، وعفا الله عما سلف، فلا مؤاخذة على من تزوج في الجاهلية بأختين أو بأخت وعمتها أو خالتها.
6- Ârızî bir sebeple haram olanlar: İki kız kardeşi veya bir kadın ile aralarında mahremiyet bulunan teyzesi, halası gibi kadın akrabalarını aynı nikâh altında birleştirmek geçici olarak haramdır. Bu haramlık, kız kardeşle fiilen evli kalındığı veya iddeti sürdüğü müddetçe devam eder. Allah geçmişte olanları bağışlamıştır; dolayısıyla Cahiliye döneminde iki kız kardeşle ya da bir kadın ile halası veya teyzesiyle evlenmiş olan kimseye bir sorumluluk yoktur.
هذه هي المحرّمات من النساء أوضحها القرآن الكريم، فيجب على من أراد الزواج تجري الأمر بين النساء، حتى لا يقع في زواج حرام، وخاصة التحريم من جهة الرضاع.
İşte bunlar, Kur'ân-ı Kerîm'in açıkladığı evlenilmesi haram kadınlardır. Evlenmek isteyen kimsenin, haram bir evliliğe düşmemek için özellikle süt yönünden haramlığı kadınlar arasında iyice araştırması gerekir.
حلائل النساء بشرط المهر
Mehir Şartıyla Nikâhı Helal Olan Kadınlar
أحل الإسلام الزواج بكل امرأة ليست من المحرمات بسبب النسب أو الرضاع أو المصاهرة أو بسبب عارض كأخت الزوجة وعمتها وخالتها، ولو كانت في العدة.
İslam, nesep, süt, sıhriyet sebebiyle veya eşin kız kardeşi, halası ve teyzesi gibi ârızî bir sebeple haram kılınanların dışındaki her kadınla -iddet bekliyor dahi olsa [iddeti bittikten sonra]- evlenmeyi helal kılmıştır.
قال الله تعالى:
Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:
[سورة النساء (٤) : آية ٢٤]
[Nisâ Suresi (4), Ayet 24]
وَالْمُحْصَناتُ مِنَ النِّساءِ إِلاَّ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ كِتابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَأُحِلَّ لَكُمْ ما وَراءَ ذلِكُمْ أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوالِكُمْ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسافِحِينَ فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِيضَةً وَلا جُناحَ عَلَيْكُمْ فِيما تَراضَيْتُمْ بِهِ مِنْ بَعْدِ الْفَرِيضَةِ إِنَّ اللَّهَ كانَ عَلِيماً حَكِيماً (٢٤)
{ وَالْمُحْصَناتُ مِنَ النِّساءِ إِلاَّ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ كِتابَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَأُحِلَّ لَكُمْ ما وَراءَ ذلِكُمْ أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوالِكُمْ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسافِحِينَ فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِيضَةً وَلا جُناحَ عَلَيْكُمْ فِيما تَراضَيْتُمْ بِهِ مِنْ بَعْدِ الْفَرِيضَةِ إِنَّ اللَّهَ كانَ عَلِيماً حَكِيماً (٢٤) } “Evli kadınlar da -sahip olduğunuz cariyeler müstesna- size haram kılındı. Bu, Allah'ın üzerinize yazdığı bir hükümdür. Bunların dışındakileri, iffetli yaşamak ve gayrimeşru ilişkiye girmemek şartıyla mallarınızla istemeniz size helal kılındı. Onlardan hangisiyle faydalandıysanız, belirlenmiş mehirlerini bir farz olarak verin. Mehrin belirlenmesinden sonra karşılıklı rıza ile anlaştığınız şeyde üzerinize bir günah yoktur. Şüphesiz Allah hakkıyla bilendir, hüküm ve hikmet sahibidir. (24)”
حرم الله التزوج بالمتزوجات من النساء، إلى أن تطلّق الواحدة وتنتهي عدتها، وسميت المرأة المتزوجة محصنة، لأنها دخلت في حصن الزوج وعصمته وحمايته، فتحرم المحصنات المتزوجات ما دمن في عصمة رجل أو في العدة بعد الطلاق منه، إلا السبايا- في الماضي- وهن المملوكات بسبب الحرب المشروعة، لا كحروب الاستعمار والاستغلال، فقد كان يجوز للمسلم الزواج بالمسبية من غنائم الحرب إذا فرض الإمام عليها الرق وتمت قسمة الغنائم وآلت ملكيتها إلى ملك مسلم، وذلك بشرط براءة رحمها من زوجها الأول، ويكون الاستبراء بانتظار حيضة تأتيها بعد
Allah, kadınlardan evli olanlarla evlenmeyi; kadın boşanıp iddeti bitinceye kadar haram kılmıştır. Evli kadına 'muhsana' (محصنة) adı verilmiştir; çünkü o, kocasının kalesine, ismetine ve koruması altına girmiştir. Dolayısıyla evli kadınlar, bir erkeğin nikâhı altında veya ondan boşandıktan sonraki iddet süresi içinde bulundukları müddetçe haramdır. Ancak -geçmişte- sömürge ve istismar savaşları gibi değil, meşru savaş sebebiyle sahip olunan esir kadınlar müstesnadır. Zira imam (devlet başkanı) üzerlerine kölelik hükmü koyup ganimetler taksim edildiğinde ve mülkiyeti bir Müslümanın mülkiyetine geçtiğinde, ilk kocasından rahminin temiz olması şartıyla Müslümanın savaş ganimetlerinden olan esir kadınla evlenmesi caiz idi. Bu istibrâ (rahmin temizliğini anlama) da esaretten sonra...
السبي، وذلك تعويضا لها عن زوجها السابق، حتى لا تكون أداة فساد أو عالة على المجتمع.
göreceği bir hayız vaktini beklemekle olurdu. Bu da toplumda bir fesat vasıtası veya yük haline gelmemesi için önceki kocasına karşılık bir telafi niteliğindeydi.
كتب الله علينا هذه المحرمات، وأحل لنا ما عدا المذكور في آية المحارم من النساء، وما عدا المطلّقة ثلاثا حتى تنكح زوجا آخر غير زوجها الأول بزواج عادي، وليس بتحليل مؤقت، وما عدا المشركة الوثنية حتى تسلم.
Allah bu haramları üzerimize yazıp farz kılmış, kadınlardan mahremler ayetinde zikredilenlerin dışındakileri, üç talakla boşanıp da ilk kocasından başka bir erkekle geçici bir hülle değil normal bir evlilik yapıncaya kadarki boşanmış kadını ve İslam'a girinceye kadar müşrik putperest kadını istisna tutarak helal kılmıştır.
والزواج بمن أحل الله مشروط بتقديم المهر للزوجة، ويسمى المهر أحيانا في العربية أجرا، ومشروط أيضا بتوافر قصد الإحصان والإعفاف، لا بقصد سفح الماء والزنى، محصنين أنفسكم وزوجاتكم، غير مسافحين ولا زانين.
Allah'ın helal kıldığı kadınlarla evlenmek, kadına mehir verilmesi şartına bağlıdır. Mehir, Arapçada bazen "ecir" olarak da adlandırılır. Bu evlilik ayrıca gayrimeşru ilişki ve zina kastıyla değil, iffetli olma ve namusu koruma niyetinin bulunması şartına bağlıdır; kendinizi ve eşlerinizi iffetli kılmalı, gayrimeşru ilişkiye giren ve zina eden kimseler olmamalısınız.
أحل الله الزواج بالنساء ما وراء أو ما عدا من حرّم من سائر القرابة، فهن حلال لكم تزوجهن، والقصد الصحيح المشروع من الزواج هو الإعفاف، وحفظ الماء، وإيجاد النسل الطاهر، فيختص كل رجل بأنثى، وكل أنثى برجل، دون تعدد الأزواج كما هو حادث الآن في أوربا وأمريكا أحيانا، أما الزاني فلا يريد تحقيق المقاصد المشروعة الدائمة من الزواج، وإنما يريد فقط قضاء شهوته، وسفح الماء، استجابة للطبيعة الحيوانية فيه.
Allah, diğer akrabalardan haram kılınanların dışındaki kadınlarla evlenmeyi helal kılmıştır; onlar sizinle evlenmeleri helal olan kadınlardır. Evlilikten güdülen doğru ve meşru gaye ise iffeti korumak, nesli muhafaza etmek ve temiz bir nesil meydana getirmektir; böylece günümüzde bazen Avrupa ve Amerika'da görülen çok eşlilik (kadının birden fazla erkekle olması) olmaksızın her erkek bir kadına, her kadın da bir erkeğe tahsis edilmiş olur. Zina eden kimseye gelince, o evliliğin meşru ve kalıcı gayelerini gerçekleştirmeyi hedeflemez; sadece içindeki hayvani dürtülere uyarak şehvetini tatmin etmek ve su akıtmak ister.
وما استمتعتم به من النساء بعد وجود عقد زواج مشروع دائم، فآتوا النساء مهورهن التي فرضها الله عليكم، والمهر تكريم للمرأة، وليس ثمن شيء ولا عوضا عن شراء، وهو ليس في مقابلة التمتع بالمرأة، ولكنه لتحقيق العدل والمساواة، ودليل المحبة والإخلاص، لذا سماه الله نحلة وعطية، ولا مانع بعد تسمية مهر معين في عقد الزواج، التراضي والاتفاق بعد العقد على زيادة المهر أو نقصه أو تنازل الزوجة عن شيء من مهرها لمصلحة الحياة الزوجية، وعلامة على الإخلاص والتعاون، ويدفع المهر للزوجة بعد العقد أو الدخول، وهو حق خاص بالمرأة وليس لوليها أو قريبها
Meşru ve sürekli bir evlilik akdi gerçekleştikten sonra kadınlardan faydalanmanıza karşılık, Allah'ın üzerinize farz kıldığı mehirlerini onlara verin. Mehir, kadına bir ikramdır; bir şeyin bedeli veya satın alma karşılığı değildir. O, kadından faydalanmanın doğrudan karşılığı da değildir; bilakis adaleti ve denkliği sağlamak için olup sevgi ve samimiyetin bir göstergesidir; bu yüzden Allah onu "nihle" (karşılıksız hibe) ve hediye olarak isimlendirmiştir. Evlilik akdinde belirli bir mehir belirlendikten sonra, evlilik hayatının maslahatı için veya samimiyet ve yardımlaşmanın bir nişanesi olarak akitten sonra mehrin artırılması, eksiltilmesi veya kadının mehrinden bir kısmından vazgeçmesi hususunda karşılıklı rızalaşmada ve anlaşmada bir sakınca yoktur. Mehir akitten veya zifaftan sonra kadına ödenir; bu tamamen kadına ait özel bir haktır, velisinin veya akrabasının
أي حق في المهور، إن الله عليم بكل نية وقصد، حكيم في كل تشريع يضعه للعباد.
mehirlerde hiçbir hakkı yoktur. Şüphesiz Allah her niyeti ve maksadı hakkıyla bilendir, kulları için koyduğu her hükümde hikmet sahibidir.
وقوله تعالى: فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ يراد به الاستمتاع بطريق عقد الزواج الدائم، كما ذكرت، وليس المراد به ما يسمى بالمتعة، فقد كانت المتعة في صدر الإسلام مباحة لم يتعلق بها تحريم لأن الأصل في الأشياء والأفعال الإباحة، ثم نهى عنها القرآن وحصر العلاقة المشروعة بين الرجل والمرأة في الزواج أو ملك اليمين: وَالَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حافِظُونَ (٥) إِلَّا عَلى أَزْواجِهِمْ أَوْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومِينَ (٦) [المؤمنون: ٢٣/ ٥- ٦] ونهى النبي ﷺ عن المتعة نهيا دائما إلى يوم القيامة، ولا تختلف المتعة كثيرا عن الزنى بعينه، لأنها تتم بلا إذن ولي ولا شهود، والزنى لا يباح قط في الإسلام، ولذلك قال عمر ﵁: «لا أوتى برجل تزوج متعة إلا غيّبته تحت الحجارة» .
Allah Teâlâ'nın: { فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ } “Onlardan hangisiyle faydalandıysanız...” buyruğundan maksat, belirttiğim gibi, sürekli evlilik akdi yoluyla faydalanmaktır. Yoksa bundan kasıt "müt'a" nikâhı değildir. İslam'ın ilk dönemlerinde müt'a nikâhı mubahtı ve hakkında bir yasak bulunmuyordu; zira eşya ve fiillerde asıl olan mubahlıktır. Daha sonra Kur'an bunu yasaklamış ve erkek ile kadın arasındaki meşru ilişkiyi sadece evlilik veya sahip olunan cariyelerle sınırlandırmıştır: { وَالَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ (٥) إِلَّا عَلَى أَزْوَاجِهِمْ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومِينَ (٦) } “Onlar mahrem yerlerini korurlar; ancak eşleri yahut sahip oldukları cariyeler müstesnadır. Zira onlar kınanmazlar. (5-6)” [Mü'minûn: 23/5-6]. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem de müt'a nikâhını kıyamet gününe kadar kesin olarak yasaklamıştır. Müt'a nikâhı da veli izni ve şahitler olmaksızın yapıldığı için esasen zinadan pek farklı değildir; zina ise İslam'da asla mubah kılınmamıştır. İşte bu sebeple Ömer radıyallâhu anh şöyle demiştir: «Müt'a nikâhı yapan bir adam bana getirilirse, onu mutlaka taşların altına gömerim (recm ederim).»
إن تنظيم العلاقة بين الجنسين: الرجل والمرأة على أساس واضح دائم من الزواج الصحيح الذي يقصد به الدوام هو في الواقع خير ومصلحة لكل من الطرفين.
İki cinsiyet arasındaki -erkek ve kadın- ilişkinin, devamlılık hedeflenen sahih evliliğin açık ve kalıcı temeli üzerinde düzenlenmesi, hakikatte her iki taraf için de bir hayır ve maslahattır.
ثم ذكر الله تعالى حكم حالة العجز عن المهر فقال:
Daha sonra Allah Teâlâ mehre güç yetirememe durumunun hükmünü zikrederek şöyle buyurmuştur:
[سورة النساء (٤) : آية ٢٥]
[Nisâ Suresi (4), Ayet 25]
وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلاً أَنْ يَنْكِحَ الْمُحْصَناتِ الْمُؤْمِناتِ فَمِنْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ مِنْ فَتَياتِكُمُ الْمُؤْمِناتِ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِإِيمانِكُمْ بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَانْكِحُوهُنَّ بِإِذْنِ أَهْلِهِنَّ وَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ مُحْصَناتٍ غَيْرَ مُسافِحاتٍ وَلا مُتَّخِذاتِ أَخْدانٍ فَإِذا أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفاحِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ ما عَلَى الْمُحْصَناتِ مِنَ الْعَذابِ ذلِكَ لِمَنْ خَشِيَ الْعَنَتَ مِنْكُمْ وَأَنْ تَصْبِرُوا خَيْرٌ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٢٥)
{ وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلاً أَنْ يَنْكِحَ الْمُحْصَناتِ الْمُؤْمِناتِ فَمِنْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ مِنْ فَتَياتِكُمُ الْمُؤْمِناتِ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِإِيمانِكُمْ بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَانْكِحُوهُنَّ بِإِذْنِ أَهْلِهِنَّ وَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ مُحْصَناتٍ غَيْرَ مُسافِحاتٍ وَلا مُتَّخِذاتِ أَخْدانٍ فَإِذا أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفاحِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ ما عَلَى الْمُحْصَناتِ مِنَ الْعَذابِ ذلِكَ لِمَنْ خَشِيَ الْعَنَتَ مِنْكُمْ وَأَنْ تَصْبِرُوا خَيْرٌ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٢٥) } “İçinizden hür ve mümin kadınlarla evlenmeye maddi gücü yetmeyen kimse, ellerinizin altında bulunan mümin cariyelerinizden alsın. Allah sizin imanınızı çok iyi bilir. Siz birbirinizdensiniz. O halde iffetli yaşamaları, zina etmemeleri ve gizli dostlar tutmamaları şartıyla, sahiplerinin izniyle onlarla evlenin ve mehirlerini de maruf üzere kendilerine verin. Onlar evlendikten sonra bir hayasızlık (zina) yaparlarsa, kendilerine hür kadınlara verilen cezanın yarısı uygulanır. Bu [cariye ile evlenme izni], içinizden günaha düşmekten korkanlar içindir. Sabretmeniz ise sizin için daha hayırlıdır. Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir. (25)”
أي ومن لم يجد منكم غنى وسعة في ماله للتزوج بحرة مسلمة مؤمنة، فيحل له أن يتزوج أمة مؤمنة غير مشركة ولا كتابية، والله أعلم بحقيقة إيمانكم، فلا تأبوا الزواج
Yani sizden kim hür, Müslüman ve mümin bir kadınla evlenmek için malî bir zenginlik ve imkân bulamazsa, müşrik ya da Ehl-i kitap olmayan mümin bir cariye ile evlenmesi kendisine helal olur. İmanınızın hakikatini en iyi Allah bilir; bu sebeple evlenmekten çekinmeyin
بالإماء عند الضرورة، بعضكم من جنس بعض، سواء في الدين، فتزوجوا الإماء بإذن أوليائهن، وأدوا إليهن مهورهن بالمعروف شرعا وعادة بحسب التراضي، حال كونهن عفيفات غير مجاهرات بالزنا، ولا متخذات أصحاب يزنون بهن سرا، وإذا صارت الإماء محصنات بالزواج، فعليهن بالزنا الجلد بمقدار نصف عقوبة الحرائر، أي خمسين جلدة فقط، لأن حد الحرة مائة جلدة، أما الزانية غير المحصنة من الإماء فلا تجلد، وإنما تعزر تأديبا في رأي ابن عباس، والمعتمد رأي الجمهور أن الحد واجب على الأمة المسلمة إذا لم تتزوج، لما ثبت في الصحيحين من حدها، ذلك الترخيص بالزواج من الإماء لمن خاف منكم الوقوع في الزنا، وأن تصبروا عن نكاح الإماء خير وأفضل لكم، حتى لا يصير الولد رقيقا، والله غفور لذنوب عباده التائبين، رحيم بهم حين يسر لهم ذلك. وهذا كله حيث كان الرق قائما، وبعد الاتفاق الدولي عام ١٩٥٢ على منعه، لم يعد هناك مجال لتطبيق هذا الحكم.
Zaruret halinde cariyelerle [evlenmekten kaçınmayın]. Birbirinizle aynı cinstensiniz, dinde eşitsiniz. O halde cariyelerle sahiplerinin izniyle evlenin ve mehirlerini de şer'an ve örfen karşılıklı rızaya göre maruf ölçülerde kendilerine verin. Onlar iffetli, açıkça zina etmeyen ve gizlice kendileriyle zina edecek dostlar edinmemiş kadınlar olmalıdırlar. Cariyeler evlilikle muhsan (evli/korunmuş) hale geldiklerinde zina ederlerse, hür kadınların cezasının yarısı kadar celde (kırbaç) cezası alırlar; yani sadece elli celde uygulanır; zira hür kadının had cezası yüz celdedir. İbn Abbas'ın görüşüne göre muhsan olmayan (evlenmemiş) cariye zina ettiğinde celde vurulmaz, sadece terbiye maksadıyla tazir cezası verilir. Ancak cumhurun benimsediği muteber görüşe göre, evlenmemiş olsa bile Müslüman cariyeye had cezası uygulamak vaciptir; zira Sahîhayn'da onun had cezasına çarptırılacağı sabit olmuştur. Cariyelerle evlenme yönündeki bu ruhsat, içinizden zinaya düşmekten korkan kimseler içindir. Cariyelerle evlenmekten sabredip kaçınmanız ise -çocuğun köle olmaması için- sizin için daha hayırlı ve daha faziletlidir. Allah, tövbe eden kullarının günahlarını çok bağışlayandır, bunu kendilerine kolaylaştırmakla da onlara çok merhamet edendir. Bütün bunlar köleliğin mevcut olduğu dönem içindi; 1952 yılındaki uluslararası anlaşma ile yasaklanmasından sonra artık bu hükmün uygulanma alanı kalmamıştır.
أهداف التحريم والإباحة للنساء
Kadınlar Konusunda Haram ve Helal Kılmanın Gayeleri
أخرج البيهقي عن ابن عباس ﵄ قال: ثماني آيات نزلت في سورة النساء هي خير لهذه الأمة مما طلعت عليه الشمس وغربت، وعدّ منها الآيات ٢٦ و٢٧ و٢٨ من هذه السورة، والرابعة إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبائِرَ ما تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ والخامسة: إِنَّ اللَّهَ لا يَظْلِمُ مِثْقالَ ذَرَّةٍ [النساء: ٤/ ٤٠] والسادسة:
Beyhakî'nin İbn Abbas radıyallâhu anhümâ'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: "Nisâ Suresi'nde indirilen sekiz ayet vardır ki bu ümmet için üzerine güneşin doğup battığı her şeyden daha hayırlıdır." Bunlardan bu surenin 26, 27 ve 28. ayetlerini saydı. Dördüncüsü { إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبائِرَ ما تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ } “Eğer yasaklandığınız büyük günahlardan kaçınırsanız, sizin kusurlarınızı örteriz” ayetidir. Beşincisi { إِنَّ اللَّهَ لا يَظْلِمُ مِثْقالَ ذَرَّةٍ } “Şüphesiz Allah bir zerre ağırlığınca bile zulmetmez” [Nisâ: 4/40] ayetidir. Altıncısı ise:
وَمَنْ يَعْمَلْ سُوءاً أَوْ يَظْلِمْ نَفْسَهُ ثُمَّ يَسْتَغْفِرِ اللَّهَ يَجِدِ اللَّهَ غَفُوراً رَحِيماً
{ وَمَنْ يَعْمَلْ سُوءاً أَوْ يَظْلِمْ نَفْسَهُ ثُمَّ يَسْتَغْفِرِ اللَّهَ يَجِدِ اللَّهَ غَفُوراً رَحِيماً } “Kim bir kötülük yapar veya nefsine zulmeder de sonra Allah'tan bağışlanma dilerse, Allah'ı çok bağışlayıcı ve çok merhamet edici bulur.”
[النساء: ٤/ ١١٠] والسابعة: إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ [النساء: ٤/ ٤٨] والثامنة: وَالَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ وَلَمْ يُفَرِّقُوا بَيْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ أُولئِكَ سَوْفَ يُؤْتِيهِمْ أُجُورَهُمْ. [النساء: ٤/ ١٥٢]
[Nisâ: 4/110]. Yedincisi: { إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ } “Şüphesiz Allah, kendisine ortak koşulmasını bağışlamaz; bunun dışındakileri ise dilediği kimse için bağışlar” [Nisâ: 4/48]. Sekizincisi ise: { وَالَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ وَلَمْ يُفَرِّقُوا بَيْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ أُولئِكَ سَوْفَ يُؤْتِيهِمْ أُجُورَهُمْ } “Allah'a ve peygamberlerine iman eden ve onlardan hiçbirinin arasında ayrım yapmayanlara gelince, işte onlara [Allah] mükâfatlarını verecektir” [Nisâ: 4/152].
أما الآيات ٢٦ و٢٧ و٢٨ من سورة النساء فهي قوله تعالى:
Nisâ Suresi'nin 26, 27 ve 28. ayetleri ise Allah Teâlâ'nın şu buyruğudur:
[سورة النساء (٤) : الآيات ٢٦ الى ٢٨]
[Nisâ Suresi (4), Ayetler 26-28]
يُرِيدُ اللَّهُ لِيُبَيِّنَ لَكُمْ وَيَهْدِيَكُمْ سُنَنَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَيَتُوبَ عَلَيْكُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (٢٦) وَاللَّهُ يُرِيدُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْكُمْ وَيُرِيدُ الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الشَّهَواتِ أَنْ تَمِيلُوا مَيْلاً عَظِيماً (٢٧) يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُخَفِّفَ عَنْكُمْ وَخُلِقَ الْإِنْسانُ ضَعِيفاً (٢٨)
{ يُرِيدُ اللَّهُ لِيُبَيِّنَ لَكُمْ وَيَهْدِيَكُمْ سُنَنَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَيَتُوبَ عَلَيْكُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (٢٦) وَاللَّهُ يُرِيدُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْكُمْ وَيُرِيدُ الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الشَّهَواتِ أَنْ تَمِيلُوا مَيْلاً عَظِيماً (٢٧) يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُخَفِّفَ عَنْكُمْ وَخُلِقَ الْإِنْسانُ ضَعِيفاً (٢٨) } “Allah size [hükümlerini] açıklamak, sizi sizden öncekilerin yollarına iletmek ve tövbelerinizi kabul etmek ister. Allah her şeyi hakkıyla bilendir, tam hüküm ve hikmet sahibidir. (26) Allah sizin tövbenizi kabul etmek ister; şehvetlerine uyanlar ise sizin büyük bir sapışla [haktan] sapmanızı isterler. (27) Allah sizden [yükü] hafifletmek ister; çünkü insan zayıf yaratılmıştır. (28)”
بعد أن ذكر الله تعالى الأحكام المتعلقة بالبيوت والنساء والزواج حلاله وحرامه، ذكر الحكمة من تشريع تلك الأحكام.
Allah Teâlâ evlerle, kadınlarla ve helaliyle haramıyla evlilikle ilgili hükümleri zikrettikten sonra, bu hükümleri teşri kılmasının (koymasının) hikmetini zikretmiştir.
وأول هذه الحكم التشريعية: أن الله يريد أن يبين لنا ما خفي عنا، ويرشدنا إلى ما فيه مصلحتنا، ويهدينا مناهج أو طرق من كان قبلنا من الأنبياء والصالحين، وطرقهم: هي التي سلكوها في دينهم ودنياهم، وأن دينهم الذي ارتضاه لهم سابقا لا يبعد عما اختاره الله لهذه الأمة في القرآن المجيد. وهذا دليل على أن شرعنا كشرع من قبلنا، في توجيه الأوامر والنواهي وإيراد القصص، وفي ضرورة توافر السمع والطاعة لما يشرعه الله تعالى.
Bu teşriî hikmetlerin ilki şudur: Allah bize gizli kalan şeyleri açıklamak, maslahatımıza (yararımıza) olan şeylere bizi yönlendirmek ve bizden önceki peygamberler ile salihlerin yollarını bize göstermek istemektedir. Onların yolları, dinlerinde ve dünyalarında tuttukları yoldur. Daha önce onlar için razı olduğu dinleri, Allah'ın Kur'ân-ı Mecîd'de bu ümmet için seçtiğinden uzak değildir. Bu da bizim şeriatımızın emir ve yasakların yöneltilmesinde, kıssaların getirilmesinde ve Allah Teâlâ'nın teşri kıldığı hükümlere itaat edip boyun eğme zorunluluğunda bizden öncekilerin şeriatı gibi olduğunun delilidir.
يريد الله من بيان الأحكام التشريعية في قضايا الزواج ومحارم النساء ومن يباح منهن: أن يرشدنا إلى الطاعات والأعمال التي إذا أديناها وقمنا بها على وجهها الصحيح، كانت سبيلا ممهدة لقبول الله التوبة، فالأعمال الصالحة كفّارات للسيئات، والله بفضله يتوب علينا ويكفر عنا سيئاتنا، إن فعلنا تلك الأعمال، كما قال الله سبحانه: إِنَّ الْحَسَناتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئاتِ [هود: ١١/ ١١٤] ، والله عليم بكل قصد حسن أو سيء، حكيم في كل عمل وتشريع يسنّه لعباده، عليم بسنن الشرائع ومصالح العباد، مصيب بوضع الأشياء في مواضعها الصحيحة بحسب الحكمة والإتقان.
Allah, evlilik meselelerindeki, evlenilmesi haram olan kadınlar ile kendileriyle evlenilmesi mubah olanlara dair teşriî hükümleri açıklamakla; gereği gibi ve hakkıyla yerine getirdiğimiz takdirde Allah’ın tövbeleri kabul etmesine zemin hazırlayan taat ve amellere bizi yönlendirmeyi murat etmektedir. Zira salih ameller kötülüklere kefarettir; şayet bu amelleri işlersek Allah lütfuyla tövbemizi kabul eder ve günahlarımızı bağışlar. Nitekim Allah Sübhânehû şöyle buyurmuştur: { إِنَّ الْحَسَناتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئاتِ } “Şüphesiz iyilikler kötülükleri giderir.” [Hûd 11/114]. Allah, iyi veya kötü her niyeti hakkıyla bilendir; kulları için koyduğu her amelde ve hükümde hikmet sahibidir; şeriatlerin sünnetlerini (usullerini) ve kulların maslahatlarını çok iyi bilendir; hikmet ve muhkemlik ölçüsünce her şeyi doğru ve yerli yerine koyandır.
والذين من قبلنا: هم المؤمنون في كل شريعة، المتبعون ما أنزله الله منها، وتوبة الله على عبده: هي رجوعه به عن المعاصي إلى الطاعات، وتوفيقه له، ثم كرر الله إظهار إرادته التوبة على عباده لتأكيد الإخبار الأوّل، وقدمت إرادة الله توطئة مظهرة لفساد إرادة متبعي الشهوات، يريد الله أن يتوب على عباده- وهذا تفضل ورحمة منه- يتوب عليهم بما كلفهم به من الأعمال التي تطهرهم وتزكي نفوسهم، فيتوب الله عليهم بعد هذا، وأما المفسدون فلا يتوب الله عليهم لإصرارهم على الإفساد، فهؤلاء المفسدون مبتغو الشهوات الذين يجرون وراءها إنما يريدون بالإضافة لإفساد نفوسهم إفساد المؤمنين الصالحين، يريدون أن يميلوا معهم ميلا عظيما، لأن مرتكب الإثم يهمه جدا ويحرص أن يشاركه غيره في فساده، إرضاء لنفسه وتستيرا عليها، واطمئنانا لسلوكها.
Bizden öncekiler: Her şeriatteki müminler ve Allah'ın indirdiklerine tabi olan kimselerdir. Allah'ın kulunun tövbesini kabul etmesi: Onu günahlardan taatlere döndürmesi ve muvaffak kılmasıdır. Sonra Allah, ilk haberi pekiştirmek için kullarının tövbesini kabul etme iradesini tekrar beyan etmiştir. Şehvetlerine uyanların iradelerindeki fesadı ortaya koymaya bir mukaddime olmak üzere Allah'ın iradesi öne geçirilmiştir. Allah kullarının tövbesini kabul etmek istemektedir -ki bu, O'ndan bir lütuf ve rahmettir-; onları arındıracak ve nefislerini tezkiye edecek amellerle mükellef kılarak tövbelerini kabul eder, bundan sonra Allah tövbelerini kabul buyurur. Bozgunculara gelince, fesatta ısrar ettikleri için Allah onların tövbesini kabul etmez. İşte şehvet peşinde koşan bu bozguncular, kendi nefislerini ifsat etmelerinin yanı sıra salih müminleri de ifsat etmek, kendileriyle birlikte [haktan] büyük bir sapışla sapmalarını istemektedirler. Çünkü günah işleyen kimse, nefsini tatmin etmek, onu örtbas etmek ve davranışından ötürü kendini rahatlatmak için başkalarının da kendi fesadına ortak olmasını çok önemser ve buna can atar.
يريد الله أيضا من بيان أحكام التشريع في قضايا الزواج وغيرها التخفيف والتيسير على عباده، وبيان كون هذه الشريعة سمحة سهلة لا مشقة ولا ضيق ولا حرج في أحكامها، لقوله تعالى: وَما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ مِلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْراهِيمَ.. [الحج: ٢٢/ ٧٨] . وبيان التخفيف والسماحة أمر ضروري في أمور الزواج، قال طاوس: ليس يكون الإنسان في شيء أضعف منه في أمر النساء.
Allah Teâlâ, evlilik ve diğer konulardaki teşriî hükümleri açıklamakla aynı zamanda kullarına kolaylık sağlamayı, hafifletmeyi ve bu şeriatın hükümlerinde meşakkat, darlık ve güçlük bulunmayan müsamahakâr ve kolay bir şeriat olduğunu beyan etmeyi istemektedir; nitekim Allah Teâlâ: { وَما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ مِلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْراهِيمَ } “Din konusunda üzerinize hiçbir zorluk yüklemedi; babanız İbrahim'in dininde [olduğu gibi]...” [Hac: 22/78] buyurmuştur. Kolaylık ve müsamahanın beyan edilmesi evlilik meselelerinde zorunlu bir husustur. Tâvûs şöyle demiştir: "İnsan, kadınlar konusundaki kadar başka hiçbir hususta bu denli zayıf olamaz."