وَأَخْرَجَ أَحْمَدُ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، وَالتِّرْمِذِيُّ وَصَحَّحَهُ، وَابْنُ أَبِي الدُّنْيَا فِي صِفَةِ النَّارِ، وَأَبُو يَعْلَى وَابْنُ الْمُنْذِرِ وَابْنُ أَبِي حَاتِمٍ، وَالْحَاكِمُ وَصَحَّحَهُ، وَأَبُو نُعَيْمٍ فِي الْحِلْيَةِ، وَابْنُ مَرْدَوَيْهِ فِي قَوْلِهِ: وَهُمْ فِيها كالِحُونَ قَالَ:
Ahmed, Abd b. Humeyd, sahih olduğunu belirterek Tirmizî, İbn Ebî'd-Dünyâ Sıfatü'n-Nâr’da, Ebû Ya'lâ, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, sahih olduğunu belirterek Hâkim, Ebû Nuaym el-Hilye’de ve İbn Merdûye { وَهُمْ فِيها كالِحُونَ } “Ve onlar orada dişleri sırıtıp kalmış kimselerdir” ayeti hakkında [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in] şöyle buyurduğunu rivayet etmişlerdir:
تَشْوِيهِ النَّارُ فَتُقَلِّصُ شَفَتَهُ الْعُلْيَا حَتَّى تَبْلُغَ وَسَطَ رَأْسِهِ، وَتَسْتَرْخِيَ شَفَتُهُ السُّفْلَى حَتَّى تَضْرِبَ سُرَّتَهُ. وَأَخْرَجَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَالْفِرْيَابِيُّ وَابْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَهَنَّادٌ وَابْنُ جَرِيرٍ وَابْنُ الْمُنْذِرِ وَابْنُ أَبِي حَاتِمٍ وَالطَّبَرَانِيُّ، وَالْحَاكِمُ وَصَحَّحَهُ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ فِي الْآيَةِ قَالَ: كُلُوحُ الرَّأْسِ النَّضِيجِ بَدَتْ أَسْنَانُهُمْ وَتَقَلَّصَتْ شِفَاهُهُمْ. وَأَخْرَجَ ابْنُ جَرِيرٍ وَابْنُ الْمُنْذِرِ وَابْنُ أَبِي حَاتِمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ كالِحُونَ قَالَ: عَابِسُونَ. وَقَدْ وَرَدَ فِي صِفَةِ أَهْلِ النار وما يقولون وَمَا يُقَالُ لَهُمْ أَحَادِيثُ كَثِيرَةٌ مَعْرُوفَةٌ. وَأَخْرَجَ الْحَكِيمُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو يَعْلَى وَابْنُ الْمُنْذِرِ وَابْنُ أَبِي حَاتِمٍ، وَابْنُ السُّنِّيِّ فِي عَمَلِ الْيَوْمِ وَاللَّيْلَةِ، وَابْنُ مَرْدَوَيْهِ، وَأَبُو نُعَيْمٍ فِي الْحِلْيَةِ، عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ: أَنَّهُ قَرَأَ فِي أُذُنِ مُصَابٍ أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّما خَلَقْناكُمْ عَبَثاً
«Ateş onu öyle yakıp kavurur ki üst dudağı büzülüp başının ortasına kadar varır; alt dudağı da sarkıp göbeğine değer.» Abdürrezzâk, Firyâbî, İbn Ebî Şeybe, Hannâd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Taberânî ve sahih olduğunu belirterek Hâkim, İbn Mes'ûd'dan bu ayet hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “[Onların kâlih oluşları,] pişmiş kelle başının sırıtışı gibidir; dişleri ortaya çıkmış, dudakları çekilip büzülmüştür.” İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan { كالِحُونَ } “Dişleri sırıtıp kalmış kimselerdir” [ifadesi] hakkında: “Yüzleri asık/çatık kimselerdir” dediğini rivayet etmişlerdir. Cehennem ehlinin sıfatı, onların ne söyleyecekleri ve onlara ne söyleneceği hakkında bilinen pek çok hadis rivayet edilmiştir. Hakîm et-Tirmizî, Ebû Ya'lâ, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbnü's-Sünnî Amelü'l-Yevm ve'l-Leyle’de, İbn Merdûye ve Ebû Nuaym el-Hilye’de İbn Mes'ûd'dan: Onun [cin çarpması sonucu] rahatsızlanan bir kimsenin kulağına { أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّما خَلَقْناكُمْ عَبَثاً } “Sizi boşuna yarattığımızı mı sandınız”
حَتَّى خَتَمَ السُّورَةَ فَبَرِئَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: «بِمَاذَا قَرَأْتَ فِي أُذُنِهِ؟ فَأَخْبَرَهُ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْ أَنَّ رَجُلًا مُوقِنًا قَرَأَ بِهَا عَلَى جَبَلٍ لَزَالَ» . وَأَخْرَجَ ابْنُ السُّنِّيِّ وَابْنُ مَنْدَهْ، وَأَبُو نُعَيْمٍ فِي الْمَعْرِفَةِ، قَالَ السُّيُوطِيُّ: بِسَنَدٍ حَسَنٍ، مِنْ طَرِيقِ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِيهِ قَالَ: بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ ﷺ فِي سَرِيَّةٍ وَأَمَرَنَا أَنْ نَقُولَ إِذَا أَمْسَيْنَا وَأَصْبَحْنَا أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّما خَلَقْناكُمْ عَبَثاً وَأَنَّكُمْ إِلَيْنا لَا تُرْجَعُونَ، فَقَرَأْنَاهَا فَغَنِمْنَا وَسَلِمْنَا، اه.
[ayetinden başlayıp] sureyi bitirinceye kadar [okuduğunu], adamın da iyileştiğini rivayet etmişlerdir. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Kulağına ne okudun?» diye sordu. O da haber verdi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: «Canım elinde olana yemin ederim ki, eğer kalpten inanan bir adam bunu bir dağın üzerine okusaydı [o dağ yerinden] yok olup giderdi.» İbnü's-Sünnî, İbn Mende ve Ebû Nuaym el-Ma'rife’de —Süyûtî: “Hasen bir senetle” demiştir— Muhammed b. İbrâhîm et-Teymî'nin babasından şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bizi bir müfrezeyle [sefere] gönderdi ve akşama erdiğimizde ve sabaha çıktığımızda { أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّما خَلَقْناكُمْ عَبَثاً وَأَنَّكُمْ إِلَيْنا لَا تُرْجَعُونَ } “Sizi boşuna yarattığımızı ve bize döndürülmeyeceğinizi mi sandınız?” [ayetini] okumamızı emretti. Biz de onu okuduk; hem ganimet kazandık hem de sağ salim döndük.