والعبرة من هذه الأخبار: تحذير المؤمنين من التّشبه بهم وترك تعاليم دينهم، فإن الله بالمرصاد لكل من خالف أوامر الله وعصى أحكام ربّه.
Bu haberlerden çıkarılacak ibret şudur: Müminleri onlara benzemekten ve dinlerinin öğretilerini terk etmekten sakındırmaktır. Çünkü Allah, emirlerine aykırı davranan ve Rabbinin hükümlerine isyan eden herkesi gözetlemektedir.
مقاصد القرآن والرّسالة النّبوية
Kur'an'ın Gayeleri ve Peygamberlik Risaleti
لكل كتاب إلهي أهداف عامّة ومقاصد تشريعية، ولكل رسول مهام وخصائص معينة، وقد أبان القرآن الكريم مقاصده وخصائص الرسول المصطفى ﷺ بإيجاز، وحصر وصف الرسول بأمرين اثنين: هما البيان الإلهي، والعفو عن كثير مما يكتمه أهل الكتاب، ووصف القرآن بأنه نور وبأنه الهادي إلى الصّراط المستقيم، وبأنه يخرج الناس من الظّلمات إلى النّور.
Her ilahî kitabın genel hedefleri ve teşriî (yasama) gayeleri vardır; her elçinin de belirli görevleri ve özellikleri bulunur. Kur'ân-ı Kerîm gayelerini ve seçkin Resul sallallâhu aleyhi ve sellem'in özelliklerini özlü bir şekilde açıklamış ve Resul'ün vasfını iki hususla sınırlandırmıştır: Bunlar ilahî açıklama (beyan) ve Ehl-i kitabın gizlediği pek çok şeyi affetmektir. Kur'an'ı ise bir nur, sırat-ı müstakime (dosdoğru yola) ulaştıran bir hidayet rehberi ve insanları karanlıklardan nura çıkaran bir kitap olarak nitelendirmiştir.
قال الله تعالى:
Yüce Allah şöyle buyurmuştur:
[سورة المائدة (٥) : الآيات ١٥ الى ١٦]
[Mâide Suresi (5), Ayet 15-16]
يا أَهْلَ الْكِتابِ قَدْ جاءَكُمْ رَسُولُنا يُبَيِّنُ لَكُمْ كَثِيراً مِمَّا كُنْتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْكِتابِ وَيَعْفُوا عَنْ كَثِيرٍ قَدْ جاءَكُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ وَكِتابٌ مُبِينٌ (١٥) يَهْدِي بِهِ اللَّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوانَهُ سُبُلَ السَّلامِ وَيُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِهِ وَيَهْدِيهِمْ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ (١٦)
{ يا أَهْلَ الْكِتابِ قَدْ جاءَكُمْ رَسُولُنا يُبَيِّنُ لَكُمْ كَثِيراً مِمَّا كُنْتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْكِتابِ وَيَعْفُوا عَنْ كَثِيرٍ قَدْ جاءَكُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ وَكِتابٌ مُبِينٌ (١٥) يَهْدِي بِهِ اللَّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوانَهُ سُبُلَ السَّلامِ وَيُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِهِ وَيَهْدِيهِمْ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ (١٦) } “Ey Ehl-i kitap! Kitaptan gizlemekte olduğunuz şeylerin çoğunu size açıklayan ve birçoğundan da geçen Resulümüz size gelmiştir. Doğrusu size Allah'tan bir nur ve apaçık bir kitap geldi. (15) Allah, rızasına uyanları onunla kurtuluş yollarına iletir, onları izniyle karanlıklardan aydınlığa çıkarır ve dosdoğru bir yola iletir. (16)”
[المائدة: ٥/ ١٥- ١٦] .
[Mâide: 5/15-16].
أخرج ابن جرير الطبري في بيان سبب النزول عن عكرمة قال: إن نبي الله ﷺ أتاه اليهود يسألونه عن الرّجم، فقال: أيكم أعلم؟ فأشاروا إلى ابن صوريا، فناشده بالذي أنزل التوراة على موسى، والذي رفع الطور، والمواثيق التي أخذت عليهم، حتى أخذته رعدة من الخوف، فقال: لما كثر فينا جلدنا مائة، وحلقنا الرؤوس، فحكم عليهم بالرّجم، فأنزل الله: يا أَهْلَ الْكِتابِ قَدْ جاءَكُمْ رَسُولُنا..
İbn Cerîr et-Taberî iniş sebebinin (esbâb-ı nüzul) açıklamasında İkrime'den şöyle rivayet etmiştir: Yahudiler Allah'ın Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip recm hakkında soru sordular. [Peygamber]: "En bilgiliniz kimdir?" diye sordu. İbn Sûriyâ'yı işaret ettiler. [Peygamber], Musa'ya Tevrat'ı indiren, Tur dağını kaldıran ve kendilerinden alınan ahitler hakkı için ona yemin ettirdi; öyle ki adam korkudan titremeye başladı. Bunun üzerine şöyle dedi: "[Zina] aramızda çoğalınca yüz sopa vurup başları tıraş etmeye başladık." [Peygamber] haklarında recm ile hükmetti. Bunun üzerine Allah Teâlâ: { يا أَهْلَ الْكِتابِ قَدْ جاءَكُمْ رَسُولُنا } “Ey Ehl-i kitap! Resulümüz size gelmiştir...”
الآية.
ayetini indirdi.
والمعنى يا أهل الكتاب من اليهود والنصارى قد جاءكم رسولنا محمد ﷺ بالهدى
Anlamı şudur: Ey Yahudi ve Hristiyanlardan oluşan Ehl-i kitap! Elçimiz Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem hidayet
ودين الحق إلى جميع أهل الأرض، وأنه بعثه بالبينات والفرق بين الحق والباطل.
ve hak din ile bütün yeryüzü ehline gelmiştir; O'nu apaçık delillerle ve hak ile batılı ayıran ölçüyle göndermiştir.
ووصف الرسول هنا بصفتين:
Burada Resul iki sıfatla nitelendirilmiştir:
الأولى- أنه يبين لهم كثيرا مما يخفون من أحكام الكتاب الإلهي وهو التوراة، قال ابن عباس: «أخفوا صفة محمد ﷺ، وأخفوا أمر الرّجم، وعفا عن كثير مما أخفوه، فلم يفضحهم ببيانه» . والإخفاء أدب جمّ من القرآن، لأن المهم أن يؤمنوا بالقرآن، ولا داعي للإثارة المبعدة عن الإيمان وإعلان الحق.
Birincisi: İlahi kitap olan Tevrat'ın hükümlerinden gizlemekte oldukları birçok şeyi onlara açıklamasıdır. İbn Abbas şöyle demiştir: "Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in sıfatını ve recm meselesini gizlediler. O ise gizledikleri birçok şeyden vazgeçip [onları] açıklayarak kendilerini rezil etmedi." Gizleme (üzerinde durmama), Kur'an'ın yüksek bir edebidir; zira asıl önemli olan onların Kur'an'a iman etmeleridir; imandan ve hakkın ilanından uzaklaştıracak kışkırtmalara gerek yoktur.
الصفة الثانية- ويعفو عن كثير، أي يترك كثيرا ولا يظهر ما تكتمونه أنتم، إبقاء عليكم، وإنما لم يظهره لعدم الحاجة إليه في الدين. وهذا يدعوهم إلى أن يكونوا صرحاء جريئين في بيان أحكام الشرع الإلهي دون كتمان شيء، ولا تهرّب من إظهار الحقائق. وإذا كان العفو من النّبي ﵊ فبأمر ربّه. وإذا كان من الله ﵎ فعلى لسان نبيّه ﷺ. والمعنيان متقاربان.
İkinci sıfat: "Ve birçoğundan da geçer", yani sizi korumak maksadıyla pek çoğunu bırakır ve gizlediğiniz şeyleri açığa vurmaz; bunu da dinde ona ihtiyaç bulunmadığı için açığa çıkarmamıştır. Bu durum, onları hiçbir şeyi gizlemeden ve hakikatleri açıklamaktan kaçınmadan ilahi şeriatın hükümlerini beyan etmede açık ve cesur olmaya davet etmektedir. Eğer affetme Peygamber aleyhisselâm'dan ise bu, Rabbinin emriyledir; şayet Yüce Allah'tan ise Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem'in diliyledir. Her iki anlam da birbirine yakındır.
وقوله تعالى: قَدْ جاءَكُمْ رَسُولُنا يعني محمدا ﷺ، وفي الآية الدلالة على صحة نبوّة محمد، لأن إعلامه أهل الكتاب بخفي ما في كتبهم، وهو أمّي لا يقرأ ولا يكتب دليل على أن ذلك إنما هو وحي يأتيه من عند الله تعالى.
Yüce Allah'ın: { قَدْ جاءَكُمْ رَسُولُنا } “Resulümüz size gelmiştir” kavli, Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'i kastetmektedir. Ayette Muhammed'in peygamberliğinin doğruluğuna delil vardır; çünkü okuma yazması olmayan ümmî biri olduğu hâlde Ehl-i kitaba kitaplarındaki gizli hususları bildirmesi, bunun ancak Yüce Allah katından kendisine gelen bir vahiy olduğunun delilidir.
ثم وصف الله تعالى ما جاء به من عنده بأن محمدا الرسول أو القرآن نور يضيء درب الحق، وأن القرآن كتاب واضح يهدي به الله من أقبل عليه، واتّبع الدين الذي يرضى به الله تعالى، يهدي إلى طريق النّجاة والسّلامة ومناهج الاستقامة، وينجّي الناس من المهالك، ويخرجهم من ظلمات الكفر والضّلال إلى نور الحق والإيمان، ويرشدهم إلى الطريق القويم وهو الدين الحق الذي يوصل الناس إلى خيري الدنيا والآخرة. وذلك لأن طريق الحق واحد لذاته، وطريقه مستقيم واحد، لا اعوجاج فيه ولا غموض، أما الباطل فله شعاب كثيرة، وكلها معوجّة.
Sonra Yüce Allah Kendi katından geleni şöyle nitelemiştir: Resul Muhammed veya Kur'an, hak yolunu aydınlatan bir nurdur; Kur'an, Allah'ın kendisine yönelen ve Yüce Allah'ın razı olduğu dine uyan kimseleri hidayete erdirdiği apaçık bir kitaptır. O, kurtuluş ve selamet yoluna, istikamet menheclerine iletir; insanları helaklerden kurtarır, küfür ve dalalet karanlıklarından hak ve iman nuruna çıkarır ve insanları dünya ile ahiretin iki hayrına ulaştıran hak din olan dosdoğru yola iletir. Zira hak yolu zatı itibarıyla tektir, yolu da tek ve dosdoğrudur; onda hiçbir eğrilik ve kapalılık yoktur. Batılın ise pek çok kolları vardır ve hepsi de eğridir.
يظهر مما تقدم أن مقاصد القرآن الكريم ثلاثة:
Yukarıda geçenlerden Kur'ân-ı Kerîm'in gayelerinin üç olduğu anlaşılmaktadır:
١- إن المتّبع لما يرضي الله والمقبل على مراده يهديه القرآن إلى طريق النّجاة والسّلامة من الشّقاء والعذاب في الدنيا والآخرة، باتّباع الإسلام، والإسلام دين الحق والعدل والإخلاص والإنقاذ.
1- Allah'ın rızasına uyan ve O'nun muradına yönelen kimseyi Kur'an, İslam'a uymak suretiyle dünyada ve ahirette bedbahtlıktan ve azaptan kurtuluş ve selamet yoluna iletir. İslam ise hak, adalet, ihlas ve kurtuluş dinidir.
٢- إن القرآن المجيد يخرج المؤمنين به من ظلمات الكفر والشّرك والوثنية، والوهم والخرافة، وانحراف التفكير، إلى نور التوحيد الخالص.
2- Şanı yüce Kur'an, kendisine inananları küfür, şirk, putperestlik, vehim, hurafe ve düşünce sapması karanlıklarından halis tevhid nuruna çıkarır.
٣- إن القرآن العظيم يهدي الناس ويرشدهم إلى الطريق الصحيح الموصل إلى الهدف السديد من الدين، وإلى خيري الدنيا والآخرة.
3- Yüce Kur'an, insanları dinin doğru hedefine ve dünya ile ahiretin iki hayrına ulaştıran dosdoğru yola iletir ve rehberlik eder.
وكل هذه المقاصد القرآنية الموجهة إلى العالم بأجمعه إكمال لرسالات الأنبياء المتقدمين، وبناء وتقدّم وحضارة ومسيرة في الطريق الصحيح، وخير للبشرية جمعاء، قال الله تعالى: إِنَّ هذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ وَيُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِينَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ الصَّالِحاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْراً كَبِيراً (٩) وَأَنَّ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ أَعْتَدْنا لَهُمْ عَذاباً أَلِيماً (١٠) [الإسراء: ١٧/ ٩- ١٠] .
Bütün âleme yöneltilen tüm bu Kur'anî gayeler, önceki peygamberlerin risaletlerinin tamamlanması, bir inşa, ilerleme, medeniyet, doğru yolda yürüyüş ve tüm insanlık için bir hayırdır. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: { إِنَّ هذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ وَيُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِينَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ الصَّالِحاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْراً كَبِيراً (٩) وَأَنَّ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ أَعْتَدْنا لَهُمْ عَذاباً أَلِيماً (١٠) } “Şüphesiz ki bu Kur'an en doğru yola iletir ve salih ameller işleyen müminlere kendileri için büyük bir mükâfat olduğunu müjdeler. (9) Ahirete inanmayanlara ise elem verici bir azap hazırlamışızdır. (10)” [İsrâ: 17/9-10].
ادّعاء النّجاة في الآخرة
Ahirette Kurtuluş İddiası
هذا العالم الكبير من ملكوت السماوات والأرض والوجود يشتمل على خالق قديم أزلي لم يتقدمه شيء، ومخلوق حادث أوجده الخالق، ومن المستحيل عقلا أن تكون صفات الخالق مثل صفات المخلوقات، وإلا كان مثلها واحتاج إلى من يوجده، فنقع في سلسلة من الافتراضات لا حصر لها، وهذا ممنوع في المنطق السليم. وحينئذ لا يتصور أن يكون أحد من المخلوقات له صفات الخالق المبدع أو حظّ من الألوهية،
Göklerin, yerin ve varlığın melekûtundan oluşan bu büyük âlem; kendisinden önce hiçbir şeyin bulunmadığı kadîm ve ezelî bir Yaratıcı ile Yaratıcı'nın var ettiği hâdis (sonradan var olan) yaratılmışları kapsar. Aklen Yaratıcı'nın sıfatlarının yaratılmışların sıfatları gibi olması imkânsızdır; aksi takdirde O da onlar gibi olur ve Kendisini var edecek birine muhtaç olurdu, böylece sonu gelmez bir varsayımlar zincirine (teselsül) düşerdik ki bu da selim mantıkta imkânsızdır. Dolayısıyla mahlukattan hiçbirinin, eşsiz Yaratıcı'nın sıfatlarına veya ilahlıktan bir paya sahip olması düşünülemez;
ولا يقبل من بشر أن يدّعي أنه أقرب إلى الله إلا بعبادته وطاعته، فالقرب من الله قربا معنويا لا ماديا محسوسا يكون بمقدار الطاعة والتزام شرائع الله المشرّع.
Hiçbir beşerden, ibadeti ve itaati dışında Allah'a daha yakın olduğunu iddia etmesi kabul edilmez; zira Allah'a yakınlık maddî ve somut bir yakınlık değil, manevî bir yakınlıktır ve bu da itaat ile kanun koyucu olan Allah'ın şeriatlarına bağlılık ölçüsünde gerçekleşir.
ومن هنا وجدنا في القرآن إنكارا شديدا للشّرك أو وصف أحد من المخلوقات بالألوهية، قال الله تعالى:
İşte bu sebeple Kur'an'da şirkin veya mahlukattan birine ilahlık vasfı verilmesinin şiddetle reddedildiğini görmekteyiz. Yüce Allah şöyle buyurmuştur:
[سورة المائدة (٥) : الآيات ١٧ الى ١٩]
[Mâide Suresi (5), Ayet 17-19]
لَقَدْ كَفَرَ الَّذِينَ قالُوا إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ قُلْ فَمَنْ يَمْلِكُ مِنَ اللَّهِ شَيْئاً إِنْ أَرادَ أَنْ يُهْلِكَ الْمَسِيحَ ابْنَ مَرْيَمَ وَأُمَّهُ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ وَما بَيْنَهُما يَخْلُقُ ما يَشاءُ وَاللَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (١٧) وَقالَتِ الْيَهُودُ وَالنَّصارى نَحْنُ أَبْناءُ اللَّهِ وَأَحِبَّاؤُهُ قُلْ فَلِمَ يُعَذِّبُكُمْ بِذُنُوبِكُمْ بَلْ أَنْتُمْ بَشَرٌ مِمَّنْ خَلَقَ يَغْفِرُ لِمَنْ يَشاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشاءُ وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ وَما بَيْنَهُما وَإِلَيْهِ الْمَصِيرُ (١٨) يا أَهْلَ الْكِتابِ قَدْ جاءَكُمْ رَسُولُنا يُبَيِّنُ لَكُمْ عَلى فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ أَنْ تَقُولُوا ما جاءَنا مِنْ بَشِيرٍ وَلا نَذِيرٍ فَقَدْ جاءَكُمْ بَشِيرٌ وَنَذِيرٌ وَاللَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (١٩)
{ لَقَدْ كَفَرَ الَّذِينَ قالُوا إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ قُلْ فَمَنْ يَمْلِكُ مِنَ اللَّهِ شَيْئاً إِنْ أَرادَ أَنْ يُهْلِكَ الْمَسِيحَ ابْنَ مَرْيَمَ وَأُمَّهُ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ وَما بَيْنَهُما يَخْلُقُ ما يَشاءُ وَاللَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (١٧) وَقالَتِ الْيَهُودُ وَالنَّصارى نَحْنُ أَبْناءُ اللَّهِ وَأَحِبَّاؤُهُ قُلْ فَلِمَ يُعَذِّبُكُمْ بِذُنُوبِكُمْ بَلْ أَنْتُمْ بَشَرٌ مِمَّنْ خَلَقَ يَغْفِرُ لِمَنْ يَشاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشاءُ وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ وَما بَيْنَهُما وَإِلَيْهِ الْمَصِيرُ (١٨) يا أَهْلَ الْكِتابِ قَدْ جاءَكُمْ رَسُولُنا يُبَيِّنُ لَكُمْ عَلى فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ أَنْ تَقُولُوا ما جاءَنا مِنْ بَشِيرٍ وَلا نَذِيرٍ فَقَدْ جاءَكُمْ بَشِيرٌ وَنَذِيرٌ وَاللَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (١٩) } “'Şüphesiz Allah, Meryem oğlu Mesih'tir' diyenler kesinlikle kâfir olmuşlardır. De ki: 'Eğer Allah, Meryem oğlu Mesih'i, annesini ve yeryüzünde bulunanların hepsini helak etmek istese O'na karşı kim bir şey yapabilir?' Göklerin, yerin ve ikisi arasındakilerin mülkiyeti Allah'ındır. O dilediğini yaratır. Allah her şeye kadirdir. (17) Yahudiler ve Hristiyanlar: 'Biz Allah'ın oğulları ve sevgilileriyiz' dediler. De ki: 'Öyleyse günahlarınız yüzünden size niçin azap ediyor? Bilakis siz O'nun yarattığı insanlarsınız. O dilediğini bağışlar, dilediğine azap eder. Göklerin, yerin ve ikisi arasındakilerin mülkiyeti Allah'ındır ve dönüş de ancak O'nadır.' (18) Ey Ehl-i kitap! Peygamberlerin arasının kesildiği bir dönemde, 'Bize ne bir müjdeleyici ne de bir uyarıcı geldi' demeyesiniz diye size [gerçekleri] açıklayan Resulümüz geldi. İşte size müjdeleyici ve uyarıcı gelmiştir. Allah her şeye hakkıyla kadirdir. (19)”
[المائدة:
[Mâide:
٥/ ١٧- ١٩] .
5/17-19].
روى ابن جرير الطبري وغيره عن ابن عباس قال: أتى رسول الله ﷺ جماعة من اليهود، فكلموه وكلمهم، ودعاهم إلى الله، وحذّرهم نقمته، فقالوا: ما تخوفنا يا محمد، نحن والله أبناء الله وأحبّاؤه، كقول النصارى، فأنزل الله فيهم: وَقالَتِ الْيَهُودُ وَالنَّصارى نَحْنُ أَبْناءُ اللَّهِ وَأَحِبَّاؤُهُ الآية.
İbn Cerîr et-Taberî ve başkaları İbn Abbas'tan şöyle rivayet etmiştir: Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e Yahudilerden bir grup geldi. Onunla konuştular, o da onlarla konuştu; onları Allah'a davet etti ve O'nun intikamından sakındırdı. Bunun üzerine Hristiyanların sözü gibi: "Bizi neyle korkutuyorsun ey Muhammed? Vallahi biz Allah'ın oğulları ve sevgilileriyiz" dediler. Allah da onlar hakkında: { وَقالَتِ الْيَهُودُ وَالنَّصارى نَحْنُ أَبْناءُ اللَّهِ وَأَحِبَّاؤُهُ } “Yahudiler ve Hristiyanlar: 'Biz Allah'ın oğulları ve sevgilileriyiz' dediler...” ayetini indirdi.
وروى ابن جرير أيضا وغيره عن ابن عباس قال: دعا رسول الله ﷺ اليهود إلى الإسلام، فرغّبهم فيه وحذّرهم، فأبوا عليه، فقال لهم معاذ بن جبل وآخرون: يا معشر اليهود، اتّقوا الله، فو الله لتعلمن أنه رسول الله، لقد كنتم تذكرونه لنا قبل
İbn Cerîr ve başkaları yine İbn Abbâs'tan şöyle rivayet etmiştir: Resulullah sallallâhu aleyhi ve sellem Yahudileri İslâm'a davet etti; onları buna teşvik etti ve [Allah'ın azabından] sakındırdı, fakat onlar direnip kabul etmediler. Bunun üzerine Muâz b. Cebel ve diğerleri onlara: “Ey Yahudi topluluğu! Allah'tan korkun. Vallahi siz onun Allah'ın elçisi olduğunu elbette biliyorsunuz. Doğrusu siz [onun] peygamber olarak gönderilmesinden önce
مبعثه، وتصفونه لنا بصفته، فقال رافع بن حريمة ووهب بن يهودا: إنا ما قلنا لكم هذا، وما أنزل من كتاب من بعد موسى، ولا أرسل الله بشيرا ولا نذيرا بعده، فأنزل الله: يا أَهْلَ الْكِتابِ قَدْ جاءَكُمْ رَسُولُنا.. الآية.
gönderilmesinden önce onu bize anar, nitelikleriyle bize tarif ederdiniz" dediler. Râfi' b. Hureyme ve Vehb b. Yehûdâ: "Biz size böyle bir şey söylemedik; Musa'dan sonra hiçbir kitap indirilmedi, Allah ondan sonra ne bir müjdeleyici ne de bir uyarıcı gönderdi" dediler. Bunun üzerine Allah Teâlâ: { يا أَهْلَ الْكِتابِ قَدْ جاءَكُمْ رَسُولُنا } “Ey Ehl-i kitap! Resulümüz size gelmiştir...” ayetini indirdi.
لقد دعا جميع الرّسل والأنبياء ومنهم المسيح إلى توحيد الله وتمجيده، فلا يصح أن يوصف أحد من الرّسل بأنه هو الله، والله قادر على أن يهلك أي بشر، فلا مالك ولا رادّ لإرادة الله تعالى في المسيح ولا في غيره، ومن تنفذ فيه الإرادة الإلهية تقضي العقول بأنه ليس بإله، والله هو مالك السماوات والأرض وما بينهما من المخلوقات، والمتصرّف في كل شيء، وجميع الموجودات ملكه وخلقه، والله صاحب القدرة التامة المطلقة على كل شيء، فكيف يكون المملوك المخلوق إلها خالقا؟ إن هذا لكفر صريح.
Mesih de dâhil olmak üzere bütün peygamberler ve elçiler Allah'ı birlemeye ve O'nu yüceltmeye davet etmişlerdir. Dolayısıyla peygamberlerden hiçbirinin bizzat Allah olduğu söylenemez. Allah herhangi bir insanı helak etmeye kadirdir; ne Mesih hakkında ne de başkası hakkında Yüce Allah'ın iradesine engel olacak veya onu geri çevirecek kimse yoktur. Üzerinde ilahi iradenin geçerli olduğu bir varlığın ilah olamayacağına akıl hükmeder. Göklerin, yerin ve ikisi arasındaki yaratılmışların mâliki ve her şeyde tasarruf sahibi olan Allah'tır. Bütün varlıklar O'nun mülkü ve yaratığıdır. Allah her şey üzerinde tam ve mutlak kudret sahibidir. Öyleyse mülk ve mahluk olan bir varlık nasıl yaratıcı bir ilah olabilir? Şüphesiz bu apaçık bir küfürdür.
وإذا ادّعى أهل الكتاب أنهم أبناء الله وأحبّاؤه، سئلوا: فلم يعذّبكم الله بذنوبكم في الدنيا والآخرة؟! وأنتم قد أقررتم أنه يعذّبكم. والتعذيب على الذنوب ينافي أنهم أبناء الله وأحبّاؤه، فأنتم بشر كسائر الناس، وأكرم الناس عند الله أتقاهم.
Ehl-i kitap, Allah'ın oğulları ve sevgilileri olduklarını iddia ettiklerinde kendilerine şöyle sorulur: "Öyleyse Allah dünyada ve ahirette günahlarınız sebebiyle size niçin azap ediyor?!" Üstelik siz de O'nun size azap edeceğini ikrar etmiş bulunuyorsunuz. Günahlar sebebiyle azap edilmek, onların Allah'ın oğulları ve sevgilileri olmalarıyla bağdaşmaz. Bilakis siz diğer insanlar gibi birer beşersiniz ve Allah katında insanların en üstünü, en çok takva sahibi olanıdır.
والله هو المالك المطلق والمتصرّف في السماوات والأرض وما بينهما، وصاحب الملك يفعل في ملكه ما يشاء، لا رادّ لقضائه، ولا معقّب لحكمه، وإليه مصير العالم بالحشر والمعاد يوم القيامة، وجميع العباد عبيد له، قال الله تعالى: إِنْ كُلُّ مَنْ فِي السَّماواتِ وَالْأَرْضِ إِلَّا آتِي الرَّحْمنِ عَبْداً (٩٣) [مريم: ١٩/ ٩٣] .
Göklerde, yerde ve ikisi arasındakilerde mutlak mâlik ve tasarruf sahibi olan Allah'tır. Mülk sahibi, mülkünde dilediğini yapar; O'nun kazasını geri çevirecek, hükmünü sorgulayacak kimse yoktur. Kıyamet gününde haşir ve yeniden dirilişle bütün âlemin dönüşü O'nadır ve bütün kullar O'nun köleleridir. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: { إِنْ كُلُّ مَنْ فِي السَّماواتِ وَالْأَرْضِ إِلَّا آتِي الرَّحْمنِ عَبْداً (٩٣) } “Göklerde ve yerde olan herkes Rahmân'a ancak birer kul olarak gelecektir. (93)” [Meryem: 19/93].
وسيعذّب الله الكافر والعاصي بحق، ويثيب الطائع المؤمن والصالح بفضل منه ورحمة. وتكرار جملة وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ للتأكيد وتقرير المعنى في الأذهان وهو أن المالك قادر على إهلاك المملوك.
Allah kâfire ve isyankâra hak ettiği şekilde azap edecek; itaatkâr, mümin ve salih kimseyi de Kendi lütfu ve rahmetiyle mükâfatlandıracaktır. { وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ } “Göklerin ve yerin mülkü Allah'ındır” cümlesinin tekrar edilmesi, pekiştirme ve Mâlik'in memlûkü helak etmeye kadir olduğu anlamını zihinlerde yerleştirme amacı taşır.
يا أهل الكتاب لا حجة لكم فيما تقولون وتدّعون من النجاة في الآخرة، فلقد جاءكم رسولنا محمد ﷺ بعد فترة من انقطاع الرّسل والوحي، يبيّن لكم ما اندثر وضاع من الأحكام الشرعية، وقد بشّرت به كتبكم، وهو مصدّق لما معكم من التوراة والإنجيل، ومكمل للشرائع، وخاتم للرّسل، أرسله ربّه بالهدى، ودين الحق، لئلا تقولوا: ما جاءنا من بشير يبشّر بالجنة من أطاع، ولا نذير يحذّر ويخوّف من عصى بالنار، فقد جاءكم البشير والنذير، وقامت الحجة عليكم، والله على كل شيء تام القدرة، نافذ الإرادة والسلطان، فهو المنعم والمعذّب، والمحاسب والراحم، والمنتقم والغفار، لا ربّ غيره، ولا إله سواه، الكل في الدنيا والآخرة وجميع السماوات والأرض في قبضته وإرادته وتصرّفه، فليعقل الناس ما هم عليه من الحقائق البشرية، ولا يدّعي أحد أنه فوق منازل البشر، أو أنه إله، فالإله خالق، ولا خالق غيره.
Ey Ehl-i kitap! Söylediğiniz ve ahirette kurtuluşa ereceğinize dair iddia ettiğiniz hususlarda hiçbir deliliniz yoktur. Zira peygamberlerin ve vahyin kesintiye uğradığı bir fetret döneminden sonra, şer'î hükümlerden silinip kaybolan şeyleri size açıklayan Resulümüz Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem size gelmiştir. Kitaplarınız onu müjdelemiş olup o, yanınızdaki Tevrat ve İncil'i doğrulayan, şeriatları tamamlayan ve peygamberlerin sonuncusu olan bir elçidir. Rabbi onu hidayet ve hak din ile gönderdi ki "İtaat edeni cennetle müjdeleyen bir müjdeleyici, isyan edeni ateşle korkutup sakındıran bir uyarıcı bize gelmedi" demeyesiniz. Artık size müjdeleyici ve uyarıcı gelmiş, aleyhinize delil oluşmuştur. Allah her şeye tam anlamıyla kadirdir; iradesi ve hâkimiyeti geçerlidir. Nimet veren de azap eden de, hesaba çeken de merhamet eden de, intikam alan da çokça bağışlayan da O'dur. O'ndan başka Rab, O'ndan başka ilah yoktur. Dünyada ve ahirette herkes, bütün gökler ve yer O'nun kudret kabzasında, iradesinde ve tasarrufundadır. İnsanlar sahip oldukları beşerî gerçekliklerin farkına varsınlar ve hiç kimse beşer mertebelerinin üstünde olduğunu veya bir ilah olduğunu iddia etmesin; çünkü ilah yaratıcıdır ve O'ndan başka yaratıcı yoktur.
ألوان من النّقاش بين موسى وقومه
Musa ile Kavmi Arasındaki Tartışmadan Çeşitli Tablolar
أقام الله تعالى في قرآنه أدلة قاطعة من التاريخ على تحقق نبوّة محمد ﷺ، وأمره بالإخبار بها، حيث لا يوجد مصدر علمي آخر موثوق به يدلّ عليها، ومن تلك الأدلة: إيراد تفصيلات دقيقة من النقاش والجدل بين موسى ﵇ وبين قومه، قال الله تعالى:
Yüce Allah Kur'an'ında, Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in peygamberliğinin gerçekleştiğine dair tarihten kesin deliller ortaya koymuş ve ona bunu haber vermesini emretmiştir; zira buna işaret eden başka güvenilir hiçbir ilmî kaynak bulunmamaktadır. Bu delillerden biri de Musa aleyhisselâm ile kavmi arasındaki tartışma ve münakaşanın ince ayrıntılarını aktarmasıdır. Yüce Allah şöyle buyurmuştur:
[سورة المائدة (٥) : الآيات ٢٠ الى ٢٦]
[Mâide Suresi (5), Ayet 20-26]
وَإِذْ قالَ مُوسى لِقَوْمِهِ يا قَوْمِ اذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ جَعَلَ فِيكُمْ أَنْبِياءَ وَجَعَلَكُمْ مُلُوكاً وَآتاكُمْ ما لَمْ يُؤْتِ أَحَداً مِنَ الْعالَمِينَ (٢٠) يا قَوْمِ ادْخُلُوا الْأَرْضَ الْمُقَدَّسَةَ الَّتِي كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ وَلا تَرْتَدُّوا عَلى أَدْبارِكُمْ فَتَنْقَلِبُوا خاسِرِينَ (٢١) قالُوا يا مُوسى إِنَّ فِيها قَوْماً جَبَّارِينَ وَإِنَّا لَنْ نَدْخُلَها حَتَّى يَخْرُجُوا مِنْها فَإِنْ يَخْرُجُوا مِنْها فَإِنَّا داخِلُونَ (٢٢) قالَ رَجُلانِ مِنَ الَّذِينَ يَخافُونَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمَا ادْخُلُوا عَلَيْهِمُ الْبابَ فَإِذا دَخَلْتُمُوهُ فَإِنَّكُمْ غالِبُونَ وَعَلَى اللَّهِ فَتَوَكَّلُوا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (٢٣) قالُوا يا مُوسى إِنَّا لَنْ نَدْخُلَها أَبَداً ما دامُوا فِيها فَاذْهَبْ أَنْتَ وَرَبُّكَ فَقاتِلا إِنَّا هاهُنا قاعِدُونَ (٢٤)
{ وَإِذْ قالَ مُوسى لِقَوْمِهِ يا قَوْمِ اذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ جَعَلَ فِيكُمْ أَنْبِياءَ وَجَعَلَكُمْ مُلُوكاً وَآتاكُمْ ما لَمْ يُؤْتِ أَحَداً مِنَ الْعالَمِينَ (٢٠) يا قَوْمِ ادْخُلُوا الْأَرْضَ الْمُقَدَّسَةَ الَّتِي كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ وَلا تَرْتَدُّوا عَلى أَدْبارِكُمْ فَتَنْقَلِبُوا خاسِرِينَ (٢١) قالُوا يا مُوسى إِنَّ فِيها قَوْماً جَبَّارِينَ وَإِنَّا لَنْ نَدْخُلَها حَتَّى يَخْرُجُوا مِنْها فَإِنْ يَخْرُجُوا مِنْها فَإِنَّا داخِلُونَ (٢٢) قالَ رَجُلانِ مِنَ الَّذِينَ يَخافُونَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمَا ادْخُلُوا عَلَيْهِمُ الْبابَ فَإِذا دَخَلْتُمُوهُ فَإِنَّكُمْ غالِبُونَ وَعَلَى اللَّهِ فَتَوَكَّلُوا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (٢٣) قالُوا يا مُوسى إِنَّا لَنْ نَدْخُلَها أَبَداً ما دامُوا فِيها فَاذْهَبْ أَنْتَ وَرَبُّكَ فَقاتِلا إِنَّا هاهُنا قاعِدُونَ (٢٤) } “Hani Musa kavmine şöyle demişti: 'Ey kavmim! Allah'ın üzerinizdeki nimetini hatırlayın; zira O, aranızdan peygamberler çıkardı, sizi hükümdarlar kıldı ve âlemlerden hiç kimseye vermediğini size verdi. (20) Ey kavmim! Allah'ın size yazdığı kutsal toprağa girin, arkanıza dönmeyin, yoksa hüsrana uğrayanlar olarak geri dönersiniz.' (21) Dediler ki: 'Ey Musa! Orada zorba bir kavim var. Onlar oradan çıkmadıkça biz oraya asla girmeyiz. Eğer oradan çıkarlarsa, biz de kesinlikle gireriz.' (22) Korkanlar arasından Allah'ın kendilerine nimet verdiği iki adam şöyle dedi: 'Onların üzerlerine kapıdan girin. Oraya girdiğinizde şüphesiz siz galip gelirsiniz. Eğer mümin iseniz yalnızca Allah'a tevekkül edin.' (23) Dediler ki: 'Ey Musa! Onlar orada bulundukları sürece biz oraya asla girmeyiz. Sen ve Rabbin gidin, ikiniz savaşın; biz işte burada oturuyoruz.' (24)”
قالَ رَبِّ إِنِّي لا أَمْلِكُ إِلاَّ نَفْسِي وَأَخِي فَافْرُقْ بَيْنَنا وَبَيْنَ الْقَوْمِ الْفاسِقِينَ (٢٥) قالَ فَإِنَّها مُحَرَّمَةٌ عَلَيْهِمْ أَرْبَعِينَ سَنَةً يَتِيهُونَ فِي الْأَرْضِ فَلا تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْفاسِقِينَ (٢٦)
{ قالَ رَبِّ إِنِّي لا أَمْلِكُ إِلاَّ نَفْسِي وَأَخِي فَافْرُقْ بَيْنَنا وَبَيْنَ الْقَوْمِ الْفاسِقِينَ (٢٥) قالَ فَإِنَّها مُحَرَّمَةٌ عَلَيْهِمْ أَرْبَعِينَ سَنَةً يَتِيهُونَ فِي الْأَرْضِ فَلا تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْفاسِقِينَ (٢٦) } “[Musa] dedi ki: 'Rabbim! Ben kendimden ve kardeşimden başkasına söz geçiremiyorum. Artık bizimle bu yoldan çıkmış (fâsık) kavmin arasını ayır.' (25) [Allah] buyurdu ki: 'Artık orası onlara kırk yıl haram kılınmıştır; yeryüzünde şaşkın şaşkın dolaşacaklar. Sen o yoldan çıkmış kavim için üzülme!' (26)”
والمعنى: اذكر لهم يا محمد أخبار موسى مع قومه، ليصدّقوا بدعوتك ويتحققوا نبوّتك، إذ لا يوجد مصدر آخر لهذه الأخبار من غير طريق الوحي إليك. ومشتملات هذه الأخبار: تعداد أهم النّعم التي أنعم الله بها على بني إسرائيل في زمان موسى، وهي نعم ثلاث:
Anlam şudur: Ey Muhammed! Davetini tasdik etmeleri ve peygamberliğini kesin olarak bilmeleri için onlara Musa'nın kavmiyle olan kıssalarını anlat; çünkü sana gelen vahiy yolundan başka bu haberler için güvenilir bir kaynak yoktur. Bu haberlerin içeriği, Allah'ın Musa zamanında İsrailoğullarına bahşettiği en önemli nimetlerin sayımıdır ki bunlar üç nimettir:
قال موسى لقومه: تذكروا نعمة الله عليكم بتتابع الأنبياء فيكم، من عهد إبراهيم إلى عيسى ﵈، وتذكروا أن الله جعلكم ملوكا أحرارا بعد أن كنتم مملوكين في أيدي القبط المصريين، والملوك شرف الدنيا، فعندكم ما يكفيكم من الأزواج والخدم والدور والأراضي المشجرة وغير المشجرة، وأمدكم الله في زمان أسلافكم الذي كانوا فيه بالخيرات وآيات موسى مثل المنّ والسلوى، والتّظليل بالغمام، وفلق البحر أو فرقه، وإنجاؤكم وغرق عدوكم فرعون وجنوده في البحر.
Musa kavmine şöyle dedi: İbrahim'den İsa aleyhimesselâm'a kadar içinizden art arda peygamberler göndermesi sebebiyle Allah'ın üzerinizdeki nimetini hatırlayın. Mısırlı Kıptîlerin elinde köle iken Allah'ın sizi hür hükümdarlar kıldığını hatırlayın; hükümdarlık ise dünya şerefidir. Nitekim yetecek kadar eşleriniz, hizmetçileriniz, evleriniz, ağaçlı ve ağaçsız arazileriniz vardır. Allah, atalarınızın yaşadığı dönemde onları pek çok hayırla ve kudret helvası, bıldırcın eti, bulutla gölgelendirme, denizin yarılması, sizin kurtarılıp düşmanınız Firavun ve ordusunun denizde boğulması gibi Musa'nın mucizeleriyle desteklemiştir.
ويا قوم ادخلوا الأرض المطهرة من عبادة الأوثان، المباركة لأنها أرض الأنبياء الخالية من القحط والجوع ونحوه، لتجاهدوا أعداءكم في الطّور وما حوله كما قال مجاهد، وهي التي قسمها لكم وسماها، ولا تتراجعوا وتنهزموا من خوف أهلها الجبارين، ولا تتخلفوا عن الجهاد، فتصبحوا خاسرين ثواب الدنيا والآخرة.
Ey kavmim! Putlara tapınmaktan arındırılmış, kuraklık, açlık ve benzeri durumlardan uzak peygamberler yurdu olması sebebiyle bereketli kılınmış o [mukaddes] toprağa girin ki Mücâhid'in de belirttiği gibi Tûr ve çevresinde düşmanlarınızla cihat edesiniz. O [toprak], [Allah'ın] sizin için takdir edip belirlediği yerdir. Oranın zorba ahalisinin korkusundan gerisin geriye dönüp hezimete uğramayın ve cihattan geri durmayın; aksi takdirde dünyanın ve ahiretin mükâfatını yitirerek hüsrana uğrayan kimseler olursunuz.
قالوا: يا موسى، إن في تلك الأرض قوما جبارين، أي طوالا عتاة، يجبرون الناس على ما أرادوا، وكانوا من الكنعانيين، وإنا لن ندخلها أبدا حتى يخرجوا منها، فإن خرجوا منها، فإنا داخلون فيها. قالوا هذا على سبيل الاستبعاد والتّعنت والتخلف عن الجهاد، وهذه طبيعتهم الحالية لجبنهم وتقاعسهم.
Dediler ki: Ey Musa! Orada zorba, yani insanları istedikleri şeye zorlayan uzun boylu ve azgın bir kavim var; onlar Kenanlılardandır. Onlar oradan çıkmadıkça biz oraya asla girmeyiz. Şayet oradan çıkarlarsa, biz de kesinlikle oraya gireriz. Bunu [oraya girmeyi] imkânsız görerek, inatlaşarak ve cihattan geri durarak söylediler; bu da korkaklıkları ve tembellikleri sebebiyle onların mevcut tabiatıdır.
لذا استنكر بعضهم هذا الموقف المتخاذل، فقال رجلان من الذين يخافون الله تعالى، وأنعم الله عليهما بالإيمان الصحيح وقوة البأس والعزيمة والثبوت في الحق، وهما من قوم موسى النّقباء الأشراف: ادخلوا عليهم باب المدينة، ففي ذلك إرهاب لهم وتخويف وذعر، فإذا دخلتم الباب، فإنكم غالبون منصورون، وعلى الله توكّلوا إن كنتم مصدّقين به بوعده بالنصر.
Bu yüzden içlerinden bazıları bu yılgın tutumu kınadı. Yüce Allah'tan korkan ve Allah'ın kendilerine sahih iman, üstün cesaret, azim ve hakta sebat ihsan ettiği, Musa'nın kavminin ileri gelen soylu temsilcilerinden iki adam şöyle dedi: Onların üzerine şehrin kapısından girin; zira bu onlara korku, dehşet ve panik salacaktır. Kapıdan girdiğiniz takdirde şüphesiz siz galip ve muzaffer olursunuz. Eğer O'na ve zafer vaadine inanıyorsanız, yalnızca Allah'a tevekkül edin.
فأجابوا وقالوا مصرّين على الرّفض والعناد والتّمرد، ولم تنفعهم عظة الرجلين الصالحين شيئا: يا موسى، إنا لن ندخلها أبدا ما دام فيها هؤلاء الجبابرة، فاذهب أنت وربّك الذي أمرك بالجهاد، فقاتلا، إنا ها هنا قاعدون عن الجهاد، منتظرون ما يحدث. وفي هذا غاية الجبن والتقاعس وقلة الأدب مع الله، والتّنكر لموسى ﵇.
Reddetme, inat ve isyanda direnerek cevap verdiler ve iki salih adamın öğüdü onlara hiçbir fayda sağlamadı: Ey Musa! Bu zorbalar orada bulunduğu sürece biz oraya asla girmeyiz. Sana cihat etmeyi emreden Rabbin ve sen gidin, ikiniz savaşın; biz cihattan geri durup burada ne olacağını bekleyerek oturuyoruz. Bu sözde son derece korkaklık, tembellik, Allah'a karşı edepsizlik ve Musa aleyhisselâm'a nankörlük vardır.
فقال موسى غاضبا حزينا: ربّي إني لا أملك إلا نفسي وأخي هارون فلا يطيعني أحد منهم، لامتثال أمر الجهاد، فافصل واقض بيني وبين هؤلاء القوم الفاسقين الخارجين عن طاعتك.
Bunun üzerine Musa öfkeli ve kederli bir şekilde dedi ki: Rabbim! Ben kendimden ve kardeşim Harun'dan başkasına söz geçiremiyorum; cihat emrini yerine getirmek için onlardan hiçbiri bana itaat etmiyor. Artık bizimle Senin itaatinden çıkan bu fâsık kavmin arasını ayır ve hükmünü ver.
قال الله تعالى: فإن تلك الأرض المقدسة محرّم عليهم دخولها مدة أربعين سنة، واتركهم خلالها يتيهون في الأرض، فلا تحزن يا موسى على القوم المتمرّدين فيما حكمت به عليهم، جزاء ما يستحقون، فتلك أفعالهم الخبيثة سجية موروثة عندهم.
Yüce Allah buyurdu ki: O kutsal topraklara girmek onlara kırk yıl süreyle haram kılınmıştır; bu süre zarfında onları bırak, yeryüzünde şaşkın şaşkın dolaşsınlar. Hak ettikleri ceza olarak haklarında verdiğim bu hükümden dolayı o isyankâr kavim için üzülme ey Musa! Zira bu kötü fiiller onlarda kalıtsal bir huy haline gelmiştir.
أول جريمة قتل في الدنيا
Dünyadaki İlk Cinayet
الحق في الحياة حق مقدس، فلا يجوز سفك دم حرام، أو الاعتداء على إنسان بغير مسوغ ولا سبب مشروع لأن الإنسان صنيعة الله في هذا العالم، وكل اعتداء عليه اعتداء على فعل الله وتجاوز لحكمته وتحدّ لإرادته.
Yaşama hakkı kutsal bir haktır. Dolayısıyla haksız yere kan dökmek veya hiçbir meşru gerekçe ve sebep olmaksızın bir insana saldırmak caiz değildir. Çünkü insan, bu âlemde Allah'ın bir sanatıdır; ona yapılan her saldırı Allah'ın fiiline bir saldırı, O'nun hikmetini çiğneme ve iradesine meydan okumadır.
لذا استنكر القرآن العظيم أول جريمة قتل حدثت في الدنيا، وهي قتل قابيل لأخيه هابيل، قال الله تعالى:
Bu sebeple Yüce Kur'an, dünyada işlenen ilk cinayeti, yani Kabil'in kardeşi Habil'i öldürmesini kınamıştır. Yüce Allah şöyle buyurmuştur:
[سورة المائدة (٥) : الآيات ٢٧ الى ٣٢]
[Mâide Suresi (5), Ayet 27-32]
وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ ابْنَيْ آدَمَ بِالْحَقِّ إِذْ قَرَّبا قُرْباناً فَتُقُبِّلَ مِنْ أَحَدِهِما وَلَمْ يُتَقَبَّلْ مِنَ الْآخَرِ قالَ لَأَقْتُلَنَّكَ قالَ إِنَّما يَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ (٢٧) لَئِنْ بَسَطْتَ إِلَيَّ يَدَكَ لِتَقْتُلَنِي ما أَنَا بِباسِطٍ يَدِيَ إِلَيْكَ لِأَقْتُلَكَ إِنِّي أَخافُ اللَّهَ رَبَّ الْعالَمِينَ (٢٨) إِنِّي أُرِيدُ أَنْ تَبُوءَ بِإِثْمِي وَإِثْمِكَ فَتَكُونَ مِنْ أَصْحابِ النَّارِ وَذلِكَ جَزاءُ الظَّالِمِينَ (٢٩) فَطَوَّعَتْ لَهُ نَفْسُهُ قَتْلَ أَخِيهِ فَقَتَلَهُ فَأَصْبَحَ مِنَ الْخاسِرِينَ (٣٠) فَبَعَثَ اللَّهُ غُراباً يَبْحَثُ فِي الْأَرْضِ لِيُرِيَهُ كَيْفَ يُوارِي سَوْأَةَ أَخِيهِ قالَ يا وَيْلَتى أَعَجَزْتُ أَنْ أَكُونَ مِثْلَ هذَا الْغُرابِ فَأُوارِيَ سَوْأَةَ أَخِي فَأَصْبَحَ مِنَ النَّادِمِينَ (٣١)
{ وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ ابْنَيْ آدَمَ بِالْحَقِّ إِذْ قَرَّبا قُرْباناً فَتُقُبِّلَ مِنْ أَحَدِهِما وَلَمْ يُتَقَبَّلْ مِنَ الْآخَرِ قالَ لَأَقْتُلَنَّكَ قالَ إِنَّما يَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ (٢٧) لَئِنْ بَسَطْتَ إِلَيَّ يَدَكَ لِتَقْتُلَنِي ما أَنَا بِباسِطٍ يَدِيَ إِلَيْكَ لِأَقْتُلَكَ إِنِّي أَخافُ اللَّهَ رَبَّ الْعالَمِينَ (٢٨) إِنِّي أُرِيدُ أَنْ تَبُوءَ بِإِثْمِي وَإِثْمِكَ فَتَكُونَ مِنْ أَصْحابِ النَّارِ وَذلِكَ جَزاءُ الظَّالِمِينَ (٢٩) فَطَوَّعَتْ لَهُ نَفْسُهُ قَتْلَ أَخِيهِ فَقَتَلَهُ فَأَصْبَحَ مِنَ الْخاسِرِينَ (٣٠) فَبَعَثَ اللَّهُ غُراباً يَبْحَثُ فِي الْأَرْضِ لِيُرِيَهُ كَيْفَ يُوارِي سَوْأَةَ أَخِيهِ قالَ يا وَيْلَتى أَعَجَزْتُ أَنْ أَكُونَ مِثْلَ هذَا الْغُرابِ فَأُوارِيَ سَوْأَةَ أَخِي فَأَصْبَحَ مِنَ النَّادِمِينَ (٣١) } “Onlara Âdem'in iki oğlunun haberini hak ile oku: Hani ikisi birer kurban sunmuşlardı da birinden kabul edilmiş, diğerinden ise kabul edilmemişti. [Kurbanı kabul edilmeyen], 'Seni mutlaka öldüreceğim' dedi. [Diğeri de], 'Allah ancak takva sahiplerinden kabul eder' dedi. (27) 'Yemin olsun ki sen beni öldürmek için elini bana uzatsan da ben seni öldürmek için elimi sana uzatacak değilim. Şüphesiz ben, âlemlerin Rabbi olan Allah'tan korkarım. (28) Ben isterim ki sen hem benim günahımı hem de kendi günahını yüklenip cehennemliklerden olasın. Zalimlerin cezası işte budur.' (29) Nihayet nefsi ona kardeşini öldürmeyi kolay gösterdi [ve teşvik etti]; o da onu öldürdü ve böylece hüsrana uğrayanlardan oldu. (30) Derken Allah, kardeşinin cesedini nasıl gömeceğini ona göstermek için yeri eşeleyen bir karga gönderdi. 'Yazıklar olsun bana! Şu karga kadar bile olup da kardeşimin cesedini gömmekten âciz mi kaldım?' dedi ve pişmanlık duyanlardan oldu. (31)”
مِنْ أَجْلِ ذلِكَ كَتَبْنا عَلى بَنِي إِسْرائِيلَ أَنَّهُ مَنْ قَتَلَ نَفْساً بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسادٍ فِي الْأَرْضِ فَكَأَنَّما قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعاً وَمَنْ أَحْياها فَكَأَنَّما أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعاً وَلَقَدْ جاءَتْهُمْ رُسُلُنا بِالْبَيِّناتِ ثُمَّ إِنَّ كَثِيراً مِنْهُمْ بَعْدَ ذلِكَ فِي الْأَرْضِ لَمُسْرِفُونَ (٣٢)
{ مِنْ أَجْلِ ذلِكَ كَتَبْنا عَلى بَنِي إِسْرائِيلَ أَنَّهُ مَنْ قَتَلَ نَفْساً بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسادٍ فِي الْأَرْضِ فَكَأَنَّما قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعاً وَمَنْ أَحْياها فَكَأَنَّما أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعاً وَلَقَدْ جاءَتْهُمْ رُسُلُنا بِالْبَيِّناتِ ثُمَّ إِنَّ كَثِيراً مِنْهُمْ بَعْدَ ذلِكَ فِي الْأَرْضِ لَمُسْرِفُونَ (٣٢) } “Bundan dolayı İsrailoğullarına şunu yazdık: Kim bir cana kıymamış veya yeryüzünde fesat çıkarmamış bir kimseyi öldürürse, bütün insanları öldürmüş gibi olur. Kim de bir canı yaşatırsa, bütün insanları yaşatmış gibi olur. Andolsun ki elçilerimiz onlara apaçık delillerle geldiler; fakat bundan sonra da onların birçoğu yeryüzünde aşırı gitmektedir. (32)”
والمعنى: اقرأ واسرد على مسامع القوم خبر ابني آدم: قابيل وهابيل، ببيان صحيح واقعي لا زيادة فيه ولا نقص، حين قرّبا قربانا إلى الله تطوّعا وتعبّدا، وكان قابيل صاحب زرع، فعمد إلى أردأ ما عنده فقرّبه، وكان هابيل صاحب غنم، فقصد إلى
Manası [şudur]: Bu topluluğun işiteceği şekilde Âdem'in iki oğlunun -Kabil ile Habil'in- haberini; içinde hiçbir fazlalık ve eksiklik bulunmayan, dosdoğru ve gerçeğe uygun bir açıklamayla oku ve anlat. Hani onlar, [kendi istekleriyle] nafile ve ibadet maksadıyla Allah'a birer kurban sunmuşlardı. Kabil ekin sahibi (çiftçi) idi; elindeki en değersiz ve kötü olana yönelip onu sundu. Habil ise davar sahibi (çoban) idi; [o da]...
أفضل كباشه فقرّبه، وكانت العادة أن يقرّب المقرّب قربانه، ويقوم يصلي ويسجد، فإذا نزلت نار وأكلت القربان، فذلك دليل القبول. فنزلت النار، فالتهمت كبش هابيل ورفعته وسترته عن العيون، وتركت زرع قابيل، فحقد قابيل على أخيه هابيل، وهدّده بالقتل، فقال هابيل: وما ذنبي في أن الله لم يتقبّل منك، فأصلح نفسك، فإنما يتقبّل الله من المتّقين أعمالهم.
koçlarının en iyisini kastedip onu sundu. Adet şuydu ki kurban adayan kimse kurbanını sunar, namaza durup secde ederdi; gökten bir ateş inip kurbanı yerse bu, kabul edildiğinin delili sayılırdı. Ateş indi, Habil'in koçunu yutup yukarı kaldırdı ve gözlerden kaybetti, Kabil'in ekinini ise bıraktı. Bunun üzerine Kabil, kardeşi Habil'e kin besledi ve onu öldürmekle tehdit etti. Habil dedi ki: Allah'ın senden kabul etmemesinde benim suçum ne? Sen nefsini ıslah et; zira Allah ancak takva sahiplerinin amellerini kabul eder.
يا أخي، لئن مددت إلي يدك بسوء لتقتلني ظلما وعدوانا، ما أنا بباسط يدي إليك لأقتلك أبدا لأني أخاف الله ربّ العالمين، الذي ربّانا وتعهّدنا بالعناية والرّعاية، فمن يقتل الآخر أو يعتدي عليه، استحقّ العذاب الشديد.
Ey kardeşim! Beni zulüm ve düşmanlıkla öldürmek üzere elini bana uzatsan bile, ben seni öldürmek için elimi sana asla uzatmam; çünkü ben bizi terbiye eden, gözetip kollayan âlemlerin Rabbi olan Allah'tan korkarım. Kim diğerini öldürür veya ona saldırırsa, şiddetli azabı hak eder.
يا أخي، لا أريد مقابلة الجريمة بمثلها، فإنك إن قتلتني وابتعدت عن معاملتك بالمثل، أريد أن تتحمل إثمي بقتلي، وإثمك قبل الاعتداء علي، فتكون من أهل النار، وذلك جزاء الظالمين أنفسهم المعتدين على غيرهم، أي أنه حذّره من القتل بثلاث مواعظ: الخوف من الله، وتحمل الإثمين: إثم القتل وإثم نفسه، وكونه من الظالمين أصحاب النار.
Ey kardeşim! Ben cinayete misliyle karşılık vermek istemiyorum. Şayet sen beni öldürür ve ben de sana aynı şekilde davranmaktan uzak durursam, hem beni öldürmenin günahını hem de bana saldırmadan önceki günahını yüklenip cehennemliklerden olmanı isterim. Kendilerine zulmeden ve başkalarına saldıranların cezası işte budur. Yani o, kardeşini üç öğütle cinayetten sakındırmıştır: Allah korkusu, iki günahı (cinayet günahı ile kendi günahını) yüklenmek ve cehennemlik zalimlerden olmak.
فحسّنت وسوّلت له نفسه قتل أخيه، فقتله، فأصبح من الخاسرين أنفسهم في الدنيا والآخرة بسبب جريمة القتل هذه.
Nefsi ona kardeşini öldürmeyi süsleyip teşvik etti, o da onu öldürdü; böylece bu cinayet sebebiyle dünyada ve ahirette kendilerini hüsrana uğratanlardan oldu.
ثم حار القاتل قابيل وضاقت به الدنيا، ولم يدر كيف يفعل بجثة أخيه، فبعث الله غرابا حيّا إلى غراب ميت، فجعل يبحث ويحفر في الأرض حفرة، ويلقي التراب على الغراب الميت، ليعلّمه كيف يواري عورة أخيه أي جثّته، فقال: يا فضيحتي- وهذا اعتراف منه باستحقاق العذاب- أعجزت أن أكون مثل هذا الغراب؟! فأواري جثّة أخي، فأصبح نادما على ما فعل، لكنه لم تقبل توبته لأنه لم يندم ولم يتب من المعصية، وإنما كان ندمه على قتل أخيه لأنه لم ينتفع بقتله، وسخط عليه أبواه
Sonra katil Kabil şaşırıp kaldı, dünya başına dar geldi ve kardeşinin cesedine ne yapacağını bilemedi. Bunun üzerine Allah, ölü bir karganın yanına canlı bir karga gönderdi; karga kardeşinin avretini yani cesedini nasıl örteceğini ona öğretmek için yeri eşeleyip çukur açmaya ve ölü karganın üzerine toprak atmaya başladı. [Kabil]: 'Yazıklar olsun bana! -bu onun azabı hak ettiğini itirafıdır- Şu karga kadar bile olup kardeşimin cesedini gömmekten âciz mi kaldım?!' dedi ve yaptığına pişman oldu. Ancak tövbesi kabul edilmedi; çünkü o günahtan pişman olup tövbe etmemişti, kardeşini öldürdüğüne pişmanlığı sadece cinayetten bir menfaat elde edememesi, anne babası
وأختاه، فكان من الذين سنّوا سنّة سيئة، فعليه وزرها ووزر من عمل بها من بعده إلى يوم القيامة.
ve iki kız kardeşinin kendisine öfkelenmesi sebebiyleydi. Böylece o, kötü bir çığır açanlardan oldu; dolayısıyla kıyamet gününe kadar kendi günahı ve ardından bu işi yapanların günahı onun boynunadır.
وكان قابيل من العصاة لا من الكفار، روى البخاري ومسلم حديثا عن ابن مسعود: «لا تقتل نفس ظلما إلا كان على ابن آدم كفل- أي نصيب- من دمها لأنه أول من سنّ القتل» .
Kabil kâfirlerden değil, günahkârlardandı. Buhârî ve Müslim, İbn Mes'ûd'dan şu hadisi rivayet etmişlerdir: «Haksız yere öldürülen hiçbir kimse yoktur ki onun kanından Âdem'in ilk oğluna bir pay -yani hisse- düşmesin; çünkü o, cinayeti ilk başlatan kimsedir.»
وبسبب هذه الجريمة النكراء كتب الله على بني إسرائيل في التوراة ومن بعدهم في ديانة عيسى وشريعة محمد عليهما الصلاة والسلام: أنه من قتل نفسا بغير نفس أي بغير سبب موجب للقصاص، أو قتل بغير سبب فساد في الأرض بالإخلال بالأمن والطمأنينة كقطّاع الطرق أو المحاربين، فاستحلّ القتل بلا سبب، فكأنما قتل الناس جميعا، ومن أحيا نفسا، أي امتنع من قتلها، فكأنما أحيا الناس جميعا بتوفير الأمن والطمأنينة لهم إذ كل نفس عضو في المجتمع الإنساني، وحق الحياة مقدس ومصون لجميع البشر. ولقد جاءت رسل الله الكرام بني إسرائيل بالبينات الواضحات كالشمس على الحلال والحرام، ولكن كثيرا من الناس بعد ذلك لمتجاوزون الحدود، يسرفون في القتل والمعاصي.
Bu çirkin cinayet sebebiyle Allah, Tevrat'ta İsrailoğullarına ve onlardan sonra İsa'nın dininde ve Muhammed'in şeriatında aleyhimesselâtü vesselâm şunu yazıp farz kılmıştır: Kim bir cana kıymaksızın yani kısası gerektiren bir sebep olmaksızın veya yol kesenler ve eşkıyalar gibi kamu güvenliğini ve huzurunu bozarak yeryüzünde fesat çıkarma sebebi bulunmaksızın bir canı öldürür ve sebepsiz öldürmeyi helal sayarsa, sanki bütün insanları öldürmüş gibi olur. Kim de bir canı yaşatırsa, yani onu öldürmekten vazgeçerse, onlara güvenlik ve huzur sağlayarak sanki bütün insanları yaşatmış gibi olur. Zira her fert insanlık toplumunun bir üyesidir; yaşama hakkı ise bütün insanlar için kutsal ve dokunulmazdır. Andolsun ki Allah'ın yüce elçileri İsrailoğullarına helal ve haram konusunda güneş gibi apaçık deliller getirmişlerdir; fakat bundan sonra da insanların birçoğu haddi aşmakta, öldürmede ve günahlarda aşırı gitmektedir.
عقوبة المحاربين (قطّاع الطرق)
Eşkıyaların (Yol Kesenlerin) Cezası
العقوبة في الإسلام والقوانين كلها حق وعدل، لإصلاح الجناة وزجر المجرمين وردعهم، والعقوبة تتفاوت بتفاوت الجريمة ومقدار خطرها، وإخلالها بأمن المجتمع وراحتهم، فإذا كانت عقوبة اللصوص السارقين قطع اليد لأن جريمتهم شخصية خاصة، فإن عقوبة المحاربين قطّاع الطرق أشدّ وأنكى، فهي إما النّفي من الأرض أو
İslam'da ve bütün kanunlarda ceza, suçluları ıslah etmek, failleri caydırmak ve engellemek için bir hak ve adalettir. Ceza, suçun farklılığına, tehlikesinin boyutuna, toplumun güvenliğini ve huzurunu bozma derecesine göre değişiklik gösterir. Hırsızların cezası, suçları şahsa özel olduğu için el kesme ise; eşkıyaların ve yol kesenlerin cezası daha şiddetli ve daha ağırdır. Bu ceza ya sürgün edilmek ya da
قطع اليد والرجل من خلاف، أو القتل والصّلب، أو القتل فقط لأن جريمتهم تهدّد أمن المجتمع برمّته، وتنشر الذعر والإرهاب في جميع الأماكن.
el ve ayakların çaprazlama kesilmesi ya öldürülüp asılmak veya yalnızca öldürülmektir; çünkü onların suçu bütün toplumun güvenliğini tehdit etmekte, her yerde korku ve terör yaymaktadır.
قال الله تعالى:
Yüce Allah şöyle buyurmuştur:
[سورة المائدة (٥) : الآيات ٣٣ الى ٣٤]
[Mâide Suresi (5), Ayet 33-34]
إِنَّما جَزاءُ الَّذِينَ يُحارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَساداً أَنْ يُقَتَّلُوا أَوْ يُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلافٍ أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ ذلِكَ لَهُمْ خِزْيٌ فِي الدُّنْيا وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذابٌ عَظِيمٌ (٣٣) إِلاَّ الَّذِينَ تابُوا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَقْدِرُوا عَلَيْهِمْ فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٣٤)
{ إِنَّما جَزاءُ الَّذِينَ يُحارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَساداً أَنْ يُقَتَّلُوا أَوْ يُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلافٍ أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ ذلِكَ لَهُمْ خِزْيٌ فِي الدُّنْيا وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذابٌ عَظِيمٌ (٣٣) إِلاَّ الَّذِينَ تابُوا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَقْدِرُوا عَلَيْهِمْ فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٣٤) } “Allah'a ve Resûlü'ne karşı savaşanların ve yeryüzünde bozgunculuk çıkarmaya çalışanların cezası ancak öldürülmeleri veya asılmaları yahut el ve ayaklarının çaprazlama kesilmesi ya da bulundukları yerden sürgün edilmeleridir. Bu, onların dünyadaki rezilliğidir; ahirette ise onlara büyük bir azap vardır. (33) Ancak onları yakalamanızdan önce tövbe edenler müstesnadır. Bilin ki Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir. (34)”
سبب نزول آية المحاربة: ما
Yol kesme (hırâbe) ayetinin iniş sebebi şudur:
روى البخاري ومسلم عن أنس: أن ناسا من عكل وعرينة قدموا على النّبي ﷺ، وتكلموا بالإسلام، فاستوخموا المدينة ، فأمر لهم النّبي ﷺ بزود من الإبل وراع، وأمرهم أن يخرجوا إلى الصحراء، فيشربوا من أبوالها وألبانها، فانطلقوا حتى إذا كانوا بناحية الحرّة ، كفروا بعد إسلام، وقتلوا الراعي، ومثّلوا به، واستاقوا الزّود من الإبل، فبلغ ذلك رسول الله ﷺ، فبعث في طلبهم، فأتوا فأمر بهم، فسملوا أعينهم»
Buhârî ve Müslim'in Enes'ten rivayet ettiğine göre: Ukl ve Ureyne kabilelerinden bazı kimseler Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in huzuruna gelip İslam'ı kabul ettiklerini söylediler. Ancak Medine'nin havası onlara ağır geldi (hastalandılar). Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem onlar için bir miktar deve ve bir çoban verilmesini emretti. Çöle çıkıp develerin idrarından ve sütünden içmelerini buyurdu. Gidip Harre tarafına vardıklarında, Müslüman olduktan sonra kâfir oldular; çobanı öldürüp cesedine işkence yaptılar ve develeri sürüp götürdüler. Durum Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e ulaşınca arkalarından adam gönderdi; yakalanıp getirildiler. Haklarında emir verdi; gözleri dağlandı,
، وقطعوا أيديهم وأرجلهم من خلاف، وتركوا حتى ماتوا، فنزلت الآية: إِنَّما جَزاءُ الَّذِينَ يُحارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ...
el ve ayakları çaprazlama kesildi ve ölene kadar terk edildiler. Bunun üzerine şu ayet indi: { إِنَّما جَزاءُ الَّذِينَ يُحارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ... } “Allah'a ve Resûlü'ne karşı savaşanların ... cezası ancak...”
هذه الآية في المحاربين من أهل الإسلام: وهم الذين خرجوا على الناس بقصد أخذ أموالهم أو قتلهم أو لإرهابهم، فيختلّ الأمن والسّلم، وتنتشر الرهبة والذّعر في كل مكان، أو يعتدون على الحقوق الشرعية كمنع الزكاة مثلا، كما حدث في عهد أبي بكر الصّدّيق ﵁، حيث حارب المرتدّين المانعين للزّكاة بقوة وبأس.
Bu ayet, İslam ehlinden olan muharipler (yol kesiciler) hakkındadır: Bunlar mallarını almak, öldürmek veya korkutmak kastıyla insanların karşısına çıkan, böylece güven ve barışı bozan, her yere korku ve panik salan ya da zekâtı vermemek gibi şer'î haklara saldıran kimselerdir. Nitekim Ebû Bekir es-Sıddîk radıyallâhu anh döneminde olduğu gibi, o zekâtı vermeyen mürtetlerle büyük bir güç ve şiddetle savaşmıştır.
أ- فإن أخافوا الطريق فقط، ولم يقتلوا نفسا ولم يأخذوا مالا، كانت عقوبتهم
a) Şayet yalnızca yol emniyetini tehdit edip korku salmışlarsa, bir cana kıymamış ve bir mal da almamışlarsa cezaları
النّفي من الأرض، أي الحبس في مكان عند الحنفية، أو الإبعاد إلى بلد آخر ليسجن فيه عند الجمهور.
bulundukları yerden sürgün edilmektir; bu da Hanefîlere göre bir yerde hapsedilmek, çoğunluğa (cumhura) göre ise hapsedilmek üzere başka bir beldeye sürülmektir.
ب- وإن أخذوا المال فقط تقطع أيديهم وأرجلهم من خلاف، أي تقطع اليد اليمنى من الرّسغ والرّجل اليسرى من المفصل.
b) Eğer yalnızca mal almışlarsa, el ve ayakları çaprazlama kesilir; yani sağ el bilekten, sol ayak ise eklem yerinden (topuktan) kesilir.
ج- وإن قتلوا المارّة قتّلوا، أي إن عقوبة القتل أمر محتوم لا يسقط، ولو عفا أولياء الدّم، أي أقارب المقتول، فهذه عقوبة لا تقبل العفو أو الإسقاط. وعلى المسلمين التعاون مع الدولة لقتال هؤلاء المحاربين وكفّهم عن أذى الناس.
c) Eğer yoldan geçenleri öldürmüşlerse idam edilirler; yani öldürme cezası kesin bir hükümdür, kan sahipleri (öldürülenin yakınları) affetse bile düşmez. Zira bu ceza affı veya düşürülmeyi kabul etmez. Müslümanların, bu eşkıyalarla savaşmak ve insanların canını yakmalarını engellemek için devletle iş birliği yapması gerekir.
د- وإن قتلوا وأخذوا المال، قتلوا وصلبوا بعد موتهم، نكالا لغيرهم، في قول الإمام الشافعي، ويكون صلبهم أحياء لمدة ثلاثة أيام ثم يقتلون بالطعن على الخشبة في رأي جمهور العلماء، وهذا هو الأنكى في النّكال والتّعذيب.
d) Hem öldürüp hem mal almışlarsa, İmam Şâfiî'nin kavline göre başkalarına ibret olsun diye öldürülür ve öldükten sonra asılırlar. Âlimlerin çoğunluğunun (cumhurun) görüşüne göre ise üç gün boyunca diri diri asılırlar, ardından darağacı üzerinde hançerlenerek öldürülürler; bu da ibret ve ceza bakımından en ağır olanıdır.
ذلك العقاب خذلان وذلّ وفضيحة، وخزي وعار في الدنيا، ولهم في الآخرة عذاب عظيم مع العقوبة لمن شاء الله تعذيبه، وهذا يختلف عن بقية الحدود على المعاصي المرتكبة
Bu ceza dünyada bir hezimet, zillet, rezillik, rüsvalık ve utançtır. Ahirette ise Allah'ın azap etmek istediği kimselere bu cezanın yanında büyük bir azap vardır. Bu durum, işlenen günahlar sebebiyle uygulanan diğer had cezalarından farklıdır.
في حديث عبادة بن الصامت المتفق عليه من قول النّبي ﷺ: «فمن أصاب من ذلك شيئا، فعوقب به، فهو كفّارة له» .
Ubâde b. es-Sâmit'in müttefekun aleyh olan hadisinde Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in buyurduğu gibi: «Kim bunlardan bir şey işler de dünyada cezalandırılırsa, bu onun için bir kefarettir.»
ثم استثنى الله من العقوبة التائبين الذين أقلعوا عن الجريمة وندموا على ما فعلوا، فإن تاب المحارب قبل القدرة عليه، أي قبل إلقاء القبض عليه من السلطة (الدولة) فقد سقط عنه حكم الحرابة، ولا عقاب عليه، لكن يطالب بحقوق الآدميين، أي بالحقوق الشخصية الخاصة، فيقتصّ منهم بسبب الاعتداء على النفس والجراح، وكان عليهم ضمان ما أتلفوه أو استهلكوه من مال، أو أراقوا من دم. ويجوز لولي الدّم حينئذ العفو عنه كسائر الجناة غير المحاربين، وهذا ما عبّرت عنه الآية في قوله
Daha sonra Allah, suçtan vazgeçen ve yaptıklarına pişman olan tövbekârları cezadan istisna etmiştir. Şayet eşkıya, kendisi ele geçirilmeden yani otorite (devlet) tarafından yakalanmadan önce tövbe ederse, hırâbe hükmü üzerinden düşer ve ona [bu had] cezası uygulanmaz. Ancak kul hakları, yani şahsi özel haklar kendisinden talep edilir; cana kıyma ve yaralama sebebiyle kısas uygulanır, telef ettikleri veya tükettikleri malı yahut akıttıkları kanı tazmin etmekle yükümlü olurlar. Kan sahibi, hırâbe suçlusu olmayan diğer canilerde olduğu gibi bu durumda onu affedebilir. İşte ayette Yüce Allah'ın,
تعالى: فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ فإن توبتهم قبل القدرة عليهم دليل على أنها توبة خالصة لله تعالى.
{ فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ } “Bilin ki Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.” buyruğuyla ifade ettiği husus budur; zira yakalanmadan önceki tövbeleri, onun Yüce Allah için ihlaslı bir tövbe olduğunun delilidir.
أما إن تابوا بعد القدرة عليهم، فيقام عليهم حدّ الحرابة، ويكون تطبيق الحدّ عليهم أمرا حتميا واجبا بسبب العصيان والفساد، وعلى المسلمين وغيرهم إعانة الحكام في مطاردتهم وكفّهم عن عدوانهم لأنهم متّهمون بالكذب في توبتهم والتّصنع فيها إذا نالتهم يد الحاكم وألقي القبض عليهم أثناء عدوانهم، ولا يظلم ربّك أحدا.
Ele geçirildikten sonra tövbe ederlerse, kendilerine hırâbe haddi uygulanır; isyan ve bozgunculuk sebebiyle haddin uygulanması kesin ve vacip bir hükümdür. Müslümanların ve diğerlerinin, onları takip etme ve saldırganlıklarını engelleme konusunda yöneticilere yardım etmesi gerekir; zira saldırı esnasında yakalanıp yöneticinin eline düştüklerinde tövbelerinde yalancılık ve yapmacıklıkla itham edilirler. Rabbin ise hiç kimseye zulmetmez.
أساس النّجاة في الآخرة
Ahirette Kurtuluşun Esası
انزجار الناس وارتداعهم عن المعاصي والجرائم يكون بأحد أمور ثلاثة: إما بتطبيق العقوبة على الجاني، فينزجر ويرتدع، أو برؤية الجناة متلبسين بالمكاره وألوان التعذيب، فيرق الرائي والسامع ويخشع قلبه، أو بالوعظ والإرشاد والترهيب من أصناف العذاب في الدار الآخرة في نار جهنم.
İnsanların günahlardan ve suçlardan vazgeçip sakınması üç şeyden biriyle olur: Ya suçluya ceza uygulanmasıyla vazgeçip cayar; ya suçluların sıkıntılar ve türlü azaplar içinde olduğunu görmekle gören ve duyan kimsenin kalbi yumuşayıp ürperir; ya da vaaz, nasihat ve ahiret yurdundaki cehennem azabının çeşitleriyle korkutmak suretiyle olur.
والحال الثانية وهي رؤية التعذيب أبلغ من الوعظ لورودها على النفوس وهي خائفة وجلة، وقد اعتمد القرآن عليها إذ أورد آيات التخويف بين حدّين من الحدود المقررة شرعا وهما حدّ الحرابة وحدّ السّرقة، قال الله تعالى:
İkinci durum olan azabı görmek, nefislerin korku ve ürperti duyduğu anda gelmesi sebebiyle vaazdan daha etkilidir. Nitekim Kur'an da buna dayanmış, şer'an belirlenmiş iki had cezası (hırâbe haddi ile hırsızlık haddi) arasında korkutma ayetlerine yer vermiştir. Yüce Allah şöyle buyurmuştur:
[سورة المائدة (٥) : الآيات ٣٥ الى ٣٧]
[Mâide Suresi (5), Ayet 35-37]
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ وَجاهِدُوا فِي سَبِيلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (٣٥) إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ أَنَّ لَهُمْ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً وَمِثْلَهُ مَعَهُ لِيَفْتَدُوا بِهِ مِنْ عَذابِ يَوْمِ الْقِيامَةِ ما تُقُبِّلَ مِنْهُمْ وَلَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ (٣٦) يُرِيدُونَ أَنْ يَخْرُجُوا مِنَ النَّارِ وَما هُمْ بِخارِجِينَ مِنْها وَلَهُمْ عَذابٌ مُقِيمٌ (٣٧)
{ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ وَجاهِدُوا فِي سَبِيلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (٣٥) إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ أَنَّ لَهُمْ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً وَمِثْلَهُ مَعَهُ لِيَفْتَدُوا بِهِ مِنْ عَذابِ يَوْمِ الْقِيامَةِ ما تُقُبِّلَ مِنْهُمْ وَلَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ (٣٦) يُرِيدُونَ أَنْ يَخْرُجُوا مِنَ النَّارِ وَما هُمْ بِخارِجِينَ مِنْها وَلَهُمْ عَذابٌ مُقِيمٌ (٣٧) } “Ey iman edenler! Allah'a karşı gelmekten sakının, O'na [yaklaştıracak] vesile arayın ve O'nun yolunda cihad edin ki kurtuluşa eresiniz. Gerçekten o inkâr edenler var ya, yeryüzünde olanların hepsi ve onunla birlikte bir misli daha onların olsa da kıyamet gününün azabından [kurtulmak için] onu fidye verseler, kendilerinden asla kabul edilmez. Onlar için can yakıcı bir azap vardır. Ateşten çıkmak isterler, fakat onlar oradan çıkacak değillerdir. Onlar için sürekli bir azap vardır.”
تأمر الآية الأولى المؤمنين بأوامر ثلاثة: وهي تقوى الله، وهي إذا قرنت بالطاعة تعني الكفّ عن المحارم وترك المنهيات، والأمر الثاني: طلب القربة إلى الله وهي ابتغاء الوسيلة، والوسيلة: القربة أي ما يتوصل به إلى تحصيل المقصود والنجاح، والأمر الثالث: الجهاد في سبيل إعلاء كلمة الله ودينه، وخصّ هنا الأمر بالجهاد لأمرين: أولهما- رفعة شأنه بين أعمال البر وأنه قاعدة الإسلام، والثاني- أنه الطريق إلى الجنة والعبادة التي هي بديل عن المحاربة أو قطع الطريق.
İlk ayet, müminlere üç şeyi emretmektedir: Birincisi Allah'a karşı takvalı olmaktır; bu, itaate bağlandığında haramlardan sakınmak ve yasakları terk etmek anlamına gelir. İkinci emir: Allah'a yakınlık aramaktır ki bu da vesile arayışıdır. Vesile: Yakınlık, yani maksadı elde etmeye ve başarıya ulaştıran şey demektir. Üçüncü emir: Allah'ın kelimesini ve dinini yüceltmek yolunda cihattır. Burada cihadın emredilmesi özellikle iki sebeptendir: Birincisi, iyilik amelleri arasındaki şanının yüceliği ve İslam'ın esası olması; ikincisi ise cennete götüren yol ve [eşkiyalık yoluyla] savaşmaya veya yol kesmeye alternatif olan ibadet olmasıdır.
وأما الوسيلة المطلوبة للنّبي محمد ﷺ في دعائنا بعد الأذان بإيتاء الوسيلة والفضيلة، فمعناها درجة في الجنة، وأعلى منزلة في الجنة. والفضيلة: هي الشفاعة العظمى له في المقام المحمود بجميع الخلائق ليقدّم الناس إلى الحساب، تخلّصا من أهوال يوم القيامة.
Ezanın ardından vesile ve fazileti vermesi için yaptığımız duada Hz. Peygamber Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem için talep edilen vesileye gelince; bunun manası cennette bir derece ve cennetteki en yüce makamdır. Fazilet ise, kıyamet gününün dehşetinden kurtulmak amacıyla insanların hesaba çekilmeye sevk edilmesi için makâm-ı mahmûdda bütün mahlukata yönelik olan en büyük şefaattir (şefâat-i uzmâ).
ومعنى الآية: يا من آمنتم بالله ورسوله، اتّخذوا الوقاية لأنفسكم من عذاب الله، بامتثال أمره واجتناب نهيه، وتقرّبوا إلى الله بالطاعة والعمل بما يرضيه، وجاهدوا أعداء الإسلام حتى يكون الدين كله لله، ومن أجل نصرة الحق والخير والحرية للبشرية.
Ayetin anlamı şudur: Ey Allah'a ve Resûlü'ne iman edenler! O'nun emrini yerine getirip yasağından kaçınarak kendinizi Allah'ın azabından koruyun; itaatle ve O'nu razı edecek amellerle Allah'a yaklaşın ve din tamamen Allah'ın oluncaya kadar, hakka, hayra ve insanlığın özgürlüğüne yardım etmek uğruna İslam düşmanlarıyla cihad edin.
ثم أخبر الله عما أعدّ لأعدائه الكفار من العذاب الشديد يوم القيامة، وأوضح أن الذين كفروا أو جحدوا بالله ربّا واحدا لا شريك له، وأنكروا آياته الدّالة على وجوده ووحدانيته وقدرته الشاملة، وكذبوا رسله، لو جاؤوا بملء الأرض ذهبا، ومثله أو ضعفه معه، ليفتدوا بهذا الفداء من عذاب الله، على كفرهم وعنادهم، ما تقبّل منهم ذلك، ولهم عذاب ثابت دائم مستمر لا خروج لهم منه، كما قال الله تعالى في آية أخرى: كُلَّما أَرادُوا أَنْ يَخْرُجُوا مِنْها مِنْ غَمٍّ أُعِيدُوا فِيها [الحج: ٢٢/ ٢٢] .
Sonra Allah, kıyamet gününde kâfir düşmanları için hazırladığı şiddetli azabı haber vermiş ve kâfir olanların yahut Allah'ın hiçbir ortağı olmayan tek bir Rab olduğunu inkâr edenlerin, O'nun varlığına, birliğine ve her şeyi kuşatan kudretine delalet eden ayetlerini reddedenlerin ve elçilerini yalanlayanların; küfürleri ve inatları sebebiyle Allah'ın azabından kurtulmak için dünya dolusu altın ve bir o kadarını yahut iki katını daha fidye olarak getirseler bile bunun kendilerinden kabul edilmeyeceğini ve kendileri için oradan çıkış olmayan, sabit, daimi ve kesintisiz bir azap bulunacağını açıklamıştır. Nitekim Yüce Allah başka bir ayette şöyle buyurmuştur: { كُلَّما أَرادُوا أَنْ يَخْرُجُوا مِنْها مِنْ غَمٍّ أُعِيدُوا فِيها } “Oradaki her kederden çıkmak istediklerinde, tekrar oraya iade olunurlar.” [el-Hac: 22/ 22].
نعود إلى قوله تعالى: وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ لنحقق معنى التّوسل، فقد استدلّ
Tevessülün anlamını tahkik etmek için Yüce Allah'ın: { وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ } “O'na [yaklaştıracak] vesile arayın” buyruğuna dönüyoruz. Zira
بعض الناس بهذه الآية على مشروعية الاستغاثة والتّوسل بالصالحين، وجعلهم وسطاء ووسائل بينهم وبين الله تعالى. ولكن الله لا يحتاج إلى هذه الوسائل والوسائط لقوله سبحانه: وَقالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ. [غافر: ٤٠/ ٦٠] وقوله ﷿: وَإِذا سَأَلَكَ عِبادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَلْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ (١٨٦) [البقرة: ٢/ ١٨٦] وقوله تعالى: وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ وَنَعْلَمُ ما تُوَسْوِسُ بِهِ نَفْسُهُ وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ (١٦) [ق: ٥٠/ ١٦] .
bazı insanlar bu ayeti, salih kimselerle istiğase yapmanın ve onlarla tevessülde bulunmanın, onları kendileri ile Yüce Allah arasında aracılar ve vesileler kılmanın meşruiyetine delil getirmişlerdir. Oysa Allah bu tür vesilelere ve aracılara muhtaç değildir; nitekim Şanı Yüce olan şöyle buyurmuştur: { وَقالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ } “Rabbiniz buyurdu ki: Bana dua edin, size icabet edeyim.” [el-Mü'min/Gâfir: 40/ 60], ve Azz ve Celle olan şöyle buyurmuştur: { وَإِذا سَأَلَكَ عِبادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَلْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ (١٨٦) } “Kullarım sana beni sorduklarında [söyle]: Şüphesiz ben çok yakınım. Bana dua ettiği vakit dua edenin dileğine karşılık veririm. O halde onlar da benim davetime uysunlar ve bana iman etsinler ki doğru yolu bulsunlar.” [el-Bakara: 2/ 186], ve Yüce Allah şöyle buyurmuştur: { وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ وَنَعْلَمُ ما تُوَسْوِسُ بِهِ نَفْسُهُ وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ (١٦) } “Andolsun insanı biz yarattık ve nefsinin ona ne fısıldadığını biliriz. Biz ona şah damarından daha yakınız.” [Kāf: 50/ 16].
وتحقيق القول في التّوسل ما ذكره الألوسي في تفسيره حيث قال: جاء لفظ التوسل بثلاثة معان:
Tevessül konusundaki sözün tahkiki, Âlûsî'nin tefsirinde zikrettiği şu husustur; o şöyle demiştir: Tevessül lafzı üç anlamda gelmiştir:
أولا- التوسل بمعنى التّقرب إلى الله بطاعته وفعل ما يرضيه، وهو المراد بالآية وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ. وقد توسّل أهل الصخرة الثلاثة إلى الله ﷿ بصالح الأعمال، أي طلبوا الفرج بصلاح أعمالهم، لا بالولي الفلاني أو الشيخ الفلاني.
Birincisi: O'na itaat etmek ve rızasını kazanacak işler yapmak suretiyle Allah'a yaklaşmak anlamındaki tevessüldür; { وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ } “O'na [yaklaştıracak] vesile arayın” ayetinde kastedilen de budur. Nitekim mağarada kapalı kalan üç kişi de amellerinin salih olmasıyla Allah azze ve celle'ye tevessül etmişler, yani falanca veli veya filanca şeyh ile değil, kendi salih amelleriyle kurtuluş talep etmişlerdir.
ثانيا- التّوسّل بالمخلوق والاستغاثة، بمعنى طلب الدعاء منه، لا شك في جوازه، إن كان المطلوب منه حيّا، كالتّوسل بالنّبي ﷺ حال حياته، أو بعمّه العباس في صلاة الاستسقاء. أما إذا كان المطلوب منه الدعاء ميتا أو غائبا فغير جائز.
İkincisi: Yaratılmış olan bir kimseyle tevessülde bulunmak ve istiğase etmek; yani ondan dua istemek anlamındadır. Şayet kendisinden istenen kişi hayatta ise, Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile hayatta iken tevessül etmek veya istiska (yağmur duası) namazında amcası Abbas ile tevessül etmek gibi bunun caiz olduğunda şüphe yoktur. Kendisinden dua istenen kişi ölü veya gaip ise bu caiz değildir.
ثالثا- القسم على الله تعالى بأحد من خلقه، مثل أن يقال: اللهم إني أقسم عليك، أو أسألك بفلان إلا ما قضيت لي حاجتي. أجازه العزّ بن عبد السّلام في النّبي ﷺ، لأنه سيّد ولد آدم، دون غيره من الأنبياء والملائكة والأولياء، ومنع أبو حنيفة وأبو يوسف وابن تيمية التّوسل بالذات والقسم على الله تعالى بأحد من خلقه.
Üçüncüsü: Yaratılmışlardan biri adına Yüce Allah'a yemin etmek; örneğin: «Allahım, senin üzerine yemin ederim ki yahut falancanın hakkı için bana ihtiyacımı gideriver» denilmesi gibi. İzz b. Abdisselâm, Âdemoğlunun efendisi olduğu gerekçesiyle diğer peygamberler, melekler ve veliler hariç sadece Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem için buna cevaz vermiştir. Ebû Hanîfe, Ebû Yûsuf ve İbn Teymiyye ise zat ile tevessülü ve yaratılmışlardan biri adına Yüce Allah'a yemin etmeyi yasaklamışlardır.