Binûn

Tevbe — 11. Sayfa

Kaynak: İrşâdü'l-Akli's-Selîm (Ebüssuûd Tefsiri) · Ebüssuûd Efendi · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

{إيمانا} وقرئ بنصب أيَّكم على تقدير فعلٍ يفسِّره المذكورُ

{إيمانا} “...imanını?”; zikredilen fiilin açıkladığı takdirî bir fiil sebebiyle "eyyeküm" kelimesinin nasbı [eyyeküm şeklinde] da okunmuştur.

أي زادت أيُّكم زادتْه هذه الخ وإيرادُ الزيادةِ مع أنه لا إيمانَ فيهم أصلاً باعتبار اعتقادِ المؤمنين حسبما نطق به قوله تعالى إِنَّمَا المؤمنون الذين إِذَا ذُكِرَ الله وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَإِذَا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ زَادَتْهُمْ إيمانا

Yani "Hanginizi artırdı, bu [sure] hangisini artırdı..." ilah. Kendilerinde hiç iman bulunmadığı halde artırmanın zikredilmesi, Yüce Allah'ın: {إِنَّمَا المؤمنون الذين إِذَا ذُكِرَ الله وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَإِذَا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ زَادَتْهُمْ إيمانا} “Müminler ancak o kimselerdir ki, Allah anıldığı zaman kalpleri ürperir; O'nun ayetleri kendilerine okunduğu zaman [bu], onların imanını artırır...” buyruğunun dile getirdiği üzere, müminlerin inancı dikkate alınarak yapılmıştır.

{فَأَمَّا الذين آمنوا} جوابٌ من جهته سبحانه وتحقيقٌ للحق وتعيينٌ لحالهم عاجلاً وآجلاً أي فأما الذين آمنوا بالله تعالى وبما جاء من عنده

{فَأَمَّا الذين آمنوا} “İman edenlere gelince...”; Sübhânehu tarafından bir cevap, hakkın tespiti ve onların dünyada ve ahiretteki hallerinin beyanıdır. Yani Allah Teâlâ'ya ve O'nun katından gelenlere iman edenlere gelince,

{فَزَادَتْهُمْ إيمانا} بزيادة العلمِ اليقينيِّ الحاصلِ من التدبر فيها والوقوفِ عَلى ما فَيها من الحقائق وانضمامِ إيمانِهم بما فيها بإيمانهم السابق

{فَزَادَتْهُمْ إيمانا} “...[bu sure] onların imanını artırmıştır...”; onda tefekkür etmekten, içindeki hakikatlere vakıf olmaktan hasıl olan yakînî ilmin artmasıyla ve onun içindekilere olan imanlarının önceki imanlarına eklenmesiyle [artırmıştır].

{وَهُمْ يَسْتَبْشِرُونَ} بنزولها وبما فيه من المنافع الدينيةِ والدنيويةِ

{وَهُمْ يَسْتَبْشِرُونَ} “...ve onlar sevinip müjdelenirler.”; onun inmesiyle ve onda bulunan dinî ve dünyevî faydalarla [sevinirler].

سورة براءة آية (١٢٥ ١٢٧)

Berâe Suresi 125-127. Ayetler

{وَأَمَّا الذين فِى قُلُوبِهِم مَّرَضٌ} أي كفرٌ وسوءُ عقيدة

{وَأَمَّا الذين فِى قُلُوبِهِم مَّرَضٌ} “Kalplerinde hastalık olanlara gelince...”; yani küfür ve bozuk inanç [bulunanlara],

{فَزَادَتْهُمْ رِجْسًا إلى رِجْسِهِمْ} أي كُفراً بها مضموماً إلى الكفر بغيرها وعقائدَ باطلةً وأخلاقاً ذميمةً كذلك

{فَزَادَتْهُمْ رِجْسًا إلى رِجْسِهِمْ} “...[bu sure] onların pisliğine pislik katmıştır (inkârlarını artırmıştır)...”; yani ona karşı küfürlerini, diğer şeylere olan küfürlerine katmış; aynı şekilde bâtıl inançlarını ve kötü ahlaklarını da [artırmıştır].

{وَمَاتُواْ وَهُمْ كافرون} واستحكم ذلك إلى أن يموتوا عليه

{وَمَاتُواْ وَهُمْ كافرون} “...ve onlar kâfir olarak ölüp gitmişlerdir.”; bu durum onun üzere ölecekleri ana kadar yerleşip devam etmiştir.

{أَوْ لَا يَرَوْنَ} الهمزةُ للإنكار والتوبيخ والواوُ للعطفِ على مقدرٍ أي ألا ينظُرون ولا يرَوْن

{أَوْ لَا يَرَوْنَ} “Görmüyorlar mı ki...”; hemze inkâr ve kınama (tevbih) içindir; vâv harfi ise takdirî bir ifadeye atıftır, yani "Bakmıyorlar mı ve görmüyorlar mı..." [demektir].

{أَنَّهُمْ} أي المنافقين

{أَنَّهُمْ} “...kendilerinin...”; yani münafıkların,

{يُفْتَنُونَ فِى كُلّ عَامٍ} من الأعوام

{يُفْتَنُونَ فِى كُلّ عَامٍ} “...her yıl imtihan edildiklerini...”; yıllardan [her yıl],

{مَّرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ} والمرادُ مجردُ التكثيرِ لا بيانُ الوقوع حسب العدد المزبورِ أي يُبتلَوْن بأفانينِ البليات من المرض والشدةِ وغيرِ ذلك مما يذكّر الذنوبَ والوقوفَ بين يدي ربَّ العِزَّة فيؤدي إلى الإيمان به تعالى أو الجهاد مع رسول الله ﷺ فيعانون ما ينزل عليه من الآيات لا سيما القوارعُ الزائدة للإيمان الناعية عليه ما فيهم من القبائح المخزيةِ لهم

{مَّرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ} “...bir veya iki defa...”; maksat sırf çokluktur, hadisenin belirtilen sayı kadar vuku bulduğunu beyan etmek değildir. Yani günahları ve İzzet Sahibi Rabbin huzurunda durulacağını hatırlatarak Allah Teâlâ'ya imana sevk eden hastalık, darlık ve benzeri çeşit çeşit musibetlerle sınanırlar; yahut Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte cihada [çıkarak sınanırlar] ve böylece ona inen ayetlerle, özellikle imanı artıran ve onların içlerindeki rezil edici çirkinlikleri yüzlerine vuran sarsıcı ayetlerle yüz yüze kalırlar.

{ثُمَّ لَا يَتُوبُونَ} عطف على لا يَرَوْن داخلٌ تحت الإنكار والتوبيخِ وكذا قوله تعالى

{ثُمَّ لَا يَتُوبُونَ} “...sonra da yine tövbe etmezler...”; {لا يَرَوْنَ} ifadesine matuftur, inkâr ve tevbihin altına dahildir; Yüce Allah'ın şu buyruğu da böyledir:

{وَلَا هُمْ يَذَّكَّرُونَ} والمعنى أولا يَرَون افتتانَهم الموجبَ لإيمانهم ثم لا يتوبون عمَّا هُم عليهِ من النفاق ولا هم يتذكرون بتلك الفِتن الموجبةِ للتذكر والتوبة وقرئ بالتاء والخطاب للمؤمنين والهمزةُ للتعجيب أي ألا تظرون ولا ترَوْن أحوالَهم العجيبة التي هي افتتانُهم على وجه التتابعِ وعدمَ التنبّهِ لذلك فقوله تعالى ثُمَّ لَا يَتُوبُونَ وما عطف عليه معطوفٌ على يفتنون

{وَلَا هُمْ يَذَّكَّرُونَ} “...ve ibret almazlar.”; Mana şöyledir: Onlar imana gelmelerini gerektiren bu imtihanlarını görmüyorlar mı ki, ardından bulundukları nifaktan tövbe etmiyorlar ve ibret alıp tövbe etmeyi gerektiren bu fitnelerden öğüt de almıyorlar? Tâ harfiyle de [okunmuştur]; bu durumda hitap müminleredir ve hemze taaccüp (hayret bildirme) içindir. Yani: "Bakmıyor musunuz ve onların peş peşe imtihana uğramaları ve buna rağmen uyanmamaları şeklindeki acayip hallerini görmüyor musunuz?" [demektir]. Bu takdirde Yüce Allah'ın {ثُمَّ لَا يَتُوبُونَ} buyruğu ve ona matuf olan kısım, {يُفْتَنُونَ} fiiline matuf olur.

{وَإِذَا مَا أُنزِلَتْ سُورَةٌ} بيان لأحوالهم عند نزولِها وهم في محفل تبليغِ الوحي كما أن الأولَ بيانٌ لمقالاتهم وهم غائبون عنه

{وَإِذَا مَا أُنزِلَتْ سُورَةٌ} “Bir sure indirildiği zaman...”; tıpkı ilkinin onlar mecliste yokken söyledikleri sözleri beyan etmesi gibi, bu da vahyin tebliğ edildiği mecliste bulundukları sırada sure indiğinde sergiledikleri hallerin beyanıdır.

{نَّظَرَ بَعْضُهُمْ إلى بَعْضٍ} تغامزوا بالعيون إنكاراً لها أو سخريةً بها أو غيظاً لما فيها من مخازيهم

{نَّظَرَ بَعْضُهُمْ إلى بَعْضٍ} “...birbirlerine bakarlar...”; onu inkâr ederek veya onunla alay ederek yahut içinde rezilliklerinin yer almasından ötürü duydukları öfkeden dolayı birbirlerine göz kırparlar.

{هَلْ يَرَاكُمْ مّنْ أَحَدٍ} أي قائلين هل يراكم أحدٌ من المسلمين لننصرف مظهرين أنهم لا يصطبرون على استماعها ويغلبُ عليهم الضحِكُ فيفتَضِحون أو ترامقوا يتشاورون في تدبير الخروجِ والانسلال لو إذا يقولون هل يراكم من أحد إن قمتم من المجلس وإيرادُ ضمير الخطابِ لبعث المخاطَبين على الجد في انتهاز الفرصةِ فإن المرءَ بشأنه أكثرُ اهتماماً منه بشأن أصحابِه كما في قوله تعالى وَلْيَتَلَطَّفْ وَلَا يُشْعِرَنَّ بِكُمْ أَحَدًا وقيل المعنى وَإِذَا مَا أُنزِلَتْ سُورَةٌ في عيوب

{هَلْ يَرَاكُمْ مّنْ أَحَدٍ} “«Sizi bir kimse görüyor mu?» [derler.]”; yani dönüp gitmek üzere "Müslümanlardan biri sizi görüyor mu?" diyerek [böyle yaparlar]. Zira onu dinlemeye sabredemediklerini ve kendilerini gülme tutacağını, böylece rezil olacaklarını ima ederler; yahut meclisten çıkıp sıvışma planı yaparak birbirlerine bakışırlar, o esnada "Eğer meclisten kalkarsanız sizi bir kimse görüyor mu?" derler. Muhatap zamirinin getirilmesi, muhatapları fırsatı değerlendirmede ciddiyete sevk etmek içindir; zira insan kendi durumuyla arkadaşlarının durumundan daha çok ilgilenir; nitekim Yüce Allah'ın {وَلْيَتَلَطَّفْ وَلَا يُشْعِرَنَّ بِكُمْ أَحَدًا} buyruğunda da böyledir. Şöyle de denilmiştir: Mana [şudur]: {وَإِذَا مَا أُنزِلَتْ سُورَةٌ} [ayeti], ayıpları hakkında [sure indiğinde demektir;]

المنافقين

münafıkların [ayıpları hakkında].

{ثُمَّ انصرفوا} عطفٌ على نظَر بعضُهم والتراخي باعتبار وُجدانِ الفرصةِ والوقوفِ على عدمِ رؤيةِ أحدٍ من المؤمنين أي انصرفوا جميعاً عن محفِل الوحيِ خوفاً من الافتضاح أو غير ذلك

{ثُمَّ انصرفوا} “Sonra da dönüp giderler.”; {نَّظَرَ بَعْضُهُمْ} ifadesine matuftur; buradaki terâhî (gecikme bildiren "sümme"), fırsat bulma ve müminlerden kimsenin görmediğinden emin olma durumuna göredir. Yani rezil olma korkusundan veya başka bir sebepten ötürü hepsi vahiy meclisinden dönüp gittiler [demektir].

{صَرَفَ الله قُلُوبَهُم} أي عن الإيمان حسَب انصرافِهم عن المجلس والجملة إخبارية أو دعائية

{صَرَفَ الله قُلُوبَهُم} “Allah da onların kalplerini çevirmiştir...”; yani onların meclisten dönüp gitmelerine karşılık imandan [çevirmiştir]. Bu cümle ihbârî (haber bildiren) veya duâîdir.

{بِأَنَّهُمْ} أي بسببِ أنَّهم

{بِأَنَّهُمْ} “...çünkü onlar...”; yani onların... olmaları sebebiyle,

{قَوْمٌ لَاّ يَفْقَهُونَ} لسوء الفهم أو لعدم التدبر

{قَوْمٌ لَاّ يَفْقَهُونَ} “...anlamayan bir topluluktur.”; anlayışlarının kötülüğünden veya tefekkür etmediklerinden dolayı [anlamazlar].

سورة براءة آية (١٢٨ ١٢٩)

Berâe Suresi 128-129. Ayetler

{لَقَدْ جَاءكُمْ} الخطابُ للعرب

{لَقَدْ جَاءكُمْ} “Andolsun, size gelmiştir...”; hitap Araplaradır.

{رسول} أي رسول رسول عظيمُ الشأن

{رسول} “...bir elçi...”; yani şanı yüce bir elçi,

{مّنْ أَنفُسِكُمْ} من جنسِكم عربيٌّ قرشي مثلكم وقرئ بفتح الفاء أي أشرفِكم وأفضِلكم

{مّنْ أَنفُسِكُمْ} “...kendi içinizden...”; sizin cinsinizden, sizin gibi Arap ve Kureyşli [bir elçi]. Fâ harfinin fethasıyla [enfeziküm şeklinde] de okunmuştur; yani en şerefliniz ve en faziletliniz [demektir].

{عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ} أي شاقٌّ شديدٌ عليه عَنَتُكم ولقاؤكم المكروهَ فهو يخاف عليكم سوءَ العاقبةِ والوقوعَ في العذاب وهذا من نتائج ما سلف من المجانسة

{عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ} “...sıkıntıya uğramanız ona ağır gelir...”; yani sıkıntı çekmeniz ve hoşlanmadığınız şeylerle karşılaşmanız ona ağır ve güç gelir. O, sizin kötü bir akıbete uğramanızdan ve azaba düşmenizden korkar; bu da az önce geçen aynı cinsten olma durumunun (hemcinsliğin) neticelerindendir.

{حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ} في إيمانكم وصلاحِ حالِكم

{حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ} “...size çok düşkündür...”; iman etmeniz ve halinizin ıslahı hususunda [size çok düşkündür],

{بالمؤمنين} منكم ومن غيركم

{بالمؤمنين} “...müminlere...”; sizden olsun veya başkalarından olsun [bütün müminlere],

{رؤوف رَّحِيمٌ} قدِّم الأبلغُ منهما وهي الرأفةُ التي هي عبارةٌ عن شدة الرحمةِ محافظةً على الفواصل

{رؤوف رَّحِيمٌ} “...çok şefkatlidir, çok merhametlidir.”; ikisi arasında daha beliğ olanı, yani şiddetli merhametten ibaret olan re'fet (şefkat), fasılaların korunması amacıyla öne geçirilmiştir.

{فَإِن تَوَلَّوْاْ} تلوينٌ للخطاب وتوجيهٌ له إلى النبيِّ ﷺ تسليةً له أي إن أعرضوا عن الإيمان بك

{فَإِن تَوَلَّوْاْ} “Eğer yüz çevirirlerse...”; hitabın yönünü değiştirip (telvîn-i hitap) teselli etmek maksadıyla Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e yöneltilmesidir; yani "Eğer sana iman etmekten yüz çevirirlerse..."

{فَقُلْ حَسْبِىَ الله} فإنه يكفيك ويُعينك عليهم

{فَقُلْ حَسْبِىَ الله} “...de ki: «Allah bana yeter...»”; zira O sana yeter ve onlara karşı sana yardım eder.

{لَا إله إِلَاّ هُوَ} استئنافٌ مقررٌ لمضمونِ ما قبله

{لَا إله إِلَاّ هُوَ} “«...O'ndan başka ilah yoktur...»”; önceki cümlenin muhtevasını teyit eden bir istînâftır (yeni başlangıç cümlesidir).

{عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ} فلا أرجو ولا أخاف إلا منه

{عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ} “«...O'na tevekkül ettim...»”; dolayısıyla yalnız O'ndan umar ve yalnız O'ndan korkarım.

{وَهُوَ رَبُّ العرش العظيم} أي المُلك العظيمِ أو الجِسم الأعظمِ المحيط الذي تنزل منه الأحكامُ والمقادير وقرئ العظيمُ بالرفع وعن أبي أن آخِرَ ما نزل هاتان الآيتان وعن النبيِّ ﷺ ما نزل القرآن على إلا آيةً آيةً وحرفاً حرفاً ما خلا سورةَ براءةٌ وسورةَ قُلْ هُوَ الله أَحَدٌ فإنهما أُنزلتا عَليّ ومعهما سبعونَ ألفَ صفٍ منَ الملائكة

{وَهُوَ رَبُّ العرش العظيم} “«...ve O, yüce Arş'ın Rabbidir.»”; yani büyük mülkün yahut hükümlerin ve takdirlerin kendisinden indiği, [her şeyi] kuşatan en büyük cismin [Rabbidir]. "el-Azîm" kelimesi merfu olarak [el-Azîmu şeklinde] da okunmuştur. Übeyy'den [rivayet edildiğine göre], en son inen bu iki ayettir. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den de şöyle rivayet edilmiştir: "Berâe Suresi ile Kul hüvallâhu ehad Suresi müstesna, Kur'an bana ayet ayet ve harf harf indirildi. O ikisi ise bana yanlarında yetmiş bin melek safı olduğu halde indirildi."