غيركم أفضل منكم وأطوع، كما قدر على إنشائكم من ذرّية قوم آخرين، فهو سبحانه قادر على الإهلاك والإنشاء معا، وقد حقق ذلك، فأهلك زعماء الشّرك المعاندين، واستخلف من بعدهم قوما آخرين، وهم المهاجرون والأنصار الذين كانوا مظهر رحمة الله للبشر في سلمهم وحربهم.
sizden daha hayırlı ve daha itaatkâr başka yeni bir nesil getirir; nitekim sizi de başka bir kavmin soyundan yaratmaya güç yetirmiştir. O Sübhânehu hem helak etmeye hem de yeniden yaratmaya kadirdir. Nitekim bunu gerçekleştirmiş; inatçı şirk önderlerini helak etmiş ve arkalarından yerlerine barışlarında da savaşlarında da insanlar için Allah'ın rahmetinin bir tecellisi olan Muhacirler ve Ensar gibi başka bir kavmi getirmiştir.
وبعد توجيه هذا الإنذار بالإهلاك في الدنيا، أتبعه الله إنذارا آخر في الآخرة بقوله سبحانه: إِنَّ ما تُوعَدُونَ لَآتٍ أي أخبرهم أيها النّبي أن الذي توعدون به من الجزاء الأخروي كائن لا محالة، ولستم بمعجزين الله بهرب ولا امتناع مما يريد، فهو القادر على إعادتكم، وإن صرتم ترابا رفاتا وعظاما بالية، وهو القاهر فوق عباده.
Dünyada helak etme uyarısını yönelttikten sonra Allah, Sübhânehu şu kavliyle bunu ahiretteki bir başka uyarıyla pekiştirdi: { إِنَّ ما تُوعَدُونَ لَآتٍ } “Size vaat olunan şey mutlaka gelecektir”, yani onlara haber ver ey Peygamber: Size vaat olunan ahiret cezası mutlaka vuku bulacaktır; ne kaçarak ne de O'nun dilediğine engel olarak Allah'ı aciz bırakacak değilsiniz. Siz ufalanmış bir toprak ve çürümüş kemikler haline gelseniz bile O sizi yeniden diriltmeye kadirdir; O, kullarının üstünde mutlak galiptir.
ثم أردف الله تعالى الإنذارين السابقين بتهديد آخر شديد، وهو أخبرهم أيها النّبي بقولك: استمرّوا على طريقتكم وحالتكم التي أنتم عليها، إن كنتم تظنّون أنكم على هدى، فأنا مستمر على طريقتي ومنهجي، كما جاء في آية أخرى: وَقُلْ لِلَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ اعْمَلُوا عَلى مَكانَتِكُمْ إِنَّا عامِلُونَ (١٢١) وَانْتَظِرُوا إِنَّا مُنْتَظِرُونَ (١٢٢) [هود: ١١/ ١٢١- ١٢٢] .
Sonra Allah Teâlâ önceki iki uyarıyı bir başka şiddetli tehditle sürdürdü; o da şudur: Ey Peygamber, onlara şöyle diyerek bildir: «Eğer doğru yolda olduğunuzu zannediyorsanız, tuttuğunuz yol ve bulunduğunuz hal üzere devam edin; şüphesiz ben de kendi yolum ve metodum üzere devam etmekteyim.» Nitekim diğer bir ayette şöyle buyrulmuştur: { وَقُلْ لِلَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ اعْمَلُوا عَلى مَكانَتِكُمْ إِنَّا عامِلُونَ (١٢١) وَانْتَظِرُوا إِنَّا مُنْتَظِرُونَ (١٢٢) } “İman etmeyenlere de ki: «Elinizden geleni yapın, biz de yapmaktayız. Ve bekleyin, biz de beklemekteyiz!»” [Hûd: 11/121-122].
إنكم سوف تعلمون أيّنا تكون له العاقبة المحمودة، أنحن أم أنتم؟ وعاقبة الدار:
Övülen güzel akıbetin hangimize ait olacağını, bizlere mi yoksa sizlere mi olacağını yakında bileceksiniz. Yurdun akıbeti (âkıbetü'd-dâr):
العاقبة الحسنى التي خلق الله تعالى هذه الدار لها. إنه لا يفلح الظالمون، أي لا يسعد ولا ينجح الظالمون أنفسهم بالكفر بنعم الله تعالى واتّخاذ الشّركاء له في ألوهيّته، كما ورد في آية أخرى: فَأَوْحى إِلَيْهِمْ رَبُّهُمْ لَنُهْلِكَنَّ الظَّالِمِينَ، وَلَنُسْكِنَنَّكُمُ الْأَرْضَ مِنْ بَعْدِهِمْ [إبراهيم: ١٤/ ١٣- ١٤] .
Allah Teâlâ'nın bu yurdu kendisi için yarattığı güzel sondur. Şüphesiz zalimler kurtuluşa eremez; yani Allah Teâlâ'nın nimetlerini inkâr ederek ve ilahlığında O'na ortaklar koşarak kendilerine zulmedenler ne mutlu olabilirler ne de başarıya ulaşabilirler. Nitekim diğer bir ayette şöyle geçmektedir: { فَأَوْحى إِلَيْهِمْ رَبُّهُمْ لَنُهْلِكَنَّ الظَّالِمِينَ، وَلَنُسْكِنَنَّكُمُ الْأَرْضَ مِنْ بَعْدِهِمْ } “Rableri onlara vahyetti ki: «Elbette o zalimleri helak edeceğiz ve onlardan sonra sizi mutlaka o yurda yerleştireceğiz»” [İbrâhîm: 14/13-14].
وقوله تعالى: اعْمَلُوا معناه: إنكم سترون عاقبة عملكم الفاسد، وهذا وعيد وتهديد، وقوله: عَلى مَكانَتِكُمْ معناه: على حالكم وطريقتكم. ثم جزم الله الحكم بأنه لا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ أي لا ينجح سعيهم، ولا يظفرون بشيء مفيد.
Allah Teâlâ'nın: { اعْمَلُوا } “Yapın” kavlinin anlamı: Bozuk amellerinizin akıbetini göreceksiniz demektir ve bu bir sakındırma ve tehdittir. { عَلى مَكانَتِكُمْ } “Elinizden geleni / haliniz üzere” kavlinin anlamı: Haliniz ve tuttuğunuz yol üzere demektir. Sonra Allah: { لا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ } “Zalimler kurtuluşa eremezler” buyurarak kesin hükmü verdi; yani onların çabaları başarıya ulaşmaz ve faydalı hiçbir şey elde edemezler.
ومن أدب القرآن العالي اللطف في الإنذار حين قال تعالى: فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ تَكُونُ لَهُ عاقِبَةُ الدَّارِ أي العقبى يوم القيامة، وذلك مثل قوله سبحانه: وَإِنَّا أَوْ إِيَّاكُمْ لَعَلى هُدىً أَوْ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ [سبأ: ٣٤/ ٢٤] .
Kur'an'ın yüce edebinden biri de Allah Teâlâ'nın: { فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ تَكُونُ لَهُ عاقِبَةُ الدَّارِ } “Yurdun sonunun kime ait olacağını yakında bileceksiniz” yani kıyamet günündeki akıbetin kime ait olacağını buyururken uyarıdaki zarafettir; bu da tıpkı Sübhânehu'nun şu kavli gibidir: { وَإِنَّا أَوْ إِيَّاكُمْ لَعَلى هُدىً أَوْ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ } “Şüphesiz ya biz ya da siz, elbette ya doğru yol üzerindeyiz yahut apaçık bir sapıklık içindeyiz” [Sebe: 34/24].
نماذج من أنظمة الجاهليّة
Cahiliye Nizamlarından Örnekler
قرر عرب الجاهلية مجموعة من الأنظمة والشرائع بمحض الأهواء والتّخيلات ومرتبطة ارتباطا وثيقا بعقيدة الوثنية والشّرك وعبادة الأصنام والأوثان، وكل ذلك لا يتقبّله العقل الإنساني السّوي ولا المصلحة العامة للنّظام القبلي، لأنه يفرّق ولا يجمع، ويهدم ولا يبني. ومن هذه الأنظمة الواهية ما يتعلّق بالصدقات والقرابين، ومنها ما يتعلّق بالأولاد، ومنها ما يتّصل بقسمة الأنعام. قال الله تعالى واصفا هذا التشريع الفاسد والافتراء الكاذب:
Cahiliye Arapları; sırf hevalarına ve kuruntularına dayanan, putperestlik, şirk ve heykellere/putlara tapınma inancıyla sıkı sıkıya bağlı bir dizi nizam ve kurallar belirlemişlerdi. Bütün bunlar ne düzgün bir insan aklının ne de kabile düzeninin genel maslahatının kabul edeceği şeylerdi; zira bunlar birleştirmez ayırır, inşa etmez yıkar. Bu temelsiz nizamların bir kısmı sadakalar ve kurbanlarla, bir kısmı çocuklarla, bir kısmı da hayvanların taksimiyle ilgilidir. Allah Teâlâ bu bozuk teşriyi ve asılsız iftirayı niteleyerek şöyle buyurmuştur:
[سورة الأنعام (٦) : الآيات ١٣٦ الى ١٤٠]
[En'âm Suresi (6): Ayetler 136-140]
وَجَعَلُوا لِلَّهِ مِمَّا ذَرَأَ مِنَ الْحَرْثِ وَالْأَنْعامِ نَصِيباً فَقالُوا هذا لِلَّهِ بِزَعْمِهِمْ وَهذا لِشُرَكائِنا فَما كانَ لِشُرَكائِهِمْ فَلا يَصِلُ إِلَى اللَّهِ وَما كانَ لِلَّهِ فَهُوَ يَصِلُ إِلى شُرَكائِهِمْ ساءَ ما يَحْكُمُونَ (١٣٦) وَكَذلِكَ زَيَّنَ لِكَثِيرٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ قَتْلَ أَوْلادِهِمْ شُرَكاؤُهُمْ لِيُرْدُوهُمْ وَلِيَلْبِسُوا عَلَيْهِمْ دِينَهُمْ وَلَوْ شاءَ اللَّهُ ما فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَما يَفْتَرُونَ (١٣٧) وَقالُوا هذِهِ أَنْعامٌ وَحَرْثٌ حِجْرٌ لا يَطْعَمُها إِلاَّ مَنْ نَشاءُ بِزَعْمِهِمْ وَأَنْعامٌ حُرِّمَتْ ظُهُورُها وَأَنْعامٌ لا يَذْكُرُونَ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا افْتِراءً عَلَيْهِ سَيَجْزِيهِمْ بِما كانُوا يَفْتَرُونَ (١٣٨) وَقالُوا ما فِي بُطُونِ هذِهِ الْأَنْعامِ خالِصَةٌ لِذُكُورِنا وَمُحَرَّمٌ عَلى أَزْواجِنا وَإِنْ يَكُنْ مَيْتَةً فَهُمْ فِيهِ شُرَكاءُ سَيَجْزِيهِمْ وَصْفَهُمْ إِنَّهُ حَكِيمٌ عَلِيمٌ (١٣٩) قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ قَتَلُوا أَوْلادَهُمْ سَفَهاً بِغَيْرِ عِلْمٍ وَحَرَّمُوا ما رَزَقَهُمُ اللَّهُ افْتِراءً عَلَى اللَّهِ قَدْ ضَلُّوا وَما كانُوا مُهْتَدِينَ (١٤٠)
{ وَجَعَلُوا لِلَّهِ مِمَّا ذَرَأَ مِنَ الْحَرْثِ وَالْأَنْعامِ نَصِيباً فَقالُوا هذا لِلَّهِ بِزَعْمِهِمْ وَهذا لِشُرَكائِنا فَما كانَ لِشُرَكائِهِمْ فَلا يَصِلُ إِلَى اللَّهِ وَما كانَ لِلَّهِ فَهُوَ يَصِلُ إِلى شُرَكائِهِمْ ساءَ ما يَحْكُمُونَ (١٣٦) وَكَذلِكَ زَيَّنَ لِكَثِيرٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ قَتْلَ أَوْلادِهِمْ شُرَكاؤُهُمْ لِيُرْدُوهُمْ وَلِيَلْبِسُوا عَلَيْهِمْ دِينَهُمْ وَلَوْ شاءَ اللَّهُ ما فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَما يَفْتَرُونَ (١٣٧) وَقالُوا هذِهِ أَنْعامٌ وَحَرْثٌ حِجْرٌ لا يَطْعَمُها إِلاَّ مَنْ نَشاءُ بِزَعْمِهِمْ وَأَنْعامٌ حُرِّمَتْ ظُهُورُها وَأَنْعامٌ لا يَذْكُرُونَ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا افْتِراءً عَلَيْهِ سَيَجْزِيهِمْ بِما كانُوا يَفْتَرُونَ (١٣٨) وَقالُوا ما فِي بُطُونِ هذِهِ الْأَنْعامِ خالِصَةٌ لِذُكُورِنا وَمُحَرَّمٌ عَلى أَزْواجِنا وَإِنْ يَكُنْ مَيْتَةً فَهُمْ فِيهِ شُرَكاءُ سَيَجْزِيهِمْ وَصْفَهُمْ إِنَّهُ حَكِيمٌ عَلِيمٌ (١٣٩) قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ قَتَلُوا أَوْلادَهُمْ سَفَهاً بِغَيْرِ عِلْمٍ وَحَرَّمُوا ما رَزَقَهُمُ اللَّهُ افْتِراءً عَلَى اللَّهِ قَدْ ضَلُّوا وَما كانُوا مُهْتَدِينَ (١٤٠) } “Kendi zanlarınca: «Bu Allah'ındır, şu da ortaklarımızındır» diyerek Allah'ın yarattığı ekin ve hayvanlardan O'na bir pay ayırdılar. Ortakları için olan pay Allah'a ulaşmaz, fakat Allah için olan ortaklarına ulaşır. Verdikleri hüküm ne kadar da kötüdür! (136) Yine bunun gibi, ortakları müşriklerden birçoğuna çocuklarını öldürmeyi güzel gösterdi ki hem onları helake sürüklesinler hem de dinlerini karmakarışık etsinler. Allah dileseydi bunu yapamazlardı. Artık onları uydurdukları iftiralarla baş başa bırak! (137) Yine kendi zanlarınca dediler ki: «Bunlar dokunulmaz hayvanlar ve ekinlerdir; onları bizim dilediklerimizden başkası yiyemez. Bunlar da sırtlarına binilmesi haram kılınmış hayvanlardır.» Bir kısım hayvanlar da vardır ki, Allah'a iftira ederek üzerlerine O'nun ismini anmazlar. Allah, uydurageldikleri iftiralar sebebiyle onları cezalandıracaktır. (138) Dediler ki: «Şu hayvanların karınlarındakiler yalnızca erkeklerimize helal, kadınlarımıza ise haramdır. Şayet ölü doğarsa hepsi onda ortaktır.» Allah, bu nitelendirmelerinden ötürü onların cezasını verecektir. Şüphesiz O, hikmet sahibidir, hakkıyla bilendir. (139) Bilgisizlik yüzünden beyinsizce çocuklarını öldürenler ve Allah'a iftira ederek Allah'ın kendilerine rızık olarak verdiklerini haram kılanlar muhakkak ki ziyana uğramışlardır. Kesinlikle sapmışlar ve doğru yolu bulamamışlardır. (140)”
[الأنعام:
[el-En'âm:
٦/ ١٣٦- ١٤٠] .
6/136-140].
سبب نزول هذه الآيات: أن العرب كانت تجعل من غلاتها وزرعها وثمارها ومن أنعامها جزءا تسمّيه لله، وجزءا تسمّيه لأصنامها، وكانوا يعنون بنصيب الأصنام أكثر منها بنصيب الله، لأن الله غني والأصنام فقيرة.
Bu ayetlerin nüzul sebebi şudur: Araplar mahsullerinden, ekinlerinden, meyvelerinden ve hayvanlarından bir kısmını Allah için, bir kısmını da putları için ayırırlardı. Putların payına Allah'ın payından daha çok özen gösterirlerdi; çünkü Allah'ın zengin, putların ise muhtaç olduğunu [düşünürlerdi].
فهذه ألوان ثلاثة من شرائع الجاهلية العربية قبل الإسلام، ابتدعها المشركون بأهوائهم وآرائهم الفاسدة، ومن وساوس الشيطان وإيحاء إبليس. أما اللون أو الأنموذج الأول فهو كيفية قسمة القرابين من الحرث والأنعام، أي الزروع والمواشي، فجعلوا منها نصيبا مخصّصا للأوثان والأصنام، ونصيبا لله، قائلين: هذا لله بزعمهم الذي لا دليل عليه، وهذا لشركائنا ومعبوداتنا نتقرّب به إليها، أما نصيب الله فيطعمونه الفقراء والمساكين ويكرمون به الضّيفان والصّبيان، ونصيب الآلهة المزعومة يعطى لسدنتهم وخدمهم وينفقون منه على معابدهم، وما كان لشركائهم وأوثانهم يصرف لها، وما كان لله فهو واصل إلى شركائهم، وفي الحالين لا يصل إلى الله شيء، ألا ساء الحكم حكمهم، وبئس ما يصنعون.
İşte bunlar, İslam'dan önceki Arap cahiliye kanunlarından üç çeşittir. Müşrikler bunları kendi hevaları ve bozuk fikirleriyle, şeytanın vesveseleri ve İblis'in telkiniyle uydurmuşlardır. Birinci çeşit veya model; ekin ve hayvanlardan yani ziraat ve sağmal hayvanlardan sunulan kurbanların taksim ediliş biçimidir. Onlardan bir payı putlara ve heykellere tahsis etmiş, bir payı da Allah'a ayırmışlardır. Hiçbir delile dayanmayan kendi zanlarınca: «Bu Allah'ındır, şu da kendilerine yakınlaşmak istediğimiz ortaklarımız ve ilahlarımızındır» derlerdi. Allah'ın payını fakirlere ve yoksullara yedirir, misafirleri ve çocukları onunla ağırlar; uydurma ilahların payını ise onların bakıcılarına ve hizmetçilerine verir, mabetlerine harcarlardı. Ortakları ve putları için olan şey putlara harcanır, Allah için olan şey ise ortaklarına ulaşırdı; her iki durumda da Allah'a hiçbir şey ulaşmazdı. Dikkat edin, verdikleri hüküm ne kadar kötüdür ve yaptıkları şey ne kadar çirkindir!
والأنموذج الثاني الذي زيّن به الشيطان لهم أفعالهم: أن كثيرا من المشركين أقدموا على فعل شنيع جدّا، وهو قتل أولادهم الذكور والبنات، وكان شركاؤهم وهم سدنة الآلهة وخدمها والشياطين زيّنوا لهم قتل هؤلاء البنات، وأفهموهم أن قتلهم أولادهم قربى إلى الآلهة، كما فعل عبد المطّلب حين نذر قتل ابنه عبد الله، ومنشأ هذا التّزيين: أنهم خوّفوهم الفقر العاجل، وأوهمهم أن بقاء البنات عار وخزي
Şeytanın fiillerini kendilerine süslü gösterdiği ikinci model [şudur]: Müşriklerin çoğu son derece çirkin bir fiile kalkışmışlardır ki bu da erkek ve kız çocuklarını öldürmeleridir. İlahların bakıcıları, hizmetçileri ve şeytanlardan oluşan ortakları, bu kız çocuklarını öldürmeyi onlara süslemişler ve çocuklarını öldürmelerinin ilahlara bir yakınlaşma olduğunu onlara telkin etmişlerdir; nitekim Abdülmuttalib de oğlu Abdullah'ı öldürmeyi (kurban etmeyi) adadığında böyle yapmıştı. Bu süslemenin kaynağı ise şudur: Onları peşin bir fakirlikle korkutmuşlar ve kız çocuklarının hayatta kalmasının bir ayıp ve rezillik
وهوان، فأنكر القرآن الكريم عليهم ذلك الفعل، والتّذرع بهذا السبب، بقوله تعالى:
ve zillet olduğunu onlara vehmettirtmişlerdir. Kur'ân-ı Kerîm, Allah Teâlâ'nın şu buyruğuyla bu fiili ve bu bahaneye sığınmayı reddetmiştir:
وَلا تَقْتُلُوا أَوْلادَكُمْ خَشْيَةَ إِمْلاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَإِيَّاكُمْ [الإسراء: ١٧/ ٣١] . وفي قوله سبحانه:
{ وَلا تَقْتُلُوا أَوْلادَكُمْ خَشْيَةَ إِمْلاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَإِيَّاكُمْ } “Fakirlik korkusuyla çocuklarınızı öldürmeyin; onlara da size de rızkı biz veririz” [el-İsrâ: 17/31]. Sübhânehu'nun şu kavlinde de böyledir:
وَإِذَا الْمَوْؤُدَةُ سُئِلَتْ (٨) بِأَيِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ (٩) [التّكوير: ٨١/ ٨- ٩] .
{ وَإِذَا الْمَوْؤُدَةُ سُئِلَتْ (٨) بِأَيِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ (٩) } “Diri diri gömülen kız çocuğuna sorulduğu zaman: Hangi günahtan ötürü öldürüldü?” [et-Tekvîr: 81/8-9].
وغاية هذا التّزيين هي أن يردوا المشركين ويهلكوهم بالإغواء، ويخلطوا عليهم أمر دينهم- دين إبراهيم وإسماعيل- دين التوحيد الذي لا شيء فيه من هذا، ولو شاء الله ما فعلوا هذا أبدا، فاتركهم أيها النّبي وما يدينون ويفترون من الكذب والضلال، وما عليك إلا البلاغ، فإنهم بأنفسهم اختاروا هذا الطريق المعوج دون جبر ولا إكراه. والأنموذج الثالث من شرائع الجاهلية: أنهم قسموا أنعامهم ثلاثة أقسام:
Bu süslemenin gayesi; saptırmak suretiyle müşrikleri helake sürüklemek ve dinleri olan —içinde bunlardan hiçbir şey bulunmayan tevhid dini— İbrahim ve İsmail'in dinini onların aleyhine karmakarışık etmektir. Allah dileseydi bunu asla yapamazlardı. Ey Peygamber, onları benimsedikleri dinleriyle ve uydurdukları yalan ve sapıklıkla baş başa bırak; sana düşen sadece tebliğdir. Çünkü onlar hiçbir zorlama ve baskı olmaksızın bu eğri yolu bizzat kendileri seçmişlerdir. Cahiliye kanunlarının üçüncü modeli ise hayvanlarını üç kısma ayırmalarıdır:
أ- أنعام محبوسة على معبوداتهم وأوثانهم الآلهة، قائلين: لا يطعمها ولا يأكل منها إلا من شاء بحسب زعمهم من غير حجة وبرهان، وهم خدم الأوثان والرجال دون النساء.
a- İlah edindikleri putlarına tahsis edilen hayvanlar: Hiçbir delil ve bürhan olmaksızın kendi zanlarına göre; kadınlar hariç sadece putların hizmetçileri ve erkekler olmak üzere, ancak diledikleri kimselerin bunlardan yiyebileceğini söylerlerdi.
ب- وأنعام ممنوعة ظهورها، فلا تركب ولا يحمل عليها، وهي البحيرة والسائبة والحامي، إذا ولد منها نتاج معين.
b- Sırtları yasaklanmış hayvanlar: Belirli bir döl doğurduklarında bunlara binilmez ve üzerlerine yük yüklenmezdi; bunlar bahîre, sâibe ve hâmîdir.
ج- وأنعام لا يذكرون اسم الله عليها عند الذبح، وإنما يذكرون عليها أسماء الأصنام، ولا ينتفعون بها حتى في الحج.
c- Kesilirken üzerlerine Allah'ın ismini anmadıkları, aksine putların isimlerini andıkları ve hacda dahi kendilerinden faydalanmadıkları hayvanlar.
هذه القسمة الجائرة مجرد افتراء على الله، فالله لم يشرع ذلك، وليس لهم أن يحلّلوا أو يحرّموا شيئا لم يأذن الله به، وسيجازيهم الله الجزاء الذي يستحقونه بسبب افترائهم.
Bu haksız taksimat Allah'a karşı sırf bir iftiradır. Allah bunu meşru kılmamıştır ve Allah'ın izin vermediği bir şeyi helal veya haram kılma hakları yoktur. Allah, iftiraları sebebiyle onları hak ettikleri şekilde cezalandıracaktır.
ومما قال هؤلاء المشركون: إن أجنّة وألبان هذه الأنعام (المواشي) حلال خاص برجالنا، ومحرّم على نسائنا، فإذا ولدت الشّاة ذكرا، فلبنها للذكور دون الإناث،
Bu müşriklerin söyledikleri sözlerden biri de şudur: Bu hayvanların karınlarındaki yavrular ve sütler yalnızca erkeklerimize helal, kadınlarımıza ise haramdır. Şayet koyun erkek doğurursa sütü dişiler hariç erkekler içindir,
وإذا ولدت أنثى تركت للنّتاج فلم تذبح، وإذا كان المولود ميتا اشترك فيه- أي في أكله- الذكور والإناث، والله يجزيهم على قولهم ووصفهم الكذب في ذلك، إنه سبحانه حكيم في صنعه وتدبيره، عليم بأفعال وأقوال خلقه.
şayet dişi doğurursa döl vermesi için bırakılır ve kesilmezdi; doğan yavru ölü olursa onda —yani onun etini yemede— erkekler ve kadınlar ortak olurlardı. Bu konudaki sözleri ve yalan vasıflandırmaları sebebiyle Allah onların cezasını verecektir. Şüphesiz O sübhânehu, yaratmasında ve takdirinde hikmet sahibidir, yarattıklarının fiillerini ve sözlerini hakkıyla bilendir.
ثم حكم الله تعالى على المشركين بالخسارة الفادحة حين قتلوا أولادهم ووأدوا بناتهم، سفها أي حماقة وجهلا، خوفا من ضرر موهوم وهو الفقر، وحين حرموا على أنفسهم طيّبات الرزق افتراء وكذبا على الله، إنهم ضلّوا ضلالا واضحا بعيدا عن الحق، ولم يهتدوا إلى الصواب، ولم يرشدوا إلى خير أبدا لا في الدنيا ولا في الآخرة.
Sonra Allah Teâlâ; vehmedilen bir zarar olan fakirlik korkusuyla sefihlik yani ahmaklık ve cehalet yüzünden çocuklarını öldürüp kızlarını diri diri gömdüklerinde ve Allah'a yalan yere iftira ederek temiz rızıkları kendilerine haram kıldıklarında müşriklerin büyük bir ziyana uğradıklarına hükmetti. Şüphesiz onlar haktan uzak, apaçık bir sapıklığa düştüler, doğru yola erişemediler ve ne dünyada ne de ahirette asla bir hayra yönelmediler.
الرّد على المشركين لإثبات قدرة الله تعالى
Allah Teâlâ'nın Kudretini İspat Etmek İçin Müşriklere Verilen Cevap
التّشريع في الإسلام منوط بمن يملك القدرة اللامتناهية على خلق الأشياء وإيجادها، وبما أن الله تعالى هو وحده مبدع الكائنات كلها، وصاحب النّعم الجليلة، فهو مصدر التشريع من إباحة وتحريم، وإيجاب ومنع، وليس للبشر الحق في أن يحرّموا أو يحلّلوا ما شاؤوا من غير حجة بيّنة ولا برهان واضح، لذا نبّه القرآن الكريم إلى هذه القضية المهمة الخطيرة، فلما افترى المشركون على الله الكذب، وأحلّوا وحرّموا، دلّهم على قدرته ووحدانيّته تعالى، وأوضح لهم أن الخالق المبدع هو صاحب الحق في التحليل والتحريم، فقال الله ﷿:
İslam'da hüküm koyma (teşri), eşyayı yaratmaya ve var etmeye sonsuz gücü yeten Zât'a aittir. Bütün varlıkları yoktan var eden ve yüce nimetlerin sahibi tek başına Allah Teâlâ olduğuna göre; mubah kılma ve haram kılma, emretme ve yasaklama yetkisinin kaynağı da O'dur. İnsanların açık bir delil ve net bir bürhan olmaksızın dilediklerini haram veya helal kılma hakları yoktur. Bu sebeple Kur'ân-ı Kerîm bu mühim ve tehlikeli meseleye dikkat çekmiştir. Müşrikler Allah'a yalan yere iftira edip helal ve haram kıldıklarında, [Kur'an] onlara Allah Teâlâ'nın kudretini ve birliğini göstermiş; helal ve haram kılma hakkının yalnız yaratıcı ve var edici Zât'a ait olduğunu onlara açıklamıştır. Allah Azze ve Celle şöyle buyurmuştur:
[سورة الأنعام (٦) : الآيات ١٤١ الى ١٤٤]
[el-En'âm Suresi (6): Ayetler 141-144]
وَهُوَ الَّذِي أَنْشَأَ جَنَّاتٍ مَعْرُوشاتٍ وَغَيْرَ مَعْرُوشاتٍ وَالنَّخْلَ وَالزَّرْعَ مُخْتَلِفاً أُكُلُهُ وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمَّانَ مُتَشابِهاً وَغَيْرَ مُتَشابِهٍ كُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ إِذا أَثْمَرَ وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصادِهِ وَلا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ (١٤١) وَمِنَ الْأَنْعامِ حَمُولَةً وَفَرْشاً كُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ وَلا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ (١٤٢) ثَمانِيَةَ أَزْواجٍ مِنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْمَعْزِ اثْنَيْنِ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحامُ الْأُنْثَيَيْنِ نَبِّئُونِي بِعِلْمٍ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ (١٤٣) وَمِنَ الْإِبِلِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْبَقَرِ اثْنَيْنِ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحامُ الْأُنْثَيَيْنِ أَمْ كُنْتُمْ شُهَداءَ إِذْ وَصَّاكُمُ اللَّهُ بِهذا فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى عَلَى اللَّهِ كَذِباً لِيُضِلَّ النَّاسَ بِغَيْرِ عِلْمٍ إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ (١٤٤)
{ وَهُوَ الَّذِي أَنْشَأَ جَنَّاتٍ مَعْرُوشاتٍ وَغَيْرَ مَعْرُوشاتٍ وَالنَّخْلَ وَالزَّرْعَ مُخْتَلِفاً أُكُلُهُ وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمَّانَ مُتَشابِهاً وَغَيْرَ مُتَشابِهٍ كُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ إِذا أَثْمَرَ وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصادِهِ وَلا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ (١٤١) وَمِنَ الْأَنْعامِ حَمُولَةً وَفَرْشاً كُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ وَلا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ (١٤٢) ثَمانِيَةَ أَزْواجٍ مِنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْمَعْزِ اثْنَيْنِ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحامُ الْأُنْثَيَيْنِ نَبِّئُونِي بِعِلْمٍ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ (١٤٣) وَمِنَ الْإِبِلِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْبَقَرِ اثْنَيْنِ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحامُ الْأُنْثَيَيْنِ أَمْ كُنْتُمْ شُهَداءَ إِذْ وَصَّاكُمُ اللَّهُ بِهذا فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى عَلَى اللَّهِ كَذِباً لِيُضِلَّ النَّاسَ بِغَيْرِ عِلْمٍ إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ (١٤٤) } “Çardaklı ve çardaksız bağları, ürünleri çeşit çeşit hurmaları ve ekinleri, birbirine benzer ve benzemez biçimde zeytinleri ve narları yaratan O'dur. Meyve verdiği zaman ürününden yiyin ve hasat günü hakkını verin; israf etmeyin. Çünkü O, israf edenleri sevmez. (141) Hayvanlardan da yük taşıyanı ve sergi olanı [yaratmıştır]. Allah'ın size rızık olarak verdiklerinden yiyin ve şeytanın adımlarına uymayın. Çünkü o sizin için apaçık bir düşmandır. (142) Sekiz çift: Koyundan iki, keçiden de iki. De ki: «İki erkeği mi haram kıldı, yoksa iki dişiyi mi ya da iki dişinin rahimlerinin içerdiği [yavruları] mı? Eğer doğru sözlü iseniz bana bir bilgiye dayanarak haber verin.» (143) Deveden de iki, sığırdan da iki. De ki: «İki erkeği mi haram kıldı, yoksa iki dişiyi mi ya da iki dişinin rahimlerinin içerdiği [yavruları] mı? Yoksa Allah size bunu tavsiye ettiği zaman siz şahit miydiniz?» İnsanları bilgisizce saptırmak için Allah'a yalan yere iftira edenden daha zalim kim olabilir? Şüphesiz Allah, zalimler topluluğunu hidayete erdirmez. (144)”
»
»
هذه الآيات تنبيه على مواضع الاعتبار والاتّعاظ، وقد تضمّنت الأمر بفريضة الزكاة على الزروع والثمار،
Bu ayetler ibret ve öğüt alınacak hususlara dikkat çekmekte olup ekin ve meyvelerde zekât farzının emrini içermektedir.
أخرج ابن جرير الطبري عن أبي العالية قال: كان المشركون يعظّمون شيئا سوى الزّكاة، فنزلت هذه الآية: وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصادِهِ وَلا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ
İbn Cerîr et-Taberî Ebu'l-Âliye'den rivayet etmiştir; o şöyle dedi: Müşrikler zekât dışında bir şeye tazim gösteriyorlardı, bunun üzerine şu ayet indi: { وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصادِهِ وَلا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ } “Hasat günü hakkını verin; israf etmeyin. Çünkü O, israf edenleri sevmez”
وقال أبو العالية: كانوا يعظّمون يوم الحصاد شيئا سوى الزكاة، ثم تباروا فيه وأسرفوا، فقال الله تعالى: وَلا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ ومعنى الآيات أن الله تعالى هو الذي أوجد البساتين والكروم المشجرة، سواء منها المعروش، أي الذي يحمل على عرش وهو السقف الذي يوضع عليه كروم العنب، وغير المعروش: وهو البساتين وما يلقى على وجه الأرض من غراس الشجر في الجبال والصحراء ونحو ذلك، وخلق سبحانه أيضا النّخل والزّرع المختلف الطعم واللون والرائحة والشكل، وخصص الله إيراد النّخل لكثرته عند العرب ولجماله
Ebu'l-Âliye şöyle demiştir: Onlar hasat gününde zekât dışında bir şeye tazim gösteriyorlardı; sonra bu hususta birbiriyle yarışıp israfa saptılar. Bunun üzerine Allah Teâlâ şöyle buyurdu: { وَلا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ } “İsraf etmeyin. Çünkü O, israf edenleri sevmez.” Ayetlerin manası şudur: Ağaçlandırılmış bahçeleri ve bağları var eden Allah Teâlâ'dır; ister çardaklı olsun —ki bu, üzerine üzüm asmalarının yerleştirildiği çardak/tavan üzerine kaldırılanlardır—, ister çardaksız olsun —ki bu da dağlarda, sahralarda ve benzeri yerlerde yeryüzüne dikilen ağaçlar ve bahçelerdir—. Sübhânehu [ve Teâlâ] ayrıca tadı, rengi, kokusu ve şekli farklı olan hurmayı ve ekini de yaratmıştır. Allah, Araplar nezdinde çok bulunması ve güzelliği sebebiyle hurmayı özellikle zikretmiştir,
وكثرة منافعه ودوام ورقه، دون سقوط في مختلف الفصول، وأنشأ الله أيضا مع هذا: الزيتون والرّمان متشابها في المنظر وغير متشابه في الأكل والطّعم، وذلك كله مظهر من مظاهر قدرة الله تعالى وحكمته ووحدانيته في ذاته وأسمائه وصفاته وأفعاله.
faydalarının çokluğu ve yapraklarının mevsimler boyunca dökülmeksizin sürekli kalması sebebiyle hurmayı özellikle zikretmiştir. Allah bunlarla birlikte görünüşte birbirine benzeyen, yeme ve tat bakımından ise benzemeyen zeytini ve narı da var etmiştir. Bütün bunlar Allah Teâlâ'nın kudretinin, hikmetinin, Zât'ında, isimlerinde, sıfatlarında ve fiillerinde birliğinin göstergelerindendir.
بدليل أن التربة واحدة والماء واحد، ويخرج منهما أصناف الأشجار والثمار والزروع من طعام وعسل ومسك ونباتات وأعشاب طبية وغير طبية، وكل ذلك لمنفعة الإنسان وخدمة أغراضه.
Bunun delili, toprağın bir ve suyun bir olması; buna rağmen onlardan yiyecek, bal, misk, tıbbi ve gayritıbbi bitki ve otlar gibi çeşit çeşit ağaçlar, meyveler ve ekinler çıkmasıdır. Bütün bunlar insanın menfaati ve gayelerine hizmet içindir.
فكلوا أيها الناس من ثمر هذه الزروع والبساتين، واشكروا نعمته عليكم بإيتاء الفقراء والمساكين جزءا من الناتج والغلّة يوم الحصاد أو القطاف، وهذه هي الزّكاة المفروضة المطلقة في بدء صدر الإسلام، ثم حددت أصناف الزكاة في آيات مدنية. ولا تسرفوا أيها الناس، فالإسراف خطأ مطلقا ولو في الشيء الحلال، ولا تسرفوا في الأكل، ولا في التّصدق، إنه سبحانه لا يحبّ المسرفين في أي شيء، وإنما يحب التوسط.
Ey insanlar! Bu ekinlerin ve bahçelerin meyvesinden yiyin; hasat veya devşirme gününde mahsul ve gelirden bir kısmını fakir ve yoksullara vererek O'nun sizin üzerinizdeki nimetine şükredin. Bu, İslam'ın ilk döneminde mutlak olarak farz kılınan zekâttır; daha sonra zekâtın cinsleri Medine'de inen ayetlerle belirlenmiştir. Ey insanlar, israf da etmeyin! İsraf helal şeyde bile olsa mutlak anlamda bir hatadır; ne yemede ne de sadaka vermede aşırıya kaçmayın. Şüphesiz O sübhânehu, hiçbir hususta israf edenleri sevmez, ancak orta yolu tutmayı sever.
وخلق الله لكم من الأنعام أنواعا مختلفة، منه ما يصلح للحمل والعمل والركوب، ومنه الصغار الذي يتخذ فرشا أي يفرش على الأرض للذبح، كلوا مما رزقكم الله، وانتفعوا بلحوم الأنعام وألبانها وأوبارها وشعرها وصوفها، ولا تتبعوا خطوات الشيطان ومزالقه بتحريم ما أحلّ الله، أو إحلال ما حرّم الله، فإن الشيطان عدوّ ظاهر العداوة للإنسان.
Allah sizin için hayvanlardan çeşitli türler yaratmıştır; onlardan kimi yük taşımaya, çalıştırılmaya ve binilmeye elverişlidir, kimi de sergi edinilen yani kesilmek üzere yere serilen küçükbaş hayvanlardır. Allah'ın size rızık olarak verdiklerinden yiyin; hayvanların etlerinden, sütlerinden, yünlerinden, kıllarından ve tüylerinden yararlanın. Allah'ın helal kıldığını haram sayarak veya haram kıldığını helal sayarak şeytanın adımlarına ve kaygan yollarına uymayın. Zira şeytan insana apaçık bir düşmandır.
وهذه الأنعام ثمانية أصناف وأزواج وهي الإبل والبقر والغنم والمعز، وكل منها ذكر وأنثى: كبش ونعجة، وتيس وعنزة، وجمل وناقة، وثور وبقرة.
Bu hayvanlar sekiz çeşit ve çifttir; bunlar deve, sığır, koyun ve keçidir. Bunların her biri bir erkek ve bir dişidir: Koç ve koyun, teke ve keçi, erkek deve ve dişi deve, boğa ve inek.
فما الذي حرّم الله عليكم أيها المشركون: أحرّم الذّكرين من الجمل والثور أم حرّم الأنثيين من الناقة والبقرة أم حرّم ما اشتملت عليه أرحام الأنثيين؟ لم يحرّم الله
Ey müşrikler! Allah size neyi haram kıldı: Deve ve boğadan iki erkeği mi haram kıldı, yoksa dişi deve ve inekten iki dişiyi mi haram kıldı, yoksa iki dişinin rahimlerinin ihtiva ettiği şeyleri mi haram kıldı? Allah
شيئا من ذلك إذا ذبح، فأخبروني عن دليل لكم في التحريم والتحليل إن كنتم صادقين في ادّعائكم، إنكم لكاذبون فيما زعمتم، وهل كنتم حضورا شهودا شاهدتم ربّكم، فوصّاكم وأمركم بهذا التشريع، فمن أظلم ممن افترى على الله الكذب لإضلال الناس جهلا بغير علم، والله تعالى جزاء لهذا الظلم لا يوفق للرّشاد من افترى عليه الكذب، ولا يهديه إلى الحق والعدل.
kesildikleri takdirde bunlardan hiçbirini haram kılmamıştır. Eğer iddianızda doğru sözlü iseniz, haram ve helal kılma hususundaki delilinizi bana bildirin! Siz iddia ettiğiniz şeylerde kesinlikle yalancısınız. Yoksa Rabbinizi görüp de O'nun size bu hükümleri tavsiye edip emrettiğine bizzat şahit olan hazır kimseler miydiniz? İnsanları hiçbir bilgiye dayanmaksızın cehaletle saptırmak için Allah'a yalan yere iftira edenden daha zalim kim olabilir? Allah Teâlâ bu zulmün cezası olarak, kendisine yalan yere iftira edeni doğru yola muvaffak kılmaz ve onu hakka ve adalete iletmez.
المقارنة بين المحرّمات في شريعتنا وبين شريعة اليهود
Bizim Şeriatımızdaki Haramlar ile Yahudilerin Şeriatı Arasındaki Karşılaştırma
ذكر القرآن الكريم مقارنة لطيفة بين المطعومات المحرّمة في شريعتنا وبين المحرّمات على اليهود، ليظهر الفارق الواضح بين أسباب التحريم، ففي شريعتنا كان سبب التحريم في المطعومات الحرام ما فيها من ضرر وأذى للصحة أو العقيدة، وفي شريعة اليهود كان سبب التحريم هو البغي والعدوان وتجاوز حدود الوحي الإلهي، فاستحقوا بذلك المكايدة والمضايقة في الدنيا وإنزال العذاب عليهم في الآخرة. قال الله تعالى:
Kur'ân-ı Kerîm, haram kılınma sebeplerinin arasındaki bariz farkı ortaya koymak için bizim şeriatımızda haram kılınan yiyecekler ile Yahudilere haram kılınanlar arasında latif bir karşılaştırma zikretmiştir. Bizim şeriatımızda haram yiyeceklerin yasaklanma sebebi, bunların sağlık veya inanç açısından zarar ve eziyet içermesidir. Yahudilerin şeriatında haram kılınma sebebi ise azgınlık, düşmanlık ve ilahi vahyin sınırlarını aşmaktır. Bu sebeple dünyada sıkıntıya ve darlığa düşürülmeyi, ahirette ise azabın üzerlerine indirilmesini hak etmişlerdir. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:
[سورة الأنعام (٦) : الآيات ١٤٥ الى ١٤٧]
[el-En'âm Suresi (6): Ayetler 145-147]
قُلْ لا أَجِدُ فِي ما أُوحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّماً عَلى طاعِمٍ يَطْعَمُهُ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ مَيْتَةً أَوْ دَماً مَسْفُوحاً أَوْ لَحْمَ خِنزِيرٍ فَإِنَّهُ رِجْسٌ أَوْ فِسْقاً أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ باغٍ وَلا عادٍ فَإِنَّ رَبَّكَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (١٤٥) وَعَلَى الَّذِينَ هادُوا حَرَّمْنا كُلَّ ذِي ظُفُرٍ وَمِنَ الْبَقَرِ وَالْغَنَمِ حَرَّمْنا عَلَيْهِمْ شُحُومَهُما إِلاَّ ما حَمَلَتْ ظُهُورُهُما أَوِ الْحَوايا أَوْ مَا اخْتَلَطَ بِعَظْمٍ ذلِكَ جَزَيْناهُمْ بِبَغْيِهِمْ وَإِنَّا لَصادِقُونَ (١٤٦) فَإِنْ كَذَّبُوكَ فَقُلْ رَبُّكُمْ ذُو رَحْمَةٍ واسِعَةٍ وَلا يُرَدُّ بَأْسُهُ عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِينَ (١٤٧)
{ قُلْ لا أَجِدُ فِي ما أُوحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّماً عَلى طاعِمٍ يَطْعَمُهُ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ مَيْتَةً أَوْ دَماً مَسْفُوحاً أَوْ لَحْمَ خِنزِيرٍ فَإِنَّهُ رِجْسٌ أَوْ فِسْقاً أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ باغٍ وَلا عادٍ فَإِنَّ رَبَّكَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (١٤٥) وَعَلَى الَّذِينَ هادُوا حَرَّمْنا كُلَّ ذِي ظُفُرٍ وَمِنَ الْبَقَرِ وَالْغَنَمِ حَرَّمْنا عَلَيْهِمْ شُحُومَهُما إِلاَّ ما حَمَلَتْ ظُهُورُهُما أَوِ الْحَوايا أَوْ مَا اخْتَلَطَ بِعَظْمٍ ذلِكَ جَزَيْناهُمْ بِبَغْيِهِمْ وَإِنَّا لَصادِقُونَ (١٤٦) فَإِنْ كَذَّبُوكَ فَقُلْ رَبُّكُمْ ذُو رَحْمَةٍ واسِعَةٍ وَلا يُرَدُّ بَأْسُهُ عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِينَ (١٤٧) } “De ki: «Bana vahyolunanlar içinde, yiyen bir kimsenin yiyeceği şeyler için ölü eti (meyte), akıtılmış kan, domuz eti —ki o şüphesiz murdardır— ya da Allah'tan başkası adına kesilmiş bir fısk dışında haram kılınmış bir şey bulamıyorum. Kim mecbur kalırsa, saldırmamak ve sınırı aşmamak üzere, şüphesiz Rabbin çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.» (145) Yahudilere tırnaklı hayvanların hepsini haram kıldık. Sığır ve koyunun sırtlarının veya bağırsaklarının taşıdığı yahut kemiğe karışan kısımları müstesna, iç yağlarını da onlara haram kıldık. Bu, azgınlıkları sebebiyle onları cezalandırmamızdır. Şüphesiz biz elbette doğru söyleyenleriz. (146) Eğer seni yalanlarlarsa de ki: «Rabbiniz geniş rahmet sahibidir; ancak O'nun azabı suçlular topluluğundan geri çevrilmez.» (147)”
أخرج عبد بن حميد في بيان سبب نزول آية قُلْ لا أَجِدُ.. عن طاوس قال: إن أهل الجاهلية كانوا يحرّمون أشياء، ويستحلّون أشياء، فنزلت: قُلْ لا أَجِدُ فِي ما أُوحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّماً.. الآية.
Abd b. Humeyd, { قُلْ لا أَجِدُ } “De ki: Bulamıyorum” ayetinin nüzul sebebinin açıklamasında Tâvûs'tan şöyle rivayet etmiştir: Cahiliye ehli bazı şeyleri haram kılar, bazı şeyleri de helal sayarlardı. Bunun üzerine: { قُلْ لا أَجِدُ فِي ما أُوحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّماً } “De ki: Bana vahyolunanlar içinde haram kılınmış bir şey bulamıyorum...” ayeti indi.
ذكرت هذه الآية المكّية أنواع المحرّمات في الجملة، وفصّلتها آية المائدة (٣) المدنية، ثم حرّم رسول الله ﷺ أكل كل ذي ناب من السّباع وكل ذي مخلب من الطير. وتحريم المنخنقة والموقوذة والمتردية والنطيحة في المدينة لأنها في حكم الميتة، وإن كان موتها بسبب وليس حتف الأنف.
Bu Mekkî ayet, haramların türlerini genel olarak zikretmiş; Medenî olan Mâide Suresi'nin 3. ayeti ise bunları tafsilatlandırmıştır. Daha sonra Resûlullah ﷺ yırtıcı hayvanlardan her köpek dişli olanı ve kuşlardan her pençeli olanı yemeyi haram kılmıştır. Boğulmuş, vurulmuş, yuvarlanmış ve süsülmüş hayvanların Medine'de haram kılınması ise kendi eceliyle ölmeyip bir sebeple ölmüş olsalar dahi meyte (leş) hükmünde olmalarından dolayıdır.
أمر الله نبيّه أن يعلن أنه لا يوجد في شريعة القرآن تحريم شيء على طاعم وآكل يأكله إلا أربعة أنواع: هي الميتة التي ماتت حتف أنفها بغير ذبح شرعي، والدّم المسفوح أي الدّم السائل الذي يتدفّق من عروق المذبوح، ولحم الخنزير ومثله شحمه وسائر أجزاء جسده، فإنه نجس ينبغي اجتنابه، والفسق وهو المذبوح لغير الله ولم يذكر اسم الله عليه، وهو ما يتقرّب به إلى الأصنام والأوثان. أما الدّم الجامد وهو الكبد والطّحال فحلال أكله،
Allah peygamberine; Kur'an şeriatında, yiyen bir kimseye haram kılınmış hiçbir şeyin bulunmadığını, ancak dört türün hariç olduğunu ilan etmesini emretmiştir: Şer'î bir kesim olmaksızın kendi eceliyle ölen meyte (leş); akıtılmış kan yani boğazlanan hayvanın damarlarından fışkıran akıcı kan; domuz eti —ve aynı şekilde onun yağı ve bedeninin diğer bütün cüzleri— ki o sakınılması gereken bir pisliktir; ve fısk yani Allah'tan başkası için kesilen, üzerine Allah'ın ismi anılmayan ve putlara yakınlaşmak amacıyla kesilen kurbanlardır. Donuk kana gelince; yani karaciğer ve dalak, bunların yenmesi helaldir,
لقوله ﷺ فيما يرويه الحاكم والبيهقي عن ابن عمر-: «أحلّت لنا ميتتان ودمان، فأما الميتتان فالحوت (السمك) والجراد، وأما الدّمان فالكبد والطّحال» .
çünkü Hâkim ve Beyhakî'nin İbn Ömer'den rivayet ettiği hadiste ﷺ şöyle buyurmuştur: «Bize iki leş ve iki kan helal kılındı. İki leş balık ve çekirgedir; iki kan ise karaciğer ve dalaktır.»
وتحريم هذه الأشياء الأربعة لما فيها من ضرر صحي يؤذي الجسد، أو ضرر يمسّ الاعتقاد وهو القرابين المذبوحة التي يتقرّب بها إلى الأصنام والأوثان. ثم استثنى الله تعالى من هذه المحرّمات حال الضرورة: وهي احتمال الوقوع في خطر الموت أو الهلاك جوعا أو عطشا إذا لم يتناول الممنوع، فمن أصابته ضرورة ملجئة إلى أكل الحرام، فهو حلال له بشرط ألا يكون باغيا، أي قاصدا له، ولا متجاوزا حدّ الضرورة، فضلا من الله ورحمة، ويغفر الله للآكل حينئذ ويرحمه حفاظا على حقّ
Bu dört şeyin haram kılınması; bedene eziyet veren sıhhi bir zarardan veya inancı zedeleyen bir zarardan ötürüdür ki bu da putlara yakınlaşmak için kesilen kurbanlardır. Sonra Allah Teâlâ bu haramlardan zaruret halini istisna etmiştir: Bu da yasak olan şeyi yemediği takdirde açlık veya susuzluktan ölüm ya da helak tehlikesine düşme ihtimalidir. Kime haramı yemeyi kaçınılmaz kılan bir zaruret isabet ederse; bağî olmamak yani onu kastetmemek ve zaruret sınırını aşmamak şartıyla, Allah'tan bir lütuf ve merhamet olarak bu ona helaldir. Allah o zaman yiyen kimseyi bağışlar ve yaşama hakkını
الحياة، ما دام يتناول ما يسدّ به رمقه، أو يدفع ضرر هلاكه. وهذه المحرّمات تحريمها دائم مستمرّ لأن التحريم لأسباب ذاتية.
korumak için ona merhamet eder; yeter ki son nefesini tutacak veya helak olma tehlikesini defedecek kadarını alsın. Bu haramların haramlığı daimidir ve süreklidir; zira haram kılınışları zatî sebeplerden dolayıdır.
وأما الأشياء التي حرّمها الله على اليهود فهو تحريم مؤقت، عقوبة لهم، لا لذات الأشياء، كما قال تعالى: فَبِظُلْمٍ مِنَ الَّذِينَ هادُوا حَرَّمْنا عَلَيْهِمْ طَيِّباتٍ أُحِلَّتْ لَهُمْ وَبِصَدِّهِمْ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ كَثِيراً (١٦٠) [النّساء: ٤/ ١٦٠] .
Allah'ın Yahudilere haram kıldığı şeyler ise eşyanın kendi zatından dolayı değil, onlara bir ceza olarak geçici bir haram kılmadır; nitekim Teâlâ şöyle buyurmuştur: { فَبِظُلْمٍ مِنَ الَّذِينَ هادُوا حَرَّمْنا عَلَيْهِمْ طَيِّباتٍ أُحِلَّتْ لَهُمْ وَبِصَدِّهِمْ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ كَثِيراً (١٦٠) } “Yahudilerin zulmü ve birçok kimseyi Allah'ın yolundan alıkoymaları sebebiyle, kendilerine helal kılınmış temiz şeyleri onlara haram kıldık” [en-Nisâ: 4/160].
وانصبّ التّحريم عند اليهود على شيئين: الأول- كل ما له ظفر: وهو ما ليس منفرج الأصابع كالإبل والنّعام والأوز والبط. والثاني- الشحوم الزائدة التي تنتزع بسهولة، على البقر والغنم دون غيرهما، وهي ما على الكرش والكلى فقط، أما شحوم الظّهر (السّنام) والذّيل (الألية) فليست محرّمة، لقوله تعالى: إِلَّا ما حَمَلَتْ ظُهُورُهُما أَوِ الْحَوايا أَوْ مَا اخْتَلَطَ بِعَظْمٍ. والحوايا: الأمعاء. وهذا التحريم بسبب الظلم والبغي- وخبر الله صادق يقينا- وظلمهم: هو قتل الأنبياء بغير حق، وصدّهم عن سبيل الله، وأخذهم الرّبا، وأكل أموال الناس بالباطل. وهذا تكذيب لليهود في قولهم: إن الله لم يحرّم علينا شيئا، وإنما حرّمنا على أنفسنا ما حرّمه إسرائيل على نفسه، فإن كذبوك يا محمد بما أخبرتك به، فقل لهم على سبيل التّعجب من حالهم والتعظيم لافترائهم الكذب: إن الله ذو رحمة واسعة، إذ لا يعاجلكم بالعقوبة مع شدة جرمكم، ولا تغتروا أيضا بسعة رحمته، فإنّ لله عذابا لا يردّ عن المجرمين إما في الدنيا وإما في الآخرة. وهذا جمع بين أسلوب الترغيب والترهيب في آن واحد، ترغيب في امتثال أمر الله، وترهيب من مخالفة الله والرّسول.
Yahudilerdeki haram kılma iki şey üzerine toplanmıştır: Birincisi, her tırnaklı hayvan: Parmakları ayrık olmayan deve, devekuşu, kaz ve ördek gibi hayvanlardır. İkincisi, diğerleri hariç sadece sığır ve koyundaki kolayca çıkarılabilen fazla yağlar: Bunlar da sadece işkembe ve böbrekler üzerindeki yağlardır. Sırtın (hörgücün) ve kuyruğun yağları ise haram değildir; nitekim Allah Teâlâ: { إِلَّا ما حَمَلَتْ ظُهُورُهُما أَوِ الْحَوايا أَوْ مَا اخْتَلَطَ بِعَظْمٍ } “Sırtlarının veya bağırsaklarının taşıdığı yahut kemiğe karışan kısımları müstesna” buyurmuştur. Havâyâ (الْحَوايا): Bağırsaklar demektir. Bu haram kılma zulüm ve azgınlık sebebiyledir —ve Allah'ın haberi kesinlikle doğrudur—. Onların zulmü ise: Peygamberleri haksız yere öldürmeleri, Allah yolundan alıkoymaları, faiz almaları ve insanların mallarını batıl yollarla yemeleridir. Bu, Yahudilerin: «Allah bize hiçbir şeyi haram kılmadı; biz sadece İsrail'in kendisine haram kıldığı şeyleri kendimize haram kıldık» sözlerini yalanlamadır. Ey Muhammed, eğer sana bildirdiğim hususlarda seni yalanlarlarsa, onların bu haline hayret ederek ve uydurdukları yalanı kınayarak de ki: Şüphesiz Allah geniş bir rahmet sahibidir; zira suçunuzun büyüklüğüne rağmen cezanızı aceleyle vermemektedir. Ancak O'nun rahmetinin genişliğine de aldanmayın; çünkü suçlular topluluğundan dünyada veya ahirette asla geri çevrilmeyecek bir azap da Allah'ındır. Bu, aynı anda hem rağbet ettirme (tergîb) hem de korkutma (terhîb) üslubunu bir arada toplamadır: Allah'ın emrine uymaya rağbet ettirme, Allah'a ve Resûlü'ne muhalefet etmekten ise sakındırmadır.
الاحتجاج بالقدر الإلهي والمشيئة
İlahi Kader ve Meşieti Delil Getirme
زعم المشركون أن شركهم بالله وتحريمهم الأشياء المباحة إنما هو بقدر الله، فقالوا: «لولا المشيئة لم نكفر» و «لو شاء الله منا ألا نكفر لمنعنا عن هذا الكفر، وحيث لم يمنعنا عنه، ثبت أنه مريد لذلك، فإذا أراد الله ذلك منا، امتنع منا تركه، فكنا معذورين فيه» فردّ الله هذا الزعم الباطل، وذم الله تعالى ظن المشركين أن ما شاء الله لا يقع عليه عقاب، فقال الله تعالى حاكيا قولهم:
Müşrikler, Allah'a ortak koşmalarının ve mubah şeyleri haram kılmalarının ancak Allah'ın kaderiyle olduğunu iddia ederek şöyle dediler: «Eğer [ilahi] dileme olmasaydı inkâr etmezdik» ve «Allah bizim inkâr etmememizi dileseydi bizi bu küfürden alıkoyardı; mademki bizi bundan alıkoymadı, öyleyse bunu dilediği sabit olmuştur. Allah bizden bunu dilediğine göre bizim bunu terk etmemiz imkânsızdır, dolayısıyla bu konuda biz mazuruz.» Allah bu batıl iddiayı reddetti ve müşriklerin 'Allah'ın dilediği şeyden dolayı azap gerçekleşmez' şeklindeki zannını yererek onların sözlerini naklen şöyle buyurdu:
[سورة الأنعام (٦) : الآيات ١٤٨ الى ١٥٠]
[En'âm Suresi (6), Âyetler: 148-150]
سَيَقُولُ الَّذِينَ أَشْرَكُوا لَوْ شاءَ اللَّهُ ما أَشْرَكْنا وَلا آباؤُنا وَلا حَرَّمْنا مِنْ شَيْءٍ كَذلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ حَتَّى ذاقُوا بَأْسَنا قُلْ هَلْ عِنْدَكُمْ مِنْ عِلْمٍ فَتُخْرِجُوهُ لَنا إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاَّ الظَّنَّ وَإِنْ أَنْتُمْ إِلاَّ تَخْرُصُونَ (١٤٨) قُلْ فَلِلَّهِ الْحُجَّةُ الْبالِغَةُ فَلَوْ شاءَ لَهَداكُمْ أَجْمَعِينَ (١٤٩) قُلْ هَلُمَّ شُهَداءَكُمُ الَّذِينَ يَشْهَدُونَ أَنَّ اللَّهَ حَرَّمَ هذا فَإِنْ شَهِدُوا فَلا تَشْهَدْ مَعَهُمْ وَلا تَتَّبِعْ أَهْواءَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا وَالَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَهُمْ بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ (١٥٠)
{ سَيَقُولُ الَّذِينَ أَشْرَكُوا لَوْ شاءَ اللَّهُ ما أَشْرَكْنا وَلا آباؤُنا وَلا حَرَّمْنا مِنْ شَيْءٍ كَذلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ حَتَّى ذاقُوا بَأْسَنا قُلْ هَلْ عِنْدَكُمْ مِنْ عِلْمٍ فَتُخْرِجُوهُ لَنا إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاَّ الظَّنَّ وَإِنْ أَنْتُمْ إِلاَّ تَخْرُصُونَ (١٤٨) قُلْ فَلِلَّهِ الْحُجَّةُ الْبالِغَةُ فَلَوْ شاءَ لَهَداكُمْ أَجْمَعِينَ (١٤٩) قُلْ هَلُمَّ شُهَداءَكُمُ الَّذِينَ يَشْهَدُونَ أَنَّ اللَّهَ حَرَّمَ هذا فَإِنْ شَهِدُوا فَلا تَشْهَدْ مَعَهُمْ وَلا تَتَّبِعْ أَهْواءَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا وَالَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَهُمْ بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ (١٥٠) } “O ortak koşanlar diyecekler ki: «Eğer Allah dileseydi ne biz ortak koşardık ne de babalarımız; hiçbir şeyi de haram kılmazdık.» Onlardan öncekiler de azabımızı tadıncaya kadar böyle yalanlamışlardı. De ki: «Yanınızda [bize] çıkarıp göstereceğiniz bir bilgi mi var? Siz ancak zanna uyuyorsunuz ve siz sadece yalan söylüyorsunuz.» (148) De ki: «En kesin delil Allah'ındır. O dileseydi elbette hepinizi doğru yola iletirdi.» (149) De ki: «Allah'ın bunu haram kıldığına şahitlik edecek şahitlerinizi getirin!» Eğer şahitlik ederlerse sen onlarla beraber şahitlik etme. Âyetlerimizi yalanlayanların ve ahirete inanmayanların heveslerine uyma; onlar Rablerine [başkalarını] denk tutuyorlar. (150)”
هذه شبهة تمسّك بها المشركون في شركهم وتحريم ما حرّموا، فإن الله مطّلع على ما هم فيه من الشّرك وتدخّلهم في التحريم، إنهم يقولون: إن شركهم وشرك آبائهم، وتحريم ما أحلّ الله من الحرث (الزرع) والأنعام (المواشي) هو قائم بمشيئة الله وإرادته، ولولا مشيئته لم يكن شيء من ذلك، كمذهب الجبرية تماما.
Bu, müşriklerin şirk koşmalarında ve haram kıldıkları şeylerde sarıldıkları bir şüphedir. Çünkü Allah, onların içinde bulundukları şirki ve helal-haram koyma işine müdahalelerini bilmektedir. Onlar şöyle demektedirler: Kendilerinin ve atalarının şirk koşması, Allah'ın helal kıldığı ekinleri (hars) ve sağmal/ehil hayvanları (en'âm) haram kılmaları Allah'ın meşieti ve iradesiyle gerçekleşmiştir; eğer O'nun meşieti olmasaydı bunlardan hiçbir şey olmazdı. Bu, tıpkı Cebriyye mezhebi gibidir.
فردّ الله عليهم شبهتهم بقوله: كَذلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وفي الكلام حذف يدلّ عليه السياق، أي سيقول المشركون كذا وكذا، وليس في ذلك حجة لهم، ولا شيء يقتضي تكذيبك، ولكن كذلك كذب الذين من قبلهم بنحو هذه الشبهة، من
Allah Teâlâ onların şüphelerini { كَذلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ } “Onlardan öncekiler de böyle yalanlamıştı” buyurarak reddetti. Sözde, siyakın (sözün akışının) delalet ettiği bir hazif (ifade eksiltmesi) vardır; yani müşrikler şöyle şöyle diyecekler; oysa bunda onlar için hiçbir delil olmadığı gibi senin yalanlanmanı gerektirecek bir durum da yoktur. Fakat onlardan öncekiler de işte bu tür bir şüphe sebebiyle, -
ظنهم أن ترك الله لهم دليل على رضاه بحالهم. فتكذيبهم وتكذيب من قبلهم لا أساس له من العلم والعقل لأنهم كذبوا الرّسل، ولو كان قولهم صحيحا لما عاقبهم الله تعالى على كفرهم لأن الله عادل. والله سبحانه أذاقهم بأسه، أي عذابه بناء على اختيارهم وإرادتهم، وإن كان كل شيء لا يقع في الكون إلا بإرادة الله ومشيئته.
Allah'ın onları kendi hallerine bırakmasının onların durumundan razı olduğuna delalet ettiği zannıyla yalanlamışlardı. Onların ve öncekilerin yalanlamasının ilim ve akıldan hiçbir dayanağı yoktur; zira onlar peygamberleri yalanlamışlardır. Eğer onların sözü doğru olsaydı Allah Teâlâ inkârlarından ötürü onları cezalandırmazdı, çünkü Allah adildir. Allah Teâlâ, kâinatta her şey ancak Allah'ın iradesi ve meşietiyle meydana gelse de, onların kendi tercih ve iradelerine binaen azabını (be's) onlara tattırmıştır.
ثم أمر الله نبيّه أن يطالبهم بالبرهان على ما زعموا بقوله: قُلْ هَلْ عِنْدَكُمْ مِنْ عِلْمٍ فَتُخْرِجُوهُ لَنا.. أي هل لديكم أمر معلوم وبرهان واضح يصحّ الاحتجاج به فيما قلتم، فتظهرونه وتبيّنونه لنا لنفهمه. وحقيقة حالهم هي أنه لا حجة ولا برهان على ما يقولون، وما يتّبعون إلا الوهم والخيال والاعتقاد الفاسد، وما هم إلا يكذبون على الله فيما ادّعوه.
Sonra Allah, Peygamberine: { قُلْ هَلْ عِنْدَكُمْ مِنْ عِلْمٍ فَتُخْرِجُوهُ لَنا } “De ki: «Yanınızda [bize] çıkarıp göstereceğiniz bir bilgi mi var?...»” buyurarak iddia ettikleri şey hakkında onlardan delil istemesini emretti. Yani söylediğiniz şeyde delil getirilmesi geçerli olabilecek kesinleşmiş bir bilgi ve açık bir burhanınız var mı ki onu anlayabilmemiz için bize ortaya koyup açıklayasınız? Onların gerçek durumu şudur ki; söylediklerine dair ne bir delil ne de bir burhan vardır. Onlar ancak vehme, hayale ve batıl inanca uymaktadırlar ve iddia ettikleri şeylerde Allah'a karşı sadece yalan uydurmaktadırlar.
ثم أورد الله تعالى الدليل القاطع على الدين الحق بقوله: قُلْ فَلِلَّهِ الْحُجَّةُ الْبالِغَةُ والمعنى: قل أيها الرّسول لهؤلاء المشركين الجاهلين بعد بطلان حجتهم: لله تعالى الحجة الكاملة على ما أراد من إثبات الحقائق وإبطال الباطل، وحجته بالغة غاية المقصد في الأمر المحتجّ به، فإن مشيئة الله تعالى لا تعني رضاه عن أعمالهم، والله بيّن الآيات، وأيّد الرّسل بالمعجزات، وألزم أمره كل مكلف، وإرادته وعلمه وكلامه غيب لا يطلع عليه أحدا إلا من ارتضى من رسول، وليس الإنسان مجبرا على الإيمان أو الكفر والمعصية، وإنما هو بنفسه الذي يختار عمله ومنهاجه، ولو كان المكلف مجبرا لما اقتضى العدل الإلهي تكليفه بشيء، وإثابته وعقابه في الآخرة. والله قادر على هداية الناس أجمعين.
Sonra Allah Teâlâ: { قُلْ فَلِلَّهِ الْحُجَّةُ الْبالِغَةُ } “De ki: «En kesin delil Allah'ındır»” buyurarak hak dinin kesin delilini ortaya koydu. Bunun manası şudur: Ey Resul, delilleri geçersiz olduktan sonra o cahil müşriklere de ki: Hakikatlerin ispatı ve batılın iptali hususunda dilediği şeyde eksiksiz hüccet (kesin delil) Allah Teâlâ'nındır. O'nun hücceti, delil getirilen hususta hedefin son noktasına ulaşmıştır. Çünkü Allah Teâlâ'nın dilemesi, onların amellerinden razı olduğu anlamına gelmez. Allah ayetleri açıklamış, peygamberleri mucizelerle desteklemiş ve emrini her mükellefe bağlayıcı kılmıştır. O'nun iradesi, ilmi ve kelamı gaybtır; razı olduğu bir peygamber müstesna, onu kimseye bildirmez. İnsan imana veya küfre ve isyana mecbur bırakılmış (cebredilmiş) değildir; bilakis amelini ve yolunu bizzat kendisi seçer. Eğer mükellef mecbur olsaydı ilahi adalet onun bir şeyle mükellef tutulmasını, ahirette ödüllendirilmesini veya cezalandırılmasını gerektirmezdi. Allah bütün insanları hidayete erdirmeye kadirdir.
ومن أدلة إبطال تذرّع المشركين بشبهتهم: مطالبتهم بأن يأتوا بشهود يشهدون على صحة ما يدّعونه من تحريم الله هذه المحرمات، وهذا هو قوله تعالى: قُلْ هَلُمَّ شُهَداءَكُمُ أي أحضروا شهداءكم الذين يشهدون لكم عن عيان أن الله حرّم عليكم هذا الذي زعمتم تحريمه وكذبتم وافتريتم على الله فيه.
Müşriklerin şüphelerine sığınmalarını iptal eden delillerden biri de, Allah'ın bu haram kılınan şeyleri haram ettiğine dair ileri sürdükleri iddianın doğruluğuna şahitlik edecek şahitler getirmelerinin kendilerinden istenmesidir. Allah Teâlâ'nın: { قُلْ هَلُمَّ شُهَداءَكُمُ } “De ki: «Şahitlerinizi getirin!...»” buyruğu budur. Yani haram olduğunu iddia ettiğiniz, hakkında yalan söyleyip Allah'a iftira ettiğiniz bu şeyleri Allah'ın size haram kıldığına bizzat görerek şahitlik edecek şahitlerinizi getirin.
فإن شهدوا على سبيل الفرض فلا تشهد معهم، أي لا توافقهم على أقوالهم، ولا تصدّقهم ولا تقبل شهادتهم، فهم شهود زور كذبة، ولا تتبع أهواء الذين كذبوا بآيات الله الدّالة على وحدانيته وربوبيته، ومنها حقّه في التشريع والتحليل والتحريم، ولا تتبع أهواء هؤلاء الجاهلين المتّبعين لأهوائهم الذين لا يوقنون بمجيء الآخرة وما فيها من حساب، وهم يشركون بربّهم، ويجعلون له عديلا يشاركه في جلب الخير، ودفع الضّر، والحساب والجزاء.
Faraza şahitlik etseler bile sen onlarla beraber şahitlik etme; yani onların sözlerine katılma, onları tasdik etme ve şahitliklerini kabul etme; zira onlar yalancı sahte şahitlerdir. Allah'ın birliğine ve rabliğine delalet eden —ki hüküm koyma, helal ve haram kılma hakkı da bunlardandır— ayetlerini yalanlayanların heveslerine uyma. Ahiretin geleceğine ve oradaki hesaba kesin olarak inanmayan, heveslerine uyan bu cahillerin arzularına tabi olma. Onlar Rablerine ortak koşmakta, hayrı celbetmede, zararı defetmede, hesap ve cezada O'na ortak olan bir denk koşmaktadırlar.
وبهذا بطل ادّعاء المشركين واحتجاجهم بالمشيئة الإلهية، فإن المشيئة أمرها لله، وما على الناس إلا تنفيذ التكليف الإلهي، لأنهم لا علم ولا اطّلاع لهم على مراد الله وعلمه ومشيئته.
Böylece müşriklerin iddiası ve ilahi meşieti delil getirmeleri boşa çıkmıştır. Zira meşietin hükmü Allah'a aittir; insanlara düşen ise sadece ilahi mükellefiyeti yerine getirmektir, çünkü onların Allah'ın muradına, ilmine ve meşietine dair bir bilgileri ve vukûfiyetleri yoktur.
الوصايا العشر
On Emir (On Vasiyet)
أورد القرآن الكريم الوصايا العشر المتّفق عليها في الأديان كلها، في التوراة والإنجيل والفرقان، وأمر الله نبيّه محمدا ﷺ أن يدعو جميع الخلق إلى سماع تلاوة ما حرّم الله بشرع الإسلام الخالد المبعوث به إلى جميع الناس- الأسود والأحمر والأبيض- قال الله تعالى:
Kur'ân-ı Kerîm bütün dinlerde üzerinde ittifak edilmiş olan Tevrat, İncil ve Furkan'daki On Emir'i (On Vasiyeti) zikretmiş ve Allah, Peygamberi Muhammed'e sallallâhu aleyhi ve sellem bütün insanlara —siyaha, kırmızıya ve beyaza— gönderildiği ebedî İslam şeriatıyla Allah'ın haram kıldığı şeylerin tilavetini dinlemeye bütün mahlûkatı davet etmesini emretmiştir. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:
[سورة الأنعام (٦) : الآيات ١٥١ الى ١٥٣]
[En'âm Suresi (6), Âyetler: 151-153]
قُلْ تَعالَوْا أَتْلُ ما حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ أَلاَّ تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئاً وَبِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً وَلا تَقْتُلُوا أَوْلادَكُمْ مِنْ إِمْلاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُكُمْ وَإِيَّاهُمْ وَلا تَقْرَبُوا الْفَواحِشَ ما ظَهَرَ مِنْها وَما بَطَنَ وَلا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ ذلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ (١٥١) وَلا تَقْرَبُوا مالَ الْيَتِيمِ إِلاَّ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزانَ بِالْقِسْطِ لا نُكَلِّفُ نَفْساً إِلاَّ وُسْعَها وَإِذا قُلْتُمْ فَاعْدِلُوا وَلَوْ كانَ ذا قُرْبى وَبِعَهْدِ اللَّهِ أَوْفُوا ذلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ (١٥٢) وَأَنَّ هذا صِراطِي مُسْتَقِيماً فَاتَّبِعُوهُ وَلا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِهِ ذلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ (١٥٣)
{ قُلْ تَعالَوْا أَتْلُ ما حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ أَلاَّ تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئاً وَبِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً وَلا تَقْتُلُوا أَوْلادَكُمْ مِنْ إِمْلاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُكُمْ وَإِيَّاهُمْ وَلا تَقْرَبُوا الْفَواحِشَ ما ظَهَرَ مِنْها وَما بَطَنَ وَلا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ ذلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ (١٥١) وَلا تَقْرَبُوا مالَ الْيَتِيمِ إِلاَّ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزانَ بِالْقِسْطِ لا نُكَلِّفُ نَفْساً إِلاَّ وُسْعَها وَإِذا قُلْتُمْ فَاعْدِلُوا وَلَوْ كانَ ذا قُرْبى وَبِعَهْدِ اللَّهِ أَوْفُوا ذلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ (١٥٢) وَأَنَّ هذا صِراطِي مُسْتَقِيماً فَاتَّبِعُوهُ وَلا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِهِ ذلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ (١٥٣) } “De ki: «Gelin, Rabbinizin size neleri haram kıldığını okuyayım: O'na hiçbir şeyi ortak koşmayın, ana babaya iyilik edin, fakirlik korkusuyla çocuklarınızı öldürmeyin; sizin de onların da rızkını biz veririz. Kötülüklerin (fuhşiyâtın) açığına da gizlisine de yaklaşmayın ve hak bir sebep olmadıkça Allah'ın haram kıldığı cana kıymayın. İşte aklınızı kullanasınız diye Allah size bunları emretti.» (151) «Yetimin malına, erginlik çağına erişinceye kadar en güzel şeklin dışında yaklaşmayın. Ölçüyü ve tartıyı adaletle tam yapın. Biz kimseye gücünün yettiğinden fazlasını yüklemeyiz. Konuştuğunuz zaman, [leh veya aleyhine konuştuğunuz kimse] bir yakınınız dahi olsa adaleti gözetin. Allah'a verdiğiniz ahdi yerine getirin. İşte düşünüp öğüt alasınız diye Allah size bunları emretti.» (152) «Şüphesiz ki bu, benim dosdoğru yolumdur; ona uyun. [Başka] yollara uymayın ki sizi O'nun yolundan ayırmasın. İşte sakınasınız diye Allah size bunları emretti.» (153)”
[الأنعام: ٦/ ١٥١- ١٥٣] .
[el-En'âm: 6/151-153].
قال ابن عباس: في الأنعام آيات محكمات هنّ أمّ الكتاب، ثم قرأ: قُلْ تَعالَوْا أَتْلُ ما حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ تضمنت هذه الآيات الثلاث الوصايا العشر التي وردت خمس منها بصيغة النّهي، وخمس بصيغة الأمر.
İbn Abbâs şöyle demiştir: En'âm suresinde Kitab'ın anası (temeli) olan muhkem ayetler vardır. Sonra: { قُلْ تَعالَوْا أَتْلُ ما حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ } “De ki: «Gelin, Rabbinizin size neleri haram kıldığını okuyayım...»” ayetini okumuştur. Bu üç ayet, beşi nehiy (yasak) kipiyle, beşi de emir kipiyle gelen on emri (on vasiyeti) içermiştir.
الوصية الأولى- نبذ الشّرك بالله تعالى، فالشّرك أعظم جريمة في الدين، لأنه نسبة الشريك إلى الله في الألوهية، وهذا مرفوض عقلا لأن الشّركاء، سواء أكانوا من الكواكب كالشمس والقمر، أم من الملائكة والنّبيين، أم من الجمادات كالأصنام والأوثان، كلهم مخلوقون لله، والمخلوق مهما عظم عبد للخالق، والخالق وهو الله تعالى هو المستحق للعبادة والتعظيم والتقديس.
Birinci vasiyet: Allah Teâlâ'ya ortak koşmayı terk etmektir. Zira şirk dindeki en büyük cürümdür; çünkü ilahlıkta Allah'a ortak isnat etmektir. Bu ise aklen reddedilmiştir; çünkü ister güneş ve ay gibi gezegenler olsun, ister melekler ve peygamberler olsun, ister putlar ve heykeller gibi cansız varlıklar olsun, ortak koşulanların hepsi Allah'ın mahlûkudur. Mahlûk ne kadar yüce olursa olsun Yaratıcı'nın bir kuludur; Yaratıcı olan Allah Teâlâ ise ibadete, tazime ve takdise layık olan yegâne varlıktır.
والوصية الثانية- الإحسان إلى الوالدين إحسانا كاملا، بإخلاص وشعور قلبي بالاحترام والتزام أوامرهما بالمعروف، ومعاملتهما معاملة كريمة قائمة على المحبة والمودّة والبر، لا الخوف والرّهبة. وبرّهما سلف ودين، فكما تبر أبويك يبرك أولادك، قال النّبي ﷺ فيما رواه الطبراني عن ابن عمر: «برّوا آباءكم تبركم أبناؤكم، وعفّوا تعفّ نساؤكم» .
İkinci vasiyet: Anne babaya tam bir ihsanla, samimiyetle, kalbî bir saygı hissiyle iyilik etmek, meşru dairede emirlerine uymak ve onlara korku ve dehşete değil sevgi, muhabbet ve iyiliğe dayalı kerimane bir muamelede bulunmaktır. Onlara iyilik etmek peşin bir borçtur; sen anne babana nasıl iyilik edersen çocukların da sana öyle iyilik eder. Nitekim Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem, Taberânî'nin İbn Ömer'den rivayet ettiği hadiste şöyle buyurmuştur: «Babalarınıza iyilik edin ki çocuklarınız da size iyilik etsin; iffetli olun ki kadınlarınız da iffetli olsun.»
والوصية الثالثة- تحريم وأد البنات وقتل الأولاد خشية الفقر أو العار، فالله يرزقكم أيها الآباء وإياهم رزقا مكفولا دائما، فلا تخشوا الفقر المتوقّع ولا العار اللاحق لأن الله يرزق العباد ويحفظ البنات إذا حسنت التربية، ودانت البنات بالدين الحق والخلق الكريم.
Üçüncü vasiyet: Fakirlik veya utanç korkusuyla kız çocuklarını diri diri gömmeyi ve çocukları öldürmeyi haram kılmaktır. Çünkü ey babalar, sizi de onları da daimi ve teminat altına alınmış bir rızıkla rızıklandıran Allah'tır. Beklenen fakirlikten veya gelecekteki utançtan korkmayın; zira kulları rızıklandıran Allah'tır. Terbiye güzel olduğunda, kız çocukları hak dine ve yüce ahlaka bağlandığında Allah onları muhafaza eder.
والوصية الرابعة- تحريم اقتراف الفواحش: وهي كل ما عظم جرمه وإثمه وقبحه من الأقوال والأفعال كالزّنى والقذف والنظر إلى الأجنبية والاختلاط بها والمنكرات السّرية التي يمارسها بعض الناس في خفية وتستّر، فإن الله حرّم الفواحش الظاهرة والباطنة، وكانوا في الجاهلية لا يرون بأسا في الزّنى سرّا، أما في العلانية فكانوا يعدّونه قبيحا، فحرّم الله النوعين، لضرر الزّنى وقبحه شرعا وعقلا.
Dördüncü vasiyet: Fuhşiyâtı (çirkin hayasızlıkları) irtikâp etmeyi haram kılmaktır. Bu da zina, iftira (kazif), yabancı kadına bakmak, onunla baş başa kalıp karışmak ve birtakım insanların gizlice ve örtülü şekilde işledikleri gizli münkerler gibi söz ve fiillerden cürmü, günahı ve çirkinliği büyük olan her şeydir. Zira Allah, açık ve gizli fuhşiyâtı haram kılmıştır. Cahiliye döneminde zinayı gizlice yapmakta bir sakınca görmezler, açıktan yapılmasını ise çirkin sayarlardı. Allah ise zinanın zararı ile dinen ve aklen çirkinliği sebebiyle her iki türünü de haram kıldı.
والوصية الخامسة- منع قتل النفس بغير حق، لأن قتل النفس المسلمة والمعاهدة جريمة كبري ومنكر عظيم، واعتداء شنيع على صنع الخالق، ولا يحل القتل إلا عقابا قانونيّا بالحق على أحوال ثلاث: زنا المحصن المتزوج، والقتل العمد، والرّدة عن الإسلام، لما فيه من خروج على قواعد النظام العام في المجتمع، ذلكم أمركم الله به لتعقلوا وتتدبروا المخاطر والسيئات.
Beşinci vasiyet: Haksız yere cana kıymayı yasaklamaktır. Çünkü Müslüman ve antlaşmalı (muâhed) bir canı öldürmek büyük bir cürüm, azim bir münker ve Yaratıcı'nın sanatına yapılmış çirkin bir tecavüzdür. Öldürmek ancak haklı bir meşru ceza olarak şu üç durumda helal olur: Evli olanın zinası, kasten adam öldürme ve İslam'dan irtidat etme; zira bunda toplumun genel düzen kurallarının dışına çıkma vardır. İşte tehlikeleri ve kötülükleri akledip düşünesiniz diye Allah size bunu emretmiştir.
والوصية السادسة- المحافظة على مال اليتيم، فلا يجوز أخذ شيء منه إلا بحق، كمقابل الإشراف على الاستثمار والتنمية، والمحافظة والإنفاق للتربية والتعليم وكان الولي فقيرا محتاجا. فإن بلغ الولد رشيدا، وجب دفع ماله إليه من غير تلكؤ ولا تردّد، لقوله تعالى: فَإِنْ آنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْداً فَادْفَعُوا إِلَيْهِمْ أَمْوالَهُمْ.. [النّساء: ٤/ ٦] .
Altıncı vasiyet: Yetimin malını korumaktır. Velinin fakir ve muhtaç olması durumunda yatırım ve nemalandırma üzerindeki gözetim, bakım ve terbiye ile eğitim masrafları karşılığı gibi haklı bir sebep dışında o maldan hiçbir şey almak caiz değildir. Çocuk rüşd çağına ulaştığında, Allah Teâlâ'nın: { فَإِنْ آنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْداً فَادْفَعُوا إِلَيْهِمْ أَمْوالَهُمْ } “Onlarda bir rüşt (olgunluk) görürseniz hemen mallarını kendilerine verin...” [en-Nisâ: 4/6] buyruğu gereğince malını gecikmeksizin ve tereddüt etmeksizin kendisine teslim etmek vaciptir.
والوصية السابعة والثامنة- إيفاء الكيل والميزان بالقسط أي بالعدل، دون زيادة ولا نقص في البيع والشراء والقرض والإيفاء والاستيفاء لأن العدل أساس الحقوق، والتطفيف بالكيل والميزان هضم للحق وضياع للمال.
Yedinci ve sekizinci vasiyet: Ölçüyü ve tartıyı kıst ile yani adaletle tam yapmaktır; alım, satım, borç verme, borcu ödeme ve hakkını almada artırma veya eksiltme yapmamaktır. Çünkü adalet hakların temelidir; ölçü ve tartıda hile yapmak (tatfîf) ise hakkı gasbetmek ve malı zayi etmektir.
والوصية التاسعة- العدل في القول، أي الشهادة والحكم والقضاء لأن العدل ميزان الحقوق، وأساس القبول والرّضا دون أحقاد ولا عداوات.
Dokuzuncu vasiyet: Sözde, yani şahitlikte, hükümde ve kazada adil olmaktır. Çünkü adalet hakların terazisi, kin ve düşmanlık olmaksızın kabul ve rızanın esasıdır.
والوصية العاشرة- الوفاء بالعهد الإلهي، سواء أكان عهدا مع الله، أم مع الناس. ذلكم وصاكم وأمركم الله بهذا لعلكم تتذكرون وتتعظون بهذا.
Onuncu vasiyet: İster Allah ile yapılan bir ahit olsun ister insanlarla yapılan bir ahit olsun, ilahi ahde vefa göstermektir. İşte düşünüp öğüt ve ibret alasınız diye Allah size bunu vasiyet etmiş ve emretmiştir.
وختم الله تعالى هذه الوصايا العشر ببيان أنها منهاج الحق وطريق الاستقامة، فمن اتّبعها وفق ورشد، ومن أعرض عنها ضلّ وغوى، وحاد عن سبل الهداية وطريق الله المستقيم، وقد وصّاكم الله بهذا وأمركم لتحققوا تقوى الله، وتميزوا المنافع والمضارّ في الدين، وتحققوا الفضائل وتتركوا الرذائل. وبما أن المحرّمات الأوائل مخاطر لا يقع فيها عاقل ختمت الآية الأولى بالتعقل، وجاء بعد المحرّمات الأخر التي هي شهوات الأمر بالتذكر، وختمت الآيات بالتّقوى لأن امتثال الوصايا يتضمن فعل الفضائل، وتلك درجة التقوى.
Allah Teâlâ bu on emri (on vasiyeti), bunların hak menheci ve istikamet yolu olduğunu açıklayarak bitirmiştir. Kim onlara uyarsa muvaffak olur ve doğru yolu bulur; kim de onlardan yüz çevirirse sapar, azgınlaşır, hidayet yollarından ve Allah'ın dosdoğru yolundan ayrılır. Allah'a karşı takvayı gerçekleştirmeniz, dindeki fayda ve zararları ayırt etmeniz, faziletleri hayata geçirip rezillikleri terk etmeniz için Allah size bunu vasiyet etmiş ve emretmiştir. İlk haramlar akıllı bir kimsenin düşmeyeceği tehlikeler olduğundan birinci ayet akletmekle (taakkul) sona ermiştir; şehvetlerden ibaret olan diğer haramlardan sonra ise hatırlayıp düşünme (tezekkür) emri gelmiştir; ayetler ise takva ile son bulmuştur, çünkü vasiyetlere uymak faziletleri işlemeyi içerir ve bu da takva derecesidir.
خصائص التّوراة والقرآن
Tevrat ve Kur'an'ın Özellikleri
أخبر القرآن الكريم بكل حيدة وموضوعية عن خصائص التوراة والقرآن الكريم، والغاية المقصودة من إنزال كلّ منهما، وخصّص الله تعالى كلاما عن التوراة لاشتهارها عند مشركي العرب وسماعهم أخبارها، ثم ذكر الله تعالى مكانة القرآن العظيم وكونه كتاب هداية ورحمة للعالمين، قال الله سبحانه:
Kur'ân-ı Kerîm, Tevrat ve Kur'ân-ı Kerîm'in özelliklerini ve her ikisinin indirilmesindeki asıl gayeyi tam bir tarafsızlık ve nesnellikle haber vermiştir. Allah Teâlâ, Arap müşrikleri katında meşhur olması ve onun haberlerini işitmeleri sebebiyle Tevrat hakkında özel bir açıklamada bulunmuş, ardından Yüce Kur'an'ın konumunu ve âlemlere hidayet ve rahmet kitabı olduğunu zikretmiştir. Allah Sübhânehu şöyle buyurmuştur:
[سورة الأنعام (٦) : الآيات ١٥٤ الى ١٥٧]
[En'âm Suresi (6), Âyetler: 154-157]
ثُمَّ آتَيْنا مُوسَى الْكِتابَ تَماماً عَلَى الَّذِي أَحْسَنَ وَتَفْصِيلاً لِكُلِّ شَيْءٍ وَهُدىً وَرَحْمَةً لَعَلَّهُمْ بِلِقاءِ رَبِّهِمْ يُؤْمِنُونَ (١٥٤) وَهذا كِتابٌ أَنْزَلْناهُ مُبارَكٌ فَاتَّبِعُوهُ وَاتَّقُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ (١٥٥) أَنْ تَقُولُوا إِنَّما أُنْزِلَ الْكِتابُ عَلى طائِفَتَيْنِ مِنْ قَبْلِنا وَإِنْ كُنَّا عَنْ دِراسَتِهِمْ لَغافِلِينَ (١٥٦) أَوْ تَقُولُوا لَوْ أَنَّا أُنْزِلَ عَلَيْنَا الْكِتابُ لَكُنَّا أَهْدى مِنْهُمْ فَقَدْ جاءَكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَهُدىً وَرَحْمَةٌ فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَّبَ بِآياتِ اللَّهِ وَصَدَفَ عَنْها سَنَجْزِي الَّذِينَ يَصْدِفُونَ عَنْ آياتِنا سُوءَ الْعَذابِ بِما كانُوا يَصْدِفُونَ (١٥٧)
{ ثُمَّ آتَيْنا مُوسَى الْكِتابَ تَماماً عَلَى الَّذِي أَحْسَنَ وَتَفْصِيلاً لِكُلِّ شَيْءٍ وَهُدىً وَرَحْمَةً لَعَلَّهُمْ بِلِقاءِ رَبِّهِمْ يُؤْمِنُونَ (١٥٤) وَهذا كِتابٌ أَنْزَلْناهُ مُبارَكٌ فَاتَّبِعُوهُ وَاتَّقُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ (١٥٥) أَنْ تَقُولُوا إِنَّما أُنْزِلَ الْكِتابُ عَلى طائِفَتَيْنِ مِنْ قَبْلِنا وَإِنْ كُنَّا عَنْ دِراسَتِهِمْ لَغافِلِينَ (١٥٦) أَوْ تَقُولُوا لَوْ أَنَّا أُنْزِلَ عَلَيْنَا الْكِتابُ لَكُنَّا أَهْدى مِنْهُمْ فَقَدْ جاءَكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَهُدىً وَرَحْمَةٌ فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَّبَ بِآياتِ اللَّهِ وَصَدَفَ عَنْها سَنَجْزِي الَّذِينَ يَصْدِفُونَ عَنْ آياتِنا سُوءَ الْعَذابِ بِما كانُوا يَصْدِفُونَ (١٥٧) } “Sonra iyilik eden kimseye [nimetimizi] tamamlamak, her şeyi açıklamak, bir hidayet ve rahmet olmak üzere Mûsâ'ya Kitab'ı verdik; ta ki Rablerine kavuşacaklarına inansınlar. (154) Bu da indirdiğimiz mübarek bir Kitaptır; öyleyse ona uyun ve sakının ki size merhamet edilsin. (155) «Kitap yalnız bizden önceki iki topluluğa indirildi; biz ise onların okuduklarından gerçekten habersizdik» demeyesiniz, (156) Yahut «Bize de Kitap indirilseydi elbette onlardan daha doğru yolda olurduk» demeyesiniz diye [Kur'an'ı indirdik]. İşte size Rabbinizden açık bir delil, bir hidayet ve bir rahmet geldi. Artık Allah'ın âyetlerini yalanlayıp onlardan yüz çevirenden daha zalim kim olabilir? Âyetlerimizden yüz çevirenleri, yüz çevirmeleri sebebiyle azabın en kötüsüyle cezalandıracağız. (157)”
من المعلوم أن موسى ﵇ متقدّم في الزمان على محمد ﷺ، فكتابه متقدّم وفيه تلاوة ما حرّم الله تعالى، فالتحريم والتحليل وبيان أحكام التشريع قديم في البشرية، والتوراة أشبه بالقرآن من الإنجيل والزّبور لاشتمالها كثيرا على الأحكام أو التكاليف الشرعية، لذا أمر الله نبيّه بأن يخبر المشركين بما أنزل الله على موسى ﵇ وإيتائه التوراة تماما للكرامة والنعمة على الذي أحسن في اتّباعه والاهتداء به وهو موسى ومن تبعه، كما قال تعالى: وَجَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا [الأنبياء: ٢١/ ٧٣] . وفي التوراة تفصيل لكل شيء محتاج إليه من أحكام الشريعة: عبادتها ومعاملتها، وهدى لمن اهتدى به، ورحمة لمن تمسّك به، فينجيه من الضلالة، ليجعل قومه يؤمنون بلقاء ربّهم، أي لقاء ما وعدهم الله به من ثواب وعقاب في دار الكرامة والسّلام.
Bilindiği üzere Mûsâ aleyhisselâm zaman bakımından Muhammed'den sallallâhu aleyhi ve sellem öncedir; dolayısıyla kitabı da öncedir ve onda Allah Teâlâ'nın haram kıldığı şeylerin tilaveti vardır. Zira haram kılma, helal kılma ve şeriat hükümlerinin beyanı insanlıkta eskidir. Tevrat, şer'î hükümleri veya mükellefiyetleri çokça içermesi bakımından İncil ve Zebur'a kıyasla Kur'an'a daha çok benzer. Bu sebeple Allah, Peygamberine; Allah'ın Mûsâ'ya aleyhisselâm indirdiği şeyleri ve O'na uymakta ve O'nunla hidayet bulmakta ihsan üzere olan kimseye —ki o Mûsâ ve ona tabi olanlardır— ikramı ve nimeti tamamlamak üzere Tevrat'ı verdiğini müşriklere haber vermesini emretti; nitekim Allah Teâlâ: { وَجَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا } “Onları emrimizle doğru yolu gösteren önderler kıldık” [el-Enbiyâ: 21/73] buyurmuştur. Tevrat'ta şeriat hükümlerinden —ibadetleri ve muameleleri— ihtiyaç duyulan her şeyin tafsilatı, onunla hidayet bulan kimse için bir hidayet ve ona sımsıkı sarılan kimse için bir rahmet vardır; böylece onu sapıklıktan kurtarır ve kavminin Rablerine kavuşmaya, yani ikram ve esenlik yurdunda Allah'ın kendilerine vadettiği sevap ve cezaya kavuşacaklarına inanmalarını sağlar.
ثم وصف الله تعالى القرآن الكريم بقوله: وَهذا كِتابٌ.. أي وهذا القرآن كتاب عظيم الشأن، كثير الخير والنّفع في الدين والدنيا، ثابت لا ينسخ، جامع لأسباب الهداية الدائمة والنجاة والفلاح، فاتّبعوا أيها الناس ما جاء فيه، واتّقوا النار والجحود بما نهاكم عنه ومنعكم منه، لتظفروا برحمة الله الواسعة في الدنيا والآخرة.
Sonra Allah Teâlâ: { وَهذا كِتابٌ } “Bu da... bir Kitaptır...” buyurarak Kur'ân-ı Kerîm'i niteledi. Yani bu Kur'an; şanı yüce, dinde ve dünyada hayrı ve faydası çok, sabit olup neshedilmeyen, daimi hidayet, kurtuluş ve felah sebeplerini kendisinde toplayan bir kitaptır. Ey insanlar, onda gelen şeylere uyun; dünyada ve ahirette Allah'ın geniş rahmetine nail olmak için ateşten ve O'nun sizi nehyedip menettiği şeyleri inkâr etmekten sakının.
لقد أنزلنا إليك القرآن أيها النّبي محمد، فيه إرشاد للتوحيد وتزكية النفوس وتطهيرها من لوثات الشّرك والفسوق، لئلا تقولوا معشر العرب يوم الحساب:
Ey Peygamber Muhammed! Tevhide rehberlik eden, nefisleri tezkiye edip onları şirk ve fısk pisliklerinden arındıran Kur'an'ı sana indirdik ki, ey Arap topluluğu, hesap gününde şöyle demeyesiniz:
لو أنزل علينا مثل ما أنزل على اليهود والنصارى من قبلنا بغير لساننا، لكنّا أهدى منهم فيما أوتوه، لأننا أكثر وعيا وتفهّما وأعمق بصيرة وأشدّ عزيمة، وإبطالا لتلك التعللات ومحاولات التهرب من مسئولية العمل بشرع الله، فقد جاءكم على لسان رسولنا النّبي العربي محمد ﷺ قرآن عظيم، فيه بيان للحلال والحرام، وهدى لما في القلوب، ورحمة من الله لعباده الذين يتبعونه، ويقتفون ما فيه، ففيه العقيدة والآداب والأحكام.
«Eğer bizden önceki Yahudi ve Hristiyanlara bizim dilimizden başka bir dille indirilenlerin benzeri bize indirilseydi, kendilerine verilen şeyler hususunda onlardan daha doğru yolda olurduk; çünkü biz idrak ve anlayışça daha üstün, basiretçe daha derin ve azimce daha güçlüyüz.» İşte bu mazeretleri ve Allah'ın şeriatıyla amel etme sorumluluğundan kaçma girişimlerini iptal etmek üzere Resulümüz Arap Peygamber Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem diliyle size yüce bir Kur'an gelmiştir; onda helal ve haramın beyanı, kalplerdekine bir hidayet ve ona uyan, içindekilerin izinden giden kulları için Allah'tan bir rahmet vardır; zira onda akide, adap ve hükümler mevcuttur.
ثم أوضح الله تعالى سوء عاقبة من كذب بالقرآن، فذكر أنه لا أحد أظلم ممن كذّب بهذه الآيات البيّنات، بعد أن عرف صحتها وصدقها، وأعرض عنها، ومنع الناس عن التفكير فيها والإيمان بها، كما كان يفعل زعماء مكة، كما قال تعالى:
Sonra Allah Teâlâ Kur'an'ı yalanlayan kimsenin kötü akıbetini açıklayarak, doğruluğunu ve hakkaniyetini bildikten sonra bu apaçık ayetleri yalanlayan, onlardan yüz çeviren ve Mekke liderlerinin yaptığı gibi insanları bunlar üzerinde düşünmekten ve bunlara iman etmekten alıkoyan kimseden daha zalim hiç kimsenin olmadığını zikretti; nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:
وَهُمْ يَنْهَوْنَ عَنْهُ وَيَنْأَوْنَ عَنْهُ وَإِنْ يُهْلِكُونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَما يَشْعُرُونَ [الأنعام: ٦/ ٢٦] .
{ وَهُمْ يَنْهَوْنَ عَنْهُ وَيَنْأَوْنَ عَنْهُ وَإِنْ يُهْلِكُونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَما يَشْعُرُونَ } “Onlar hem insanları ondan menederler hem de kendileri ondan uzak dururlar. Onlar farkında olmadan ancak kendilerini helak ederler” [el-En'âm: 6/26].
ثم هدّد الله وأوعد بالعقاب لكل معرض عن القرآن العظيم، فذكر أنه سبحانه سيجازي المعرضين الحائدين عن آيات الله أشدّ العذاب بسبب حجب عقولهم ونفوسهم وغيرهم عن هداية الله والإعراض عنها لأنهم يتحملون وزرهم ووزر من منعوهم عن الحق، وحالوا بينهم وبين هداية الله، والإيمان بما أنزل الله، كما جاء في آية أخرى: الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ زِدْناهُمْ عَذاباً فَوْقَ الْعَذابِ بِما كانُوا يُفْسِدُونَ (٨٨) [النّحل: ١٦/ ٨٨] .
Sonra Allah Yüce Kur'an'dan yüz çeviren her kimseyi tehdit edip azapla uyardı; Allah'ın ayetlerinden yüz çevirip sapanları, akıllarını, nefislerini ve başkalarını Allah'ın hidayetinden alıkoymaları ve ondan yüz çevirmeleri sebebiyle en şiddetli azapla cezalandıracağını zikretti. Çünkü onlar hem kendi günahlarını hem de haktan alıkoydukları, Allah'ın hidayeti ile Allah'ın indirdiğine iman arasına engel koydukları kimselerin günahlarını yüklenirler; nitekim başka bir ayette şöyle buyrulmuştur: { الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ زِدْناهُمْ عَذاباً فَوْقَ الْعَذابِ بِما كانُوا يُفْسِدُونَ (٨٨) } “İnkâr edip de Allah yolundan alıkoyanlara, bozgunculuk yapmalarından ötürü azap üstüne azap artırdık” [en-Nahl: 16/88].
أي زدناهم عذابا غير عذابهم، بسبب إفسادهم وصدّهم عن سبيل الحق. وبهذا يتبيّن أنه لا عذر لأحد في الجهل بما جاء عن الله من أحكام وشرائع، ففي القرآن بيان كاف من الله، وهدى للزائغين، ورحمة للمؤمنين. ومن اهتدى بهدي الله فاز ونجا، ومن استنكف خسر وهلك، ولا يضرنّ إلا نفسه، وسيجزي الله الشاكرين.
Yani bozgunculukları ve hak yoldan alıkoymaları sebebiyle azaplarına başka bir azap daha kattık. Böylece anlaşılmaktadır ki, Allah'tan gelen hükümler ve şeriatlar konusunda cehalet hususunda hiç kimse için bir mazeret yoktur; zira Kur'an'da Allah'tan yeterli bir açıklama, sapanlar için bir hidayet ve müminler için bir rahmet vardır. Kim Allah'ın hidayetiyle doğru yolu bulursa kazanır ve kurtulur; kim de yüz çevirip büyüklenirse hüsrana uğrar ve helak olur, ancak kendi nefsine zarar verir. Allah şükredenleri mükâfatlandıracaktır.
تهديد المعاندين وترغيب المحسنين
İnatçıların Tehdit Edilmesi ve İyilik Edenlerin Rağbetlendirilmesi
رسالة القرآن المجيد رسالة إصلاح وتغيير شامل للفرد والجماعة، تبدأ بالعقيدة فالعبادة فالمعاملة، وتنتهي بنظام المجتمع والأمة، وإذا أراد الناس بأنفسهم خيرا، استمعوا لتوجيهات الله تعالى في الحياة، وبما أن القرآن منبر تربية وتوجيه حكيم حذر من ترك الإيمان بالله تعالى ربّا واحدا لا شريك له، وحذّر من الفرقة
Yüce Kur'an'ın mesajı; fert ve toplum için akideyle başlayıp ibadet ve muameleyle devam eden, toplum ve ümmet nizamıyla nihayete eren kapsamlı bir ıslah ve değişim mesajıdır. İnsanlar kendileri için hayır isterlerse Allah Teâlâ'nın hayattaki yönlendirmelerine kulak verirler. Kur'an hikmetli bir terbiye ve rehberlik kürsüsü olduğundan, tek ve ortaksız bir Rab olarak Allah Teâlâ'ya imanı terk etmekten sakındırmış, ayrılıktan
والاختلاف ورغّب بفعل الحسنات والأعمال الصالحات، ونفّر من اقتراف السيئات وقبائح الأعمال، قال الله تعالى مبيّنا هذا المنهج السّديد:
ve ihtilaftan sakındırmış, iyilikleri ve salih amelleri işlemeye rağbetlendirmiş, kötülükleri ve çirkin işleri irtikâp etmekten nefret ettirip uzaklaştırmıştır. Allah Teâlâ bu dosdoğru menheci açıklayarak şöyle buyurmuştur:
[سورة الأنعام (٦) : الآيات ١٥٨ الى ١٦٠]
[En'âm Suresi (6), Âyetler: 158-160]
هَلْ يَنْظُرُونَ إِلاَّ أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلائِكَةُ أَوْ يَأْتِيَ رَبُّكَ أَوْ يَأْتِيَ بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ يَوْمَ يَأْتِي بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ لا يَنْفَعُ نَفْساً إِيمانُها لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمانِها خَيْراً قُلِ انْتَظِرُوا إِنَّا مُنْتَظِرُونَ (١٥٨) إِنَّ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ وَكانُوا شِيَعاً لَسْتَ مِنْهُمْ فِي شَيْءٍ إِنَّما أَمْرُهُمْ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ يُنَبِّئُهُمْ بِما كانُوا يَفْعَلُونَ (١٥٩) مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها وَمَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجْزى إِلاَّ مِثْلَها وَهُمْ لا يُظْلَمُونَ (١٦٠)
{ هَلْ يَنْظُرُونَ إِلاَّ أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلائِكَةُ أَوْ يَأْتِيَ رَبُّكَ أَوْ يَأْتِيَ بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ يَوْمَ يَأْتِي بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ لا يَنْفَعُ نَفْساً إِيمانُها لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمانِها خَيْراً قُلِ انْتَظِرُوا إِنَّا مُنْتَظِرُونَ (١٥٨) إِنَّ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ وَكانُوا شِيَعاً لَسْتَ مِنْهُمْ فِي شَيْءٍ إِنَّما أَمْرُهُمْ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ يُنَبِّئُهُمْ بِما كانُوا يَفْعَلُونَ (١٥٩) مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها وَمَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجْزى إِلاَّ مِثْلَها وَهُمْ لا يُظْلَمُونَ (١٦٠) } “Onlar ancak kendilerine meleklerin gelmesini veya Rabbinin gelmesini yahut Rabbinin bazı âyetlerinin gelmesini mi bekliyorlar? Rabbinin bazı âyetleri geldiği gün, daha önceden inanmamış veya imanında bir hayır kazanmamış olan kimseye artık imanı fayda sağlamaz. De ki: «Bekleyin, şüphesiz biz de beklemekteyiz!» (158) Dinlerini parça parça edip fırkalara ayrılanlar var ya, senin onlarla hiçbir ilişiğin yoktur. Onların işi ancak Allah'a kalmıştır; sonra O, yapmakta oldukları şeyleri kendilerine haber verecektir. (159) Kim bir iyilikle gelirse ona bunun on katı vardır. Kim de bir kötülükle gelirse ancak misliyle cezalandırılır ve onlara haksızlık edilmez. (160)”
كان القرآن الكريم صريحا واضحا مع مشركي العرب حين أعرضوا عن دعوة الله ورسوله لإصلاح العقيدة والحياة والأخلاق، فبعد أن أنذرهم بسوء العقاب وتعجيل العذاب، وصف موقفهم بأنهم ما ينتظرون إلا أحد أمور ثلاثة، وهي مجيء الملائكة أو مجيء الرّب، أو مجيء الآيات القاهرة من الله تعالى، هل ينتظرون لإنزال العذاب إلا أن تأتيهم ملائكة الموت الذين يصحبون عزرائيل المختصّ بقبض الأرواح، فتخلع رقابهم وتعصف بهم، أم هل ينتظرون مجيء الرّب ﵎ لموقف الحساب يوم القيامة، أم هل ينتظرون مجيء بعض آيات ربّك الدّالة على قرب قيام الساعة؟ يوم يأتي بعض آيات الله القاهرة الموجبة للإيمان الاضطراري، كطلوع الشمس من مغربها، لا ينفع هذا الإيمان نفسا لم تكن آمنت من قبل، فإن الإيمان تكليف اختياري في وقت عادي غير قهري، ولا يقبل إيمان اليأس مثل إيمان فرعون حينما أحدق به الغرق. كما لا ينفع في وقت الأزمة الخانقة ومجيء أمارات العذاب توبة لم تكن حدثت في وقت السّعة والرّخاء قبل الغرغرة ووصول الروح إلى الحلقوم.
Arap müşrikleri inancı, hayatı ve ahlakı ıslah etmeye yönelik Allah ve Resûlü'nün davetinden yüz çevirdiklerinde Kur'ân-ı Kerîm onlara karşı gayet açık ve net olmuştur. Onları kötü bir cezalandırma ve azabın çabuklaştırılmasıyla uyardıktan sonra, onların tutumunu sadece şu üç şeyden birini bekledikleri şeklinde nitelemiştir: Meleklerin gelmesi, Rabbin gelmesi veya Allah Teâlâ'dan kahredici ayetlerin gelmesi. Azabın indirilmesi için, ruhları kabzetmekle görevli Azrâil'e eşlik eden ölüm meleklerinin gelip boyunlarını vurmasını ve onları kasıp kavurmasını mı bekliyorlar? Yoksa Rabbin celle celâluhu kıyamet günü hesap mevkisine gelmesini mi bekliyorlar? Yoksa Rabbinin kıyametin kopmasının yakınlığına delalet eden bazı ayetlerinin gelmesini mi bekliyorlar? Güneşin batıdan doğması gibi zorunlu imanı gerektiren Allah'ın bazı kahredici ayetleri geldiği gün, daha önceden iman etmemiş bir kimseye bu iman fayda vermez. Zira iman, zorunlu olmayan olağan bir vakitte gerçekleşen ihtiyari (tercihe dayalı) bir mükellefiyettir; boğulma tehlikesiyle kuşatıldığında Firavun'un imanı gibi ye's (ümitsizlik) anındaki iman kabul edilmez. Tıpkı bunun gibi, can boğaza gelip can çekişme (gargara) başlamadan önceki genişlik ve refah vaktinde gerçekleşmemiş bir tevbe de, boğucu kriz anında ve azap alametleri geldiğinde fayda sağlamaz.