Binûn

En'âm Suresi Tefsiri — 7. Sayfa

Kaynak: et-Tefsîru'l-Vasît · Vehbe Zühaylî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

قل: يا محمد على سبيل التهديد والوعيد، سترون من يحقّ كلامه، ويتضح ما أخبر

[Ey Muhammed!] Tehdit ve gözdağı kabilinden [şöyle] de: Sözünün hak olduğu ve haber verdiği şeyin

به، وانتظروا وقت نزول العذاب الساحق، إننا منتظرون أمر ربنا ووعده الصادق لنا بالنصر، ووعيده المتحقق لأعدائنا، إنكم تنتظرون الهزيمة لنا ولفكرنا وعقيدتنا، ونحن ننتظر مجيء العذاب الشديد على بغيكم وعدوانكم وإعراضكم عن صراط ربّكم.

açıklığa kavuştuğu kimsenin kim olduğunu göreceksiniz. Helak edici azabın inme vaktini bekleyin! Şüphesiz biz Rabbimizin emrini, bize zafer vadettiği sadık vaadini ve düşmanlarımız için gerçekleşecek tehdidini beklemekteyiz. Siz bizim, fikrimizin ve akidemizin hezimete uğramasını bekliyorsunuz; biz ise azgınlığınız, düşmanlığınız ve Rabbinizin yolundan yüz çevirmeniz sebebiyle şiddetli azabın [üzerinize] gelmesini bekliyoruz.

ثم أخبر الله تعالى عن عاقبة التفرّق والتمزّق، فذكر أن الذين فرقوا دينهم، وهم أهل البدع والشّبهات، وأهل الضّلالة من هذه الأمة، والقائمون على تفريق الأمة، هؤلاء لا تتعرض لهم يا محمد ودعهم وشأنهم ولا تقاتلهم، وإنما عليك تبليغ الرسالة، وإعلان شعائر الدين الحق، إنك أيها النّبي بريء منهم وهم برآء منك، والله يتولى أمرهم وحسابهم، ثم يخبرهم في الآخرة، ويجازيهم على تجزئة الدين، بالإيمان ببعضه والكفر ببعضه الآخر.

Sonra Allah Teâlâ fırkalaşmanın ve parçalanmanın akıbetini haber verdi; dinlerini parça parça edenlerin –ki bunlar bu ümmetin bidat ve şüphe ehli, sapıklık ehli ve ümmeti bölmeye çalışanlarıdır– üzerine gitmemeni [bildirdi]: Ey Muhammed! Onlara ilişme, onları kendi hallerine bırak ve onlarla savaşma. Sana düşen sadece risaleti tebliğ etmek ve hak dinin şiarlarını ilan etmektir. Şüphesiz sen ey Peygamber, onlardan uzaksın, onlar da senden uzaktırlar. Onların işini ve hesabını Allah üstlenir. Sonra ahirette onlara [durumlarını] haber verecek ve bir kısmına inanıp diğer kısmını inkâr etmek suretiyle dini parçalamalarının cezasını onlara verecektir.

والجزاء على الأعمال واضح وأمر حتمي، فمن جاء يوم القيامة بالخصلة الحسنة والفعلة الطيبة من الطاعات وأداء الفرائض والتزام شرائع الله، فله جزاؤها عشر حسنات أمثالها، والمضاعفة بعدئذ إلى سبع مائة ضعف إلى أضعاف كثيرة بحسب فضل الله وبمقتضى مشيئته وحكمته وعلمه بأحوال المحسنين. ومن جاء بالسيئة فاقترف منكرا أو ارتكب ذنبا، فله عقوبة مماثلة لها فقط لا يظلمون، أي لا ينقصون من أعمالهم شيئا.

Amellerin karşılığı açıktır ve kesin bir husustur: Kim kıyamet gününe taatlerden, farzları eda etmekten ve Allah'ın şeriatlerine bağlılıktan oluşan güzel bir haslet ve iyi bir amelle gelirse, ona bunun on misli mükâfat vardır. Bundan sonraki katlama ise Allah'ın lütfuna, iradesine, hikmetine ve ihsan sahiplerinin hallerini bilmesine göre yedi yüz kata ve pek çok katlara kadar varır. Kim de bir kötülükle gelir, bir münker işler veya bir günah irtikâp ederse, ona sadece onun misli kadar bir ceza vardır; haksızlığa uğratılmazlar, yani amellerinden hiçbir şey eksiltilmez.

جاء في الحديث النّبوي عند أحمد والبخاري وغيرهما عن ابن عباس:

Ahmed, Buhârî ve diğerlerinin İbn Abbâs'tan rivayet ettiği nebevî hadiste şöyle gelmiştir:

أن رسول الله ﷺ قال فيما يرويه عن ربّه ﵎: «إن ربّكم ﷿ رحيم، من همّ بحسنة فلم يعملها، كتبت له حسنة، فإن عملها كتبت له عشر حسنات إلى أضعاف كثيرة، ومن هم بسيئة فلم يعملها، كتبت له حسنة، فإن عملها كتبت له واحدة، أو يمحوها الله ﷿، ولا يهلك على الله إلا هالك»

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, Rabbi azze ve celle'den rivayet ettiği şeyde şöyle buyurmuştur: «Şüphesiz Rabbiniz celle ve alâ merhametlidir. Kim bir iyiliğe niyet eder de onu yapmazsa, ona bir iyilik yazılır. Şayet onu yaparsa, ona on iyilikten pek çok katına kadar [sevap] yazılır. Kim de bir kötülüğe niyet eder de onu yapmazsa, ona bir iyilik yazılır. Şayet onu yaparsa, ona bir [günah] yazılır veya Allah celle ve alâ onu siler. Allah'a karşı ancak helak olan kimse helak olur.»

والملائكة الكرام هم الموكلون بكتابة الحسنات والسيئات، بأمر الله لهم.

Kerim melekler ise, Allah'ın kendilerine emriyle iyilikleri ve kötülükleri yazmakla görevlendirilmişlerdir.

اتّباع ملّة إبراهيم ﵇

İbrâhim aleyhisselâm'ın Milletine (Dinine) Uymak

ربط القرآن الكريم عقيدة المسلمين بعقيدة التوحيد وهي ملّة أبينا إبراهيم الخليل ﵇، وألزم بضرورة الإخلاص في الاعتقاد والعمل، وحاسب كل امرئ على ما عمل بنفسه فلا يسأل عن عمل غيره، وردّ جميع الأعمال للحساب والجزاء يوم القيامة، فلم يترك صغيرة ولا كبيرة إلا حاسب الله عليها، قال الله تعالى مبيّنا هذه الأصول العامة:

Kur'ân-ı Kerîm, Müslümanların akidesini tevhid akidesine, yani atamız Halîl İbrâhim aleyhisselâm'ın milletine (dinine) bağlamış, inançta ve amelde ihlasın gerekliliğini zorunlu kılmış, her insanı bizzat kendi yaptığı şeyden hesaba çekip başkasının amelinden sorumlu tutmamış ve bütün amelleri kıyamet günündeki hesap ve cezaya havale etmiştir; Allah Teâlâ'nın hesaba çekmediği hiçbir küçük veya büyük [amel] bırakmamıştır. Allah Teâlâ bu genel esasları açıklayarak şöyle buyurmuştur:

[سورة الأنعام (٦) : الآيات ١٦١ الى ١٦٥]

[En'âm Suresi (6): 161-165. Ayetler]

قُلْ إِنَّنِي هَدانِي رَبِّي إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ دِيناً قِيَماً مِلَّةَ إِبْراهِيمَ حَنِيفاً وَما كانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ (١٦١) قُلْ إِنَّ صَلاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيايَ وَمَماتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ (١٦٢) لا شَرِيكَ لَهُ وَبِذلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ (١٦٣) قُلْ أَغَيْرَ اللَّهِ أَبْغِي رَبًّا وَهُوَ رَبُّ كُلِّ شَيْءٍ وَلا تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ إِلاَّ عَلَيْها وَلا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى ثُمَّ إِلى رَبِّكُمْ مَرْجِعُكُمْ فَيُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ (١٦٤) وَهُوَ الَّذِي جَعَلَكُمْ خَلائِفَ الْأَرْضِ وَرَفَعَ بَعْضَكُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجاتٍ لِيَبْلُوَكُمْ فِي ما آتاكُمْ إِنَّ رَبَّكَ سَرِيعُ الْعِقابِ وَإِنَّهُ لَغَفُورٌ رَحِيمٌ (١٦٥)

{ قُلْ إِنَّنِي هَدانِي رَبِّي إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ دِيناً قِيَماً مِلَّةَ إِبْراهِيمَ حَنِيفاً وَما كانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ (١٦١) قُلْ إِنَّ صَلاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيايَ وَمَماتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ (١٦٢) لا شَرِيكَ لَهُ وَبِذلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ (١٦٣) قُلْ أَغَيْرَ اللَّهِ أَبْغِي رَبًّا وَهُوَ رَبُّ كُلِّ شَيْءٍ وَلا تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ إِلاَّ عَلَيْها وَلا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى ثُمَّ إِلى رَبِّكُمْ مَرْجِعُكُمْ فَيُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ (١٦٤) وَهُوَ الَّذِي جَعَلَكُمْ خَلائِفَ الْأَرْضِ وَرَفَعَ بَعْضَكُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجاتٍ لِيَبْلُوَكُمْ فِي ما آتاكُمْ إِنَّ رَبَّكَ سَرِيعُ الْعِقابِ وَإِنَّهُ لَغَفُورٌ رَحِيمٌ (١٦٥) } “De ki: Şüphesiz Rabbim beni doğru yola, dimdik ayakta duran dine, bâtıldan yüz çevirip tek olan Allah'a yönelen İbrâhim'in dinine iletti. O, müşriklerden değildi. (161) De ki: Şüphesiz benim namazım, kurbanım [ve ibadetlerim], hayatım ve ölümüm âlemlerin Rabbi olan Allah içindir. (162) O'nun hiçbir ortağı yoktur. Bana böyle emrolundu ve ben Müslümanların ilkiyim. (163) De ki: O, her şeyin Rabbi iken ben Allah'tan başka bir rab mi arayayım? Herkesin kazandığı [günah] ancak kendi aleyhinedir. Hiçbir günahkâr, başkasının günah yükünü yüklenmez. Sonra dönüşünüz Rabbinizedir; O, hakkında ayrılığa düştüğünüz şeyleri size haber verecektir. (164) Sizi yeryüzünün halifeleri kılan, verdikleriyle sizi sınamak için kiminizi kiminize derecelerle üstün kılan O'dur. Şüphesiz senin Rabbin cezalandırması çok çabuk olandır ve şüphesiz O, çok bağışlayandır, çok merhamet edendir. (165)”

[الأنعام: ٦/ ١٦١- ١٦٥] .

[el-En'âm: 6/161-165].

لكل شيء بعيد الآثار كثير الجوانب منهج عملي واضح، وخطة تفصيلية تجمع الوسائل مع الغايات، وتربط الفروع بالأصول، وتجمع بين العقيدة والقول والعمل، وهذا هو منهاج القرآن المجيد.

Geniş tesirli ve çok yönlü olan her şeyin açık ve pratik bir yöntemi, araçları gayelerle birleştiren, füruu (ayrıntıları) usulle (temel esaslarla) bağlayan, akide, söz ve ameli bir araya getiren ayrıntılı bir planı vardır; işte şanlı Kur'an'ın yöntemi budur.

أمر الله ﷿ نبيّه ﵊ بإعلان شريعته، ونبذ ما سواها من أضاليل المشركين، ووصف الشريعة بما هي عليه من الحسن والفضل والاستقامة، لقد أمر الله تعالى نبيّه ﷺ أن يخبر بما أنعم الله عليه من الهداية إلى الطريق القويم الذي لا عوج فيه ولا انحراف وهو الدين القيّم المؤدي إلى سعادة الدنيا والآخرة،

Allah azze ve celle, Peygamberi'ne aleyhisselâm şeriatını ilan etmesini, müşriklerin bunun dışındaki saptırmalarını terk etmesini emretmiş ve şeriatı sahip olduğu güzellik, fazilet ve dosdoğru oluş ile nitelemiştir. Şüphesiz Allah Teâlâ, Peygamberi'ne sallallâhu aleyhi ve sellem, kendisine lütfettiği hidayet nimeti olan kendisinde hiçbir eğrilik ve sapma bulunmayan dosdoğru yolu haber vermesini emretmiştir; o [yol], dünya ve ahiret saadetine ulaştıran dosdoğru dindir.

القائم بالحق، الثابت الأصول، القائم على التزام ملّة إبراهيم الخليل ﵇ الذي كان مائلا عن جميع أنواع الشّرك والضلالة إلى ملّة التوحيد الخالص، ولم يكن يوما من الأيام من زمرة المشركين المنحرفين، كما قال الله سبحانه في آية أخرى:

[Bu din] hakkı ayakta tutan, esasları sabit olan, şirkin ve sapıklığın her türlüsünden yüz çevirip halis tevhid dinine yönelen ve hiçbir zaman yoldan sapmış müşrikler topluluğundan olmayan Halîl İbrâhim aleyhisselâm'ın dinine bağlılık üzerine kurulu bir dindir. Nitekim Allah Subhânehu başka bir ayette şöyle buyurmuştur:

وَمَنْ يَرْغَبُ عَنْ مِلَّةِ إِبْراهِيمَ إِلَّا مَنْ سَفِهَ نَفْسَهُ [البقرة: ٢/ ١٣٠] وقال ﷿: إِنَّ إِبْراهِيمَ كانَ أُمَّةً قانِتاً لِلَّهِ حَنِيفاً وَلَمْ يَكُ مِنَ الْمُشْرِكِينَ (١٢٠) [النّحل: ١٦/ ١٢٠] . أي لم يكن أبدا من المشركين، وإنما كان مؤمنا بالله، موحدا إياه، مخلصا له عبادته.

{ وَمَنْ يَرْغَبُ عَنْ مِلَّةِ إِبْراهِيمَ إِلَّا مَنْ سَفِهَ نَفْسَهُ } “Kendini bilmeyenden başka kim İbrâhim'in dininden yüz çevirir?” [el-Bakara: 2/130] ve celle ve alâ şöyle buyurmuştur: { إِنَّ إِبْراهِيمَ كانَ أُمَّةً قانِتاً لِلَّهِ حَنِيفاً وَلَمْ يَكُ مِنَ الْمُشْرِكِينَ (١٢٠) } “Şüphesiz İbrâhim, Allah'a itaat eden, bâtıldan yüz çevirip tek olan Allah'a yönelen bir önderdi ve müşriklerden değildi. (120)” [en-Nahl: 16/120]. Yani o asla müşriklerden olmamış, bilakis Allah'a iman eden, O'nu birleyen ve ibadetini yalnızca O'na halis kılan bir kimse idi.

ثم أمر الله نبيّه أن يخبر المشركين الذين يعبدون غير الله، ويذبحون لغير اسمه: بأنه مخالف لهم في ذلك كله، فإن صلاته لله، ونسكه أي الذبائح والعبادة وأداء شعائر الحج وغيرها كله لله، والمعنى: إن مقصده في صلاته وطاعته في ذبيحة وغيرها، وتصرفه مدة حياته، وحاله من الإخلاص والإيمان عند مماته، إنما هو لله ﷿، وإرادة وجهه وطلب رضاه، فإن عاش فلله، وإن جاهد فلله، وإن صلّى وحجّ واعتمر فلله، وإن مات فلله، له الحكم وله الأمر، وبيده مقاليد أمور الخلائق والعوالم كلها.

Sonra Allah, Peygamberine; Allah'tan başkasına ibadet eden ve O'nun isminden başkası adına kurban kesen müşriklere, bütün bu hususlarda onlara muhalif olduğunu haber vermesini emretti. Zira onun namazı Allah içindir; nüsükü, yani kurbanları, ibadeti, hac şiarlarını eda etmesi ve diğerleri tamamen Allah içindir. Anlam şudur: Onun namazındaki, kurban ve diğer hususlardaki itaatindeki maksadı, hayatı boyunca sergilediği tutumu ve ölümü anındaki ihlas ve iman hali yalnızca Allah celle ve alâ içindir; O'nun rızasını istemek ve hoşnutluğunu talep etmek içindir. Şayet yaşarsa Allah için yaşar, cihat ederse Allah için cihat eder, namaz kılar, hac ve umre yaparsa Allah için yapar, ölürse Allah için ölür. Hüküm O'nundur, emir O'nundur; bütün yaratılmışların ve âlemlerin işlerinin idaresi O'nun elindedir.

وفي هذا إرشاد للمؤمنين وإلزام بالتّأسي به، حتى يلتزموا في جميع أعمالهم قصد وجه الله ﷿. والله واحد لا شريك له في ذاته ولا في صفاته ولا في ربوبيته، فله العبادة وحده، والتشريع منه وحده، بذلك أمر الله ربّي، ويقول الرسول ﷺ بأمر الله عن نفسه: وأنا أول المسلمين، أي الخاضعين المنقادين إلى امتثال أوامر الله واجتناب نواهيه، هذا إثبات لتوحيد الألوهية.

Bunda müminler için bir irşat ve bütün amellerinde Allah celle ve alâ'nın rızasını gözetmeye bağlı kalmaları için ona [Peygamber'e] tabi olma zorunluluğu vardır. Allah zatında, sıfatlarında ve rubûbiyetinde tektir, O'nun hiçbir ortağı yoktur; ibadet yalnızca O'na aittir, teşri (hüküm koyma) da yalnızca O'ndandır. Rabbim olan Allah böyle emretmiştir. Resûl sallallâhu aleyhi ve sellem de Allah'ın emriyle kendisi hakkında şöyle der: Ben Müslümanların ilkiyim; yani Allah'ın emirlerine uymaya ve yasaklarından kaçınmaya boyun eğen ve teslim olanların ilkiyim. Bu, ulûhiyet tevhidinin bir ispatıdır.

ثم أعقبه بتوحيد الرّبوبية، فقال تعالى: قُلْ أَغَيْرَ اللَّهِ أَبْغِي رَبًّا.. أي أغير الله أطلب ربّا سواه، مع أنه هو مالك كل شيء، خلقه ودبّره، وهو مصدر النفع ومنع الضّر، فكيف أجعل مخلوقا آخر ربّي؟!

Sonra bunun peşinden rubûbiyet tevhidini getirerek Allah Teâlâ şöyle buyurdu: { قُلْ أَغَيْرَ اللَّهِ أَبْغِي رَبًّا } “De ki: Allah'tan başka bir rab mi arayayım?” Yani; her şeyin mâliki olduğu, onu yarattığı ve idare ettiği, faydanın kaynağı olup zarara da engel olan O olduğu halde, O'ndan başka bir rab mi arayayım? Hal böyleyken başka bir mahlûku nasıl rabbim edinebilirim?!

وما من عمل يكسبه الإنسان إلا عليه جزاؤه دون غيره، ولا تتحمل نفس حاملة حمل نفس أخرى وثقلها، فكل إنسان مجزي بعمله: كُلُّ امْرِئٍ بِما كَسَبَ رَهِينٌ [الطّور: ٥٢/ ٢١] وسيجزي كل عامل بما عمل، إن خيرا فخير، وإن شرّا فشرّ، والرجوع في نهاية المصير من الذين يلقبون أنفسهم بالحنفاء إلى الله وحده دون غيره، فهو الذي يخبركم بجميع أحوال اختلاف الناس في الدين والمعاش، ومجازيكم عليه بحسب علمه وإرادته، ويعلّمكم أن العقاب على الاعوجاج تبيين لموضع الحق.

İnsanın kazandığı hiçbir amel yoktur ki cezası başkasına değil, sadece kendi aleyhine olmasın. Günah taşıyan hiçbir nefis, başka bir nefsin yükünü ve ağırlığını taşımaz. Her insan kendi ameliyle cezalandırılır/mükâfatlandırılır: { كُلُّ امْرِئٍ بِما كَسَبَ رَهِينٌ } “Herkes kazandığına karşılık bir rehindir.” [et-Tûr: 52/21]. Her amel eden kimseye ameliyle karşılık verilecektir; hayırsa hayır, şerse şerdir. Kendilerini hanîfler olarak isimlendirenlerin nihai varış yerindeki dönüşü, başkasına değil, yalnızca tek olan Allah'adır. İnsanların din ve geçim konusundaki bütün ihtilaf hallerini size haber verecek olan ve ilmi ile iradesine göre bunun karşılığını size verecek olan O'dur. Eğriliğe verilen cezanın, hakkın yerini açıklamak olduğunu da size bildirecektir.

ثم فتح الله للناس ميدان العمل، مطلقا لهم الحرية والخلافة في الأرض، يخلف بعضهم بعضا فيها، بعد إهلاك جيل وإحياء جيل آخر، وهم متمايزون يرفع الله بعضهم فوق بعض درجات في الغنى والفقر، والشّرف والجاه، والعلم والجهل، والخلق والشكل، والعقل والرزق، لاختبار الناس في مواهبهم وما أعطاهم الله، وبعد هذا الإفساح في ميدان العمل، والحضّ على الاستباق إلى الخير، توعّد الله ووعد، تخويفا منه وترجية، فالله سريع العقاب إما في الدنيا وإما في الآخرة، وكل آت يحكم عليه بالقرب ويوصف به، وإن الله غفور لمن أذنب وأراد التوبة، رحيم بالعباد.

Sonra Allah insanlara amel meydanını açmış, onlara yeryüzünde serbestlik ve hilafet vererek bir nesli helak edip diğer bir nesli yaşatmak suretiyle orada birbirlerinin ardınca gelmelerini sağlamıştır. İnsanları kabiliyetleri ve Allah'ın kendilerine verdikleri hususunda sınamak için zenginlik ve fakirlikte, şeref ve makamda, ilim ve cehalette, ahlak ve şekilde, akıl ve rızıkta Allah kimini kiminin üstüne derecelerle yükselterek onları birbirinden farklı kılmıştır. Amel meydanındaki bu genişletmeden ve hayırda yarışmaya teşvikten sonra Allah, korkutmak ve umutlandırmak maksadıyla hem tehdit etmiş hem de vaatte bulunmuştur. Zira Allah, cezalandırması gerek dünyada gerekse ahirette pek çabuk olandır; gelecek olan her şey yakın olarak hükme bağlanır ve böyle nitelenir. Şüphesiz Allah, günah işleyip tevbe etmek isteyeni çok bağışlayandır, kullarına karşı çok merhametlidir.