Binûn

Tâhâ — 4. Sayfa

Kaynak: Medâriku't-Tenzîl (Nesefî Tefsiri) · Nesefî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

ثُمَّ اجْتَبَاهُ رَبُّهُ فَتَابَ عَلَيْهِ وَهَدَى (١٢٢)

{ ثُمَّ اجْتَبَاهُ رَبُّهُ فَتَابَ عَلَيْهِ وَهَدَى } “Sonra Rabbi onu seçti, tövbesini kabul etti ve ona doğru yolu gösterdi.” (122)

{ثم اجتباه ربه} قربه إليه واصطفاه وفرى وبه واصل الكلمة الجمع بفال جى إلى كذا فاجتبيته {فتاب عليه} قبل توبيه {وهدى} وهداهإلى الاعتذار والاستغفار

{ ثم اجتباه ربه } “Sonra Rabbi onu seçti”; onu Kendisine yaklaştırdı, seçkin kıldı ve mertebesini yükseltti. Kelimenin aslı 'toplamak' anlamındadır; nitekim 'onu şuraya topladım ve seçip aldım' denilir. { فتاب عليه } “Tövbesini kabul etti”; tövbesini makbul saydı. { وهدى } “Ve ona doğru yolu gösterdi”; onu özür dilemeye ve istiğfar etmeye muvaffak kıldı.

قَالَ اهْبِطَا مِنْهَا جَمِيعًا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدًى فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى (١٢٣)

{ قَالَ اهْبِطَا مِنْهَا جَمِيعًا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدًى فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى } “[Allah] buyurdu ki: 'Birbirinize düşman olarak hepiniz oradan inin! Benden size bir hidayet geldiğinde, kim benim hidayetime uyarsa o sapmaz ve mutsuz olmaz.'” (123)

{قَالَ اهبطا مِنْهَا جَمِيعاً} يعني آدم وحواء {بعضكم} يا ذرية أدم {لبعض}

{ قَالَ اهبطا مِنْهَا جَمِيعاً } “[Allah] buyurdu ki: 'Hepiniz oradan inin!'”; yani Âdem ve Havvâ. { بعضكم } “Birbirinize”; ey Âdem'in zürriyeti, { لبعض } “[birbirinize]”,

طه (١٢٩ - ١٢٣)

Tâhâ (123-129)

عَدُوٌّ بالتحاسد في الدنيا والاختلاف في الدين {فإما يأتينكم مني هدى} كتاب وشريعا {فَمَنِ اتبع هُدَاىَ فَلاَ يَضِلُّ} في الدنيا {وَلاَ يشقى} في العقبى قال ابن عباس رضى الله عنهما ضمن الله لمن اتبع القرأن الا يضل فى الدنيا ولا يشقى فى الآخرى يعنى ان الشقاء فى الآخرى هو عقاب من ضل في الدنيا عن طريق الدين فمن اتبع كتاب الله وامتثل أوامره وانتهى عن نواهيه نجا من الضلال ومن عقابه

dünyada hasetleşme ve dinde ihtilafa düşme sebebiyle { عَدُوٌّ } “düşman olarak”. { فإما يأتينكم مني هدى } “Benden size bir hidayet geldiğinde”; bir kitap ve şeriat [geldiğinde]. { فَمَنِ اتبع هُدَاىَ فَلاَ يَضِلُّ } “Kim benim hidayetime uyarsa o sapmaz”; dünyada [sapmaz], { وَلاَ يشقى } “Ve mutsuz olmaz”; ahirette [mutsuz olmaz/azap çekmez]. İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ şöyle demiştir: “Allah Teâlâ Kur'an'a uyan kimsenin dünyada sapmayacağını, ahirette de mutsuz olmayacağını tekeffül etmiştir.” Yani ahiretteki bedbahtlık, dünyada din yolundan sapan kimsenin göreceği cezadır. Kim Allah'ın Kitabı'na uyar, emirlerini yerine getirir ve yasaklarından kaçınırsa sapkınlıktan ve onun cezasından kurtulur.

وَمَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكًا وَنَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَعْمَى (١٢٤)

{ وَمَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكًا وَنَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَعْمَى } “Kim de beni anmaktan yüz çevirirse, şüphesiz onun için dar bir geçim vardır ve biz onu kıyamet günü kör olarak haşrederiz.” (124)

{وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِى} عن القرآن {فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكاً} ضيقاً وهو مصدر يستوي فى الوصف به المذكر والمونث عن ابن جبير يسلبه القناعة حتى لا يشبع فمع الدين التسليم والقناعة والتوكل فتكون حياته طيبة ومع الإعراض الحرص والشح فعيشه ضنك وحاله مظلمة كما قال بعض المتصوفة لا يعرض أحدكم عن ذكر ربه إلا أظلم عليه وقته وتشوش عليه رزقه {وَنَحْشُرُهُ يوم القيامة أعمى} من الحجة عن ابن عباس أعمى البصر وهو كقوله وَنَحْشُرُهُمْ يَوْمَ القيامة على وُجُوهِهِمْ عُمْيًا وهو الوجه

{ وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِى } “Kim de beni anmaktan yüz çevirirse”; Kur'an'dan [yüz çevirirse]. { فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكاً } “Şüphesiz onun için dar bir geçim vardır”; 'dankan' dar demektir. Masdar olup niteleme yapıldığında müzekker ve müennes için aynı şekilde kullanılır. İbn Cübeyr'den [rivayet edildiğine göre] [Allah] onun kanaatini çekip alır, öyle ki bir türlü doymaz. Zira dinle beraber teslimiyet, kanaat ve tevekkül bulunur; dolayısıyla [müminin] hayatı güzel olur. Yüz çevirmekle beraber ise hırs ve cimrilik bulunur; bu sebeple onun geçimi dar, hâli karanlıktır. Nitekim bazı mutasavvıflar şöyle demiştir: “Sizden biri Rabbini zikretmekten yüz çevirmeye görsün, mutlaka vakti kararır ve rızkı bulanır.” { وَنَحْشُرُهُ يوم القيامة أعمى } “Ve biz onu kıyamet günü kör olarak haşrederiz”; hüccetten yoksun olarak. İbn Abbâs'tan gelen rivayete göre ise gözü kör olarak demektir. Bu da Allah Teâlâ'nın: { وَنَحْشُرُهُمْ يَوْمَ القيامة على وُجُوهِهِمْ عُمْيًا } “Kıyamet gününde onları yüzükoyun, körler olarak haşrederiz” ayeti gibidir ve tercih edilen görüş de budur.

قَالَ رَبِّ لِمَ حَشَرْتَنِي أَعْمَى وَقَدْ كُنْتُ بَصِيرًا (١٢٥)

{ قَالَ رَبِّ لِمَ حَشَرْتَنِي أَعْمَى وَقَدْ كُنْتُ بَصِيرًا } “O der ki: 'Rabbim! Beni niçin kör olarak haşrettin? Oysa ben gören biriydim.'” (125)

{قَالَ رَبّ لِمَ حَشَرْتَنِى أعمى وَقَدْ كُنتُ بَصِيراً} في الدنيا

{ قَالَ رَبّ لِمَ حَشَرْتَنِى أعمى وَقَدْ كُنتُ بَصِيراً } “O der ki: 'Rabbim! Beni niçin kör olarak haşrettin? Oysa ben gören biriydim'”; dünyada.

قَالَ كَذَلِكَ أَتَتْكَ آيَاتُنَا فَنَسِيتَهَا وَكَذَلِكَ الْيَوْمَ تُنْسَى (١٢٦)

{ قَالَ كَذَلِكَ أَتَتْكَ آيَاتُنَا فَنَسِيتَهَا وَكَذَلِكَ الْيَوْمَ تُنْسَى } “[Allah] buyurur ki: 'İşte böyle; sana ayetlerimiz geldi de sen onları unuttun. Bugün de sen öylece unutulursun.'” (126)

{قَالَ كذلك} أي مثل ذلك فعلت أنت ثم فسر فقال {أَتَتْكَ اياتنا فَنَسِيتَهَا وكذلك اليوم تنسى} أي أتتك آياتنا واضحة فلم تنظر إليها بعين المعتبر وتركتها وعميت عنها فكذلك اليو نتركك على عمالك ولا يزيل غطاءه عن عينيك

{ قَالَ كذلك } “[Allah] buyurur ki: 'İşte böyle'”; yani bunun gibi sen de yaptın. Sonra bunu açıklayarak şöyle buyurdu: { أَتَتْكَ اياتنا فَنَسِيتَهَا وكذلك اليوم تنسى } “Sana ayetlerimiz geldi de sen onları unuttun. Bugün de sen öylece unutulursun”; yani sana ayetlerimiz apaçık olarak geldi de sen onlara ibret gözüyle bakmadın, onları terk ettin ve onlara karşı körleştin. İşte bugün de biz seni körlüğün üzere bırakırız ve gözlerindeki perdeyi kaldırmayız.

وَكَذَلِكَ نَجْزِي مَنْ أَسْرَفَ وَلَمْ يُؤْمِنْ بِآيَاتِ رَبِّهِ وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَشَدُّ وَأَبْقَى (١٢٧)

{ وَكَذَلِكَ نَجْزِي مَنْ أَسْرَفَ وَلَمْ يُؤْمِنْ بِآيَاتِ رَبِّهِ وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَشَدُّ وَأَبْقَى } “Haddi aşan ve Rabbinin ayetlerine inanmayan kimseyi işte böyle cezalandırırız. Ahiret azabı ise elbette daha şiddetli ve daha süreklidir.” (127)

{وكذلك نجزي من أسرف ولم يؤمن بآيات رَبّهِ وَلَعَذَابُ الآخرة أَشَدُّ وأبقى} لما توعد المعرض عن ذكره بعقوبتين المعيشة الضنك في الدنيا وحشره أعمى في العقبى ختم آيات الوعيد بقوله ولعذاب الآخرة أشد وأبقى أي للحشر على العمى الذي لا يزول أبدا أشد من ضيق العيش المقضي

{ وكذلك نجزي من أسرف ولم يؤمن بآيات رَبّهِ وَلَعَذَابُ الآخرة أَشَدُّ وأبقى } “Haddi aşan ve Rabbinin ayetlerine inanmayan kimseyi işte böyle cezalandırırız. Ahiret azabı ise elbette daha şiddetli ve daha süreklidir”; Kendisini anmaktan yüz çevireni dünyada dar bir geçim ve ahirette kör olarak haşredilmek şeklinde iki ceza ile tehdit edince, tehdit ayetlerini { ولعذاب الآخرة أشد وأبقى } “Ahiret azabı ise elbette daha şiddetli ve daha süreklidir” sözüyle bitirdi. Yani ebediyen ortadan kalkmayacak bir körlük üzere haşredilmek, [dünyada] takdir edilmiş geçim darlığından elbette daha şiddetlidir.

أَفَلَمْ يَهْدِ لَهُمْ كَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ يَمْشُونَ فِي مَسَاكِنِهِمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِأُولِي النُّهَى (١٢٨)

{ أَفَلَمْ يَهْدِ لَهُمْ كَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ يَمْشُونَ فِي مَسَاكِنِهِمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِأُولِي النُّهَى } “Kendilerinden önce nice nesilleri helak etmiş olmamız onları doğru yola iletmedi mi? [Oysa] onların yurtlarında dolaşıp durmaktadırlar. Şüphesiz bunda akıl sahipleri için ibretler vardır.” (128)

{أَفَلَمْ يَهْدِ لَهُمْ} أي الله بدليل قراءة زيد عن يعقوب بالنون {كَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مّنَ القرون يَمْشُونَ} حال من الضمير المجرور لهم {في مساكنهم} يريدان قريشاً يمشون في مساكن عاد وثمود وقوم لوط ويعانون آثار هلاكهم {إِنَّ فِى ذَلِكَ لأَيَاتٍ لأِوْلِى النهى} لذوي العقول إذا تفكر واعلموا أن استئصالهم لكفرهم فلا يفعلون مثل ما فعلوا

{ أَفَلَمْ يَهْدِ لَهُمْ } “Onları doğru yola iletmedi mi?”; yani Allah [iletmedi mi?] Nitekim Zeyd'in Ya'kūb'dan rivayet ettiği nûn harfli kıraat (أَفَلَمْ نَهْدِ لَهُمْ) de buna delildir. { كَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مّنَ القرون يَمْشُونَ } “Kendilerinden önce nice nesilleri helak etmiş olmamız; [oysa] dolaşıp durmaktadırlar”; 'yemşûne' ifadesi 'lehüm'deki mecrur zamirin hâlidir. { في مساكنهم } “Onların yurtlarında”; Kureyşlilerin Âd, Semûd ve Lût kavminin yurtlarında dolaştıklarını ve onların helak oluş izlerini bizzat müşahede ettiklerini kastetmektedir. { إِنَّ فِى ذَلِكَ لأَيَاتٍ لأِوْلِى النهى } “Şüphesiz bunda akıl sahipleri için ibretler vardır”; akıl sahipleri için. Zira düşündüklerinde onların köklerinin kazınmasının inkârları sebebiyle olduğunu anlarlar ve böylece onların yaptıklarının benzerini yapmazlar.

وَلَوْلَا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَكَانَ لِزَامًا وَأَجَلٌ مُسَمًّى (١٢٩)

{ وَلَوْلَا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَكَانَ لِزَامًا وَأَجَلٌ مُسَمًّى } “Eğer Rabbinden geçmiş bir söz ve belirlenmiş bir ecel olmasaydı, [azap] elbette kaçınılmaz olurdu.” (129)

{وَلَوْلاَ كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِن رَّبّكَ} أي الحكم بتأخير العذاب عن أمة محمد ﷺ {لكان لزاما} لازما للزرام مصدر لزم فوصف به {وَأَجَلٌ مُّسَمًّى} القيامة وهو معطوف

{ وَلَوْلاَ كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِن رَّبّكَ } “Eğer Rabbinden geçmiş bir söz olmasaydı”; yani Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in ümmetinden azabın ertelenmesine dair [geçmiş] hüküm [olmasaydı]. { لكان لزاما } “Elbette kaçınılmaz olurdu”; ayrılmaz ve gerekli olurdu. 'Lizâm', 'lezime' fiilinin masdarıdır ve niteleme amacıyla kullanılmıştır. { وَأَجَلٌ مُّسَمًّى } “Ve belirlenmiş bir ecel”; kıyamettir ve bu ifade matuftur

طه (١٣٢ - ١٣٠)

Tâhâ (130-132)

على كلمة والمعنى ولولا حكم سبق بتأخير العذاب عنهم وأجل مسمى وهو القيامة لكان العذاب لازماً لهم في الدنيا كما لزم القرون الماضية الكافرة

'kelime' üzerine [matuftur]. Anlam şöyledir: Eğer onlardan azabın ertelenmesine dair geçmiş bir hüküm ve belirlenmiş bir ecel -ki o da kıyamettir- olmasaydı, geçmiş kâfir nesillerin başına geldiği gibi dünyada da azap onların peşini bırakmazdı.

فَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا وَمِنْ آنَاءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ وَأَطْرَافَ النَّهَارِ لَعَلَّكَ تَرْضَى (١٣٠)

{ فَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا وَمِنْ آنَاءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ وَأَطْرَافَ النَّهَارِ لَعَلَّكَ تَرْضَى } “O hâlde onların söylediklerine sabret; güneşin doğmasından önce ve batmasından önce Rabbini hamt ile tesbih et. Gecenin bir kısım vakitlerinde ve gündüzün uçlarında da tesbih et ki rızaya eresin.” (130)

{فاصبر على مَا يَقُولُونَ} فيك {وَسَبّحْ} وصل {بِحَمْدِ رَبّكَ} في موضع الحال وأنت حامد لربك على أن وفقك للتسبيح وأعانك عليه

{ فاصبر على مَا يَقُولُونَ } “Onların söylediklerine sabret”; senin hakkında [söylediklerine]. { وَسَبّحْ } “Ve tesbih et”; namaz kıl. { بِحَمْدِ رَبّكَ } “Rabbini hamt ile”; hâl konumundadır; yani seni tesbihe muvaffak kıldığı ve sana yardım ettiği için Rabbine hamt edici olduğun hâlde [tesbih et].

{قَبْلَ طُلُوعِ الشمس} يعني صلاة الفجر {وَقَبْلَ غُرُوبِهَا} يعني الظهر والعصر لأنهما واقعتان في النصف الأخير من النهار بين زوال الشمس وغروبها {ومن آناء الليل فسبّح وأطراف النهار} أي وتعهد أناء أي ساعاته وأطراف النهار مختصاً لها بصلاتك وقد تناول التبسيح في آناء الليل صلاة العتمة وفي أطراف النهار صلاة المغرب وصلاة الفجر على التكرار إرادة الاختصاص كما اختصت في قوله والصلاة الوسطى عند البعض وإنام جمع أطراف النهار وهما طرفان لا من الإلباس وهو عطف على قبل {لَعَلَّكَ ترضى} لعل المخاطب أي اذكر الله في هذه الأوقات رجاء أن تنال عند الله ما به ترضى نفسك ويسر قلبك وترضى علي وأبو بكر أي يرضيك ربك

{ قَبْلَ طُلُوعِ الشمس } “Güneşin doğmasından önce”; yani sabah namazını, { وَقَبْلَ غُرُوبِهَا } “Ve batmasından önce”; yani öğle ve ikindi namazını [kastediyor]; çünkü bu iki namaz, güneşin zevali ile batışı arasında kalan gündüzün son yarısında vuku bulur. { ومن آناء الليل فسبّح وأطراف النهار } “Gecenin bir kısım vakitlerinde ve gündüzün uçlarında da tesbih et”; yani gecenin anlarını, yani saatlerini ve gündüzün uçlarını gözeterek buraları namazına tahsis et. Gecenin anlarında tesbih yatsı namazını; gündüzün uçlarında [tesbih] ise akşam namazını ve -ayrıca tahsis kastıyla tekrarlanan- sabah namazını kapsamaktadır. Nitekim bazılarının görüşüne göre { والصلاة الوسطى } “orta namaz” ifadesinde de [sabah namazı] böyle tahsis edilmiştir. Gündüzün iki ucu olmasına rağmen 'atrâf' (uçlar) şeklinde çoğul getirilmesi iltibastan uzak olduğu içindir. Bu ifade 'kable' zarfına matuftur. { لَعَلَّكَ ترضى } “Ki rızaya eresin”; muhatabın ümidini ifade eder. Yani bu vakitlerde Allah'ı an ki, Allah katında nefsinin hoşnut olacağı ve kalbinin sevineceği mükâfata erişesin. Ali ve Ebû Bekir meçhul sîga ile [türdâ] okumuşlardır; yani Rabbin seni razı kılsın.

وَلَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ وَرِزْقُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَأَبْقَى (١٣١)

{ وَلَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ وَرِزْقُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَأَبْقَى } “Kendilerini sınamak için onlardan bazı zümrelere verdiğimiz dünya hayatının süsüne gözlerini dikme! Rabbinin rızkı daha hayırlı ve daha süreklidir.” (131)

{وَلاَ تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ} أي نظر عينيك ومد النظر تطويله وأن لا يكاد يرده استحساناً للمنظور إليه وإعجاباً به وفيه أن النظر غير الممدود معفو عنه وذلك أن يبادر الشيء بالنظر ثم بغض الطرف ولقد شدد المتقون في وجوب غض البصر عنابنية الظلمة وعدد الفسقة في ملابسهم ومراكبهم حتى قال الحسن لا تنظروا إلى دقدقة هما ليج الفسقة ولكن انظروا كيف يلوح ذل العصية من تلك الرقاب وهذا لا يهما إنما اتخذوا هذه الأشياء لعيون النظارة فالناظر إليها محصل لعرهم ومغر لهم على اتخاذها {إلى مَا مَتَّعْنَا به أزواجا منهم} أصنافا من الكفرة ويجوزان ينصب حالاً من هاء الضمير والفعل واقع على منهم كأنه قال إلى الذي متعنا به وهو أصناف بعضهم وناساً منهم {زَهْرَةَ الحياة الدنيا} زينتها وبهجتها وانتصب على الذم وعلى ابداله محل به أو على إبداله من أزواجا على تقدير ذوي زهرة {لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ} لنبلوهم حتى يستوجبوا العذاب لوجود

{ وَلاَ تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ } “Gözlerini dikme”; yani gözünün bakışını uzatma. Bakışı uzatmak (meddü'n-nazar), bakılan şeyi güzel bulup beğenerek bakışını sürdürmek ve neredeyse gözünü ondan ayıramamaktır. Bu ifadede, uzatılmayan [anlık] bakışın bağışlandığına delil vardır; o da kişinin bir şeye aniden bakıp ardından hemen gözünü çevirmesidir. Takva sahipleri, zalimlerin binalarına ve fâsıkların elbiseleriyle bineklerindeki gösterişe bakmaktan sakınmanın vacip olduğu hususunda çok titiz davranmışlardır. Hatta Hasan[-ı Basrî] şöyle demiştir: “Fâsıkların rahvan atlarının tırnak seslerine bakmayın; fakat o boyunlarda isyan zilletinin nasıl parıldadığına bakın!” Bu tür şeyler fâsıkların umurunda bile değildir; zira onlar bu nesneleri ancak bakanların gözleri için edinmişlerdir. Dolayısıyla onlara bakan kimse, onların kibirlenmelerine hizmet etmiş ve bu şeyleri edinmeleri hususunda onları kışkırtmış olur. { إلى مَا مَتَّعْنَا به أزواجا منهم } “Onlardan bazı zümrelere verdiğimiz [şeylere]”; kâfirlerden birtakım sınıflara. Zamir olan 'hâ'dan hâl olarak mansub olması da caizdir; bu takdirde fiil 'minhüm' ifadesine taalluk eder; sanki şöyle demiştir: 'Kendilerini faydalandırdığımız, bazılarından ve onlardan birtakım insanlardan oluşan zümrelere...' { زَهْرَةَ الحياة الدنيا } “Dünya hayatının süsüne”; onun ziyneti ve parlaklığı demektir. Zem amacıyla yahut 'bihi' zamirinin mahalli yerine bedel olarak veya 'zehretin sahipleri' takdiriyle 'ezvâcen' kelimesinden bedel kılınarak mansub olmuştur. { لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ } “Kendilerini sınamak için”; onları imtihan edelim de küfürleri açığa çıktığı için azabı hak etsinler diye,

الكفران منهم أو لتعذبهم في الآخرة بسببه {وَرِزْقُ رَبّكَ} ثوابه وهو الجنة أو الحلال الكافي {خير وأبقى} فما رزقوا

yahut bu sebeple ahirette onlara azap edelim diye. { وَرِزْقُ رَبّكَ } “Rabbinin rızkı”; O'nun sevabıdır ki o da cennettir yahut yetecek kadar helal rızıktır. { خير وأبقى } “Daha hayırlı ve daha süreklidir”; onların rızıklandırıldıkları şeyden.

وَأْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلَاةِ وَاصْطَبِرْ عَلَيْهَا لَا نَسْأَلُكَ رِزْقًا نَحْنُ نَرْزُقُكَ وَالْعَاقِبَةُ لِلتَّقْوَى (١٣٢)

{ وَأْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلَاةِ وَاصْطَبِرْ عَلَيْهَا لَا نَسْأَلُكَ رِزْقًا نَحْنُ نَرْزُقُكَ وَالْعَاقِبَةُ لِلتَّقْوَى } “Ailene namazı emret ve kendin de ona sabırla devam et. Biz senden bir rızık istemiyoruz; seni biz rızıklandırıyoruz. Güzel akıbet takva sahiplerinindir.” (132)

{وَأْمُرْ أَهْلَكَ} أمتك أو أهل بيتك {بالصلاة واصطبر} أنت داوم {عَلَيْهَا لاَ نَسْأَلُكَ رِزْقاً} أي لا نسألك أن ترزق نفسك ولا أهلك {نَّحْنُ نَرْزُقُكَ} واياهم فلا تهتم لأمر الرزق وفرغ باك الامر والآخرة لأن من كان في عمل الله كان الله في عمله وعن عروة بن الزبير أنه كان إذا رأى ما عند السلاطين فرأ ولا تمدن عينيك الآية ثم ينادي الصلاة الصلاة رحمكم الله وكان بكر بن عبد الله المزني إذا أصاب أهله خصاصة قال قوموا فصلوا بهذا أمر الله ورسوله

{ وَأْمُرْ أَهْلَكَ } “Ailene emret”; ümmetine yahut ev halkına, { بالصلاة واصطبر } “Namazı [emret] ve sabırla devam et”; sen devam et, { عَلَيْهَا لاَ نَسْأَلُكَ رِزْقاً } “Ona; biz senden bir rızık istemiyoruz”; yani ne kendini ne de aileni rızıklandırmanı senden istemiyoruz. { نَّحْنُ نَرْزُقُكَ } “Seni biz rızıklandırıyoruz”; onları da [biz rızıklandırıyoruz]. O hâlde rızık işi için tasa çekme; zihnini ahiret işi için boşalt. Zira kim Allah'ın işinde olursa, Allah da onun işinde olur. Urve b. ez-Zübeyr'den rivayet edildiğine göre o, sultanların saraylarındaki debdebeyi gördüğünde { وَلَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ } “Gözlerini dikme” ayetini okur, sonra da: “Namaza, namaza! Allah size merhamet etsin!” diye seslenirdi. Bekr b. Abdillâh el-Müzenî'nin ailesine bir darlık ve fakirlik isabet ettiğinde şöyle derdi: “Kalkın namaz kılın! Allah ve Resûlü böyle emretmiştir.”

طه (١٣٥ - ١٣٢)

Tâhâ (132-135)

وعن مالك بن دينار مثله في بعض المسانيد أنه ﵇ كان إذا اصاب اهله ضرا أمرهم بالصلاة وتلا هذه الآية {والعاقبة للتقوى} أي وحسن العاقبة لأهل التقوى بحذف المضافين

Mâlik b. Dînâr'dan da benzeri rivayet edilmiştir. Bazı müsnedlerde rivayet edildiğine göre Peygamber aleyhisselâm ailesine bir darlık isabet ettiğinde onlara namazı emreder ve bu ayeti okurdu. { والعاقبة للتقوى } “Güzel akıbet takva sahiplerinindir”; yani iki muzafın hazfiyle, 'güzel akıbet takva ehlinindir' demektir.

وَقَالُوا لَوْلَا يَأْتِينَا بِآيَةٍ مِنْ رَبِّهِ أَوَلَمْ تَأْتِهِمْ بَيِّنَةُ مَا فِي الصُّحُفِ الْأُولَى (١٣٣)

{ وَقَالُوا لَوْلَا يَأْتِينَا بِآيَةٍ مِنْ رَبِّهِ أَوَلَمْ تَأْتِهِمْ بَيِّنَةُ مَا فِي الصُّحُفِ الْأُولَى } “Dediler ki: 'Bize Rabbinden bir mucize getirseydi ya!' Onlara önceki sahifelerde bulunanların apaçık delili gelmedi mi?” (133)

{وقالوا} أي الكافرون {لولا يأتينا بآية مّن رَّبّهِ} هلا يأتينا محمد بآية من ربه تدل على صحة نبوته / أَوَ لَمْ يأتهم / أو لم تأتهم مدني وحفص وبصري {بَيّنَةُ مَا فِى الصحف الأولى} أي الكتب المتقدمة يعني أنهم اقترحوا على عادتهم في التعنت آية على النبوة فقيل لهم أو لم أنكم آية هي أم الآيات وأعظمها في باب الإعجاز يعني القرآن من قبل أن القرآن برهان ما في سائر الكتب المنزلة ودليل صحته لأنه معجزة وتلك ليست بمعجزات فهي مفتقرة إلى شهادته على صحة ما فيها

{ وقالوا } “Dediler ki”; yani kâfirler, { لولا يأتينا بآية مّن رَّبّهِ } “Bize Rabbinden bir mucize getirseydi ya!”; Muhammed bize peygamberliğinin doğruluğuna delalet eden Rabbinden bir mucize getirse ya! { أَوَ لَمْ يأتهم } “Onlara gelmedi mi?” Medine [ehli], Hafs ve Basra [kıraati] ise 'evlem te'tihim' (أَوَ لَمْ تَأْتِهِمْ) şeklinde [müennes] okumuştur. { بَيّنَةُ مَا فِى الصحف الأولى } “Önceki sahifelerde bulunanların apaçık delili”; yani önceki kitaplarda [bulunanların apaçık delili gelmedi mi?] Kastedilen şudur: Onlar inatlaşma âdetleri üzere peygamberliğe dair bir mucize teklif ettiler. Bunun üzerine onlara şöyle denildi: Size mucizelerin anası ve mucize olma bakımından en büyüğü olan ayet, yani Kur'an gelmedi mi? Çünkü Kur'an, indirilmiş diğer bütün kitaplardaki hakikatlerin bürhanı ve onların sıhhatinin delilidir; zira o bir mucizedir, onlar ise mucize değildir ve içindekilerin doğruluğuna onun şahitlik etmesine muhtaçtır.

وَلَوْ أَنَّا أَهْلَكْنَاهُمْ بِعَذَابٍ مِنْ قَبْلِهِ لَقَالُوا رَبَّنَا لَوْلَا أَرْسَلْتَ إِلَيْنَا رَسُولًا فَنَتَّبِعَ آيَاتِكَ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَذِلَّ وَنَخْزَى (١٣٤)

{ وَلَوْ أَنَّا أَهْلَكْنَاهُمْ بِعَذَابٍ مِنْ قَبْلِهِ لَقَالُوا رَبَّنَا لَوْلَا أَرْسَلْتَ إِلَيْنَا رَسُولًا فَنَتَّبِعَ آيَاتِكَ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَذِلَّ وَنَخْزَى } “Eğer biz onları ondan önce bir azapla helak etseydik mutlaka şöyle derlerdi: 'Rabbimiz! Bize bir elçi gönderseydin de alçalıp rezil olmadan önce ayetlerine uysaydık ya!'” (134)

{وَلَوْ أَنَّا أهلكناهم بِعَذَابٍ مّن قَبْلِهِ} من قبل الرسول والقرآن {لَقَالُواْ رَبَّنَا لَوْلا} هلا {أَرْسَلْتَ إِلَيْنَا رَسُولاً فنتبع} بالنصب علي جواب

{ وَلَوْ أَنَّا أهلكناهم بِعَذَابٍ مّن قَبْلِهِ } “Eğer biz onları ondan önce bir azapla helak etseydik”; elçiden ve Kur'an'dan önce [helak etseydik], { لَقَالُواْ رَبَّنَا لَوْلا } “Mutlaka derlerdi: 'Rabbimiz! ... ya!'”; gönderseydin ya! { أَرْسَلْتَ إِلَيْنَا رَسُولاً فنتبع } “Bize bir elçi [gönderseydin de] uysaydık”; 'fâ' sebebiyle istifhamın cevabı olarak nasb ile [okunmuştur].

الاستفهام بالفاء {آياتك مِن قَبْلِ أَن نَّذِلَّ} بنزول العذاب {ونخزى} في العقبى

{ آياتك مِن قَبْلِ أَن نَّذِلَّ } “Ayetlerine, alçalmadan önce”; azabın inmesiyle [alçalmadan önce], { ونخزى } “Ve rezil [olmadan önce]”; ahirette.

قُلْ كُلٌّ مُتَرَبِّصٌ فَتَرَبَّصُوا فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ أَصْحَابُ الصِّرَاطِ السَّوِيِّ وَمَنِ اهْتَدَى (١٣٥)

{ قُلْ كُلٌّ مُتَرَبِّصٌ فَتَرَبَّصُوا فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ أَصْحَابُ الصِّرَاطِ السَّوِيِّ وَمَنِ اهْتَدَى } “De ki: 'Herkes gözetlemektedir; siz de gözetleyin! Düzgün yolun sahiplerinin kim olduğunu ve kimin doğru yolda bulunduğunu yakında bileceksiniz!'” (135)

{قُلْ كُلٌّ} أي كل واحد منا ومنكم {متربص} منتظر للعقابة ولما يؤل اليه أمرنا وامركم {فتربصوا} أنتم {فستعلمون} إذا جاءت القيامة {مِنْ أصحاب} مبتدأ وخبر ومحلهما نصب {الصراط السوي} المستقيم {وَمَنِ اهتدى} الى النعيم المقيم قال رسول الله ﷺ لا يقرأ أهل الجنة إلى سورة طه ويس الله أعلم بالصواب

{ قُلْ كُلٌّ } “De ki: 'Herkes...'”; yani bizden ve sizden her bir fert, { متربص } “Gözetlemektedir”; akıbeti ve bizimle sizin durumunuzun varacağı neticeyi beklemektedir. { فتربصوا } “Siz de gözetleyin!”; sizler. { فستعلمون } “Yakında bileceksiniz”; kıyamet geldiği zaman. { مِنْ أصحاب } “[Kimin] sahipleri olduğunu”; mübteda ve haber olup mahallen mansubdurlar. { الصراط السوي } “Düzgün yolun”; dosdoğru yolun, { وَمَنِ اهتدى } “Ve kimin doğru yolda bulunduğunu”; ebedî nimete ulaştığını. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Cennet ehli Tâhâ ve Yâsîn surelerinden başkasını okumaz.” Doğruyu en iyi Allah bilir.