Binûn

Zümer — 3. Sayfa

Kaynak: Medâriku't-Tenzîl (Nesefî Tefsiri) · Nesefî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

الزمر (٧٣ - ٧١)

ez-Zümer (71-73)

والخارجين على السلطان إذا سيقوا إلى حبس أو قتل {زُمَراً} حال أي أفواجاً متفرقة بعضها في اثر بعض {حتى إذا جاؤوها فتحت} بالتخفيف فيهماكوفى {أبوابها} وهي سبعة {وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا} أي حفظة جهنم وهم الملائكة الموكلون بتعذيب أهلها {أَلَمْ يَأْتِكُمْ رُسُلٌ مِّنكُمْ} من بني آدم {يتلون عليكم آيات رَبِّكُمْ وَيُنذِرُونَكُمْ لِقَآءَ يَوْمِكُمْ هذا} أي وقتكم هذا وهو وقت دخولهم النار لا يوم القيامة {قَالُواْ بلى} أتونا وتلوا علينا {ولكن حَقَّتْ كَلِمَةُ العذاب عَلَى الكافرين} أي ولكن وجبت علينا كلمة الله لاملأن جهنم بسوء أعمالنا كما قالوا غَلَبَتْ عَلَيْنَا شِقْوَتُنَا وكنا قوما ضالين فذكروا عملهم الموجب لكلمة العذاب وهو الكفر والضلال

ve otoriteye başkaldıranların hapse veya öldürülmeye sürüldükleri gibi... { زُمَراً } “bölük bölük”; hâldir, yani birbiri ardınca, ayrı ayrı kafileler hâlinde... { حتى إذا جاؤوها فتحت } “Nihayet oraya vardıklarında [kapıları] açılır”; her iki [kelimede de Kûfe kırâatinde] tahfîf (şeddesiz) iledir. { أبوابها } “kapıları”; onlar da yedi tanedir. { وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا } “ve bekçileri onlara şöyle der”; yani cehennemin muhafızları olan ve cehennem ehline azap etmekle görevlendirilen melekler... { أَلَمْ يَأْتِكُمْ رُسُلٌ مِّنكُمْ } “Size içinizden peygamberler gelmedi mi?”; Âdemoğullarından... { يتلون عليكم آيات رَبِّكُمْ وَيُنذِرُونَكُمْ لِقَآءَ يَوْمِكُمْ هذا } “Rabbinizin âyetlerini okuyan ve sizi bu gününüzle karşılaşacağınıza dair uyaran”; yani bu vaktinizle [karşılaşacağınıza dair]; o da kıyamet günü değil, ateşe giriş vakitleridir. { قَالُواْ بلى } “Dediler ki: 'Evet [geldiler]'”; bize geldiler ve bize [âyetleri] okudular. { ولكن حَقَّتْ كَلِمَةُ العذاب عَلَى الكافرين } “Lâkin azap sözü kâfirlerin üzerine hak oldu”; yani kötü amellerimiz sebebiyle Allah'ın 'Cehennemi mutlaka dolduracağım' sözü aleyhimize kesinleşti. Nitekim: { غَلَبَتْ عَلَيْنَا شِقْوَتُنَا وَكُنَّا قَوْمًا ضَالِّينَ } “Bedbahtlığımız bize galebe çaldı ve biz sapkın bir topluluk idik” demişlerdi. Böylece azap sözünü gerektiren amellerini zikretmiş oldular ki o da küfür ve dalâlettir.

قِيلَ ادْخُلُوا أَبْوَابَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ (٧٢)

{ قِيلَ ادْخُلُوا أَبْوَابَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ } “[Onlara] şöyle denir: 'İçinde ebedî kalıcılar olarak cehennemin kapılarından girin! Kibirlenenlerin kalacağı yer ne kötüdür!'” (72)

{قِيلَ ادخلوا أبواب جَهَنَّمَ خالدين فِيهَا} حال مقدرة أي مقدرين الخلود {فَبِئْسَ مَثْوَى المتكبرين} اللام فيه للجنس لأن مَثْوَى المتكبرين

{ قِيلَ ادخلوا أبواب جَهَنَّمَ خالدين فِيهَا } “[Onlara]: 'İçinde ebedî kalıcılar olarak cehennemin kapılarından girin!' denir”; mukadder hâldir, yani ebedî kalmayı takdir edilmiş kimseler olarak... { فَبِئْسَ مَثْوَى المتكبرين } “Kibirlenenlerin kalacağı yer ne kötüdür!”; buradaki lâm cins içindir; zira 'mesve'l-mütekebbirîn',

فاعل بئس وبئس فاعلها اسم معروف بلام الجنس أو مضاف إلى مثله والمخصوص بالذم محذوف تقديره فبئس مثوى المتكبرين جهنم

{ بئس } fiilinin fâilidir. { بئس } fiilinin fâili ise ya cins lâmı ile marife kılınmış bir isim ya da böylesi bir isme muzâf olan bir isimdir. Zemmedilen husus (el-mahsûsu bi'z-zemm) mahzûftur; takdiri, 'Kibirlenenlerin kalacağı yer olan cehennem ne kötüdür!' şeklindedir.

وَسِيقَ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ إِلَى الْجَنَّةِ زُمَرًا حَتَّى إِذَا جَاءُوهَا وَفُتِحَتْ أَبْوَابُهَا وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا سَلَامٌ عَلَيْكُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوهَا خَالِدِينَ (٧٣)

{ وَسِيقَ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ إِلَى الْجَنَّةِ زُمَرًا حَتَّى إِذَا جَاءُوهَا وَفُتِحَتْ أَبْوَابُهَا وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا سَلَامٌ عَلَيْكُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوهَا خَالِدِينَ } “Rablerine karşı gelmekten sakınanlar da bölük bölük cennete sevk edilir. Nihayet oraya vardıklarında kapıları açılmış bulunur ve bekçileri onlara: 'Selâm sizlere! Tertemiz geldiniz, artık ebedî kalmak üzere girin oraya!' derler.” (73)

{وَسِيقَ الذين اتقوا رَبَّهُمْ إِلَى الجنة زُمَراً} المراد سوق مراكبهم لأنه لا يذهب بهم إلا راكبين إلى دار الكرامة والرضوان كما يفعل بمن يكرم ويشرف من الوافدين على بعض الملوك {حتى إذا جاؤوها} هي التي تحكى بعدها الجمل والجملة المحكية بعدها هي الشرطية إلا أن جزاءها محذوف وإنما حذف لأنه في صفة ثواب أهل الجنة فذل بحدفه على أنه شيء لا يحيط به الوصف وقال الزجاج تقديره حتى اذا جاؤوها {وَفُتِحَتْ أبوابها وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا سلام عَلَيْكُمْ طبتم فادخلوها خالدين} دخلوها فحذف دخلوها لأن في الكلام دليلاً عليه وقال قوم حتى اذا جاؤوها جاؤوها وفتحت ابوابها فعندهم جاؤوها محذوف والمعنى حتى اذا جاؤوها وقع مجيئهم مع فتح أبوابها وقيل أبواب جهنم لا تفتح إلا عند دخول أهلها فيها وأما أبواب الجنة فمتقدم فتحها لقوله تعالى جنات عدن مفتحة لهم الابواب فلذلك جىء بالواو وكانه قال حتى اذا جاؤوها وقد فتحت أبوابها طبتم من دنس المعاصي وطهرتم من خبث الخطايا وقال الزجاج أي كنتم طيبين في الدنيا ولم تكونوا خبيثين أي لم تكونوا أصحاب خبائث وقال ابن عباس طاب لكم المقام وجعل دخول الجنة مسببا عن الطيب والطهارة لأنها دار الطيبين ومثوى الطاهرين قد طهرها الله من كل دنس وطيبها من كل قذر فلا يدخلها الا مناسب لها موصوف

{ وَسِيقَ الذين اتقوا رَبَّهُمْ إِلَى الجنة زُمَراً } “Rablerine karşı gelmekten sakınanlar da bölük bölük cennete sevk edilir”; murad bineklerinin sevk edilmesidir; zira onlar ikram ve rıza yurduna ancak binekli olarak götürülürler; nitekim bazı kralların huzuruna gelenlerden ikram ve taltif gören kimselere böyle yapılır. { حتى إذا جاؤوها } “Nihayet oraya vardıklarında”; bu, ardından cümlelerin nakledildiği [hâttâ]dır. Ardından nakledilen cümle şart cümlesidir, ancak cevabı mahzûftur. Mahzûf bırakılmasının sebebi cennet ehlinin mükâfatının vasfı hakkında olmasıdır; bu yüzden hazfedilmesi, onun tavsif edilemeyecek kadar büyük bir şey olduğuna delâlet etmiştir. Zeccâc şöyle demiştir: Takdiri; 'Nihayet oraya vardıklarında { وَفُتِحَتْ أبوابها وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا سلام عَلَيْكُمْ طبتم فadخلوها خالدين } “kapıları açılmış bulunur ve bekçileri onlara: 'Selâm sizlere! Tertemiz geldiniz, artık ebedî kalmak üzere girin oraya!' der” [ve onlar da] girerler' şeklindedir. 'Girerler' ifadesi sözde buna bir delil bulunduğu için hazfedilmiştir. Bir topluluk ise şöyle demiştir: 'Nihayet oraya vardıklarında, [kapıları] açılmış olarak oraya varırlar'; onlara göre 'vardılar' ifadesi mahzûftur ve mânâ: 'Nihayet oraya vardıklarında, gelişleri kapıların açılmasıyla beraber gerçekleşir' demektir. Cehennem kapılarının ancak ehli oraya girerken açılacağı, cennet kapılarının açılmasının ise Yüce Allah'ın { جَنَّاتِ عَدْنٍ مُفَتَّحَةً لَهُمُ الْأَبْوَابُ } “kapıları kendilerine açılmış Adn cennetleri” buyruğundan ötürü daha önceden gerçekleşmiş olduğu söylenmiştir; bu yüzden vâv harfi getirilmiştir; sanki: 'Nihayet oraya kapıları açılmış vaziyette vardıklarında' denmiş gibidir. [Âyetteki { طبتم }] günahların kirinden arındınız ve hataların pisliğinden temizlendiniz [demektir]. Zeccâc: 'Yani dünyada temiz kimselerdiniz, habis değildiniz, yani kötülük ehli değildiniz' demiştir. İbn Abbâs ise: 'Bu makam size hoş ve güzel oldu' demiştir. Cennete giriş, temizliğe ve arınmışlığa bağlanmıştır; çünkü orası temiz olanların yurdu ve arınmışların durağıdır. Allah orayı her türlü kirden arındırmış ve her türlü pislikten temizlemiştir; dolayısıyla oraya ancak ona uygun olan ve

الزمر (٧٥ - ٧٤)

ez-Zümer (74-75)

بصفتها

onun sıfatıyla sıfatlanmış kimseler girer.

وَقَالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي صَدَقَنَا وَعْدَهُ وَأَوْرَثَنَا الْأَرْضَ نَتَبَوَّأُ مِنَ الْجَنَّةِ حَيْثُ نَشَاءُ فَنِعْمَ أَجْرُ الْعَامِلِينَ (٧٤)

{ وَقَالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي صَدَقَنَا وَعْدَهُ وَأَوْرَثَنَا الْأَرْضَ نَتَبَوَّأُ مِنَ الْجَنَّةِ حَيْثُ نَشَاءُ فَنِعْمَ أَجْرُ الْعَامِلِينَ } “Onlar şöyle derler: 'Bize verdiği sözü tutan ve bu yeri bize miras bırakan Allah'a hamdolsun! Cennette dilediğimiz yerde konaklıyoruz. [İyi] amel işleyenlerin mükâfatı ne güzeldir!'” (74)

{وَقَالُواْ الحمد للَّهِ الذى صَدَقَنَا وَعْدَهُ} أنجزنا ما وعدنا في الدنيا من نعيم العقبى {وَأَوْرَثَنَا الأرض} أرض الجنة وقد أورثوها أي ملكوها جعلوا ملوكها واطلق تصرفهم فيها كما يشاؤون تشبيهاً بحال الوارث وتصرفه فيما يرثه واتساعه فيه {نَتَبَوَّأُ} حال {مِنَ الجنة حَيْثُ نَشَآءُ}

{ وَقَالُواْ الحمد للَّهِ الذى صَدَقَنَا وَعْدَهُ } “Onlar şöyle derler: 'Bize verdiği sözü tutan Allah'a hamdolsun!'”; âhiret nimetinden dünyada bize vaadettiğini tastamam yerine getiren [Allah'a]... { وَأَوْرَثَنَا الأرض } “ve bu yeri bize miras bırakan”; cennet toprağını... Oraya vâris kılınmışlardır, yani oraya mâlik kılınmışlar, onun hükümdarları yapılmışlardır ve vârisin miras aldığı şeydeki tasarrufuna ve genişliğine benzetilerek diledikleri gibi tasarrufta bulunmaları serbest bırakılmıştır. { نَتَبَوَّأُ } “konaklıyoruz”; hâldir. { مِنَ الجنة حَيْثُ نَشَآءُ } “cennette dilediğimiz yerde”;

أي يكون لكل واحد منهم جنة لا توصف سعة وزيادة على الحاجة فيتبوأ أي فيتخذ متبوأ ومقراً من جنته حيث يشاء {فَنِعْمَ أَجْرُ العاملين} في الدنيا الجنة

yani onlardan her biri için genişliği tarif edilemeyecek ve ihtiyacının üstünde bir cennet bulunur; böylece cennetinde dilediği yeri konak ve makam edinir. { فَنِعْمَ أَجْرُ العاملين } “[İyi] amel işleyenlerin mükâfatı ne güzeldir!”; dünyada [amel edenlerin mükâfatı olan] cennet...

وَتَرَى الْمَلَائِكَةَ حَافِّينَ مِنْ حَوْلِ الْعَرْشِ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَقُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْحَقِّ وَقِيلَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ (٧٥)

{ وَتَرَى الْمَلَائِكَةَ حَافِّينَ مِنْ حَوْلِ الْعَرْشِ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَقُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْحَقِّ وَقِيلَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ } “Melekleri de arşın etrafını kuşatmış, Rablerini hamd ile tesbih ederken görürsün. Aralarında hak ile hüküm verilir ve: 'Âlemlerin Rabbi olan Allah'a hamdolsun' denir.” (75)

{وَتَرَى الملائكة حَآفِّينَ} حال من الملائكة {مِنْ حول العرش} أي محدقين من حوله ومن لابتداء الغاية أي ابتداء حفوفهم من حول العرش إلى حيث شاء الله {يُسَبِّحُونَ} حال من الضمير في {حَافّينَ} {بِحَمْدِ رَبِّهِمْ} أي يقولون سبحان الله والحمد لله ولا إله إلا الله والله أكبر أو سبوح قدوس رب الملائكة والروح وذلك للتلذذ دون التعبد لزوال التكليف {وَقُضِىَ بَيْنَهُمْ} بين الأنبياء والأمم أو بين أهل الجنة والنار {بالحق} بالعدل {وَقِيلَ الحمد لِلَّهِ رَبِّ العالمين} أي يقول أهل الجنة شكراً حين دخولها وتم وعد الله لهم كما قال وآخر دعواهم أن الحمد لله رب العالمين وكان رسول الله ﷺ يقرا كل ليلة بني اسرائيل والزمر الحواميم السبع كلها مكية عن ابن عباس رضى الله عنهما

{ وَتَرَى الملائكة حَآفِّينَ } “Melekleri kuşatmış görürsün”; { الملائكة } kelimesinden hâldir. { مِنْ حول العرش } “arşın etrafını”; yani onun etrafını çevrelemiş olarak... { مِنْ } harf-i cerri ibtidâ-i gâye (başlangıç) içindir; yani onların kuşatması arşın etrafından başlayıp Allah'ın dilediği yere kadardır. { يُسَبِّحُونَ } “tesbih ederken”; { حَافّينَ } lafzındaki zamirden hâldir. { بِحَمْدِ رَبِّهِمْ } “Rablerini hamd ile”; yani 'Sübhânallâh, velhamdülillâh, ve lâ ilâhe illallâh, vallâhu ekber' yahut 'Subbûhun Kuddûsun Rabbü'l-melâiketi ve'r-Rûh' derler; bu ise mükellefiyet kalktığı için ibadet kastıyla değil, lezzet almak içindir. { وَقُضِىَ بَيْنَهُمْ } “Aralarında hüküm verilir”; peygamberler ile ümmetler arasında yahut cennet ve cehennem ehli arasında... { بالحق } “hak ile”; adaletle... { وَقِيلَ الحمد لِلَّهِ رَبِّ العالمين } “ve: 'Âlemlerin Rabbi olan Allah'a hamdolsun' denir”; yani cennet ehli oraya girdiklerinde ve Allah'ın kendilerine vaadi tamamlandığında şükran olarak [bunu] söylerler; nitekim: { وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ } “Onların dualarının sonu: 'Âlemlerin Rabbi olan Allah'a hamdolsun' [demektir]” buyrulmuştur. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem her gece Benî İsrâîl ve Zümer sûrelerini okurdu. Yedi Hâmîm'in tamamı Mekkîdir; İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan [rivayet edilmiştir].