Binûn

Enfâl Suresi Tefsiri — 4. Sayfa

Kaynak: et-Tefsîru'l-Vasît · Vehbe Zühaylî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

لولا حكم من الله سبق إثباته في اللوح- وهو ألا يعاقب المخطئ في اجتهاده- لنالكم أيها المؤمنون فيما أخذتم من الفداء يوم بدر عذاب عظيم وقعة، وفي هذا تهويل خطر ما فعلوا.

Eğer Levh-i Mahfûz'da önceden sabit kılınmış bir hüküm —ki o da içtihadında hata edenin cezalandırılmayacağı hükmüdür— olmasaydı, ey müminler, Bedir günü aldığınız fidyeden dolayı size tesiri büyük bir azap dokunurdu. Bunda, yaptıkları işin tehlikesinin büyüklüğünü vurgulama vardır.

وبعد هذا العتاب الإلهي على أخذ الفداء، أباح الله تعالى للمسلمين الانتفاع بالغنائم الحربية وهي الفدية المالية وغيرها، حال كون الشيء المغنوم حلالا طيبا بنفسه، لا حرمة فيه لذاته. واتقوا الله في مخالفة أوامره، ولا تعودوا لشيء من المخالفة، إن الله غفور للذنوب ومنها أخذ الفداء، رحيم بكم بإباحته لكم ما أخذتم، وقبوله التوبة عن عباده.

Fidye alma konusundaki bu ilahi sitemden sonra Allah Teâlâ Müslümanlara savaş ganimetlerinden, yani maddi fidye ve diğerlerinden —elde edilen şey bizzat helal ve temiz olup zatı itibarıyla bir haramlık taşımadığı halde— faydalanmayı mubah kılmıştır. Allah'ın emirlerine muhalefet etmekten sakının ve muhalefet niteliğindeki hiçbir şeye bir daha dönmeyin. Şüphesiz Allah günahları, bu meyanda fidye almayı bağışlayandır; aldığınız şeyleri size mubah kılmasıyla ve kullarının tövbesini kabul etmesiyle size karşı çok merhametlidir.

ثم أمر الله نبيه أن يخاطب الأسرى بقوله استمالة لهم وترغيبا لهم في الإسلام: إن يعلم الله في قلوبكم الآن أو في المستقبل خيرا، أي إيمانا وإخلاصا وتوبة عن الكفر وجميع المعاصي، يؤتكم خيرا مما أخذ منكم من الفداء، ويغفر لكم ما كان منكم من الشرك والسيئات، والله غفور لمن تاب من معاصيه، رحيم بالمؤمنين، فهو يمدهم بعونه وتوفيقه، وفي هذا حضّ على إعلان الإسلام وقبول دعوته.

Sonra Allah, Peygamberine esirlerin gönlünü kazanmak ve onları İslam'a teşvik etmek amacıyla şu sözüyle hitap etmesini emretmiştir: Eğer Allah şimdi veya gelecekte kalplerinizde bir hayır, yani iman, ihlas, küfürden ve bütün günahlardan tövbe olduğunu bilirse, sizden fidye olarak alınandan daha hayırlısını size verir ve sizden sadır olan şirki ve kötülükleri bağışlar. Allah günahlarından tövbe edeni çok bağışlayandır, müminlere karşı pek merhametlidir; zira onlara yardımı ve tevfikiyle destek verir. Bunda İslam'ı ilan etmeye ve davetini kabule teşvik vardır.

وأما هؤلاء الأسرى فإن يريدوا خيانتك أيها النبي بإظهار الإسلام والمسالمة، ثم نقض ما عاهدوك عليه، فلا تخف خيانتهم، فإنهم قد خانوا الله من قبل بدر بالكفر، فأمكنك منهم يوم بدر، وإن عادوا إلى الخيانة فسيمكّنك الله منهم، ويسلّطك عليهم فتهزمهم، والله عليم بنواياهم، حليم في تدبيره وصنعه، فينصر المؤمنين على الكافرين.

Bu esirler ise, ey Peygamber, İslam'ı ve barışçıllığı açığa vurup sonra seninle yaptıkları ahdi bozarak sana hıyanet etmek isterlerse, onların hıyanetinden korkma. Zira onlar Bedir'den önce de inkâr etmek suretiyle Allah'a hıyanet etmişlerdi de [Allah] Bedir günü sana onlar üzerinde imkân verdi. Eğer tekrar hıyanete dönerlerse Allah sana yine onlar üzerinde imkân verecek ve sana onları hezimete uğratacak güç bahşedecektir. Allah onların niyetlerini hakkıyla bilendir, tedbirinde ve sanatında hilim sahibidir; böylece müminlere kâfirlere karşı yardım eder.

الروابط الإسلامية

İslami Bağlar

استأصل الإسلام منذ فجر دعوته الإصلاحية الكبرى كل المعاني والروابط القبلية والعنصرية والعرقية، وأحل محلها روابط أخلد وأقوى وأمتن، وهي روابط الإيمان والهجرة والجهاد والإيواء والنصرة وقرابة النسب أو الدم، وكان المسلمون في صدر الدعوة الإسلامية أصنافا أربعة في مواجهة الأعداء وهم:

İslam, büyük ıslahat davetinin fecrinden itibaren kabilecilik, ırkçılık ve soyculuğa ait bütün anlayış ve bağları kökünden söküp atmış; bunların yerine daha kalıcı, daha kuvvetli ve daha sağlam bağları, yani iman, hicret, cihad, barındırma, yardım etme ve nesep veya kan akrabalığı bağlarını ikame etmiştir. İslam davetinin ilk döneminde Müslümanlar, düşmanlar karşısında dört sınıftı; bunlar:

١- المهاجرون الأولون قبل معركة بدر وقبل صلح الحديبية.

1- Bedir Savaşı'ndan ve Hudeybiye Barışı'ndan önceki ilk Muhacirler.

٢- الأنصار: أهل المدينة الذين آووا إخوانهم المهاجرين ونصرهم.

2- Ensar: Muhacir kardeşlerini barındıran ve onlara yardım eden Medine halkı.

٣- المؤمنون الذين لم يهاجروا.

3- Hicret etmeyen müminler.

٤- المؤمنون الذين هاجروا بعد صلح الحديبية.

4- Hudeybiye Barışı'ndan sonra hicret eden müminler.

وهذا التصنيف هو ما ذكرته أواخر سورة الأنفال في قوله تعالى:

Bu sınıflandırma, Enfâl Suresi'nin sonlarında Allah Teâlâ'nın şu buyruğunda zikrettiği husustur:

[سورة الأنفال (٨) : الآيات ٧٢ الى ٧٥]

[Enfâl Suresi (8), Ayetler: 72-75]

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَهاجَرُوا وَجاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ آوَوْا وَنَصَرُوا أُولئِكَ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يُهاجِرُوا ما لَكُمْ مِنْ وَلايَتِهِمْ مِنْ شَيْءٍ حَتَّى يُهاجِرُوا وَإِنِ اسْتَنْصَرُوكُمْ فِي الدِّينِ فَعَلَيْكُمُ النَّصْرُ إِلاَّ عَلى قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثاقٌ وَاللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ (٧٢) وَالَّذِينَ كَفَرُوا بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ إِلاَّ تَفْعَلُوهُ تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الْأَرْضِ وَفَسادٌ كَبِيرٌ (٧٣) وَالَّذِينَ آمَنُوا وَهاجَرُوا وَجاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ آوَوْا وَنَصَرُوا أُولئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ (٧٤) وَالَّذِينَ آمَنُوا مِنْ بَعْدُ وَهاجَرُوا وَجاهَدُوا مَعَكُمْ فَأُولئِكَ مِنْكُمْ وَأُولُوا الْأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى بِبَعْضٍ فِي كِتابِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ (٧٥)

{ إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَهاجَرُوا وَجاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ آوَوْا وَنَصَرُوا أُولئِكَ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يُهاجِرُوا ما لَكُمْ مِنْ وَلايَتِهِمْ مِنْ شَيْءٍ حَتَّى يُهاجِرُوا وَإِنِ اسْتَنْصَرُوكُمْ فِي الدِّينِ فَعَلَيْكُمُ النَّصْرُ إِلاَّ عَلى قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثاقٌ وَاللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ (٧٢) وَالَّذِينَ كَفَرُوا بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ إِلاَّ تَفْعَلُوهُ تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الْأَرْضِ وَفَسادٌ كَبِيرٌ (٧٣) وَالَّذِينَ آمَنُوا وَهاجَرُوا وَجاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ آوَوْا وَنَصَرُوا أُولئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ (٧٤) وَالَّذِينَ آمَنُوا مِنْ بَعْدُ وَهاجَرُوا وَجاهَدُوا مَعَكُمْ فَأُولئِكَ مِنْكُمْ وَأُولُوا الْأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى بِبَعْضٍ فِي كِتابِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ (٧٥) } “İman edip hicret eden, mallarıyla ve canlarıyla Allah yolunda cihad edenler ile [onları] barındırıp yardım edenler var ya, işte onlar birbirlerinin velileridir (dostları ve mirasçılarıdır). İman edip de hicret etmeyenlere gelince, hicret edinceye kadar onların velayetinden size hiçbir şey yoktur. Eğer din hususunda sizden yardım isterlerse, aranızda antlaşma bulunan bir topluluk aleyhine olmamak üzere [onlara] yardım etmeniz gerekir. Allah yaptıklarınızı hakkıyla görendir. (72) İnkâr edenler de birbirlerinin velileridir. Eğer bunu yapmazsanız yeryüzünde bir fitne ve büyük bir fesat olur. (73) İman edip hicret eden ve Allah yolunda cihad edenler ile [onları] barındırıp yardım edenler var ya, işte onlar hakkıyla mümin olanların ta kendileridir. Onlar için bir bağışlanma ve bol ve şerefli bir rızık vardır. (74) Sonradan iman edip hicret eden ve sizinle beraber cihad edenler var ya, işte onlar da sizdendir. Rahim sahipleri (akrabalar) ise, Allah’ın Kitabı'nda birbirlerine [mirasta] daha önceliklidir. Şüphesiz Allah her şeyi hakkıyla bilendir. (75)”

نزلت آية: وَالَّذِينَ كَفَرُوا بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ.. فيما روى الطبري وغيره في رجل قال: «نورّث أرحامنا المشركين» . ونزلت آية وَأُولُوا الْأَرْحامِ فيما روى الطبري أيضا في إلغاء التوارث بالتعاقد والولاء، فكان الرجل يعاقد الرجل فيقول له: ترثني وأرثك.

{ وَالَّذِينَ كَفَرُوا بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ } “İnkâr edenler de birbirlerinin velileridir...” ayeti, Taberî ve diğerlerinin rivayet ettiğine göre: «Müşrik akrabalarımıza mirasçı oluruz» diyen bir adam hakkında inmiştir. { وَأُولُوا الْأَرْحامِ } “Rahim sahipleri (akrabalar) ise...” ayeti de yine Taberî'nin rivayetine göre, sözleşme ve dostluk bağıyla vâris olma uygulamasının kaldırılması hakkında inmiştir; zira adam başka bir adamla sözleşme yapar ve ona: «Sen bana vâris olursun, ben de sana vâris olurum» derdi.

ومقصد هذه الآيات تبيين منازل المهاجرين والأنصار والمؤمنين الذين لم يهاجروا، والكفار، والمهاجرين بعد صلح الحديبية، وبيان نسب بعضهم من بعض، حيث أحلّ الله قرابة الإسلام محل قرابة النسب والكفر، فقدم الله تعالى التنويه بالمهاجرين من مكة إلى المدينة، وهم أصل الإسلام، واتصفوا أي المهاجرون بصفات أربع:

Bu ayetlerin maksadı; Muhacirlerin, Ensar'ın, hicret etmeyen müminlerin, kâfirlerin ve Hudeybiye Barışı'ndan sonra hicret edenlerin konumlarını açıklamak ve Allah'ın İslam akrabalığını nesep ve küfür akrabalığının yerine koyduğu üzere birbirlerine olan nispetlerini beyan etmektir. Bu sebeple Allah Teâlâ, İslam'ın aslı olan ve Mekke'den Medine'ye hicret eden Muhacirleri övmeyi öne almıştır. Muhacirler dört sıfatla nitelenmişlerdir:

صفة الإيمان الصادق بالله ورسوله، والهجرة في سبيله من أوطانهم، والجهاد بالمال والنفس والنفيس في سبيل الله، وأولية الإقدام على هذه الأفعال.

Allah'a ve Resûlü'ne sadık iman sıfatı, vatanlarından O'nun yolunda hicret etmek, Allah yolunda malla, canla ve en değerli şeylerle cihad etmek ve bu fiillere ilk önce girişmiş olmak sıfatı.

وهم أصحاب الهجرة الأولى قبل غزوة بدر إلى صلح الحديبية سنة ست من الهجرة، فهم الأفضل والأكمل في الإسلام، لأنهم خرجوا من ديارهم وأموالهم، وتركوها في مكة، وجاؤوا لنصرة الله ورسوله وإقامة دينه، وفروا بدينهم من فتنة المشركين، إرضاء لله تعالى ونصرا لرسوله ﷺ، جاهدوا بأموالهم فأنفقوها في التعاون والدفاع عن دين الله، وجاهدوا بأنفسهم، فقاتلوا الأعداء، وصبروا على الأذى والشدائد.

Onlar, Bedir Gazvesi öncesinden hicretin altıncı yılındaki Hudeybiye Barışı'na kadar olan ilk hicretin sahipleridir. Dolayısıyla onlar İslam'da en faziletli ve en kâmil olanlardır; çünkü onlar yurtlarından ve mallarından çıkıp onları Mekke'de bırakmışlar, Allah'a ve Resûlü'ne yardım etmek ve O'nun dinini ikame etmek için gelmişler, Allah Teâlâ'yı razı etmek ve Resûlü sallallâhu aleyhi ve sellem'e yardım etmek maksadıyla müşriklerin fitnesinden dinlerini kaçırmışlardır. Mallarıyla cihad edip onları Allah'ın dinini savunma ve dayanışma yolunda infak etmişler; canlarıyla da cihad edip düşmanlarla savaşmış, eza ve meşakkatlere sabretmişlerdir.

ويأتي الأنصار في المرتبة الثانية بعد المهاجرين، فهم آووا الرسول والمهاجرين ونصروهم وأيدوهم، وقاتلوا معهم، وبذلوا أنفسهم وأموالهم في سبيل مرضاة الله.

Ensar ise Muhacirlerden sonra ikinci mertebede gelir. Onlar Resûl'ü ve Muhacirleri barındırmış, onlara yardım edip destek vermiş, onlarla birlikte savaşmış, canlarını ve mallarını Allah'ın rızası yolunda feda etmişlerdir.

واستحق المهاجرون والأنصار أن يوصفوا بأن بعضهم يتولى أمر البعض الآخر، كما يتولى أمر نفسه، ويكون كل منهم أحق بالآخر من كل أحد، لأن حقوقهم ومصالحهم مشتركة، لذا آخى النبي ﷺ بين المهاجرين والأنصار، كل اثنين أخوان، وكانوا يتوارثون بهذا الإخاء المقدم على قرابة النسب، حتى تقوى المهاجرون بالتجارة وغيرها، فنسخ الله تعالى ذلك بآيات المواريث في سورة النساء.

Muhacirler ve Ensar, hakları ve maslahatları ortak olduğu için, her birinin kendi işini üstlendiği gibi diğerinin de işini üstlenmesi ve her birinin diğerine herkesten daha layık olması vasfını hak etmişlerdir. Bu sebeple Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Muhacirler ile Ensar arasında her ikisini kardeş kılarak kardeşlik tesis etmiştir. Muhacirler ticaret ve benzeri yollarla güçleninceye kadar, nesep akrabalığından önce gelen bu kardeşlik bağıyla birbirlerine vâris oluyorlardı; derken Allah Teâlâ bunu Nisâ Suresi'ndeki miras ayetleriyle neshetti.

ثم ذكر الله تعالى الصنف الثالث وهم المؤمنون الذين لم يهاجروا، وظلوا مقيمين مع المشركين في أرض الشرك في مكة قبل الفتح، وهؤلاء لا يجب على المسلمين مناصرتهم حتى يهاجروا إلى المدينة. وإذا طلبوا المناصرة على الأعداء، فينصرون إلا إذا كان الكفار المعادون معاهدين، فيجب الوفاء بعهدهم لأن الإسلام لا يبيح الغدر والخيانة، والله عليم مطلع على جميع الأعمال، فيجب التزام حدود الله وترك مخالفة أوامره.

Sonra Allah Teâlâ üçüncü sınıfı zikretti ki onlar da hicret etmeyip fetihten önce Mekke'de şirk diyarında müşriklerle birlikte ikamet etmeye devam eden müminlerdir. Medine'ye hicret edinceye kadar Müslümanların bunlara yardım etmesi zorunlu değildir. Düşmanlara karşı yardım istedikleri takdirde yardım edilir; ancak düşmanlık eden kâfirlerin antlaşmalı olması durumu müstesnadır, zira İslam ahde vefasızlığı ve hıyaneti mubah kılmaz. Bu sebeple onların antlaşmalarına vefa göstermek gerekir. Allah bütün amelleri hakkıyla bilen ve görendir; dolayısıyla Allah'ın sınırlarına bağlı kalmak ve emirlerine muhalefeti terk etmek gerekir.

وكان الكفار صفا واحدا في مواجهة المؤمنين، فلا توارث بين الفريقين، ويلزم احترام أحكام شرع الله، فإن لم تفعلوا أيها المؤمنون ما شرع الله لكم من موالاة المسلمين ومناصرتهم، تحصل فتنة عظيمة في الأرض: هي ضعف الإيمان وقوة الكفر، ويحصل فساد كبير: وهو سفك الدماء. وهذا يتطلب تماسك المؤمنين في مواجهة أعدائهم. والمؤمنون والمهاجرون والمجاهدون والأنصار هم أهل الإيمان الحق لهم مغفرة من ربهم ورزق وافر كريم في الجنة، وهو الدائم الذي لا ينقطع أبدا.

Kâfirler müminlerin karşısında tek bir saf halindeydiler; dolayısıyla iki grup arasında mirasçılık yoktur ve Allah'ın şeriatının hükümlerine riayet etmek gerekir. Ey müminler! Eğer siz Allah'ın Müslümanları dost edinme ve onlara yardım etme hususunda sizin için koyduğu hükümleri uygulamazsanız, yeryüzünde büyük bir fitne —ki o da imanın zayıflaması ve küfrün güçlenmesidir— ve büyük bir fesat —ki o da kan dökülmesidir— meydana gelir. Bu da düşmanları karşısında müminlerin kenetlenmesini gerektirir. Müminler, Muhacirler, mücahidler ve Ensar hakiki iman ehlidir; onlar için Rableri katından bir bağışlanma ve cennette bol ve şerefli bir rızık vardır ki bu da ebedi olup asla kesintiye uğramaz.

والصنف الرابع: هم الذين آمنوا وهاجروا بعد صلح الحديبية، وهم مع المؤمنين ومن المؤمنين، في الموالاة والتعاون والتناصر والفضل والجزاء، لكنهم في المرتبة دون السابقين الأولين من أهل الإيمان.

Dördüncü sınıf ise: Hudeybiye Barışı'ndan sonra iman edip hicret edenlerdir. Bunlar dostluk, dayanışma, yardımlaşma, fazilet ve mükâfat bakımından müminlerle beraberdir ve müminlerdendir; ancak mertebe bakımından iman ehlinin ilk öncülerinden daha aşağıdadırlar.

ثم ذكر الله تعالى ولاية الرحم والقرابة بعد ولاية الإيمان والهجرة، أي إن رابطة القرابة في الدم والنسب تكون سببا للتوارث والتناصر، وصارت هي المقدمة على رابطة الهجرة في عهدها السابق، وذلك في حكم الله الذي كتبه على عباده المؤمنين، والله عليم بكل الأشياء، ومحيط علمه بكل شيء من مصالح الدنيا والآخرة، وما على المؤمنين إلا الطاعة، فإن أخوة النسب والدم والإيمان صارت أخيرا سببا للتوارث، وإن كانت الأخوة في الله أولى وأحكم، وأبقى وأخلد. ووجب بهذه الآية الأخيرة آية أولي الأرحام: أن يرث الرجل قريبه وإن لم يكن مهاجرا معه.

Sonra Allah Teâlâ iman ve hicret velayetinden sonra akrabalık ve hısımlık velayetini zikretmiştir; yani kan ve nesepten doğan akrabalık bağı mirasçılık ve yardımlaşmanın sebebi olup, önceki dönemindeki hicret bağının önüne geçmiştir. Bu, Allah'ın mümin kullarına yazdığı hükmündedir. Allah her şeyi hakkıyla bilendir; ilmi dünya ve ahiret maslahatlarından her şeyi kuşatmıştır. Müminlere düşen ise yalnızca itaattir. Nitekim nesep, kan ve iman kardeşliği neticede mirasçılığın sebebi kılınmıştır; gerçi Allah yolundaki kardeşlik daha öncelikli, daha sağlam, daha kalıcı ve daha ebedidir. Bu son ayet olan akrabalar (ûlü'l-erhâm) ayetiyle, kişinin kendisiyle birlikte hicret etmemiş olsa bile akrabasına vâris olması vacip kılınmıştır.