Binûn

Yâsîn — 3. Sayfa

Kaynak: Medâriku't-Tenzîl (Nesefî Tefsiri) · Nesefî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

{الذى جَعَلَ لَكُم مِّنَ الشجر الأخضر نَاراً فَإِذَا أَنتُم مِّنْه تُوقِدُونَ} تقدحون ثم ذكر من بدائع خلقه انقداح النار من الشجر الأخضر مع مضادة النار الماء وانطفائها به وهي الزناد التي تورى بها الأعراب وأكثرها من المرخ والعفار وفى أمثالهم وفى كل شجر نار واستمجد المرخ والعفار لأن المرخ شجر سريع الوري والعفار شجر تقدح منه النار يقطع الرجل منهما غصنين مثل السواكين وهما خضراوان يقطر منهما الماء فيسحق المرخ وهو ذكر على العفار وهي أنثى فننقدح النار بإذن الله وعن ابن عباس رضى الله عنهما ليس من شجرة إلا وفيها النار إلا العناب لمصلحة الدق للثياب فمن قدر على جمع الماء والنار في الشجر قدر على المعاقبة بين الموت والحياة في البشر وإجراء أحد الضدين على الآخر بالتعقيب أسهل في العقل من الجمع معاً بلا ترتيب والأخضر على اللفظ وقريء الخضراء على المعنى ثم بين أن من قدر عل خلق السموات والأرض مع عظم شأنهما فهو على خلق الأناسيّ أقدر بقوله

{الذى جَعَلَ لَكُم مِّنَ الشجر الأخضر نَاراً فَإِذَا أَنتُم مِّنْه تُوقِدُونَ} “Yeşil ağaçtan sizin için ateş çıkaran O'dur; işte siz ondan yakıp duruyorsunuz” çakıp tutuşturuyorsunuz. Sonra yaratışındaki harikalardan [biri olarak], ateşin suya zıt olmasına ve su ile sönmesine rağmen yeşil ağaçtan ateşin çakıp çıkmasını zikretti. Bu [yeşil ağaçlar], bedevilerin kendisiyle ateş yaktıkları çakmak ağaçlarıdır ve bunların çoğu merh ve 'afâr ağaçlarındandır. Onların darbımesellerinde şöyle denir: 'Her ağaçta ateş vardır; merh ile 'afâr ise bol ateş vermiştir.' Çünkü merh, ateşi çabuk tutuşturan bir ağaçtır; 'afâr da kendisinden ateş çakılan bir ağaçtır. Kişi bunlardan misvak gibi iki yeşil dal keser, üzerlerinden su damlar vaziyetteyken erkek olan merh ağacını dişi olan 'afâr ağacına sürter ve Allah'ın izniyle ateş parlar. İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan [şöyle rivayet edilmiştir]: 'Çamaşırların tokaçlanması maslahatından ötürü hünnap ağacı hariç, içinde ateş bulunmayan hiçbir ağaç yoktur.' Ağaçta suyu ve ateşi bir araya getirmeye kadir olan [Allah], insanlarda ölüm ile hayatı birbiri ardınca getirmeye de kadirdir. İki zıttan birini diğerinin ardından getirmek, aklen ikisini sırasız bir şekilde bir arada toplamaktan daha kolaydır. el-Ahdar (الْأَخْضَرِ), lafza göredir; mânaya göre ise el-hadrâ (الْخَضْرَاءِ) şeklinde de okunmuştur. Sonra gökleri ve yeri, şanlarının büyüklüğüne rağmen yaratmaya kadir olan Zat'ın insanları yaratmaya daha da muktedir olduğunu şu buyruğuyla açıkladı:

أَوَلَيْسَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بِقَادِرٍ عَلَى أَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ بَلَى وَهُوَ الْخَلَّاقُ الْعَلِيمُ (٨١)

{أَوَلَيْسَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بِقَادِرٍ عَلَى أَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ بَلَى وَهُوَ الْخَلَّاقُ الْعَلِيمُ} “Gökleri ve yeri yaratan, onların benzerini yaratmaya kadir değil midir? Elbette [kadirdir]! O, her şeyi hakkıyla yaratan, her şeyi bilendir.” (81)

{أَوَ لَيْسَ الذى خَلَقَ السماوات والأرض بقادر على أَن يَخْلُقَ مِثْلَهُم} في الصغر بالإضافة إلى السموات والأرض أو أن يعيدهم لأن المعاد مثل للمبتدأ

{أَوَ لَيْسَ الذى خَلَقَ السماوات والأرض بقادر على أَن يَخْلُقَ مِثْلَهُم} “Gökleri ve yeri yaratan, onların benzerini yaratmaya kadir değil midir?” göklere ve yere nispetle küçüklükte [onların benzerini] yahut onları yeniden yaratmaya [kadir değil midir]; çünkü iade edilen şey, ilk yaratılanın mislidir,

وليس به {بلى} أي قل بلى هو قادر على ذلك {وَهُوَ الخلاق} الكثير المخلوقات {العليم} الكثير المعلومات

bizzat aynısı değildir. {بلى} “Elbette [kadirdir]” yani de ki: Evet, O buna kadirdir. {وَهُوَ الخلاق} “O, her şeyi hakkıyla yaratandır” yaratıkları pek çok olandır, {العليم} “[her şeyi] bilendir” malumatı pek çok olandır.

إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ (٨٢)

{إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ} “Bir şeyi dilediği zaman, O'nun buyruğu sadece o şeye 'Ol!' demektir; o da hemen oluverir.” (82)

{إِنَّمَا أَمْرُهُ} شأنه {إِذَا أَرَادَ شَيْئاً أَن يَقُولَ لَهُ كُن} أن يكونه {فَيَكُونُ} فيحدث أى فهو

{إِنَّمَا أَمْرُهُ} “O'nun buyruğu sadece” O'nun şânı, {إِذَا أَرَادَ شَيْئاً أَن يَقُولَ لَهُ كُن} “bir şeyi dilediği zaman, o şeye 'Ol!' demektir” onu var etmesidir, {فَيَكُونُ} “o da hemen oluverir” meydana gelir; yani o,

يس (٨٣)

Yâsîn (83)

كائن موجود لا محالة فالحاصل أن المكونات بتخليقه وتكوينه ولكن عبر عن إيجاده بقوله كُن من غير أن كان منه كاف ونون وإنما هو بيان لسرعة الإيجاد كأنه يقول كما لا يثقل قول كن عليكم فكذا لا يثقل على الله ابتداء الخلق وإعادتهم فيكون شامي وعلي عطف على يقول وأما الرفع فلأنها جملة من مبتدأ وخبر لأن تقديرها فهو يكون معطوفة على مثلها وهي أمره أن يقول له كن

kaçınılmaz olarak var olur ve mevcuttur. Hâsılı, varlıklar O'nun yaratması ve oldurmasıyladır; fakat var etmesi, Kendisinden bir kâf ve nûn [harfleri] sâdır olmaksızın 'Ol' buyruğuyla ifade edilmiştir. Bu, sadece var etmedeki sürati beyan içindir; sanki 'Ol' demek size nasıl ağır gelmiyorsa, yaratmayı başlatmak ve onları yeniden döndürmek de Allah'a öylece ağır gelmez, denmektedir. Fe-yekûne (فَيَكُونَ) [şeklindeki nasb okuyuşu], Şâmî ve Ali'nin [kıraatidir ve] yekûle (يَقُولَ) lafzına matuftur. [Merfû olan] ref okuyuşuna gelince; bu, mübteda ve haberden oluşan bir cümledir; zira takdiri 'fe-hüve yekûn' (فَهُوَ يَكُونُ) şeklindedir ve kendisi gibi bir cümleye, yani 'emruhû en yekûle lehû kün' (أَمْرُهُ أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ) cümlesine matuftur.

فَسُبْحَانَ الَّذِي بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٨٣)

{فَسُبْحَانَ الَّذِي بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ} “Her şeyin hükümranlığı ve mülkiyeti elinde olan [Allah] eksikliklerden münezzehtir. Ve siz O'na döndürüleceksiniz.” (83)

{فسبحان} تنزيه مما وصفه به المشركون وتعجيب من أن يقولوا فيه ما قالوا {الذى بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَىْءٍ} أي ملك كل شيء وزيادة الواو والتاء للمبالغة يعني هو مالك كل شيء {وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ} تعادون بعد الموت بلا فوت ترجعون يعقوب قال ﵊ إن لكل شيء قلباً وإن قلب القرآن يس من قرأ يس يريد بها وجه الله غفر الله له وأعطي من الأجر كأنما قرأ القرآن اثنتين وعشرين مرة وقال ﵇ من قرأ يس أمام حاجته قضيت له وقال ﵇ من قرأها إن كان جائعاً أشبعه الله وإن كان ظمآن أرواه الله وإن كان عرياناً ألبسه الله وإن كان خائفاً أمنه الله وإن كان مستوحشاً آنسه الله وإن كان فقيراً أغناه الله وإن كان في السجن أخرجه الله وإن كان أسيراً خلصه الله وإن كان ضالاً هداه الله وإن كان مديوناً قضى الله دينه من خزائنه وتدعى الدافعة والقاضية تدفع عنه كل سوء وتقضي له كل حاجة والله اعلم

{فسبحان} “Eksikliklerden münezzehtir” müşriklerin O'nu vasfettikleri şeylerden [O'nu] tenzih etmek ve O'nun hakkında söyledikleri sözlere hayret bildirmektir. {الذى بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَىْءٍ} “Her şeyin mülkiyeti ve hükümranlığı elinde olan” yani her şeyin mülkü [elinde olan]. Vâv ve tâ harflerinin ziyadeliği mübalağa içindir; yani O, her şeyin mutlak malikidir. {وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ} “Ve O'na döndürüleceksiniz” ölümden sonra kaçınılmaz olarak döndürüleceksiniz. Ya'kûb terci'ûn (تَرْجِعُونَ) şeklinde [malûm] okumuştur. Aleyhisselâm şöyle buyurmuştur: “Her şeyin bir kalbi vardır; Kur'ân'ın kalbi de Yâsîn'dir. Kim Allah'ın rızasını dileyerek Yâsîn okursa, Allah onu bağışlar ve ona sanki Kur'ân'ı yirmi iki defa okumuş gibi ecir verilir.” Ve aleyhisselâm şöyle buyurmuştur: “Kim bir hacetinin öncesinde Yâsîn okursa, haceti yerine getirilir.” Ve aleyhisselâm şöyle buyurmuştur: “Kim onu okursa; aç ise Allah onu doyurur, susuz ise Allah onu suya kandırır, çıplak ise Allah onu giydirir, korku içinde ise Allah onu emniyete kavuşturur, yalnızlık çekiyorsa Allah ona yoldaş olur, fakir ise Allah onu zenginleştirir, hapiste ise Allah onu çıkarır, esir ise Allah onu kurtarır, sapmış ise Allah onu hidayete erdirir, borçlu ise Allah onun borcunu Kendi hazinelerinden öder.” Ona, kendisini okuyandan her türlü kötülüğü defettiği ve onun her hacetini giderdiği için ed-Dâfia (defedici) ve el-Kâdıye (yerine getirici) de denir. En doğrusunu Allah bilir.