المزمور الرابع والثلاثون: حاكم يا رب الذين يظلمونني، قاتل الذي يقاتلونني، خذ سلاحاً وترساً وقم لمعونتي، استل سيفاً ورد به أعدائي الذين يرهقونني، وقل لنفسي: أنا مخلصك، يخزى ويبهت طالبو نفسي، يرتدون على أعقابهم ويخزي الذين يتفكرون بي الشر، ويكونون كالغبار أمام الريح، وملك الرب يخزيهم، تكون طريقهم زلقة ظلمة عليهم وملك الرب يطاردهم، لأنهم أخفوا لي فخاً، بغير حق عيروا نفسي، فليأتهم الشر بغتة، والمصيدة التي أخفوها تأخذهم، وفي الحفرة التي حفروها يسقطون، نفسي تبتهج بالرب، وتنعم بخلاصه، عظامي كلها تقول: يا رب من مثلك منجي المسكين من يد القوي، والفقير والبائس من يد الذين يختطفونه، قام عليّ شهود الزور، وعما لم أعلم ساءلوني، جازوني بدل الخير شراً، وأبادوا نفسي وأنا عندما لجوا عليّ لبست مسحاً، وبالصيام أذللت نفسي، وصلاتي عادت إلى حضني، مثل قريب وأخ كنت لهم، صرت كالحزين الكئيب
Otuz Dördüncü Mezmur: Ya Rab, bana zulmedenleri yargıla; benimle savaşanlarla savaş! Silahı ve kalkanı al, bana yardım etmek için kalk! Kılıcı çek ve beni sıkıştıran düşmanlarımı onunla geri püskürt. Nefsime: 'Senin kurtarıcın Benim' de! Canıma kastedenler utansın ve şaşkına dönsün; hakkımda kötülük düşünenler arkalarına dönüp rezil olsunlar. Rüzgârın önündeki toz gibi olsunlar ve Rabbin meleği onları perişan etsin. Yolları kaygan ve karanlık olsun, Rabbin meleği de onları kovalasın! Çünkü haksız yere bana bir tuzak gizlediler; haksız yere canımı ayıpladılar. Kötülük onlara ansızın gelsin; gizledikleri tuzak kendilerini yakalasın ve kazdıkları çukura kendileri düşsünler! Canım Rab ile neşelensin, O'nun kurtarışıyla ferahlasın. Bütün kemiklerim: 'Ya Rab, düşkünü güçlünün elinden; fakiri ve yoksulu onu gasp edenin elinden kurtaran Senin gibisi kim vardır?' desin. Yalancı şahitler ayağa kalktı; bilmediğim şeyleri bana sordular. İyiliğe karşı bana kötülükle karşılık verdiler ve canımı mahvettiler. Onlar bana saldırdıklarında ben çul giyindim; oruçla nefsimi zelil kıldım ve duam bağrıma döndü. Onlar için bir yakın, bir kardeş gibiydim; kederli ve gamlı biri gibi oldum.
في تواضعي، اجتمعوا عليّ وفرحوا، اجتمع عليّ الأشرار ولم أشعر، أثموا ولم يندموا، أحزنوني وهزؤوا بي وصروا أسنانهم عليّ، يا رب إلى متى تنتظر! نج نفسي من شر ما نصبوا، ومن الأسد نج وحدتي، لأشكرك يا رب في الجموع الكثيرة وفي الشعب الصالح أرتل لك، لا يسر بي المعادون لي ظلماً، الذين يشنؤونني باطلاً ويتغامزون بعيونهم، لأنهم يتكلمون بالسلام وبالدغل يفكرون، وعلى المتواضعين في الأرض يقولون الكذب، فتحوا عليّ أفواههم، وقالوا: نعماً نعماً! قد قرت به عيوننا، اللهم قد رأيت، لا تغفل، لا تبعد عني يا رب! انظر سريعاً في قضائي إلهي وربي، كن في ظلامتي، واحكم لي مثل برك يا ربي وإلهي، لا تسرهم بي، لئلا يقولوا في قلوبهم: تفتحت نفوسنا، ولا يقولوا: قد ابتلعناه، يخزون ويهنون جميعاً الذين يفرحون بإساءتي، يلبس الخزي والبهت المتعظمون بالقول عليّ يسر ويفرح الذين يهوون بري، ويقولون في كل حين: عظيم هو الرب، الذين يريدون سلامة عبدك، لساني يتلو عدلك وتمجيدك النهار كله.
Benim alçakgönüllülüğümde [bile] aleyhime toplandılar ve sevindiler; kötüler aleyhime bir araya geldiler de haberim olmadı. Günah işlediler ve pişman olmadılar; beni üzdüler, benimle alay ettiler ve üzerime dişlerini gıcırdattılar. Ya Rab, ne zamana kadar bekleyeceksin! Canımı onların kurduğu kötülükten, yalnızlığımı da aslanlardan kurtar; ta ki büyük topluluklar içinde Sana şükredeyim ve sâlih kavim içinde Sana ilahiler söyleyeyim. Haksız yere bana düşmanlık edenler, benden batıl yere nefret edip göz kırpanlar aleyhime sevinmesinler! Çünkü onlar barış konuşurlar fakat hile düşünürler; yeryüzündeki alçakgönüllülere karşı yalan söylerler. Ağızlarını aleyhime açtılar ve: 'Oh olsun, oh olsun! Gözlerimiz nihayet bunu gördü!' dediler. Allahım, Sen gördün; gafil olma! Benden uzaklaşma ya Rab! Davama tez elden bak, İlahım ve Rabbim! Mazlumiyetimin yanında ol; Senin sâlihliğine uygun olarak lehime hükmet ya Rabbim ve İlahım! Onları bana sevindirme; kalplerinde: 'Gönlümüz ferahladı' demesinler; 'Onu yuttuk' demesinler. Kötülüğüme sevinenlerin hepsi utansın ve alçalsın. Bana karşı büyüklük taslayarak konuşanlar utanç ve rezillik giysin! Benim sâlihliğimi arzulayanlar ise neşelensin ve sevinsinler; kulunun esenliğini isteyenler her daim: 'Rab büyüktür!' desinler. Dilim gün boyu Senin adaletini ve şanını terennüm etsin.
المزمور السادس والثلاثون: لا تغبط الأشرار ولا تتأسّ بفاعلي الإثم، لأنهم مثل العشب سريعاً يجفون، ومثل البقل الأخضر عاجلاً يذبلون، توكل على الرب واصنع الخير، واسكن في الأرض، وعش من نعيمها، استبشر بالرب يعطيك مطلوبات قلبك، واكشف سبلك للرب وتوكل عليه وهو يصنع لك، يخرج مثل النور عدلك، ومثل الظهيرة أحكامك، اخضع للرب واضرع إليه، لا تغبط الرجل المستقيم في طريقه المقيم على إثمه، ولا رجلاً يعمل بخلاف الناموس، اكفف من السخط، ودع الغضب، لا تبار الشرير، فإن الأشرار جميعاً يبيدون، والذين يرجون الرب يرثون الأرض عن قليل، لا يوجد الخاطىء، ويطلب مكانه فلا يوجد، أهل الدعة يرثون الأرض، ويتنعمون بكثرة السلامة، المنافق يرصد الصديق ويصر عليه أسنانه، والرب يهزأ به، لأنه قد علم أن يومه يدركه، استل الخطأة سيوفهم، وأوتروا قسيهم، ليصرعوا المسكين والبائس، ويقتلوا المستقيم القلب، تدخل سيوفهم إلى قلوبهم، وتنكسر قسيهم، اليسير للصديق خير من كثرة غنى الخطأة، لأن سواعد الخطأة تنكسر، والرب يحفظ الأبرار، الرب يعرف أيام صديقيه الذين لا عيب فيهم وميراثهم إلى الأبد، ولا يخزون في
Otuz Altıncı Mezmur: Kötülere imrenme ve günah işleyenlere özenme! Çünkü onlar ot gibi çabucak kururlar ve yeşil sebze gibi hemen solarlar. Rabbe tevekkül et ve iyilik yap; yeryüzünde ikamet et ve onun nimetleriyle yaşa. Rab ile sevinç bul; O sana kalbinin dileklerini versin. Yollarını Rabbe aç ve O'na tevekkül et, O senin için gerekeni yapar. Senin adaletini ışık gibi, hükümlerini de öğle vakti gibi ortaya çıkarır. Rabbe boyun eğ ve O'na yalvar! Yolunda dosdoğru olup da günahında ısrar eden adama imrenme; şeriata aykırı iş yapan adama da özenme. Öfkeden vazgeç, hiddeti bırak; kötüye rekabet etme! Zira bütün kötüler yok olup gidecektir; Rabbi umanlar ise pek yakında yeryüzüne vâris olacaklardır. Günahkâr artık bulunmaz; yeri aranır da bulunamaz. Sakin olanlar ise yeryüzüne vâris olurlar ve bol esenlik içinde nimetlenirler. Münafık, sâlihi gözetler ve ona dişlerini gıcırdatır. Rab ise onunla alay eder; çünkü O, gününün kendisine erişeceğini bilmektedir. Günahkârlar kılıçlarını çektiler, yaylarını gerdiler; düşkünü ve yoksulu yere sermek, kalbi dosdoğru olanı öldürmek için. Kılıçları kendi kalplerine girecek ve yayları kırılacaktır. Sâlih kimse için az olan, günahkârların çok zenginliğinden daha hayırlıdır. Çünkü günahkârların kolları kırılır; Rab ise sâlihleri korur. Rab, kusursuz olan sâlihlerinin günlerini bilir; onların mirası ebedîdir. Kötülük
زمان سوء، وفي أيام الشدائد يشبعون، لأن الأثمة يبيدون، أعداء الرب حين يرتعون ويتمجدون يذهبون مثل الدخان ويضمحلون، الخاطىء يقترض ولا يوفى، والبار يترأف ويعطي، لأن مباركيه يرثون الأرض، ولا غيه يستأصلون، الرب يقوِّم خطأ الإنسان ويهديه في الطريق، إن سقط البار لم يجزع، لأن الرب ممسك بيده، كنت صبياً وشخت ولم أر صديقاً رفض، ولا ذريته طلبت خبزاً النهار كله يترحم ويقرض ونسله مبارك، ابعد عن الشر وافعل الخير، واسكن إلى أبد الأبد، لأن الرب يحب العدل، ولا يضيع أصفياءه، يحفظهم إلى أبد الأبد، الأثمة يهلكون ونسل الخطأة يستأصلون، الصديقون يرثون الأرض ويسكنون فيها إلى أبد الأبد، فم الصديق ينطق بالحكمة ولسانه يقول العدل، سنة إلهه في قلبه، ولا تزدحف قدماه، الخاطىء يرصد البار ويهم بقتله، والرب لا يسلمه في يديه، ولا يدخله في الحكم، ترج الرب واحفظ طرقه، وهو يرفعك لترث الأرض وتعاين الخطأة يبيدون، رأيت المنافق يتعالى: ويتطاول مثل أرز لبنان، مررت به فلم أجده وطلبت موضعه فلم أصبه، تمسك بالدعة وسترى الاستقامة، فإن عاقبة الرجل المستقيم سلامة، الخطأة جميعاً يبيدون، وبقايا الأشرار يستأصلون، خلاص الأبرار من عند الرب وهو ناصرهم في زمان الشدائد،
zamanında utanmazlar ve sıkıntı günlerinde doyurulurlar. Zira günahkârlar helak olurlar; Rabbin düşmanları semirip böbürlendikleri vakit duman gibi geçip giderler ve yok olurlar. Günahkâr borç alır ve ödemez; sâlih ise merhamet eder ve verir. Çünkü O'nun mübarek kıldıkları yeryüzüne vâris olurlar; O'nu inkâr edenlerin ise kökü kazınır. Rab insanın adımlarını doğrultur ve onu yolda hidayete erdirir. Sâlih düşse bile perişan olmaz; çünkü Rab onun elinden tutmaktadır. Gençtim, yaşlandım; fakat ne terk edilmiş bir sâlih gördüm, ne de ekmek dilenen bir zürriyetini. O, gün boyu merhamet eder ve ödünç verir; nesli de mübarektir. Kötülükten uzak dur ve iyilik yap; sonsuza dek ikamet et! Çünkü Rab adaleti sever ve seçkinlerini zayi etmez; onları ebediyen korur. Günahkârlar helak olur ve günahkârların neslinin kökü kazınır. Sâlihler yeryüzüne vâris olurlar ve orada sonsuza dek ikamet ederler. Sâlihin ağzı hikmet söyler ve dili adaleti dile getirir. İlahının sünneti kalbindedir ve ayakları kaymaz. Günahkâr sâlihi gözetler ve onu öldürmeye yeltenir; fakat Rab onu onun ellerine bırakmaz ve hüküm altına sokmaz. Rabbe umut bağla ve O'nun yollarını koru; O seni yeryüzüne vâris kılmak için yüceltecektir ve sen günahkârların helak olduğunu bizzat göreceksin. Münafığın yüceldiğini ve Lübnan sediri gibi boy attığını gördüm; yanından geçtim de onu bulamadım, yerini aradım fakat rastlayamadım. Yumuşak huyluluğa sarıl, istikameti göreceksin; zira dosdoğru adamın âkıbeti esenliktir. Günahkârların hepsi helak olur ve kötülerin artakalanlarının kökü kazınır. Sâlihlerin kurtuluşu Rabdendir; sıkıntı zamanında onların yardımcısı O'dur.
الرب عونهم ومنجيهم ومنقذهم من الخطأة، ويخلصهم لأنهم توكلوا عليه.
Rab onların yardımcısı, kurtarıcısı ve günahkârlardan kurtaranıdır; O'na tevekkül ettikleri için onları felaha erdirir.
ولما كان ما ذكر في هذه السورة من الحكم والدلائل والقصص واعظاً شافياً حكيماً، ومرشداً هادياً عليماً، قال واصلاً بما تقدم إشارة إلى أنه نتيجته: {إن في هذا} أي الذي ذكرناه هنا من الأدلة على قدرتنا على قيام الساعة وغيرها من الممكنات، وعلى أن من ادعى علينا أمراً فأيدناه عليه وجعلنا العاقبة له فيه فهو صادق محق، وخصمه كاذب مبطل {لبلاغاً} لأمراً عظيماً كافياً في البلوغ إلى معرفة الحق فيما ذكرناه من قيام الساعة والوحدانية وجميع ما تحصل به البعثة {لقوم} أي لأناس أقوياء على ما يقصدونه {عابدين*} أي معترفين بالعبودية لربهم الذي خلقهم اعترافاً تطابقه الأفعال بغاية الجد والنشاط.
Bu surede zikredilen hikmetler, deliller ve kıssalar; şifa verici ve hikmetli bir öğüt, yol gösterici, hidayete erdirici ve her şeyi bilen bir rehber olunca, bunun bir neticesi olduğuna işaret etmek üzere önceki kısımla irtibat kurarak şöyle buyurdu: {إن في هذا} “Şüphesiz bunda” yani kıyametin kopmasına ve diğer mümkün şeylere dair gücümüze ve bizim hakkımızda bir dava öne sürüp de bizim kendisini desteklediğimiz ve âkıbeti lehine kıldığımız kimsenin hak üzere doğru söylediğine, hasmının ise yalancı ve batıl ehli olduğuna dair burada zikrettiğimiz delillerde, {لبلاغاً} “elbette yeterli bir tebliğ vardır” kıyametin kopması, vahdaniyet ve peygamber gönderme ile hasıl olan her şey hususunda zikrettiğimiz hakikatin bilgisine ulaşmak için kâfi gelecek azametli bir husus vardır; {لقوم} “bir kavim için” yani kastettikleri şey hususunda güçlü kimseler için, {عابدين*} “kulluk eden” yani amelleriyle son derece ciddiyet ve gayret içerisinde bu ikrarı fiilen doğrulayarak kendilerini yaratan Rablerine kulluğu itiraf edenler için.
ولما كان هذا مشيراً إلى رشادهم، فكان التقدير: فما أرسلناك إلا لإسعادهم والكفاية لهم في البلاغ إلى جنات النعيم، عطف عليه ما يفهم سبب التأخير لإنجاز ما يستعجله غير العابدين من العذاب فقال: {وما أرسلناك} أي بعظمتنا العامة على حالة من الأحوال {إلا} على حال كونك {رحمة للعالمين*} كلهم، أهل السماوات وأهل الأرض
Bu ifade onların doğru yolu bulmuşluğuna işaret edince, takdiri anlam şöyle oldu: Biz seni ancak onları mutlu kılmak ve Naim cennetlerine ulaşmalarında onlara yetmek için gönderdik. [Ardından], kulluk etmeyenlerin acele istedikleri azabın infazının tehir edilme sebebini anlatan kısmı buna atfederek şöyle buyurdu: {وما أرسلناك} “Biz seni göndermedik” yani umumî azametimizle hiçbir hal üzere göndermedik, {إلا} “ancak ... [gönderdik]” {رحمة للعالمين*} “âlemlere bir rahmet olarak” semavat ve arz ehlinden hepsine,
من الجن والأنس وغيرهم، طائعهم بالثواب، وعاصيهم بتأخير العقاب، الذي كنا نستأصل به الأمم، فنحن نمهلهم ونترفق بهم، إظهاراً لشرفك وإعلاء لقدرك، حتى نبين أنهم مع كثرتهم وقوتهم وشوكتهم وشدة تمالئهم عليك لا يصلون إلى ما يريدون منك، ثم نرد كثيراً منهم إلى دينك، ونجعلهم من أكابر أنصارك وأعاظم أعوانك، بعد طول ارتكابهم الضلال، وارتباكهم في أشراك المحال، وإيضاعهم في الجدال والمحال، فيلعم قطعاً أنه لا ناصر لك إلا الله الذي يعلم القول في السماء والأرض، ومن أعظم ما يظهر فيه هذا الشرف في عموم الرحمة وقت الشفاعة العظمى يوم يجمع الأولون والآخرون، وتقوم الملائكة صفوفاً والثقلان وسطهم، ويموج بعضهم في بعض من شدة ما هم فيه، يطلبون من يشفع لهم في أن يحاسبوا ليستريحوا من ذلك الكرب أما إلى جنة أو نار، فيقصدون أكابر الأنبياء نبياً نبياً عليهم الصلاة والسلام، والتحية والإكرام، فيحيل بعضهم على بعض، وكل منهم يقول: لست لها، حتى يأتوه ﷺ فيقول: أنا لها، ويقوم ومعه لواء الحمد فيشفعه الله وهو المقام المحمود الذي يغبطه به الأولون والآخرون وقد سبقت أكثر الحديث بذلك في سورة غافر عند {ولا شفيع يطاع} [الآية: ١٨] .
cinlerden, insanlardan ve diğerlerinden; itaatkâr olanlarına sevapla, isyankâr olanlarına ise [geçmiş] ümmetlerin kökünü kazıdığımız azabı ertelemek suretiyle [rahmet olarak gönderdik]. Senin şerefini ortaya koymak ve kadrini yüceltmek için onlara mühlet veriyor ve onlara yumuşak davranıyoruz; ta ki onların çokluklarına, güçlerine, kuvvetlerine ve sana karşı şiddetli ittifaklarına rağmen senden istediklerine [seni yok etmeye] güç yetiremeyeceklerini açıklayalım. Sonra da onların birçoğunu, uzun süre sapıklık irtikâp ettikten, imkânsızın ağlarına takılıp kaldıktan, cedel ve düşmanlıkta hızla koştuktan sonra senin dinine döndüreceğiz ve onları senin en büyük yardımcıların ve en ulu destekçilerin kılacağız. Böylece gökte ve yerdeki her sözü bilen Allah'tan başka senin hiçbir yardımcının olmadığı kesin olarak bilinsin. Bu şerefin rahmetin umumiliğinde tecelli ettiği en büyük durumlardan biri de; evvelkilerin ve sonrakilerin bir araya toplandığı, meleklerin saflar halinde durduğu, cin ve insanların onların ortasında yer aldığı, içinde bulundukları durumun şiddetinden birbirine girdikleri ve bu sıkıntıdan kurtulup cennete veya cehenneme gitmek üzere hesaba çekilmeleri için kendilerine şefaat edecek birini aradıkları o En Büyük Şefaat (Şefaat-i Uzmâ) vaktidir. Bunun üzerine peygamberlerin büyüklerine, her bir peygambere aleyhimussalâtü vesselâm ve et-tahiyyetü ve'l-ikrâm teker teker başvururlar. Onlar da birbirine havale eder ve her biri: 'Ben buna ehil değilim' der. Nihayet sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelirler; o da: 'Ben buna ehilim' der ve beraberinde Livaü'l-Hamd olduğu halde kalkar, Allah da onun şefaatini kabul eder. İşte bu, evvelkilerin ve sonrakilerin kendisine imrendiği Makâm-ı Mahmûd'dur. Buna dair hadisin çoğu Gâfir suresinde {ولا شفيع يطاع} [el-Mü'min: 18] “ne de sözü dinlenir bir şefaatçi” ayetinde geçmişti.
ولما كان البلاغ الذي رتب هذا لأجله هو التوحيد الملزوم لتمام القدرة، أتبع الإشارة إلى تأخيرهم الإيمان إلى تحذيرهم فقال: {قل} أي لكل من يمكنك له القول: {إنما يوحى إليّ} أي ممن لا موحي بالخير سواه وهو الله الذي خصني بهذا الكتاب المعجز {أنما إلهكم} .
Bunun kendisi için tertip edildiği tebliğ, tam kudreti gerektiren Tevhid olunca; onların imanı ertelemelerine yapılan işareti, kendilerini uyarmaya bağlayarak şöyle buyurdu: {قل} “De ki:” yani söz söylemen mümkün olan herkese: {إنما يوحى إليّ} “Bana ancak vahyolunuyor” yani kendisinden başka hayır vahyeden bulunmayan ve beni bu mucize kitapla hususi kılan Allah tarafından: {أنما إلهكم} “İlahınızın ancak... olduğu”.
ولما كان المراد إثبات الوحدانية، لإله مجمع على إلهيته منه ومنهم، كرر ذكر الإله فقال: {إله واحد} لا شريك له، لم يوح إليّ في أمر الإله إلا الوحداينة، وما إلهكم إلا واحد لمن يوح إليّ فيما تدعون من الشركة غير ذلك، فالأول من قصر الصفة على الموصوف، أي الحكم على الشيء، أي الموحي به إليّ مقصور على الوحدانية لا يتعداها إلى الشركة، والثاني
Kastedilen şey, hem kendisi hem de onlar tarafından ilahlığı üzerinde icma edilen bir İlah için vahdaniyeti (tekliği) ispat etmek olunca, İlah kelimesini tekrar ederek şöyle buyurdu: {إله واحد} “tek bir ilah olduğu” O'nun hiçbir ortağı yoktur. İlah konusunda bana vahiy olarak sadece vahdaniyet bildirilmiştir; sizin iddia ettiğiniz ortaklık hususunda bana bundan başka bir şey vahyolunmamıştır ve sizin ilahınız sadece birdir. Birincisi sıfatın mevsufa hasredilmesidir; yani bir şey hakkındaki hükümdür, zira bana vahyedilen şey yalnızca vahdaniyete hasredilmiştir, şirk sınırına geçmez. İkincisi ise
من قصر الموصوف على الصفة، أي الإله مقصور على الوحدة لا يتجاوزها إلى التعدد، والمخاطب بهما من يعتقد الشركة، فهو قصر قلب.
mevsufun sıfata hasredilmesidir; yani İlah yalnızca tekliğe hasredilmiştir, çokluğa geçmez. Her ikisinde de muhatap, şirk inancında olan kimsedir; dolayısıyla bu bir Kasr-ı Kalb (durumu tersine çeviren hasr)dir.
ولما انضم إلى ما مضى من الأدلة العقلية في أمر الوحدانية هذا الدليل السمعي، وكان ذلك موجباً لأن يخشى إيجاز ما توعدهم به فيخلصوا العبادة لله، أشار إلى ذلك مرهباً ومرغباً بقوله: {فهل أنتم مسلمون*} أي مذعنون له ملقون إليه مقاليدكم متخلون عن جميع ما تدعونه من دونه لتسلموا من عذابه وتفوزوا بثوابه، ففي الآية أن هذه الوحدانية يصح أن يكون طريقها السمع.
Vahdaniyet meselesinde geçen aklî delillere bu sem'î (vahye dayalı) delil de eklenince ve bu durum kendilerini tehdit ettiği şeyin gerçekleşmesinden korkmayı ve ibadeti sırf Allah'a has kılmayı gerektirince; korkutarak ve teşvik ederek şöyle buyurdu: {فهل أنتم مسلمون*} “Artık siz teslim oluyor musunuz?” yani O'nun azabından kurtulmak ve sevabına kavuşmak için O'na boyun eğip dizginlerinizi O'na teslim ediyor ve O'nun dışındaki taptığınız her şeyi terk ediyor musunuz? Bu ayette, bu vahdaniyetin yolunun sem' (nakil/vahiy) olmasının da sahih olduğuna [işaret] vardır.
ولما كان توليهم بعد هذه القواطع مستبعد، أشار إلى ذلك بإيراده بأداة الشك فقال: {فإن تولوا} أي لم يقبلوا ما دعوتهم إليه {فقل} أي لهم: {ءاذنتكم} أي أعلمتكم ببراءتي منكم وأني غير راجع إليكم أبداً كما أنكم تبرأتم مني ولم ترجعوا إليّ، فصار علمكم أن لا صلح بيننا مع التولي كعلمي وعلم من اتبعني. لتتأهبوا لجميع ما تظنونه ينفعكم، فهو كمن بينه وبين أعدائه هدنة فأحس منهم بغدره، فنبذ إليهم العهد، شهر ذلك النبذ وأشاعه فلم يخفه عن أحد منهم، وهو مما اشتهر أنه بلغ النهاية في الفصاحة والوجازة، أو أبلغتكم
Bu kesin delillerden sonra onların yüz çevirmeleri uzak bir ihtimal olunca, bunu şüphe edatıyla getirerek şöyle buyurdu: {فإن تولوا} “Eğer yüz çevirirlerse” yani onları davet ettiğin şeyi kabul etmezlerse, {فقل} “de ki:” onlara: {ءاذنتكم} “Size bildirdim” yani siz benden teberri edip bana dönmediğiniz gibi, ben de sizden teberri ettiğimi ve size asla dönmeyeceğimi bildirdim. Böylece yüz çevirme durumunda aramızda bir barışın olmayacağını bilmeniz, benim ve bana tabi olanların bilmesi gibi [kesin] hale geldi; ta ki fayda vereceğini zannettiğiniz her şey için hazırlık yapasınız. Bu durum, aralarında ateşkes bulunan düşmanlarından hainlik sezince ahdi onların önüne atan, bu bozmayı ilan edip yayan ve bunu onlardan hiç kimseye gizlemeyen kimse gibidir. Bu ifade, fesahat ve vecizlikte son noktaya ulaştığı meşhur olan sözlerdendir. Yahut: [Size bildirdim]
جميع ما أرسلت به ولم أخص به أحداً دون أحد، وهذا كله معنى {على سواء} أي إيذاناً مستعلياً على أمر نصف وطريق عدل، ليس فيه شيء من خفاء ولا غش ولا خداع ولا عذر، بل نستوي فيه نحن وأنتم.
kendisiyle gönderildiğim her şeyi tebliğ ettim ve bunu kimseden sakınmayıp kimseye de hususi kılmadım. Bütün bunlar {على سواء} “eşitlik üzere / açıkça” ifadesinin anlamıdır; yani hiçbir kapalılık, aldatma, hile ve mazeret barındırmayan, tam bir insaf ve adalet yolu üzere, bizimle sizin eşit olduğunuz açık bir bildiriyle [bildirdim].
ولما كان من لازم البراءة من شخص الإيقاع به كان موضع أن يقولوا هزؤاً على عادتهم: نبذت إلينا على سواء فعجل لنا ما تتوعدنا به، فقال: {وإن} أي وما {أدري أقريب} جداً بحيث يكون قربه على ما تتعارفونه {أم بعيد ما توعدون*} من عذاب الله في الدنيا بأيدي المسلمين أو بغيره، أو في الآخرة مع العلم بأنه كائن لا محالة، وأنه لا بد أن يلحق من أعراض عن الله الذل والصغار.
Bir şahıstan teberri etmenin gereği onun başına azap getirmek olunca, onların âdetleri üzere alay ederek: 'Madem bize açıkça ve eşitçe bildirdin, o halde bizi tehdit ettiğin şeyi bize çabucak getir' diyecekleri bir makam oldu. Bunun üzerine şöyle buyurdu: {وإن} “Ve ben” yani {أدري أقريب} “bilmem; yakın mıdır” örfen bildiğiniz şekilde son derece yakın mıdır, {أم بعيد ما توعدون*} “yoksa tehdit edildiğiniz şey uzak mıdır?” dünyada Müslümanların eliyle veya başka bir yolla, yahut ahirette başınıza gelecek olan Allah'ın azabı. Bununla birlikte o azabın kesinlikle vuku bulacağı ve Allah'tan yüz çeviren kimseye zillet ve aşağılanmanın muhakkak erişeceği bilinmektedir.
ولما كان من المقطوع به من كون الشك إنما هو في القرب أو البعد أن يكون التقدير: لكنه محقق الوجود، لأن الله واحد لا شريك له، وقريب عند الله، لأن كل ما حقق إيجاده قريب، علله بقوله: {إنه} أي الله تعالى {يعلم الجهر} ولما كان الجهر قد يكون في الأفعال، بينه بقوله: {من القول} مما تجاهرونه به من العظائم وغير ذلك، ونبه الله تعالى على ذلك لأن من أحوال الجهر أن ترتفع الأصوات جداً بحيث تختلط ولا يميز بينها ولا يعرف كثير من حاضريها ما قاله أكثر القائلين، فأعلم سبحانه أنه لا يشغله صوت
Şüphenin yalnızca yakınlık veya uzaklık hususunda olmasından dolayı takdirî anlamın: 'Fakat onun varlığı kesindir; çünkü Allah tektir, ortağı yoktur ve varlığı kesin olan her şey Allah katında yakındır' şeklinde olması kesinleşince, bunu şu sözüyle gerekçelendirdi: {إنه} “Şüphesiz O” yani Yüce Allah, {يعلم الجهر} “açığa vurulanı bilir”. Açığa vurmak fiillerde de olabileceğinden, bunu şu sözüyle açıkladı: {من القول} “sözden” yani O'na karşı açıkça söylediğiniz o cürümleri ve diğer şeyleri [bilir]. Yüce Allah buna dikkat çekmiştir; çünkü cehrî (açık) oluşun hallerinden biri de seslerin çok yükselip birbirine karışması, aralarının ayırt edilememesi ve orada bulunanların çoğunun konuşanların çoğunun ne dediğini anlayamamasıdır. İşte Cenâb-ı Hak bir sesin Kendisini diğerinden alıkoymadığını,
عن آخر ولا يفوته شيء عن ذلك ولو كثر {ويعلم ما تكتمون*} مما تضمرونه من المخازي كما قال تعالى أولها {قل ربي يعلم القول في السماء والأرض} ومن لازم ذلك المجازاة عليه بما يحق لكم من تعجيل وتأجيل، فستعلمون كيف يخيب ظنونكم ويحقق ما أقول، فتقطعون بأني صادق عليه ولست بساحر، ولا حالم ولا كاذب ولا شاعر، فهو من أبلغ التهديد فإنه لا أعظم من التهديد بالعلم.
ne kadar çok olursa olsun hiçbir şeyin O'nun ilminden kaçmadığını bildirdi: {ويعلم ما تكتمون*} “ve gizlediklerinizi de bilir” yani surenin başında Yüce Allah'ın buyurduğu gibi: {قل ربي يعلم القول في السماء والأرض} “De ki: Rabbim gökte ve yerdeki her sözü bilir” ayeti gereğince içinizde sakladığınız rezillikleri de bilir. Bunun gereği ise, öne almak veya ertelemek suretiyle hak ettiğiniz cezayı size vermektir. Pek yakında zanlarınızın nasıl boşa çıktığını ve benim söylediklerimi O'nun nasıl doğruladığını bileceksiniz; böylece benim O'nun katında sâdık olduğumu, sihirbaz, hayalperest, yalancı veya şair olmadığımı kesin olarak anlayacaksınız. Bu ifade en beliğ tehditlerdendir; zira ilim ile yapılan tehditten daha büyüğü yoktur.
ولما كان الإمهال قد يكون نعمة، وقد يكون نقمة، قال: {وإن} وما {أدري} أي أيكون تأخير عذابكم نعمة لكم كما تظنون أو لا. ولما كان إلى كونه نقمة أقرب، قال معبراً عما قدرته: {لعله} أي تأخير العذاب وإيهام الوقت {فتنة لكم} أي اختبار من الله ليظهر ما يعلمه منكم من الشر لغيره، لأن حالكم حال من يتوقع منه ذلك {ومتاع} لكم تتمتعون به {إلى حين*} أي بلوغ مدة آجالكم التي ضربها لكم في الأزل، ثم يأخذكم بغتة أخذه يستأصلكم بها.
Mühlet vermek bazen bir nimet, bazen de bir intikam olabileceğinden şöyle buyurdu: {وإن} “Ve ben” {أدري} “bilmem” yani azabınızın tehir edilmesi sizin zannettiğiniz gibi sizin için bir nimet midir yoksa değil midir? Bunun bir azap olmasına daha yakın olması hasebiyle takdir ettiğim manayı ifade ederek şöyle buyurdu: {لعله} “Belki de bu” yani azabın ertelenmesi ve vaktin belirsiz bırakılması, {فتنة لكم} “sizin için bir fitnedir” yani sizin hakkınızda bildiği şerri başkalarına göstermek için Allah'tan bir imtihandır; çünkü durumunuz kendisinden bu beklenen kimsenin durumudur; {ومتاع} “ve bir faydalanmadır” sizin için faydalanacağınız bir şeydir, {إلى حين*} “bir vakte kadar” yani ezelde sizin için tayin ettiği ecellerinizin müddeti doluncaya kadar; sonra O sizi kökünüzü kazıyacak bir yakalayışla ansızın yakalayıverir.
ولما كان اللازم من هذه الآيات تجويز أمور تهم سامعها وتقلقه للعلم بأن الله تعالى له أن يفعل ما يشاء من عدل وفضل، وكان من العدل جواز تعذيب الطائع وتنعيم العاصي، كان كأنه قيل: فما قال
Bu ayetlerin gereği; Yüce Allah'ın adalet ve lütuftan dilediğini yapmaya hakkı olduğunun bilinmesi sebebiyle, işiten kimseyi endişelendiren ve tedirgin eden durumların caiz görülmesi olunca ve itaate azap edip isyankâra nimet vermenin caiz olması da adaletten sayılınca, sanki şöyle denildi: Peki,
الرسول الشفوق على الأمة حين سمع هذا الخطاب؟ فقيل: قال مبتهلاً إلى الله تعالى - هذا على قراءة حفص. وعلى قراءة الجمهور: لما علم سبحانه أن ذلك مقلق، أمره ﷺ بما يرجى من يقلق من أتباعه فقال: {قال رب} أي ايها المحسن إلي في نفسي واتباعي بامتثال أوامرك واجتناب نواهيك {احكم} أي أنجز الحكم بيني وبين هؤلاء المخالفين {بالحق} أي بالأمر الذي يحق لكل منا من نصر وخذلان على ما أجريته من سنتك القديمة في أوليائك وأعدائك {ما ننزل الملائكة إلا بالحق} [الحجر: ٨] أي الأمر الفصل الناجز، قال ابن كثير: وعن مالك عن زيد بن أسلم: كان رسول الله ﷺ إذا شهد قتالاً قال {رب احكم بالحق} . وفي الآية أعظم حث على لزوم الإنسان بالحق ليتأهل لهذه الدعوة.
ümmetine son derece şefkatli olan Resul bu hitabı işitince ne dedi? Şöyle denildi: Allah Teâlâ'ya yalvararak [şöyle] dedi -bu Hafs kıraatine göredir-. Cumhurun kıraatine göre ise: Yüce Allah bunun tedirgin edici olduğunu bilince, tabilerinden tedirgin olan kimsenin umut bağlayacağı şeyi [söylemesini] ona sallallâhu aleyhi ve sellem emrederek şöyle buyurdu: {قال رب} “[Peygamber] dedi ki: Rabbim!” yani ey emirlerine uyup yasaklarından kaçınmakla bizzat şahsımda ve tabilerimde bana ihsanda bulunan [Rabbim]! {احكم} “Hükmet” yani benimle bu muhalifler arasındaki hükmü infaz et, {بالحق} “hak ile” yani dostların ve düşmanların hakkında geçmişten beri yürürlükte olan sünnetin uyarınca zafer ve hezimetten her birimize layık olan şeyle hükmet. {ما ننزل الملائكة إلا بالحق} [el-Hicr: 8] “Biz melekleri ancak hak ile indiririz” yani kesin ve infaz edilecek bir emirle indiririz. İbn Kesir şöyle der: Mâlik'ten, o da Zeyd b. Eslem'den rivayetle: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir savaşa katıldığında {رب احكم بالحق} “Rabbim, hak ile hükmet” derdi. Bu ayette, insanın bu duaya ehil olabilmesi için hakka sımsıkı sarılmasına dair en büyük teşvik vardır.
ولما كان التقدير: فربنا المنتقم الجبار له أن يفعل ما يشاء وهو قادر على ما توعدون، عطف عليه قوله: {وربنا} أي
Takdiri mana: 'Bizim intikam alan Cebbar Rabbimizin dilediğini yapmaya hakkı vardır ve O sizi tehdit ettiği şeye kadirdir' şeklinde olunca, buna şu sözünü atfetti: {وربنا} “Ve bizim Rabbimiz” yani
المحسن إلينا أجمعين؛ ثم وصفه بقوله: {الرحمن} أي العام الرحمة لنا ولكم بإدرار النعم علينا، ولولا عموم رحمته لأهلكنا أجمعين وإن كنا نحن أطعناه، لأنا لا نقدره حق قدره {لو يؤاخذ الله الناس بما كسبوا ما ترك على ظهرها من دابة} والحاصل أنه لما سأل {الحق} المراد به الهلاك للعدو والنجاة للولي، أفرد الإضافة إشارة إلى تخصيصه بالفضل، وإفرادهم بالعدل، ولما سأل العون عم بالإضافة والصفة قنوعاً بترجيح جانبه بالعون وإن شملتم الرحمة، ولأن من رحمتهم خليتهم عما هم عليه من الشر فقال: {المستعان} أي المطلوب منه العون وهو خبر المبتدأ موصوف {على ما تصفون*} مما هو ناشىء عن غفلتكم الناشئة عن إعراضكم عن هذا الذكر من الاستهزاء والقذف بالسحر وغيره، والمناصبة بالعداوة والتوعد بكل شر، فقد انطبق آخر السورة على أولها بذكر الساعة رداً على قوله {اقترب للناس حسابهم} وذكر غفلتهم وإعراضهم وذكر القرآن الذي هو البلاغ، وذكر الرسالة بالرحمة لمن نسبوه إلى السحر وغيره، وتفصيل ما استعجلوا به من آيات الأولين وغير ذلك، وقام الدليل بالسمع بعد العقل على تحقق أمر الساعة بأنه سبحانه لا شريك له يمنعه من ذلك، وأنه يعلم السر وأخفى، وهو رحمن، فمن رحمته إيجاد يوم الدين ليجازي فيه المحسن بإحسانه،
hepimize ihsanda bulunandır. Sonra O'nu şu sözüyle niteledi: {الرحمن} “Rahman'dır” yani üzerimize nimetleri yağdırmak suretiyle bize de size de rahmeti umumi olandır. Şayet O'nun rahmetinin umumiliği olmasaydı, biz O'na itaat etmiş olsak bile hepimizi helak ederdi; çünkü biz O'nun kadrini hakkıyla takdir edemeyiz. {لو يؤاخذ الله الناس بما كسبوا ما ترك على ظهرها من دابة} “Eğer Allah insanları kazandıkları yüzünden cezalandırsaydı, onun (yerin) sırtında hiçbir canlı bırakmazdı”. Hâsılı kelam; O'ndan {الحق} “hak”kı talep ettiğinde –ki bununla düşmanın helaki ve velinin kurtuluşu kastedilir– lütfun kendisine tahsis edilmesine ve adaletin onlara has kılınmasına işaretle izafeti tekil getirdi. Yardımı talep ettiğinde ise, rahmet onları kapsasa bile yardım ile kendi tarafının ağır basmasına kanaat ederek izafeti ve sıfatı genelleştirdi; çünkü onların rahmete uğraması içinde bulundukları şerden kurtulmalarıdır. Nitekim şöyle buyurdu: {المستعان} “yardımına sığınılandır” yani kendisinden yardım istenendir. Bu, mevsuf olan mübtedanın haberidir; {على ما تصفون*} “sizin nitelemelerinize karşı” yani bu zikirden yüz çevirmenizden doğan gafletinizin neticesi olan alay, sihir ve benzeri iftiralar, düşmanlık besleme ve her türlü kötülükle tehdit etmenize karşı [yardımına sığınılandır]. Böylece surenin sonu başıyla tam bir uyum sağlamış oldu: {اقترب للناس حسابهم} “İnsanların hesabı yaklaştı” sözüne reddiye olarak kıyametin zikredilmesi, onların gaflet ve yüz çevirmelerinin anılması, tebliğ olan Kur'an'ın zikredilmesi, kendisini sihirbaz ve benzeri şeylerle niteleyen kimselere peygamberliğin rahmet olarak zikredilmesi, evvelkilerin ayetlerinden aceleyle istedikleri şeylerin tafsilatı ve diğer hususlar yer almıştır. Akıldan sonra nakil (vahiy) ile de kıyamet hadisesinin gerçekleşeceğine dair delil kaim olmuştur; zira O Yüce Zat'ın bunu yapmasına engel olacak hiçbir ortağı yoktur, O sırrı ve daha gizlisini bilir, O Rahman'dır. İyilik edeni iyiliğiyle,
والمسيء بكفرانه، وفي ذلك أعظم ترهيب في أعلى حاث على التقوى للنجاة في ذلك اليوم، وهو أول التي تليها - والله الموفق.
kötülük edeni de inkârıyla cezalandırmak/mükâfatlandırmak üzere Din Gününü var etmesi O'nun rahmetindendir. Bunda, o günde kurtuluşa ermek için takvaya en üst seviyede teşvik eden en büyük bir korkutma vardır. Bu da bir sonraki surenin başıdır. Muvaffak kılan Allah'tır.