{يا أيها الناس قَدْ جَاءكُمُ الحق مِن رَّبّكُمْ} وهو القرآنُ العظيمُ المشتمِلُ على محاسن الأحكامِ التي من جُملتها ما مر آنفاً من أصول الدينِ واطلعتم على ما في تضاعيفِه من البينات والهدى ولم يبقَ لكم عذرٌ
{يا أيها الناس قَدْ جَاءكُمُ الحق مِن رَّبّكُمْ} “Ey insanlar! Doğrusu size Rabbinizden hak gelmiştir”; o da az önce geçen dinin temel esaslarının da aralarında bulunduğu en güzel hükümleri kapsayan yüce Kur'an'dır. Sizler onun içerdiği apaçık delillere ve hidayete muttali oldunuz ve artık sizin için hiçbir mazeret kalmadı.
{فَمَنُ اهتدى} بالإيمانِ به والعملِ بما في مطلوبه
{فَمَنُ اهتدى} “Artık kim doğru yolu bulursa”; ona iman ederek ve gerektirdiği hükümlerle amel ederek,
{فَإِنَّمَا يَهْتَدِى لِنَفْسِهِ} أي منفعةُ اهتدائِه لها خاصة
{فَإِنَّمَا يَهْتَدِى لِنَفْسِهِ} “O, ancak kendi nefsi için doğru yola ermiş olur”; yani doğru yolu bulmasının menfaati yalnızca kendi nefsi içindir.
{وَمَن ضَلَّ} بالكفرِ به والإعراض عنه
{وَمَن ضَلَّ} “Kim de saparsa”; onu inkâr ederek ve ondan yüz çevirerek,
{فَإِنَّمَا يَضِلُّ عَلَيْهَا} أي فوبالُ الضلالِ مقصورٌ عليها والمرادُ تنزيهُ ساحةِ الرسالةِ عن شائبة غرض عائد إليه ﷺ من جلب نفعٍ أو دفعِ ضرَ كما يلوح به إسنادُ المجيء إلى الحق من غير إشعارٍ بكون ذلك بواسطته
{فَإِنَّمَا يَضِلُّ عَلَيْهَا} “O da ancak kendi aleyhine sapmış olur”; yani sapıklığın vebali yalnızca kendi aleyhinedir. Bununla murat edilen; gelme fiilinin, onun vasıtasıyla olduğuna dair bir hissettirme yapılmaksızın hakka isnat edilmesinin de ihsas ettiği üzere, peygamberlik makamını, bir fayda celbetmek veya bir zararı defetmek gibi bizzat [Peygamber'e] sallallâhu aleyhi ve sellem dönen herhangi bir menfaat şaibesinden tenzih etmektir.
{وَمَا أَنَاْ عَلَيْكُمْ بِوَكِيلٍ} بحفيظ موكول إلى أمركم وإنما أنا بشيرٌ ونذير
{وَمَا أَنَاْ عَلَيْكُمْ بِوَكِيلٍ} “Ve ben sizin üzerinize bir vekil değilim”; işiniz kendisine havale edilmiş bir koruyucu [değilim], ben ancak bir müjdeleyici ve bir uyarıcıyım.
{واتبع} اعتقاداً وعملاً وتبليغاً
{واتبع} “Ve sen uy”; itikad, amel ve tebliğ bakımından,
{مَا يوحى إِلَيْكَ} على نهج التجددِ والاستمرارِ من الحق المذكورِ المتأكِّدِ يوماً فيوماً وفي التعبير عن بلوغه إليهم بالمجيء وإليه ﷺ بالوحي تنبيهٌ على ما بين المرتبتين من التنائي
{مَا يوحى إِلَيْكَ} “Sana vahyolunana”; günden güne teyit olunan zikredilmiş haktan, yenilenme ve süreklilik üzere [gelene uy]. [Hakkın] onlara ulaşmasının 'gelme' (meci'), [Peygamber'e] sallallâhu aleyhi ve sellem ulaşmasının ise 'vahiy' ifadesiyle dile getirilmesinde, iki mertebe arasındaki mesafenin büyüklüğüne dair bir uyarı vardır.
{واصبر} على ما يعتريك من مشاقِّ التبليغِ
{واصبر} “Ve sabret”; tebliğin sana isabet eden zorluklarına,
{حتى يَحْكُمَ الله} بالنُصرة عليهم أو بالأمر بالقتال
{حتى يَحْكُمَ الله} “Allah hükmedinceye kadar”; onlara karşı zaferle yahut savaş emriyle [hükmedinceye kadar].
{وَهُوَ خير الحاكمين} إذ لا يمكن الخطأ في حكمه لاطّلاعه على السرائر اطّلاعَه على الظواهر عن رسول الله ﷺ مَنْ قرأَ سورةَ يونُسَ أُعطيَ له منَ الأجرِ عشرَ حسناتٍ بعدد من صَدَّقَ بيونُسَ وكذّب به وبعدد مَنْ غرِق مع فرعونَ والحمدُ لله وحده
{وَهُوَ خير الحاكمين} “Ve O, hükmedenlerin en hayırlısıdır”; zira zâhirlere muttali olduğu gibi gizliliklere de muttali olması sebebiyle O'nun hükmünde hata mümkün değildir. Resûlullah'tan sallallâhu aleyhi ve sellem [şöyle rivayet edilmiştir]: “Kim Yûnus Sûresi'ni okursa, Yûnus'u tasdik edenlerin ve onu yalanlayanların sayısınca, bir de Firavun'la beraber boğulanların sayısınca kendisine onar sevap verilir.” Hamd yalnız Allah'adır.