Binûn

Enfâl Suresi — 9. Sayfa

Kaynak: Mefâtihu'l-Gayb (Tefsîr-i Kebîr) · Fahreddin er-Râzî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

الْمَسْأَلَةُ الثَّالِثَةُ: تَمَسَّكَ أَصْحَابُ أَبِي حَنِيفَةَ ﵀ بِهَذِهِ الْآيَةِ، فِي تَوْرِيثِ ذَوِي الأرحام، وأجاب أصحابنا عنه بأن قوله: وَأُولُوا الْأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى بِبَعْضٍ مُجْمَلٌ فِي الشَّيْءِ الَّذِي حَصَلَتْ فِيهِ هَذِهِ الْأَوْلَوِيَّةُ، فَلَمَّا قَالَ: فِي كِتابِ اللَّهِ كَانَ مَعْنَاهُ فِي الْحُكْمِ الَّذِي بَيَّنَهُ اللَّه فِي كِتَابِهِ، فَصَارَتْ هَذِهِ الْأَوْلَوِيَّةُ مُقَيَّدَةً بِالْأَحْكَامِ الَّتِي بَيَّنَهَا اللَّه فِي كِتَابِهِ، وَتِلْكَ الْأَحْكَامُ لَيْسَتْ إِلَّا مِيرَاثَ الْعَصَبَاتِ. فَوَجَبَ أَنْ يَكُونَ الْمُرَادُ مِنْ هَذَا الْمُجْمَلِ هُوَ ذَلِكَ فَقَطْ فَلَا يَتَعَدَّى إِلَى تَوْرِيثِ ذَوِي الْأَرْحَامِ.

Üçüncü Mesele: Ebû Hanîfe'nin (rahimehullâh) mezhepdaşları, zevi'l-erhâmın (akrabaların) mirasçı kılınması hususunda bu ayete tutunmuşlardır. Bizim mezhebimizdekiler (Şâfiîler) ise buna şöyle cevap vermiştir: O'nun { وَأُولُوا الْأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى بِبَعْضٍ } “Akraba olanlar da birbirlerine daha yakındırlar” kavli, bu önceliğin kendisinde hâsıl olduğu şey hususunda mücmeldir. { فِي كِتابِ اللَّهِ } “Allah'ın kitabında” buyurunca, bunun manası 'Allah'ın kitabında beyan ettiği hükümde' [demek] olur. Böylece bu öncelik, Allah'ın kitabında beyan ettiği hükümlerle kayıtlanmış olur; o hükümler de asabenin mirasından başkası değildir. Dolayısıyla bu mücmelden muradın sadece bu olması vacip olur ve zevi'l-erhâmın mirasçı kılınmasına sirayet etmez.

ثُمَّ قَالَ فِي خَتْمِ السُّورَةِ: إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ وَالْمُرَادُ أَنَّ هَذِهِ الْأَحْكَامَ الَّتِي ذَكَرْتُهَا وَفَصَّلْتُهَا كُلُّهَا حِكْمَةٌ وَصَوَابٌ وَصَلَاحٌ، وَلَيْسَ فِيهَا شَيْءٌ مِنَ الْعَبَثِ وَالْبَاطِلِ، لِأَنَّ الْعَالِمَ بِجَمِيعِ الْمَعْلُومَاتِ لَا يَحْكُمُ إِلَّا بِالصَّوَابِ. وَنَظِيرُهُ أَنَّ الْمَلَائِكَةَ لَمَّا قَالُوا: أَتَجْعَلُ فِيها مَنْ يُفْسِدُ فِيها وَيَسْفِكُ الدِّماءَ قَالَ مُجِيبًا لَهُمْ: إِنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ [الْبَقَرَةِ: ٣٠] يَعْنِي لَمَّا عَلِمْتُمْ كَوْنِي عَالِمًا بِكُلِّ الْمَعْلُومَاتِ، فَاعْلَمُوا أَنَّ حُكْمِي يَكُونُ مُنَزَّهًا عن الغلط كذا هاهنا. واللَّه أَعْلَمُ.

Sonra surenin sonunda { إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ } “Şüphesiz Allah her şeyi hakkıyla bilendir” buyurdu. Murad [şudur]: Zikrettiğim ve ayrıntılı olarak açıkladığım bu hükümlerin tamamı hikmet, isabet ve maslahattır; bunlarda abes ve batıl olan hiçbir şey yoktur. Çünkü bütün bilinenleri bilen [Allah], ancak doğru olanla hükmeder. Bunun bir benzeri de şudur: Melekler { أَتَجْعَلُ فِيها مَنْ يُفْسِدُ فِيها وَيَسْفِكُ الدِّماءَ } “Orada bozgunculuk yapacak ve kan dökecek birini mi var edeceksin?” dediklerinde, onlara cevap olarak { إِنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ } “Şüphesiz ben sizin bilmediklerinizi bilirim” [el-Bakara: 30] buyurmuştur. Yani 'Benim bütün bilinenleri bilen olduğumu bildiğinize göre, hükmümün hatadan münezzeh olduğunu da bilin!' demektir; burada da böyledir. Allah en iyisini bilir.

تَمَّ تَفْسِيرُ هَذِهِ السُّورَةِ وللَّه الْحَمْدُ وَالشُّكْرُ، كَمَا هُوَ أَهْلُهُ وَمُسْتَحِقُّهُ. يَوْمَ الْأَحَدِ فِي رَمَضَانَ سَنَةَ إِحْدَى وَسِتِّمِائَةٍ فِي قَرْيَةٍ يُقَالُ لَهَا بَغْدَانُ. وَنَسْأَلُ اللَّه الْخَلَاصَ مِنَ الْأَهْوَالِ وَشِدَّةِ الزَّمَانِ، وَكَيْدِ أَهْلِ الْبَغْيِ وَالْخِذْلَانِ، إِنَّهُ الْمَلِكُ الدَّيَّانُ. وَصَلَاتُهُ وَسَلَامُهُ عَلَى حَبِيبِ الرَّحْمَنِ، مُحَمَّدٍ الْمُصْطَفَى صَاحِبِ الْمُعْجِزَاتِ وَالْبُرْهَانِ.

Bu surenin tefsiri, lütfuna ve şanına layık ve müstahak olduğu veçhile Allah'a hamd ve şükür ile tamamlandı. Altı yüz bir yılı Ramazan ayında, Pazar günü, Bağdan denilen bir köyde [tamamlanmıştır]. Allah'tan korkulardan, zamanın şiddetinden, azgınlık ve hıyanet ehlinin tuzağından kurtuluş dileriz; şüphesiz O, el-Melik ve ed-Deyyân'dır. O'nun salât ve selâmı, Rahmân'ın sevgilisi, mucizeler ve kesin delil sahibi Muhammed el-Mustafâ'nın üzerine olsun.