ولما كان قد سخر لابنه سليمان ﵇ الريح التي هي أقوى
Oğlu Süleyman'a aleyhisselam da diğer unsurlardan daha güçlü olan rüzgârı
من بقية العناصر قال: {ولسليمان} معبراً باللام لأنها كانت تحت أمره لنفعه ولا إبهام في العبارة {الريح} قال البغوي: وهي جسم لطيف يمتنع بلطفه من القبض عليه، ويظهر للحس بحركته، وكان سليمان ﵇ يأمر بالخشب فيضرب له، فإذا حمل عليه ما يريد من الدواب، الناس وآلة الحرب أمر العاصفة فدخلت تحت الخشب فاحتملته حتى إذا استقلت به أمر الرخاء تمر به شهراً في غدوته وشهراً في روحته - انتهى ملخصاً. فكان الريحان مسخرتين له، ولكن لما كان السياق هنا لبيان الإقدار على الأفعال الغريبة الهائلة، قال: {عاصفة} أي شديدة الهبوب، هذا باعتبار عملها، ووصفت بالرخاء باعتبار لطفها بهم فلا يجدون لها مشقة {تجري بأمره} إذا أمرها غادية ورائحة ذاهبة إلى حيث أراد وعائدة على حسب ما يريد، آية في آية.
boyun eğdirdiğinde şöyle buyurdu: {ولسليمان} “Süleyman'a da” 'lâm' harfiyle ifade edilmiştir; çünkü rüzgâr onun menfaati için onun emri altındaydı ve ifadede bir kapalılık yoktur; {الريح} “rüzgârı [musahhar kıldık]”. Begavî şöyle demiştir: 'O, latifliği sebebiyle tutulamayan, hareketiyle duyuya aşikâr olan latif bir cisimdir. Süleyman aleyhisselam ahşabın [hazırlanmasını] emreder, onun için kurulurdu. Ahşabın üzerine dilediği binekleri, insanları ve savaş aletlerini yüklediğinde kasırgaya emreder, kasırga ahşabın altına girip onu havaya kaldırırdı; nihayet onu tamamen yüklendiğinde tatlı rüzgâra (rehâ) emrederdi; o da sabah gidişinde bir aylık, akşam dönüşünde bir aylık mesafeyi katettirirdi' -özetle alıntı bitti-. Böylece her iki rüzgâr da onun emrine verilmişti. Ancak buradaki bağlam, garip ve heybetli işlere güç yetirmeyi beyan etmek olduğundan şöyle buyurdu: {عاصفة} “fırtına gibi esen” yani şiddetli esen. Bu onun fiili bakımındandır; onlara bir meşakkat hissettirmemesi ve lütufkâr olması bakımından da 'rehâ' (tatlı tatlı esen) olarak nitelenmiştir; {تجري بأمره} “onun emriyle akıp giden” emrettiği vakit, dilediği yere sabahleyin giden ve akşamleyin dönen, dilediğine göre gidip gelen [bir rüzgâr olarak], mucize içinde mucize.
ولما كان قد علم مما مضى من القرآن لحامله المعتني بتفهم معانيه، ومعرفة أخبار من ذكر فيه، أنه من بني إسرائيل، وأن قراره بالأرض المقدسة فكان من المعلوم أنه يجريها إلى غيره، وكان الحامل إلى مكان ربما تعذر عوده مع المحمول، عبر بحرف الغاية ذاكراً محل القرار دلالة على أنها
Kur'an'ın manalarını anlamaya ve onda zikredilenlerin haberlerini bilmeye özen gösteren taşıyıcısı için Kur'an'ın geçen kısımlarından onun İsrâiloğullarından olduğu ve yerleşim yerinin Mukaddes Topraklar olduğu bilindiğine göre, onu başka bir yere doğru akıttığı da malumdur. Bir yere taşıyan şeyin, taşınanla birlikte geri dönmesi bazen imkânsız olabileceğinden, gaye (ulaşma) harfiyle ifade ederek yerleşim yerini zikretti ki bu, rüzgârın,
كما تحمله ذهاباً إلى حيث أراد من قاص ودان - تحمله إلى قراره أياماً فقال: {إلى الأرض التي باركنا} أي بعزتنا {فيها} وهي الشام {وكنا} أي أزلاً وأبداً بإحاطة العظمة {بكل شي} من هذا وغيره من أمره وغيره {عالمين*} فكنا على كل شيء قادرين، فلولا رضانا به لغيرناه عليه كما غيرنا على من قدمنا أمورهم، وهذا من طراز {قل ربي يعلم القول} كما مضى، وتسخير الريح له كما سخرت للنبي ﷺ ليالي الأحزاب، قال حذيفة ﵁: حتى كانت تقذفهم بالحجارة، ما تجاوز عسكرهم فهزمهم الله بها وردوا بغيظهم لم ينالوا خيراً.
onu uzak ve yakın dilediği yere gidişinde taşıdığı gibi günlerce yerleşim yerine de taşıdığına delalet etsin; şöyle buyurdu: {إلى الأرض التي باركنا} “içini bereketli kıldığımız yere” yani izzetimizle [bereketli kıldığımız], {فيها} “içinde” ki orası Şam'dır; {وكنا} “ve Biz idik” yani ezelden ebede azametin kuşatıcılığıyla, {بكل شي} “her şeyi” bundan ve başkasından, onun işinden ve diğerlerinden olan her şeyi, {عالمين*} “bilenler idik.” Dolayısıyla Biz her şeye kādirdik; şayet ona olan rızamız olmasaydı, daha önce işlerini zikrettiğimiz kimselere değiştirdiğimiz gibi onun durumunu da aleyhine çevirirdik. Bu, daha önce geçtiği üzere {قل ربي يعلم القول} “De ki: Rabbim sözü bilir” üslubundandır. Ahzâb gecelerinde Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'e musahhar kılındığı gibi rüzgâr ona da musahhar kılınmıştır; Huzeyfe radıyallâhu anh şöyle demiştir: 'Hatta onları taşlarla vuruyordu, onların ordusunu aşmadı; Allah onunla onları hezimete uğrattı ve öfkeleriyle hiçbir hayra ulaşamadan geri döndürüldüler.'
وأعم من جميع ما أعطى الأنبياء ﵈ أنه أعطى ﷺ التصرف في العالم العلوي الذي جعل سبحانه من الفيض على العالم السفلي بالاختراق لطباقه بالإسراء تارة، وبإمساك المطر لما دعا بسبع كسبع يوسف، وبإرساله أخرى كما في أحاديث كثيرة، وأتي مع ذلك بمفاتيح خزائن الأرض كلها فردها ﷺ.
Peygamberlere aleyhimüsselam verilenlerin hepsinden daha kapsamlı olanı ise şudur: sallallâhu aleyhi ve sellem'e, Sübhânehu'nun İsrâ ile tabakalarını aşıp geçmek suretiyle süflî (alt) âleme feyiz kıldığı ulvî (üst) âlemde tasarruf yetkisi verilmiştir; nitekim Yûsuf'un yedi [kıtlık yılı] gibi yedi yıl için dua ettiğinde yağmurun tutulmasıyla ve pek çok hadiste geçtiği üzere yağmurun gönderilmesiyle bu gerçekleşmiştir. Bununla birlikte yeryüzünün bütün hazinelerinin anahtarları kendisine getirilmiş, fakat o sallallâhu aleyhi ve sellem bunları geri çevirmiştir.
ولما ذكر تسخير الريح له، ذكر أنه سخر له مأغلب عناصره النار والريح للعمل في الماء، مقابلة لارتفاع الحمل في الهواء باستفال الغوص في الماء فقال: {ومن} أي وسخرنا له من {الشياطين} الذين هم أكثر شيء تمرداً وعتواً،
Rüzgârın ona boyun eğdirilmesini zikredince, havada yukarı kaldırılmanın karşılığı olarak suyun içine dalmanın aşağılığı mukabilinde, suda çalışmak üzere unsurlarının çoğu ateş ve rüzgâr olan varlıkları da onun emrine verdiğini zikrederek şöyle buyurdu: {ومن} “Ve... kimilerini” yani onun için boyun eğdirdik, {الشياطين} “şeytanlardan” ki onlar varlıkların en çok isyan eden ve azgınlık gösterenleridir,
وألطف شيء أجساماً {من} وعبر بالجمع لأنه أدل على عظم التصرف فقال: {يغوصون له} في المياه لما يأمرهم به من استخراج الجواهر وغيرها من المنافع، وذلك بأن أكثفنا أجسامهم مع لطافتها لتقبل الغوص في الماء معجزة في معجزة، وقد خنق نبينا محمد ﷺ العفريت الذي جاء بشهاب من نار وأسر جماعة من أصحابه ﵃ عفاريت أتوا إلى ثمر الصدقة وأمكنهم الله منهم {ويعملون عملاً} أي عظيماً جداً.
ve cisimleri en latif olanlarıdır; {من} [ifadesiyle] tasarrufun büyüklüğüne daha çok delalet ettiği için çoğul kalıbıyla ifade ederek şöyle buyurdu: {يغوصون له} “onun için dalgıçlık yapan” mücevherlerin çıkarılması ve diğer menfaatler hususunda onlara emrettiği şeyler için sularda [dalgıçlık yaparlar]. Bu da latiflikleriyle birlikte suyun içine dalmayı kabul etmeleri için cisimlerini kesif kılmamız sayesindedir; bu da mucize içinde bir mucizedir. Nitekim Peygamberimiz Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem de ateşten bir meşale ile gelen ifriti boğazlamış ve ashabından radıyallâhu anhum bir grup, sadaka hurmalarına gelen ifritleri esir almış ve Allah onları onlara musallat kılmıştır. {ويعملون عملاً} “ve bir iş gören” yani pek büyük [bir iş].
ولما كان إقدارهم على الغوص أعلى ما يكون في أمرهم، وكان المراد استغراق إقدارهم على ما هو أدنى من ذلك مما يريده منهم، نزع الجار فقال: {دون ذلك} أي تحت هذا الأمر العظيم أو غيره من بناء ما يريد، واصطناع ما يشاء، من الصنائع العجيبة، والآثار الغريبة، وفي ذلك تسخير الماء والتراب بواسطة الشاطين، فقد ختم عند انتهاء الإشارة إلى تسخير العناصر - بمن سخر له العناصر الأربعة كما ابتدأ بذلك {وكنا} أي بعظمتنا التي تغلب كل شيء {لهم حافظين*} من أن يفعلوا غير ما يريد، ولمن يذكر هوداً ﵇ هنا، إن كان قد سخر له الريح، لأن عملها له كان على مقتضى
Onları dalgıçlığa muktedir kılmak onların işindeki en üst derece olduğundan ve onlardan istediği bundan daha alt seviyedeki işlere olan kudretlerini de kapsamak murat edildiğinden harf-i cer hazfedilerek şöyle buyruldu: {دون ذلك} “bundan başka” yani bu büyük işin altında veya dilediği şeyleri inşa etmek, şaşırtıcı sanatlar ve acayip eserlerden arzuladığı şeyleri yapmak gibi diğer işler [görürler]. Bunda şeytanlar vasıtasıyla suyun ve toprağın da boyun eğdirilmesi vardır. Böylece unsurların boyun eğdirilmesine yapılan işaretin sonunda -bununla başlandığı gibi- dört unsurun kendisine boyun eğdirildiği zat ile bitirildi; {وكنا} “Ve Biz idik” yani her şeye galip gelen azametimizle, {لهم حافظين*} “onları gözetenler idik.” Dilediğinin dışındaki şeyleri yapmalarından [onları muhafaza ederdik]. Hûd aleyhisselam rüzgâr onun emrine verilmiş olsa bile burada zikredilmedi; çünkü rüzgârın onun için olan işi,
العادة في التدمير والأذى عند عصوفها وإن كان خارقاً بقوته، والتي لسليمان ﵇ للنجاة والمنافع، هذا مع تكرارها فأمرها أظهر، وفعلها أزكى وأطهر.
fırtına şeklinde estiğinde gücüyle harikulade olsa bile helak etme ve eziyet verme konusundaki âdete uygundu; Süleyman'ınki aleyhisselam ise kurtuluş ve menfaatler içindi. Bununla birlikte onun tekrarlanması sebebiyle işi daha açıktır, fiili ise daha temiz ve daha paktır.
ولما أتم سبحانه ذكر من سخر لهم العناصر التي منها الحيوان المحتوم ببعثته تحقيقاً لذلك، ذكر بعدهم من وقع له أمر من الخوارق يدل على ذلك، إما بإعادة أو حفظ أو ابتداء، بدأهم بمن أعاد له ما كان أعدمه من أهل ومال، وسخر له عنصر الماء في إعادة لحمه وجلده، لأن الإعادة هي المقصودة بالذات في هذه السورة فقال: {وأيوب} أي واذكر أيوب، قالوا: وهو ابن أموص بن روم بن عيص بن إسحاق بن إبراهيم ﵈، وكان صاحب البثنية من بلاد الشام، وكان الله قد بسط عليه الدنيا فشكره سبحانه ثم ابتلاه فصبر {إذ نادى ربه} أي المحسن إليه في عافيته وضره بما آتاه من صبره {أني مسني الضر} بتسليطك الشيطان عليّ في بدني وأهلي ومالي وقد طمع الآن في ديني، وذلك أنه زين لامرأة أيوب
Sübhânehu, bunu gerçekleştirmek üzere peygamberliği kesinleşmiş canlıların da dahil olduğu unsurların kendilerine boyun eğdirildiği kimseleri zikretmeyi tamamlayınca, onların ardından ister iade, ister muhafaza, isterse ilk yaratma yoluyla olsun buna delalet eden harikulade bir durumun vaki olduğu kimseleri zikretti. Onlara, kendisinden yok ettiği ailesini ve malını geri verdiği ve etini ve derisini yeniden var etmede su unsurunu emrine verdiği zat ile başladı; çünkü bu surede bizzat kastedilen şey 'yeniden dirilme'dir (iade). Şöyle buyurdu: {وأيوب} “Eyyûb'u da [an]” dediler ki: O, Âmûs b. Rûm b. Îs b. İshâk b. İbrâhîm'in aleyhimüsselam oğludur ve Şam diyarından el-Beseniyye bölgesinin sahibiydi. Allah ona dünyayı bolca vermiş, o da Sübhânehu'ya şükretmişti; sonra onu imtihan etti, o da sabretti; {إذ نادى ربه} “Hani Rabbine nida etmişti” yani afiyetinde ve sabrından ona verdiği şeylerle sıkıntısında kendisine ihsanda bulunan [Rabbine]: {أني مسني الضر} “Gerçekten bana zarar dokundu” bedenimde, ailemde ve malımda şeytanı bana musallat kılmanla; şimdi ise dinime göz dikti. Şöyle ki o, Eyyûb'un hanımına,
عليه السلام أن تأمره أن يذبح الصنم فإنه يبرأ ثم يتوب، ففطن لذلك وحلف: ليضربنها إن برأ، وجزع من ذلك، والشكوى إلى الله تعالى ليست من الجزع فلا تنافي الصبر، وقال سفيان بن عيينة: ولا من شكا إلى الناس وهو في شكواه راض بقضاء الله تعالى.
aleyhisselam puta kurban kesmesini emretmesini, böylece iyileşip sonra tövbe edebileceğini süslü gösterdi. [Eyyûb] bunun farkına vardı ve iyileşirse onu mutlaka döveceğine yemin etti ve bu durumdan dolayı feryat etti. Allah Teâlâ'ya şikâyette bulunmak sabırsızlık (ceza') sayılmaz, dolayısıyla sabra aykırı değildir. Süfyân b. Uyeyne şöyle demiştir: 'Şikâyetinde Allah Teâlâ'nın kazasına razı olduğu halde insanlara şikâyet eden kimse de [sabırsızlık etmiş olmaz].'
{وأنت} أي والحال أنك أنت {أرحم الراحمين*} فافعل بي ما يفعل الرحمن بالمضرور، وهذا تعريض بسؤال الرحمة حيث ذكر نفسه بما يوجب الرحمة، وربّه بأبلغ صفاتها ولم يصرح، فكان ذلك ألطف في السؤال، فهو أجدر بالنوال {فاستجبنا له} أي أوجدنا إجابته إيجاد من كأنه طالب لها بسبب ندائه، هذا بعظمتنا في قدرتنا على الأمور الهائلة، وسبب عن ذلك قوله: {فكشفنا} أي بما لنا من العظمة {ما به من ضر} بأن أمرناه أن يركض برجله، فتنبع له عين من ماء، فيغتسل فيها، فينبت لحمه وجلده أحسن ما كان وأصحه ودل على تعاظم هذا الأمر بقوله: {وءاتيناه أهله} أي أولاده وما تبعهم من حشمه، أحييناهم له بعد أن كانوا ماتوا {ومثلهم} أي وأوجدنا له مثلهم في الدنيا، فإن قوله: {معهم} يدل على
{وأنت} “Ve Sen” yani şu haldeyken Sen, {أرحم الراحمين*} “merhametlilerin en merhametlisisin.” O halde zarara uğrayana Rahmân'ın yaptığı muameleyi bana da yap. Bu, rahmeti gerektiren şeyle nefsini, en beliğ sıfatlarıyla da Rabbini açıkça söylemeksizin zikrederek rahmet dilemeye üstü kapalı bir işarettir (ta'riz); böylece istemede daha latif ve ihsana daha layık olmuştur. {فاستجبنا له} “Bunun üzerine ona icabet ettik” yani nidası sebebiyle sanki onu talep eden birinin icabeti gibi icabetini var ettik; bu, heybetli işlere olan kudretimizdeki azametimizledir. Buna bağlı olarak şöyle buyurdu: {فكشفنا} “ve giderdik” yani azametimizle, {ما به من ضر} “ona dokunan zararı” ayağını yere vurmasını emretmemizle; böylece onun için bir su pınarı fışkırdı, orada yıkandı ve eti ve derisi eskisinden daha güzel ve daha sağlıklı bir şekilde bitti. Bu işin büyüklüğüne şu buyruğuyla delalet etti: {وءاتيناه أهله} “ve ona ailesini verdik” yani çocuklarını ve onlara tabi olan hizmetçilerini; ölmüş olmalarının ardından onlar için onları dirilttik; {ومثلهم} “ve onların bir mislini de” yani dünyada onlara bir mislini daha var ettik; nitekim şu buyruğu: {معهم} “onlarla beraber” delalet eder ki
أنهم وجدوا عند وجدان الأهل، حال كون ذلك الكشف والإيتاء {رحمة} أي نعمة عظيمة تدل على شرفه بما شأنه العطف والتحنن، وهو من تسمية المسبب باسم السبب، وفخمها بقوله: {من عندنا} بحيث لا يشك من ينظر ذلك أنا ما فعلناه إلا رحمة منا له وأن غيرنا لم يكن يقدر على ذلك {وذكرى} أي عظة عظيمة {للعابدين*} كلهم، ليتأسوا به فيصبروا إذا ابتلوا بفتنة الضراء ولا يظنوا أنها لهوانهم، ويشكروا إذا ابتلوا بنعمة السراء لئلا تكون عين شقائهم، واتبعه سبحانه بمن أنبع له من زمزم ماءً باقياً شريفاً، إشارة إلى شرفه وشرف ولده خاتم الرسل ببقاء رسالته ومعجزته فقال: {إسماعيل} أي ابن إبراهيم ﵉ الذي سخرنا له من الماء بواسطة الروح الأمين ما عاش به صغيراً بعد أن كان هالكاً لا محالة، ثم جعلناه طعام طعم وشفاء سقم دائماً، وصناه - وهو كبير - من الذبح فذبحه أبوه واجتهد في إتلافه إمتثالاً لأمرنا فلم ينذبح كما اقتضته إرادتنا {وإدريس} أي ابن شيث بن آدم ﵈ الذي احييناه بعد موته ورفعناه مكاناً علياً، وهو أول نبي بعث من بني آدم عليهما السلام
onlar ailenin bulunması esnasında bulunmuşlardır. Bu giderme ve verme şu haldeyken olmuştur: {رحمة} “bir rahmet olarak” yani şefkat ve merhamet göstermenin şanından olan, onun şerefine delalet eden büyük bir nimet olarak; bu da müsebbebi (sonucu) sebebin adıyla isimlendirmektir. Bunu şu buyruğuyla yüceltti: {من عندنا} “katımızdan” öyle ki bunu gören kimse, bunu sadece katımızdan bir rahmet olarak yaptığımızdan ve başkasının buna güç yetiremeyeceğinden şüphe etmez; {وذكرى} “ve bir öğüt” yani büyük bir vaaz, {للعابدين*} “ibadet edenler için.” Hepsi için, ona uyarak darlık imtihanıyla sınandıklarında sabretsinler ve bunun kendilerinin değersizliğinden olduğunu sanmasınlar; bolluk nimetiyle sınandıklarında da şükretsinler ki bu onların bizzat bedbahtlığı olmasın. Sübhânehu onu, risaletinin ve mucizesinin baki kalmasıyla şerefine ve elçilerin sonuncusu olan evladının şerefine bir işaret olarak kendisi için Zemzem'den baki ve şerefli bir su fışkırttığı zat ile takip ederek şöyle buyurdu: {إسماعيل} “İsmâil'i” yani İbrâhîm'in aleyhimesselam oğlu; Rûhu'l-Emîn vasıtasıyla kendisi için sudan öyle bir şey musahhar kıldık ki kaçınılmaz olarak helak olacakken küçük yaşta onunla yaşadı; sonra onu daimi bir yiyecek ve hastalık şifası kıldık ve -büyükken- onu boğazlanmaktan koruduk; nitekim babası onu boğazlamış ve emrimize uyarak onu yok etmeye gayret etmişti de irademizin iktiza ettiği üzere boğazlanmamıştı; {وإدريس} “İdrîs'i” yani Şît b. Âdem'in aleyhimesselam oğlu; ölümünden sonra kendisini dirilttiğimiz ve yüce bir makama yükselttiğimiz zat; o, Âdemoğullarından gönderilen ilk peygamberdir;
{وذا الكفل} الذي قدرناه على النوم الذي هو الموت الأصغر، فكان يغلبه فلا ينام أو إلا قليلاً، يقوم الليل ولا يفتر، ويصوم النهار ولا يفطر، ويقضي بين الناس ولا يغضب.
{وذا الكفل} “ve Zülkifl'i de [an]” kendisini küçük ölüm olan uykuya muktedir kıldığımız, uykusuna galip gelip hiç uyumayan veya pek az uyuyan; geceyi ibadetle geçirip gevşemeyen, gündüzü oruç tutup bozmayan ve insanlar arasında hükmedip öfkelenmeyen zat.
فقدره الله على الحياة الكاملة في الدنيا التي هي سبب الحياة الكاملة في الأخرى وهو خليفة اليسع ﵇ تخلفه على أن يتكفل له بصيام النهار وقيام الليل وأن لا يغضب، قيل: إنه ليس بنبي وعن الحسن أنه نبي، وعن ابن عباس ﵄ أنه إلياس، وقيل: هو يوشع بن نون، وقيل: زكريا ﵈.
Allah onu, ahiretteki kâmil hayatın sebebi olan dünyadaki kâmil hayata muktedir kıldı; o, Elyesa'ın aleyhisselam halifesidir; gündüzleri oruç tutmayı, geceleri ibadetle geçirmeyi ve öfkelenmemeyi kendisine taahhüt etmesi üzerine onu yerine bırakmıştır. Peygamber olmadığı da söylenmiştir; Hasan'dan onun bir peygamber olduğu, İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ onun İlyâs olduğu rivayet edilmiştir; Yûşa' b. Nûn olduğu ve Zekeriyyâ aleyhimüsselam olduğu da söylenmiştir.
ولما قرن بينهم لهذه المناسبة، استأنف مدحهم فقال: {كل} أي كل واحد منهم {من الصابرين*} على ما ابتليناه به، فآتيناهم ثواب الصابرين {وأدخلناهم} ودل على عظمة ما لهم عنده سبحانه بقوله: {في رحمتنا} ففعلنا بهم من الإحسان ما يفعله الراحم بمن يرحمه على وجه عمهم من جميع جهاتهم، فكان ظرفاً لهم؛ ثم علل بقوله: {إنهم من الصالحين} لكل ما يرضاه الحكيم منهم، بمعنى أنهم جبلوا جبلة خير فعملوا على مقتضى ذلك، ثم أتبعهم من هو أغرب حالاً منهم
Bu münasebetle aralarını birleştirince, onları övmeye yeniden başlayarak şöyle buyurdu: {كل} “Hepsi” yani onların her biri, {من الصابرين*} “sabredenlerdendi.” Kendilerini imtihan ettiğimiz şeylere karşı; böylece onlara sabredenlerin sevabını verdik. {وأدخلناهم} “Onları dahil ettik” Sübhânehu katında onlar için olan şeyin büyüklüğüne şu buyruğuyla delalet etti: {في رحمتنا} “rahmetimize” böylece merhamet edenin merhamet ettiğine yaptığı ihsanı, onları her yönleriyle kuşatacak ve kendilerine bir zarf olacak şekilde onlara yaptık; sonra şu buyruğuyla gerekçelendirdi: {إنهم من الصالحين} “Şüphesiz onlar salihlerdendi.” Hakîm'in onlardan razı olacağı her şeye elverişli kimselerdendi; yani hayır fıtratı üzere yaratılmışlar ve bunun gereğince amel etmişlerdir. Sonra muhafaza konusunda
في الحفظ فقال {وذا النون} أي اذكره {إذ ذهب مغاضباً} أي على هيئة الغاضب لقومه بالهجرة عنهم، ولربه بالخروج عنهم دون الانتظار لإذن خاص منه بالهجرة، وروي عن الحسن أن معنى {فظن أن لن نقدر عليه} أن لن نعاقبه بهذا الذنب، أي ظن أنا نفعل معه من لا يقدر، وهو تعبير عن اللازم بالملزوم مثل التعبير عن العقوبة بالغضب، وعن الإحسان بالرحمة وفي أمثاله كثرة، فهو أحسن الأقوال وأقومها - رواه البيهقي في كتاب الأسماء والصفات عن قتادة عنه وعن مجاهد مثله وأسند من غير طريق عن ابن عباس ﵄ معناه، وكذا قال الأصبهاني عنه أن معناه: لن نقضي عليه بالعقوبة، وأنه قال أيضاً ما معناه: فظن أن لن نضيق عليه الخروج، من القدر الذي معناه الضيق، لا من القدرة، ومنه {فقدر عليه رزقه} [الفجر: ١٦] وروى البيهقي أيضاً عن الفراء أن نقدر بمعنى نقدر - مشدداً وبحكم، وأنشد عن ابن الأنباري عن أبي صخر الهذلي:
onlardan daha acayip bir durumda olanı ekleyerek şöyle buyurdu: {وذا النون} “Zünnûn'u da [an]” yani onu zikret; {إذ ذهب مغاضباً} “hani öfkelenerek gitmişti” yani kavmini terk edip hicret ederek onlara öfkeli bir halde, hicret için O'ndan özel bir izin beklemeksizin kavminden ayrılarak Rabbine karşı [öfkeli bir halde]; Hasan'dan rivayet edildiğine göre {فظن أن لن نقدر عليه} “ve kendisini sıkıştırmayacağımızı sanmıştı” ifadesinin manası: bu günahtan dolayı kendisini cezalandırmayacağımızı [sanmıştı]; yani güç yetiremeyen kimseyle yapılan muamele gibi kendisiyle muamele edeceğimizi sandı. Bu, cezanın öfkeyle, ihsanın rahmetle ifade edilmesi gibi lâzımın melzûm ile ifade edilmesidir ve benzerleri pek çoktur; en güzel ve en sağlam görüş de budur -Beyhakî bunu Kitâbü'l-Esmâ ve's-Sıfât'ta Katâde'den, o da ondan rivayet etmiş, Mücâhid'den de benzeri rivayet edilmiş ve İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ birden fazla yolla bu manada isnad edilmiştir-. İsfahânî de ondan bunun manasının: 'kendisine cezayla hükmetmeyeceğimizi' olduğunu söylemiş ve yine manası şöyle olan bir söz nakletmiştir: 'güç yetirmek manasındaki kudretten değil, darlık manasına gelen kaderden hareketle, kendisi için çıkışı daraltmayacağımızı sandı'; nitekim {فقدر عليه رزقه} [el-Fecr: 16] “rızkı daraltıldığında” ayetinde de bu manadadır. Beyhakî ayrıca Ferrâ'dan 'nakdira' kelimesinin şeddeli 'nukaddira' (hükmetmek/takdir etmek) manasında olduğunu rivayet etmiş ve İbnü'l-Enbârî'den, Ebû Sahr el-Hüzelî'nin şu beytini nakletmiştir:
ولا عائداً ذاك الزمان الذي مضى تباركت ما نقدر يقع ولك الشكر {فنادى} أي فاقتضت حكمتنا أن عاتبناه حتى استسلم فألقى نفسه في البحر فالتقمه الحوت وغاص به إلى قرار البحر ومنعناه من أن يكون
'O geçen zaman bir daha geri dönecek değildir, Sen yücesin; takdir ettiğimiz şey vaki olur ve şükür Sanadır.' {فنادى} “Nihayet nida etti” yani hikmetimiz onu teslim oluncaya kadar azarlamamızı iktiza etti; böylece kendini denize attı, balık onu yuttu ve denizin dibine kadar onunla daldı; Biz de [balığın]
له طعاماً، فنادى {في الظلمات} من بطن الحوت الذي في أسفل البحر في الليل، فهي ظلمات ثلاث - نقله ابن كثير عن ابن مسعود وابن عباس وغيرهما ﵃. {أن لا إله إلا أنت} .
ona bir yiyecek olmasını engelledik; bunun üzerine nida etti: {في الظلمات} “karanlıklar içinde” gecenin içinde denizin dibinde bulunan balığın karnından; bunlar üç karanlıktır -bunu İbn Kesîr, İbn Mes'ûd, İbn Abbâs ve diğerlerinden radıyallâhu anhum nakletmiştir-: {أن لا إله إلا أنت} “Senden başka hiçbir ilah yoktur”.
ولما نزهه عن الشريك عم فقال: {سبحانك} أي تنزهت عن كل نقص، فلا يقدر على الإنجاء من مثل ما أنا فيه غيرك؛ ثم أفصح بطلب الخلاص بقوله ناسباً إلى نفسه من النقص ما نزه الله عن مثله: {إني كنت} أي كوناً كبيراً {من الظالمين} أي في خروجي من بين قومي فبل الإذن، فاعف عني كما هي شيمة القادرين، ولذلك قال تعالى مسبباً عن دعائه: {فاستجبنا له} أي أوجدنا الإجابة إيجاد من هو طالب لها تصديقاً لظنه أن لن نعاقبه «أنا عند ظن عبدي بي» والآية تفهم أن شرط الكون مع من يظن الخير دوام الذكر وصدق الإلتجاء، وقال الرازي في اللوامع: وشرط كل من يلتجىء إلى الله أن يبتدىء بالتوحيد ثم بالتسبيح والثناء ثم بالاعتراف والاستغفار والاعتذار، وهذا شرط كل دعاء - انتهى.
O'nu ortaktan tenzih edince genele teşmil ederek şöyle dedi: {سبحانك} “Sen yücesin/münezzehsin” yani her türlü noksanlıktan münezzehsin; içinde bulunduğum böylesi bir durumdan kurtarmaya Senden başkası güç yetiremez. Sonra Allah'ın benzerinden münezzeh olduğu noksanlığı nefsine nispet ederek kurtuluş talebini açıkça dile getirdi: {إني كنت} “Gerçekten ben oldum” yani büyük bir oluşla, {من الظالمين} “zalimlerden.” İzin verilmeden önce kavmimin arasından çıkıp gitmekle [zalimlerden oldum]; güç yetirenlerin şiarı olduğu üzere beni affet. Bu sebeple Allah Teâlâ onun duasına bağlayarak şöyle buyurdu: {فاستجبنا له} “Bunun üzerine ona icabet ettik” yani cezalandırmayacağımıza dair zannını doğrulamak üzere, icabeti talep eden birinin icabeti gibi icabeti var ettik; «Ben kulumun Bana olan zannı üzereyim». Bu ayet gösterir ki hayır zannedenle beraber olmanın şartı zikre devam etmek ve samimi bir şekilde sığınmaktır. Râzî el-Levâmi'de şöyle demiştir: 'Allah'a sığınan herkesin şartı, önce tevhid ile, sonra tesbih ve senâ ile, sonra da itiraf, istiğfar ve özür dilemekle başlamasıdır; bu her duanın şartıdır' -alıntı bitti-.
ولما كان التقدير: فخلصناه مما كان فيه، عطف عليه قوله، تنبيهاً
Takdir 'böylece onu içinde bulunduğu durumdan kurtardık' şeklinde olduğundan, bir uyarı olarak şu buyruğu buna atfetti:
على أنهما نعمتان لأن أمره مع صعوبته كان في غاية الغرابة: {ونجيناه} أي بالعظمة البالغة تنجية عظيمة، وأنجيناه إنجاء عظيماً {من الغم} الذي كان ألجأه إلى المغاضبة ومن غيره، قال الرازي: وأصل الغم الغطاء على القلب - انتهى. فألقاه الحوت على الساحل وأظله الله بشجرة القرع.
bu ikisinin iki ayrı nimet olduğuna delalet etmek üzere; çünkü işi zorluğuyla birlikte son derece şaşırtıcıydı: {ونجيناه} “ve onu kurtardık” yani pek üstün bir azametle büyük bir kurtarışla kurtardık; {من الغم} “kederden” onu öfkelenmeye sevk eden şeyden ve diğerlerinden [kurtardık]. Râzî dedi ki: 'Gamın aslı kalbin üzerindeki örtüdür' -alıntı bitti-. Böylece balık onu sahile attı ve Allah onu kabak ağacıyla gölgelendirdi.
ولما كان هذا وما تقدمه أموراً غريبة، أشار إلى القدرة على أمثالها من جميع الممكنات، وأن ما فعله من إكرام أنبيائه عام لأتباعهم بقوله: {وكذلك} أي ومثل ذلك الإنجاء العظيم الشأن والتنجية {ننجي} أي بمثل ذلك العظمة {المؤمنين*} إنجاء عظيماً وننجيهم تنجية عظيمة، ذكر التنجية أولاً يدل على مثلها ثانياً، وذكر الإنجاء ثانياً يدل على مثله أولاً وسر ذلك الإشارة إلى شدة العناية بالمؤمنين لأنهم ليس لهم كصبر الأنبياء عليهم الصلاة والسلام - بما أشار إليه بحديث «أشد الناس بلاء الأنبياء ثم الأمثل فالأمثل» «يبتلى المرء على قدر دينه» فيسلهم سبحانه من البلاء كما تسل الشعرة من العجين، فيكون ذلك مع السرعة في لطافة وهناء - بما أشارت إليه قراءة ابن عامر وأبي بكر عن عاصم ﵁ بتشديد الجيم لإدغام النون الثانية فيه، أو يكون المعنى أن من دعا منهم بهذا الدعاء أسرع نجاته، فإن المؤمن
Bu ve bundan öncekiler garip işler olduğundan, bütün mümkinat cinsinden bunların benzerlerine olan kudrete ve peygamberlerine yaptığı ikramın onların tâbilerini de kapsadığına şu buyruğuyla işaret etti: {وكذلك} “Ve işte böylece” yani böylesine şanı yüce bir kurtarış gibi, {ننجي} “kurtarırız” yani böylesi bir azametle, {المؤمنين*} “müminleri.” Büyük bir kurtarışla kurtarırız; önce 'tenciye'nin (kurtarma) zikredilmesi ikincisinin benzerine delalet eder, ikincide 'incâ'nın zikredilmesi de ilkinin benzerine delalet eder. Bunun sırrı, müminlere olan ilginin şiddetine işarettir; çünkü onlar peygamberlerin aleyhimüssalâtü vesselâm sabrına sahip değillerdir -nitekim «İnsanların en çok belaya uğrayanı peygamberlerdir, sonra derece derece en üstün olanlar gelir», «Kişi dini ölçüsünde imtihan edilir» hadisiyle işaret edildiği üzere-. Böylece Sübhânehu onları, hamurdan kıl çeker gibi beladan çekip çıkarır; bu da süratle birlikte bir letafet ve kolaylık içinde olur -İbn Âmir ve Ebû Bekr'in Âsım'dan radıyallâhu anh rivayet ettiği, ikinci nûn'un cîm harfine idğamıyla cîm'in şeddelenmesi kıraatinin işaret ettiği gibi-. Veya manası şu olur: Onlardan kim bu dua ile dua ederse kurtuluşu daha çabuk olur; zira mümin,
متى حصلت له هفوة راجع ربه فنادى معترفاً بذنبه هذا النداء، ولاسيما إن مسه بسوط الأدب، فبادر إليه الهرب.
ne zaman bir kusur işlese Rabbine döner, günahını itiraf ederek bu nida ile nida eder; özellikle de edeb kamçısıyla dokunulduğunda derhal O'na kaçar.
ولما كان حاصل أمر يونس ﵇ أنه خرج من بطن لم يعهد الخروج من مثله، عطف عليه قصة زكريا ﵇ في هبته له ولداً من بطن لم يعهد الحمل من مثله في العقم واليأس ناظراً إلى أبيه إبراهيم ﵇ أول من ذكر تصريفه في أحاد العناصر فيما اتفق له من مثل ذلك في ابنه إسحاق ﵇ تكريراً لأعلام القيامة وتقريراً للقدرة التامة فقال: {وزكريا} أي اذكره {إذ نادى ربه} نداء الحبيب القريب فقال: {رب} بإسقاط أداة البعد {لا تذرني فرداً} أي من غير ولد يرث ما آتيتني من الحكمة.
Yûnus'un aleyhisselam durumunun neticesi, benzerinden çıkılması alışılmadık bir karından çıkmış olması olunca, kıyamet alametlerini tekrarlamak ve tam kudreti pekiştirmek üzere, unsurların teker teker tasarrufu bahsinde ilk zikredilen babası İbrâhîm'in aleyhisselam oğlu İshâk aleyhisselam hakkında başına gelen benzer hadiseye bakarak, kısırlık ve ümitsizlik içinde benzerinden hamile kalınması alışılmadık bir karından kendisine bir evlat bağışlaması hususunda Zekeriyyâ'nın aleyhisselam kıssasını buna atfederek şöyle buyurdu: {وزكريا} “Zekeriyyâ'yı da [an]” yani onu zikret; {إذ نادى ربه} “hani Rabbine nida etmişti” yakın olan sevgilinin nidasıyla şöyle diyerek: {رب} “Rabbim!” uzaklık edatı düşürülerek; {لا تذرني فرداً} “Beni tek başıma bırakma” yani bana verdiğin hikmete vâris olacak bir çocuktan mahrum [bırakma].
ولما كان من الوارث من يحب من يحجبه من الإرث أو يشاركه فيه، ومنهم من لا يحب ذلك ويسعى في إهلاك من يحجبه أو ينقصه، ومنهم من يأخذ الإرث فيصرفه في المصارف القبيحة على ما تدعوه إليه شهوته وحاجته، ومنهم من يأخذه بعفة فينفذ وصايا الموروث
Vârislerden kimi mirastan kendisini engelleyeni veya kendisine ortak olanı sever, kimi bunu sevmez ve kendisini engelleyen veya payını azaltan kimseyi helak etmeye çalışır; kimi mirası alıp arzusunun ve ihtiyacının kendisini çağırdığı çirkin yerlere harcar, kimi de onu iffetle alıp miras bırakanın vasiyetlerini yerine getirir,
ويصل ذا قرابته وأهل وده، ويتصدق عنه، ويبادر إلى كل ما كان يحبه وينفعه، كل ذلك لغنى نفسه وكرم طبعه مع كونه مجبولاً على الحاجة والنقص، وكان الله هو الغني الحميد، الحكيم المجيد، قال ملوحاً بمقصده في أسلوب الإلهاب والتهييج: {وأنت} أي والحال أنك {خير الوارثين*} لأنك أغناهم عن الإرث وأحسنهم تصرفاً، وكثيراً ما تمنح إرث بعض عبيدك عبيداً آخرين، فأنت الحقيق بأن تفعل في إرثي من العلم والحكمة ما أحبه، فتهبني ولداً تمن عليه بذلك {فاستجبنا له} بعظمتنا وإن كان في حد من السن لا حراك به معه وزوجه في حال من العقم لا يرجى معه حبلها، فكيف وقد جاوزت سن اليأس، ولذلك عبر بما يدل على العظمة فقال: {ووهبنا له يحيى} وارثاً حكيماً نبياً عظيماً {وأصلحنا له} خاصة من بين أهل ذلك الزمان {زوجه} أي جعناها صالحة لكل خير، خالصة له ولا سيما لما مننا عليه به من هذه الهبة بعد أن كانت بعقمها وكبرها غير صالحة له بوجه يقدر عليه غيرنا؛ ثم استأنف البيان لخيرية الموروث والوارث والمصلحة للولادة فقال، مؤكداً ترغيباً في مثل
akrabasını ve sevdiklerini gözetir, onun adına sadaka verir ve onun sevdiği ve yararına olan her şeye koşar; bütün bunlar, ihtiyaç ve noksanlık üzere yaratılmış olmasına rağmen nefsinin tokluğu ve tabiatının cömertliğindendir. Allah ise Ganî, Hamîd, Hakîm ve Mecîd olduğundan, şevke getirme ve harekete geçirme üslubuyla maksadına işaret ederek şöyle dedi: {وأنت} “Sen” yani şu haldeyken Sen, {خير الوارثين*} “vârislerin en hayırlısısın.” Çünkü Sen mirasa karşı onların en zenginisin ve tasarrufu en güzel olanısın; çoğu zaman bazı kullarının mirasını başka kullarına bağışlarsın. Dolayısıyla ilim ve hikmetten olan mirasıma dilediğim muameleyi yapmaya ve bunu kendisine lütfedeceğin bir çocuk bağışlamaya en layık olan Sensin. {فاستجبنا له} “Bunun üzerine ona icabet ettik” hareket edemeyecek bir yaş haddinde olmasına ve eşi de kendisinden hamilelik umulmayacak bir kısırlık halinde bulunmasına rağmen azametimizle [icabet ettik]; hele bir de doğurganlık yaşını geçmişken. Bu sebeple azamete delalet eden lafızla ifade ederek şöyle buyurdu: {ووهبna له يحيى} “ve ona Yahyâ'yı bağışladık” hikmet sahibi bir vâris, yüce bir peygamber olarak; {وأصلحنا له} “ve onun için ıslah ettik” o devrin insanları arasından ona özel olarak, {زوجه} “eşini” yani onu her hayra elverişli kıldık, kısırlığı ve yaşlılığı sebebiyle Bizden başkasının güç yetiremeyeceği bir şekilde ona elverişsiz iken, ona lütfettiğimiz bu bağıştan sonra bütünüyle ona has kıldık. Sonra miras bırakanın, vârisin ve doğum için ıslah edilenin hayırlılığını beyan etmeye yeniden başlayarak, onların hallerinin benzerine teşvik etmek ve
أحوالهم وأنها مما يلتذ بذكره ويعجب من أمره: {إنهم كانوا} مجبولين في أول ما خلقناهم جبلة خير، مهيئين لأنهم {يسارعون في الخيرات} أي يبالغون في الإسراع بها مبالغة من يسابق آخر، ودل على عظيم أفعالهم بقوله: {ويدعوننا} مستحضرين لجلالنا وعظمتنا وكمالنا {رغباً} في رحمتنا {ورهباً} من سطوتنا {وكانوا} أي جبلة وطبعاً {لنا} خاصة {خاشعين*} ي خائفين خوفاً عظيماً يحملهم على الخضوع والانكسار.
hallerinin anılmaktan lezzet duyulan ve işine hayran kalınan şeyler olduğunu teyit etmek üzere şöyle buyurdu: {إنهم كانوا} “Şüphesiz onlar idiler” onları ilk yarattığımızda hayır fıtratı üzere yaratılmış, şu duruma hazırlanmış kimselerdi: {يسارعون في الخيرات} “hayırlarda yarışıyorlardı” yani bir başkasıyla yarışan kimsenin mübalağası gibi hayırları yapmakta son derece acele ediyorlardı. Yaptıkları işlerin büyüklüğüne şu buyruğuyla delalet etti: {ويدعوننا} “ve Bize dua ediyorlardı” celalimizi, azametimizi ve kemalimizi hatırda tutarak; {رغباً} “umarak” rahmetimizi [umarak], {ورهباً} “ve korkarak” azabımızdan [korkarak]; {وكانوا} “ve idiler” yani fıtrat ve tabiat olarak, {لنا} “Bize” yalnızca Bize, {خاشعين*} “derin bir saygıyla boyun eğenler.” Yani kendilerini boyun eğmeye ve alçalmaya sevk eden büyük bir korkuyla korkan kimselerdi.
ولما استدل على الساعة بما وهب لهؤلاء القوم من أهل الطاعة من التصرف في العناصر وغيرها إلى أن ذكر أنه خرق العادة في إيداع يحيى ﵊ بين والدين لا يولد لمثلهما لأن أباه زكريا ﵇ كان قد صار إلى حالة الكبر ويبس من الأعضاء عظيمة، وأمه كانت - مع وصولها إلى مثل تلك الحال - عاقراً في حال شبابها، تلاه بإبداع ابن خالته عيسى ﵇ الذي هو علم للساعة على حال أغرب من حاله، فأخرجه من أنثى بلا ذكر، إشارة إلى قرب الوقت لضعف الأمر، كضعف الأنثى بالنسبة إلى الذكر، فقال: {والتي أحصنت فرجها} أي حفظته من الحلال والحرام
İtaat ehlinden olan bu topluluğa unsurlarda ve diğer şeylerde tasarruf yetkisi bağışlandığına delil getirip nihayet Yahyâ'yı aleyhisselam kendileri gibisinden çocuk doğmayacak iki ebeveyn arasına koymakla âdeti aştığını zikredince -çünkü babası Zekeriyyâ aleyhisselam yaşlılık ve organların ileri derecede kuruması haline ulaşmıştı; annesi ise bu hale ulaşmakla birlikte gençliğinde de kısırdı-, bunun ardından kıyamet için bir alamet olan teyzesinin oğlu Îsâ'yı aleyhisselam onunkinden daha şaşırtıcı bir halde var etmesini zikretti; dişinin erkeğe nispetle zayıflığı gibi işin zayıflığından vaktin yakınlığına işaret etmek üzere onu erkeksiz bir dişiden çıkardı; şöyle buyurdu: {والتي أحصنت فرجها} “Ve iffetini korumuş olanı da [an]” yani helalden ve haramdan korumuş olanı,
حفظاً يحق له أن يذكر ويتحدث به، لأنه غاية في العفة والصيانة، والتخلي عن الملاذ إلى الانقطاع إلى الله تعالى بالعبادة، مع ما جمعت إلى ذلك من الأمانة والاجتهاد في متانة الديانة {فنفخنا} أي بما لنا من العظمة التي لا يداني أوجها نقص، ولا يقرب من ساحتها حاجة ولا وهن {فيها} أي في فرجها - كما التحريم، نفخاً هو من جناب عظمتنا؛ ودل على عظم خلوصه وصفائه بقوله: {من روحنا} أي من روح يحق له أن يضاف إلينا لجلالته وطهارته، فكان من ذلك النفخ حبل وولد.
zikredilmeye ve anlatılmaya layık bir koruyuşla; çünkü bu, iffette, korunmada ve lezzetleri terk edip ibadetle Allah Teâlâ'ya yönelmede son noktadır; bununla birlikte emaneti ve sağlam dindarlıktaki gayreti de kendisinde toplamıştır; {فنفخنا} “Bunun üzerine üfledik” yani zirvesine hiçbir noksanlığın yaklaşamayacağı, katına hiçbir ihtiyaç ve zaafın eremeyeceği azametimizle, {فيها} “ona” yani Tahrîm suresinde olduğu gibi rahmine, azametimizin yüce katından olan bir üfleyişle; onun son derece halis ve saf olduğuna şu buyruğuyla delalet etti: {من روحنا} “ruhumuzdan” yani yüceliği ve temizliği sebebiyle Bize nispet edilmeye layık bir ruhtan; böylece bu üflemeden hamilelik ve çocuk meydana geldi.
ولعله أضاف هنا النفخ إليها، لا إلى فرجها وحده، ليفيد أنه - مع خلق عيسى ﵇ به وإفاضة الحياة عليه حساً ومعنى - أحياها هي به معنى بأن قوى به معانيها القلبية حتى كانت صديقة متأهلة لزواجها بخير البشر في الجنة، وخصت هذه السورة بهذا لأن مقصودها الدلالة على البعث الذي هو إفاضة الأرواح على الأموات، قال الرازي: وعلى الجملة هذه عبارة عن إبداع عيسى ﵇ في
Üflemeyi sadece rahmine değil de bizzat kendisine nispet etmesi belki de şunu ifade etmek içindir: Îsâ'nın aleyhisselam onunla yaratılması ve maddeten ve manen kendisine hayat akıtılması ile birlikte, onun da kalbî manalarını güçlendirerek kendisini manen diriltmiş, öyle ki cennette insanların en hayırlısıyla evlenmeye ehil bir sıddîka olmuştur. Bu sureye bunun has kılınması, surenin maksadının ölülere ruhların akıtılması demek olan 'ba's'e (yeniden dirilmeye) delalet etmesi sebebiyledir. Râzî dedi ki: 'Özetle bu, Îsâ'nın aleyhisselam
رحم مريم ﵍ من غير نطفة.
Meryem'in aleyhessalâm rahminde bir nutfe olmaksızın yaratılmasından ibarettir.'
ولما قدمته من السر في إفاضة النفخ إلى حملتها، أتبع ذلك قوله: {وجعلناها وابنها} أي بتلك العظمة العظمى {ءاية} جعلهما نفس الآية لكثرة ما كان فيهما من الأعاجيب. ولما كان ما فيهما من ذلك ليس مقصوداً لذاته، بل لتقرير أمر عيسى ﵇، لم يقل: آيتين، أو لئلا يظن أن نفس العدد مقصود فينقص المعنى {للعالمين*} أي في أن الله قادر على كل شيء لا سيما البعث الذي هو آيته، يتحدث بذلك بعدهما جيل بعد جيل، وعالم بعد عالم، وأمة بعد أمة، إلى قيام الساعة التي هو علمها، وحفظنا ابنها بعلمنا وحكمتنا وقدرتنا وعظمتنا ممن كاده، ورفعناه إلى محل قدسنا، وختم به الأنبياء المذكورين هنا لأنه خاتم المجددين لهذا الدين المحمدي، وهو دليل الساعة، وكتابة أعظم كتاب بعد التوراة التي ابتدأ بصاحبها ذكر هؤلاء الأنبياء عليهم الصلاة والسلام، حاشى القرآن الذي عجزت لبلاغته الإنس والجان.
Üflemenin onu taşıyana da akıtılmasındaki sırrı zikrettiğimden dolayı, bunun ardından şöyle buyurdu: {وجعلناها وابنها} “Onu da oğlunu da kıldık” yani o pek yüce azametle, {ءاية} “bir ayet (ibret)” kendilerinde bulunan pek çok acayip hal sebebiyle ikisini bizzat ayetin kendisi kıldı. Kendilerinde bulunan bu durum bizzat kastedilmeyip Îsâ'nın aleyhisselam durumunu ortaya koymak için olduğundan 'iki ayet' demedi; yahut bizzat sayının kastedildiği sanılıp mana eksilmesin diye böyle buyurdu: {للعالمين*} “âlemler için.” Yani Allah'ın her şeye, özellikle de alameti o olan ba'se kādir olduğu hususunda; kendilerinden sonra nesil nesil, âlem âlem, ümmet ümmet onun alameti olduğu kıyametin kopuşuna kadar bu konuşulacaktır. İlim, hikmet, kudret ve azametimizle oğlunu ona tuzak kuranlardan koruduk ve onu mukaddes katımıza yükselttik. Burada zikredilen peygamberleri onunla bitirdi; çünkü o, bu Muhammedî dini tazeleyeceklerin sonuncusudur, kıyametin delilidir ve kitabı, -belagati karşısında insanların ve cinlerin aciz kaldığı Kur'an müstesna- sahibiyle bu peygamberlerin aleyhimüssalâtü vesselâm zikrine başlanan Tevrat'tan sonraki en büyük kitaptır.
ذكر شيء من دلائل كونه آية من الإنجيل: قال متى أحد المترجمين الأربعة للإنجيل وأغلب السياق له بعد أن ذكر مقتل يحيى ابن زكريا ﵉ كما مضى في آل عمران: فلما سمع يسوع مضى من هناك في سفينة إلى البرية مفرداً، وسمع الجمع فتبعوه ماشين من المدينة، فلما خرج أبصر جمعاً كثيراً فتحنن عليهم وأبرأ أعلاءهم ومرضاهم وقال مرقس: فلما خرج يسوع أبصر جمعاً كثيراً فتحنن عليهم لأنهم كانوا كخراف لا راعي لها فبدأ يعلمهم، وبعد ساعات كثيرة جاء تلاميذه إليه، وقال متى: ولما كان المساء أتى تلاميذه وقالوا: إن المكان قفر، والساعة قد جازت، أطلق الجمع يذهبوا إلى القرى المحيطة فيبتاغوا لهم طعاماً، فقال لهم: أعطوهم أنتم ليأكلوا، فقالوا: ليس هاهنا، وأمر بإجلاس الجميع على العشب، وقال مرقس: الأخضر أحزاباً أحزاباً، فجلسوا رفاقاً رفاقاً مائة مائة وخمسين خمسين، وقال يوحنا: فقال لفيلبس: من أين نبتاع لهؤلاء خبزاً؟ قاله ليجربه، فقال فيلبس: ما يكفيهم خبز بمائتي دينار، وقال
Onun İncil'den bir ayet (mucize) olduğuna dair delillerden bazılarının zikri: İncil'in dört müterciminden biri olan ve Âl-i İmrân'da geçtiği üzere Zekeriyyâ oğlu Yahyâ'nın aleyhimesselam öldürülmesini zikrettikten sonra sevk edilen ifadelerin çoğu kendisine ait olan Matta şöyle demiştir: 'İsa bunu işitince oradan bir gemiyle tek başına ıssız bir yere gitti. Halk bunu duyunca şehirlerden yürüyerek onun ardından gitti. Dışarı çıktığında büyük bir kalabalık gördü; onlara acıdı, hastalarını ve illetlilerini iyileştirdi.' Markos dedi ki: 'İsa çıkınca büyük bir kalabalık gördü; çobanı olmayan koyunlar gibi oldukları için onlara acıdı ve onlara öğretmeye başladı. Birkaç saat sonra öğrencileri ona geldiler.' Matta dedi ki: 'Akşam olunca öğrencileri gelip dediler ki: Burası ıssız bir yerdir ve vakit geçmiştir; kalabalığı salıver, çevre köylere gidip kendilerine yiyecek satın alsınlar. Onlara dedi ki: Yemeleri için onlara siz verin. Dediler ki: Burada hiçbir şey yok. O da herkesin çimler üzerine oturtulmasını emretti.' Markos dedi ki: 'Yeşil [çimler üzerine] grup grup; böylece yüzer ve ellişer kişilik cemaatler halinde oturdular.' Yuhanna dedi ki: 'Filipus'a dedi ki: Bunların yemesi için nereden ekmek alalım? Bunu onu denemek için söyledi. Filipus dedi ki: İki yüz dinarlık ekmek bile onlara yetmez.'
إندراوس أخو شمعون الصفاء: إن هاهنا حدثاً معه خمسة أرغفة شعير وسمكتان، فقال يسوع: مروا الناس بالجلوس، وقال متى: وأخذ الخمس خبزات والحوتين، ونظر إلى السماء وبارك وقسم وأعطى الخبز لتلاميذه، وقال مرقس: وقسم الحوتين وناول التلاميذ الجميع فأكل جميعهم وشبعوا ورفعوا من فضلات الكسر اثني عشر سلاًّ مملوءة، ومن السمك، وكان عدد الآكلين خمسة آلاف رجل، وقال متى: سوى النساء والصبيان، وقال يوحنا: فقالوا: حقاً إن هذا هو النبي الجائي إلى العالم، فعلم يسوع أنهم اجتمعوا ليحتفظوا به ويصيروه ملكاً، فتحوّل إلى الجبل، وقال متى: وللوقت أمر تلاميذه أن يصعدوا إلى السفينة ويسبقوه إلى العبر ليطلق الجموع، وقال يوحنا: ليعبروا إلى الكفر ناحوم وكان ظلاماً، وقال متى: فأطلق الجمع وصعد إلى الجبل منفرداً يصلي، وقال مرقس: وللوقت تقدم إلى تلاميذه بركوبهم السفينة وأن يسبقوه إلى العبر عند بيت صيدا ليطلق هو الجماعة، فلما ودعهم وذهب إلى الجبل ليصلي، قال متى: فلما كان المساء وكان وحده هناك
Şem'ûn Safâ'nın kardeşi Andreas dedi ki: 'Burada yanında beş arpa ekmeği ile iki balık bulunan bir genç var.' İsa dedi ki: 'İnsanlara oturmalarını emredin.' Matta dedi ki: 'Beş ekmeği ve iki balığı aldı, göğe doğru baktı, bereket diledi, böldü ve ekmeği öğrencilerine verdi.' Markos dedi ki: 'İki balığı da böldü ve öğrencilere dağıttı; hepsi yediler ve doydular; artan parçalardan ve balıktan dolu on iki sepet kaldırdılar. Yiyenlerin sayısı beş bin erkekti.' Matta dedi ki: 'Kadınlar ve çocuklar hariç.' Yuhanna dedi ki: 'Dediler ki: Gerçekten dünyaya gelecek olan peygamber budur. İsa onların kendisini tutup kral yapmak için toplandıklarını anlayınca dağa çekildi.' Matta dedi ki: 'Hemen öğrencilerine gemiye binmelerini ve kalabalığı salıverinceye kadar kendisinden önce karşı kıyıya geçmelerini emretti.' Yuhanna dedi ki: 'Kefarnahum'a geçmeleri için; ortalık karanlıktı.' Matta dedi ki: 'Kalabalığı salıverdi ve dua etmek için tek başına dağa çıktı.' Markos dedi ki: 'Hemen öğrencilerine gemiye binmelerini ve kendisi cemaati salıverinceye kadar Beytsayda tarafındaki karşı kıyıya geçmelerini emretti. Onları uğurlayıp dua etmek için dağa gidince,' Matta dedi ki: 'Akşam olunca orada yalnız başınaydı
والسفينة في وسط البحر، فضربتها الأمواج لمعاندة الريح لها، قال يوحنا: فمضوا نحو خمسة وعشرين غلوة أو ثلاثين، وقال متى: وفي الهجعة الرابعة من الليل جاءهم ماشياً على البحر فاضطربوا وقالوا: إنه خيال، ومن خوفهم صرخوا، فكلمهم قائلاً: أنا هو، لا تخافوا، أجابه بطرس وقالوا: إن كنت أنت هو فمرني أن آتي إليك على الماء، فقال له: تعال! فنزل بطرس من السفينة ومشى على الماء، فرأى قوة الريح فخاف، وكاد أن يغرق فصاح قائلاً: يا رب نجني! فللوقت مد يسوع يده وأخذه وقال له: يا قليل الأمانة! لم شككت؟ فلما صعد السفينة سكنت الريح، قال يوحنا: وللوقت صارت إلى الأرض التي أرادوها، وفي الغد نظرت الجموع الذين كانوا معه في عبر البحر أن ليس هناك سوى سفينة واحدة، وأن يسوع لم يركبها مع تلاميذه لكن تلاميذه مضوا وحدهم، وكانت سفن أخر وافت من طبرية حتى انتهت إلى الموضع الذي أكلوا الخبز الذي بارك عليه، فحين لم ير الجماعة يسوع هناك ولا تلاميذه، ركبوا تلك السفن، وأتوا إلى كفر ناحوم يطلبون يسوع، فلما قصدوه في عبر البحر قالوا له: يا معلم! متى صرت هاهنا؟ أجاب يسوع وقال: الحق الحق أقول لكم! إنكم لم تطلبوني لنظركم الآيات بل لأكلكم الخبز فشبعتم، اعلموا لا للطعام الزائل بل للطعام الباقي في الحياة المؤبدة
ve gemi denizin ortasındaydı; rüzgârın karşıdan esmesi sebebiyle dalgalar gemiyi vuruyordu.' Yuhanna dedi ki: 'Yaklaşık yirmi beş veya otuz ok atımı ilerlediler.' Matta dedi ki: 'Gecenin dördüncü nöbetinde denizin üzerinde yürüyerek yanlarına geldi; telaşlandılar ve: Bu bir hayalettir! dediler ve korkudan bağırdılar. Onlara seslenerek: Benim, korkmayın! dedi. Petrus ona cevap verip dedi ki: Eğer sen isen, suyun üzerinden sana gelmemi emret. Ona: Gel! dedi. Petrus gemiden indi ve suyun üzerinde yürüdü; rüzgârın şiddetini görünce korktu ve batmak üzereyken: Ya Rab, beni kurtar! diye bağırdı. İsa hemen elini uzatıp onu tuttu ve ona dedi ki: Ey az imanlı! Neden şüphe ettin? Gemiye bindiklerinde rüzgâr dindi.' Yuhanna dedi ki: 'Hemen varmak istedikleri karaya ulaştılar. Ertesi gün denizin karşı kıyısında kalan kalabalık, orada tek bir gemiden başka gemi olmadığını ve İsa'nın öğrencileriyle birlikte gemiye binmediğini, öğrencilerin tek başlarına gittiklerini gördüler. Taberiye'den, bereket dilediği ekmeği yedikleri yerin yakınına başka gemiler gelmişti. Kalabalık İsa'yı da öğrencilerini de orada görmeyince o gemilere bindiler ve İsa'yı aramak üzere Kefarnahum'a geldiler. Onu denizin karşı kıyısında bulduklarında ona dediler ki: Ey Muallim! Buraya ne zaman geldin? İsa cevap verip dedi ki: Doğrusu, doğrusu size derim ki, beni mucizeler gördüğünüz için değil, ekmekten yiyip doyduğunuz için arıyorsunuz. Geçici yiyecek için değil, ebedi hayatta baki kalacak yiyecek için çalışın;
الذي يعطيكموه ابن البشر، ثم قال: لست أعمل بمشيئتي، لكن بمشيئة الذي أرسلني، ثم قال: قد كتب في الأنبياء أنهم يكونون بأجمعهم معلمين، الحق أقول لكم! من يؤمن بي فله الحياة الدائمة، قالوا: ما نصنع حتى نعمل أعمال الله؟ قال: عمل الله هو أن تؤمنوا بمن أرسله، قال متى: ولما عبروا جاؤوا إلى أرض جناشر، قال مرقس: فأرسوا وخرجوا من السفينة - انتهى.
onu size İnsanoğlu verecektir. Sonra dedi ki: Ben kendi isteğimle değil, beni gönderenin isteğiyle amel ederim. Sonra dedi ki: Peygamberlerde onların hepsinin öğrenmiş olacağı yazılmıştır. Size doğrusunu söylerim ki, bana iman edenin sonsuz hayatı vardır. Dediler ki: Allah'ın işlerini yapmak için ne yapalım? Dedi ki: Allah'ın işi, gönderdiğine iman etmenizdir.' Matta dedi ki: 'Karşıya geçtiklerinde Cennesaret toprağına geldiler.' Markos dedi ki: 'Demir attılar ve gemiden çıktılar' -alıntı bitti-.
فعرفه أهل ذلك المكان وأرسلوا إلى جميع تلك الكور فقدموا إليه كل المسقومين وطلبوا إليه أن يلمسوا طرف ثوبه فقط، وكل من لمسه خلص.
O yerin halkı onu tanıdı ve o bölgelerin tamamına haber gönderdiler; bütün hastaları ona getirdiler ve sadece elbisesinin eteğine dokunmayı talep ettiler; ona dokunan herkes kurtuldu.
ولما دل ما مضى من قصص هؤلاء الأنبياء وغيرهم على أن لله القدرة الباهرة، القوة البالغة الشاملة للبعث وغيره، وكان ذلك دالاًّ على التوحيد الذي هو أصل الدين، وأنهم كلهم متفقون عليه بالتصريح من البعض هنا ومن الباقين فيما سبق، كان إثباته فذلكة هذه القصص وما تقدمها من هذه السورة، فلذلك اتصل به قوله مخاطباً لمن قال لهم: أفأنتم له منكرون: {إن هذه} أي الأنبياء الذين أرسلناهم قبل نبيكم ﷺ رجالاً نوحي إليهم كما أنه رجل نوحي إليه
Bu peygamberlerin ve başkalarının geçen kıssaları, Allah'ın ba'si (dirilişi) ve diğer şeyleri kuşatan üstün bir kudrete ve tam bir kuvvete sahip olduğuna delalet edip bu da dinin aslı olan tevhide ve onların tamamının bir kısmından burada, geri kalanından da daha önce açıkça belirtildiği üzere bunda ittifak ettiklerine delalet edince; bunu ispatlamak, bu kıssaların ve bu surenin önceki kısımlarının hülasası oldu. Bu sebeple kendilerine 'Siz onu inkâr mı ediyorsunuz?' denilen kimselere hitap eden şu buyruk buna bağlandı: {إن هذه} “Şüphesiz bu” yani Peygamberinizden sallallâhu aleyhi ve sellem önce kendilerine vahyettiğimiz adamlar olarak gönderdiğimiz peygamberler -nitekim o da kendisine vahyettiğimiz bir adamdır-
لا آباؤكم ولا ما وجدتموه عليه {أمتكم} أي مقصودكم أيها الخلق بالاقتداء في الاهتداء، حال كونها {أمة} قال البغوي: وأصل الأمة الجماعة التي هي على مقصد واحد - انتهى. وأكد سبحانه هذا المعنى فقال: {واحدة} كما في الخبر أنهم أولاد علات. أمهاتهم شتى ودينهم واحد. لا اختلاف بينهم أصلاً في التوحيد الذي هو الأصل ولا في توجيه الرغبات إلينا، وقصر النظر علينا، علماً منهم بما لنا من صفات الكمال، وأن كل شيء فإلينا مفتقر، ولدينا خاضع منكسر، فاتبعوهم في ذلك، لا تحيدوا عنهم تضلوا، وإنما فرقناهم وجعلناهم عدداً بحسب الأمم المتشعبة في الأزمان المتطاولة، وأنا لم نجعل لأحد منهم الخلد، ولغير من الحكم، فبثثناهم في الأقطار، حتى ملؤوها من الأنوار.
atalarınız ve üzerinde bulduğunuz şeyler değil; {أمتكم} “sizin ümmetinizdir” yani ey mahlukat, hidayette kendilerine uyarak yöneldiğiniz hedeftir; şu haldeyken: {أمة} “bir ümmet olarak” Begavî dedi ki: 'Ümmetin aslı tek bir amaç üzerinde olan topluluktur' -alıntı bitti-. Sübhânehu bu manayı teyit ederek şöyle buyurdu: {واحدة} “tek bir [ümmet].” Nitekim haberde onların baba bir kardeşler olduğu, annelerinin ayrı dinlerinin bir olduğu bildirilmiştir. Asıl olan tevhidde, rağbetlerin Bize yöneltilmesinde ve bakışların Bize has kılınmasında aralarında hiçbir ihtilaf yoktur; bu, kemal sıfatlarımızın kendilerince bilinmesinden ve her şeyin Bize muhtaç, katımızda boyun eğmiş ve kırılmış olmasındandır. O halde bunda onlara uyun, onlardan sapıp da yoldan çıkmayın. Biz onları ancak uzun zamanlar boyunca dallanıp budaklanan ümmetlere göre fırka fırka kıldık ve sayılarını çoğalttık; zira Biz onlardan hiçbirine ebedilik vermedik, hüküm bakımından başkalarına da [vermedik]; böylece onları beldelere yaydık, nihayet oraları nurlarla doldurdular.
ولما كان المقصود تعيين المراد من غير لبس، عدل عن صيغة العظمة فقال: {وأنا ربكم} أي لا غيري، في كل زمان وكل مكان، لكل أمة، لأني لا أتغير على طول الدهر، ولا يشغلني شأن عن شأن {فاعبدون*} دون غيري فإنه لا كفوء لي.
Maksat hiçbir kapalılık olmaksızın muradı belirlemek olunca, azamet kalıbından dönerek şöyle buyurdu: {وأنا ربكم} “Ve Ben sizin Rabbinizim” yani başkası değil; her zamanda ve her mekânda, her ümmet için; çünkü Ben zamanın uzamasıyla değişmem ve hiçbir iş Beni başka bir işten alıkoymaz; {فاعبدون*} “o halde Bana kulluk edin.” Başkasına değil; zira Benim hiçbir dengim yoktur.
ولما كان من المعلوم أنهم لم يفعلوا، أعرض إلى أسلوب الغيبة
Bunu yapmadıkları bilindiğinden, öfkeyi bildirmek üzere
إيذاناً بالغضب، فكان التقدير في جواب من كأنه قال: ما فعلوا؟ : لم يطيعوا أمري في الاجتماع على ما جمعتهم عليه من عبادتي التي هي سبب لجلب كل خير، ودفع كل ضير ولا افتدوا في ذلك بالكمّل من عبادي، فعطف عليه قوله {وتقطعوا} أي مخالفة للأمر بالاجتماع ولما كان الدين الحق من الجلاء والعظمة والملاءمة للنفوس بحيث لا يجهله ولا يأباه أحد نصح لنفسه وإن جهله، كفى أدنى تنبيه في المبادرة إليه وترك ما سواه كائناً ما كان، فكان خروج الإنسان عنه بعد أن كان عليه في غاية البعد فضلاً عن أن يتكلف ذلك بمنازعة غيره المؤدية إلى الافتراق والتباغض ولا سيما إن كان ذلك الغير قريبه أو صديقه، وكانت صيغة التفعل من القطع صريحة في التفرق، وتفيد العلاج والتكلف، وكانت تأتي بمعنى التفعيل والاستفعال، عبر بها.
üçüncü şahıs (gāib) üslubuna geçti. Sanki 'Ne yaptılar?' diyen birine cevap olarak takdir şöyleydi: 'Her hayrı celbetmenin ve her zararı defetmenin sebebi olan, üzerinde kendilerini topladığım ibadetimde birleşme emrime itaat etmediler ve bu hususta kullarımdan kâmil olanlara uymadılar.' Bunun üzerine şu buyruğunu atfetti: {وتقطعوا} “Ve parçaladılar” yani birleşme emrine muhalefet ettiler. Hak din, nefsi için samimi olan hiç kimsenin -cahil kalsa bile- bilmezlikten gelemeyeceği ve reddedemeyeceği bir açıklıkta, büyüklükte ve nefislere uygunlukta olunca, en küçük bir uyarı ona koşmaya ve ne olursa olsun ondan başkasını terk etmeye yeterliydi; dolayısıyla insanın onun üzerindeyken ondan çıkması son derece uzak bir ihtimaldi; hele hele bunu ayrılığa ve düşmanlığa yol açan bir çekişmeyle zoraki yapması, özellikle de o başkası yakını veya dostu ise [daha da uzaktı]. 'Kat' (kesmek) kökünden tefa''ul kalıbı ise ayrılmada açıktır, çabayı ve külfeti ifade eder; tef'îl ve istif'âl manasında da geldiğinden bu lafızla ifade edilmiştir.
ولما كان في غاية البعد أن يقطع الإنسان أمر نفسه، كان تقديم الأمر أهم فقال: {أمرهم} فنصبه بفعل التقطع لأنه بمعنى التقطيع كما قاله البغوي وغيره، أو بمعنى الاستفعال كما قالوا في تجبر وتكبر.
İnsanın kendi işini parçalaması son derece uzak bir ihtimal olduğundan, işin öne alınması daha mühim oldu; şöyle buyurdu: {أمرهم} “işlerini” Begavî ve diğerlerinin dediği gibi 'taktî'' (parçalara ayırma) manasında olduğu veya 'tecebbere' ve 'tekebbere'de söyledikleri gibi istif'âl manasında olduğu için bunu 'tekattaa' fiiliyle nasb etti.
ولما كان في غاية من العجب أن يكون التقطيع واقعاً منهم بهم
Parçalama işinin bizzat onlardan kendilerine vaki olması
وأن يكون مستغرقاً لظرفه، قال: {بينهم} أي فكانوا فرقاً كل فرقة على شعبة من ضلال، زينها لها هواها، فلم يدعوا شيئاً من الأمر بغير تقطيع، وكان العطف بالواو دون الفاء كما في المؤمنون لأن ترك العبادة ليس سبباً للتقطع، بل ربما كان عنه الاجتماع على الضلال، كما يكون في آخر الزمان وكما قال تعالى {كان الناس أمة واحدة} [البقرة: ٢١٣] الآية {وما تفرق الذين أوتوا الكتاب إلا من بعد ما جاءتهم البينة} [البينة: ٤] .
ve zarfını tamamen kuşatması son derece şaşırtıcı olduğundan şöyle buyurdu: {بينهم} “aralarında” yani fırkalara ayrıldılar; her fırka nefsinin süslediği bir sapıklık kolu üzerindeydi; böylece işten parçalamadık hiçbir şey bırakmadılar. Mü'minûn suresinde olduğu gibi 'fâ' ile değil de 'vâv' ile atfedilmesi, ibadeti terk etmenin parçalanmaya bir sebep olmamasındandır; aksine bazen ahir zamanda olacağı ve Allah Teâlâ'nın: {كان الناس أمة واحدة} [el-Bakara: 213] “İnsanlar tek bir ümmet idi” ayeti ile {وما تفرق الذين أوتوا الكتاب إلا من بعد ما جاءتهم البينة} [el-Beyyine: 4] “Kendilerine kitap verilenler, ancak kendilerine apaçık delil geldikten sonra ayrılığa düştüler.” buyruğunda olduğu gibi sapıklık üzerinde birleşme de ortaya çıkabilir.
ولما كان كأنه قيل: فماذا يفعل بهم؟ قال ما هو غاية في الدلالة على باهر العظمة وتام القدرة ليكون أشد في الوعيد، وصادع التهديد: {كل} أي من هذه الفرق وإن بالغ في التمرد {إلينا} على عظمتنا التي لا يكافئها شيء، لا إلى غيرنا {راجعون *} فنحكم بينهم فيتسبب عن ذلك أنا نجازيهم إقامة للعدل فنعطي كلاًّ من المحق التابع لأصفيائنا والمبطل المائل إلى الشياطين أعدائنا ما يستحقه، وذلك هو معنى قوله تعالى، فارقاً بين المحسن والمسيء تحقيقاً للعدل وتشويقاً بالفضل: {فمن يعمل} أي منهم الآن من {الصالحات وهو} أي
Sanki 'Onlara ne yapılacak?' denilmiş gibi, tehditte daha şiddetli ve korkutmada daha tesirli olsun diye parlak azamete ve tam kudrete delalette son nokta olanı söyledi: {كل} “Hepsi” yani azgınlıkta ne kadar ileri gitmiş olursa olsun bu fırkaların her biri, {إلينا} “Bize” hiçbir şeyin dengi olamayacağı azametimize [döneceklerdir], başkasına değil; {راجعون *} “döneceklerdir.” Böylece aralarında hükmederiz; buna bağlı olarak adaleti ikame etmek üzere onları cezalandırırız; seçkinlerimize tabi olan hak ehline de düşmanlarımız olan şeytanlara meyleden batıl ehline de hak ettiğini veririz. İyilik yapanla kötülük yapanı ayırarak adaleti gerçekleştirmek ve lütufla şevklendirmek üzere Allah Teâlâ'nın şu buyruğunun manası da budur: {فمن يعمل} “Artık kim yaparsa” yani şimdi onlardan kim yaparsa, {الصالحات وهو} “salih amelleri kendisi de... iken” yani
والحال أنه {مؤمن} أي بان لعمله على الأساس الصحيح {فلا كفران} أي إبطال بالتغطية {لسعيه} بل نحن نجزيه عليه بما يستحقه ونزيده من فضلنا {وإنا له} أي لسعيه الآن على عظمتنا {كاتبون*} وما كتبناه فهو غير ضائع، بل باق، لنطلعه على يوم الجزاء بعد أن نعطيه قدرة على تذكره، فلا يفقد منه شيئاً قل أو جل، ومن المعلوم أن قسميه «ومن يعمل من السيئات وهو كافر فلا نقيم له وزناً» و «من عمل منها وهو مؤمن فهو في مشيئتنا» ، ولعله حذف هذين القسمين ترغيباً في الإيمان.
şu haldeyken: {مؤمن} “mümin” yani ameli doğru temel üzerine bina edilmiş olarak; {فلا كفران} “asla nankörlük edilmez (karşılıksız bırakılmaz)” yani üzerini örtmek suretiyle boşa çıkarılmaz, {لسعيه} “onun gayretine” bilakis Biz ona hak ettiğiyle karşılık veririz ve lütfumuzdan artırırız; {وإنا له} “Ve şüphesiz Biz onu” yani şimdi onun gayretini azametimizle, {كاتبون*} “yazmaktayız.” Yazdığımız şey ise kaybolmaz, aksine bakidir; onu hatırlama gücü verdikten sonra ceza gününde onu kendisine bildireceğiz, küçük veya büyük ondan hiçbir şeyi kaybetmeyecektir. Malumdur ki bunun diğer iki kısmı: «Kötülükleri işleyen ve kâfir olan kimseye hiçbir değer vermeyiz» ve «Onları işleyen ve mümin olan kimse ise meşietimize kalmıştır» şeklindedir; belki de imana teşvik etmek için bu iki kısmı hazfetmiştir.
ولما كان هذا غير صريح في أن هذا الرجوع بعد الموت، بينه بقوله: {وحرام} أي وممنوع ومحجور {على قرية} أي أهلها {أهلكناها} أي بالموت بعظمتنا {أنهم لا يرجعون*} أي إلينا بأن يذهبوا تحت التراب باطلاً من غير إحساس، بل إلينا بموتهم رجعوا فحبسناهم في البرزخ منعمين أو معذبين نعيماً وعذاباً دون النعيم والعذاب الأكبر، ولقد دل على قدرته قوله: {حتى إذا فتحت} بفتح السد الذي تقدم وصفنا له، وأن فتحه لا بد منه وقراءة ابن عامر بالتشديد تدل على كثرة التفتيح أو على كثرة الخارجين من الفتح وإن كان فرحة واحدة كما أشار إطلاق قراءة الجماعة بالتخفيف
Bu dönüşün ölümden sonra olduğuna dair açık bir ifade olmayınca, şu buyruğuyla bunu beyan etti: {وحرام} “Ve haramdır (imkânsızdır)” yani menedilmiş ve yasaklanmıştır, {على قرية} “bir beldeye” yani halkına, {أهلكناها} “helak ettiğimiz” yani azametimizle ölümle [helak ettiğimiz], {أنهم لا يرجعون*} “onların [Bize] dönmemeleri.” Yani hiçbir his olmaksızın boş yere toprağın altına gitmeleri [mümkün değildir]; bilakis ölümleriyle Bize dönmüşlerdir de onları büyük nimet ve azabın altındaki bir nimet ve azapla nimetlendirilmiş veya azap edilmiş olarak berzahta hapsettik. Şu buyruğu O'nun kudretine delalet etmiştir: {حتى إذا فتحت} “Nihayet açıldığı zaman” daha önce vasfettiğimiz seddin açılmasıyla; onun açılması kaçınılmazdır. İbn Âmir'in şeddeli kıraati, açılmanın çokluğuna veya -genel kıraatin şeddesiz olarak mutlak ifadesinin işaret ettiği üzere tek bir açılış olsa bile- açılan yerden çıkanların çokluğuna delalet eder.
{يأجوج ومأجوج} فخرجوا على الناس؛ وعبر عن كثرتهم التي لا يعلمها إلا هو سبحانه بقوله: {وهم} أي والحال أنهم {من كل حدب} أي نشز عال من الأرض {ينسلون*} أي يسرعون، من النسلان وهو تقارب الخطا مع السرعة كمشي الذئب، وفي العبارة إيماء إلى أن الأرض كرية {واقترب الوعد الحق} وهو حشر الأموات الذي يطابقه الواقع، إذا وجد قرباً عظيماً، كأن الوعد طالب له ومجتهد فيه.
{يأجوج ومأجوج} “Ye'cûc ve Me'cûc” ve insanların üzerine çıkarlar. Kendisinden başka kimsenin bilemeyeceği sayıca çokluklarını şu buyruğu ile ifade etmiştir: {وهم} “ve onlar” yani şu haldeyken, {من كل حدب} “her tepeden” yani yerin her yüksek tümseğinden, {ينسلون*} “akın ederler.” Yani hızla koşarlar; [bu kelime], kurdun yürüyüşü gibi adımların birbirine yakın ve hızlı olması demek olan neselân kökünden gelir. Bu ifadede yerin küresel olduğuna bir işaret vardır. {واقترب الوعد الحق} “Gerçek vaat yaklaşmıştır” ki o da ölülerin haşredilmesidir, gerçeğe tam uyan odur; vuku bulduğunda sanki o vaat onu talep ediyor ve onun için çaba sarf ediyormuşçasına pek büyük bir yakınlık meydana gelir.
ولما دلت صيغة «افتعل» على شدة القرب كما في الحديث أن الساعة إذ ذاك مثل الحامل المتمّ، علم أن التقدير جواباً لإذا: كان ذلك الوعد فقام الناس من قبورهم: {فإذا هي شاخصة} أي واقفة جامدة لا تطرف لما دهمهم من الشدة، ويجوز وهو أقرب أن تكون إذا هذه الفجائية هي جواب إذا الشرطية، وهي تقع في المجازات سادة مسد الفاء، فإذا جاءت الفاء معها متفاوتة على وصل الجزاء بالشرط فيتأكد، فالمعنى: إذا كان الفتح ووقع ما تعقبه فاجأت الشخوص {أبصار الذين كفروا} أي منهم، لما بدا لهم ما لم يكونوا يحتسبونه من
Hadiste kıyametin o esnadaki durumunun hamileliği tamamlanmış kadın gibi olduğu bildirildiği üzere, "ifta'ale" (افتعل) kalıbı yakınlığın şiddetine delalet edince; {إِذَا} (zaman) şartının cevabının takdirinin şöyle olduğu anlaşılmıştır: O vaat gerçekleşti ve insanlar kabirlerinden kalktılar. {فإذا هي شاخصة} “Bir de bakarsın ki o, donakalmıştır” yani başlarına gelen şiddetli hadiseden ötürü gözlerini kırpmadan donup kalmıştır. Daha uygun olan diğer bir ihtimal ise bu sürpriz bildiren {إِذَا} (fucâiyye)'nin şart edatı olan {إِذَا}'nın cevabı olmasıdır; bu edat cezada "fâ" yerine geçer. "Fâ" edatı onunla birlikte farklı şekilde geldiğinde cezanın şarta bağlanmasını tekit eder. Mana şöyledir: Açılma vuku bulup onu takip eden hadiseler gerçekleştiğinde ansızın dikilip kalır: {أبصار الذين كفروا} “inkâr edenlerin gözleri” yani onlardan [olanların], hesaba katmadıkları şu korkunç manzaralardan
الأهوال، قائلين: {يا ويلنا} أي حضرنا الويل فهو نديمنا فلا مدعو لنا غيره {قد كنا} أي في الدنيا {في غفلة من هذا} أي مبتدئة من اعتقاد هذا البعث فكنا نكذب به فعمتنا الغفلة.
kendilerine beliren şeyler karşısında şöyle derler: {يا ويلنا} “Yazıklar olsun bize!” Yani helakimiz hazır bulundu, o bizim yoldaşımızdır; artık ondan başka çağıracağımız kimse yoktur. {قد كنا} “Gerçekten biz idik” yani dünyada, {في غفلة من هذا} “bundan tam bir gaflet içindeydik” yani bu dirilişe inanmaktan başlayan bir gaflet içinde; onu yalanlıyorduk da gaflet bizi bütünüyle kaplamıştı.
ولما كان من الوضوح في الدلائل والرسوخ في الخواطر بحيث لا يجهله أحد، أضربوا عن الغفلة فقالوا: {بل كنا ظالمين*} أي بعدم اعتقاده واضعين الشيء في غير موضعه حيث أعرضنا عن تأمل دلائله، والنظر في مخايله، وتقبل كلام الرسل فيه، فأنكرنا ما هو أضوأ من الشمس.
Delillerin açıklığı ve zihinlerdeki yerleşmişliği sebebiyle bunu kimsenin bilmemesi mümkün olmayınca gaflet iddiasından vazgeçip şöyle dediler: {بل كنا ظالمين*} “Hayır, biz zalimlermişiz!” Yani ona inanmamakla bir şeyi layık olduğu yerin dışına koyan kimselermişiz; zira onun delillerini düşünmekten, işaretlerine bakmaktan ve peygamberlerin bu konudaki sözlerini kabul etmekten yüz çevirdik de güneşten daha parlak olan bir hakikati inkâr ettik.
ولما كان هذا محلاًّ يخطر بالبال فيه آلهتهم بما يترجونه منها من النفع، قال مخاطباً لهم إرادة التعنيف والتحقير: {إنكم} وأكده لإنكارهم مضمون الخبر: {وما تعبدون} أيها المشركون من الأصنام والشياطين؛ ولما كان يتعبدون له سبحانه طوعاً وكرهاً مع الإشراك، قيد بقوله دالاًّ على أن رتبة ما عبدوه من أدنى المراتب الكائنة تحت رتبته سبحانه: {من دون الله} أي الملك الأعلى الذي لا كفوء له؛ ولما كانوا يرمى بهم في جهنم رمي الحجارة الصغار التي تسمى الحصباء إلى المحصوب إسراعاً وإكراهاً، فيكونون وقودها من غير إخراج، قال: {حصب جهنم} أي الطبقة التي تلقى المعذب بها بالتجهم والعبوسة والتكره؛ ثم أكد ذلك بقوله استئنافاً: {أنتم لها واردون*} أي
Burası, fayda umdukları ilahlarının akla geleceği bir yer olunca, onları azarlamak ve hakir kılmak maksadıyla hitap ederek şöyle buyurdu: {إنكم} “Şüphesiz siz” -haberin muhtevasını inkâr etmeleri sebebiyle bunu tekit etmiştir-: {وما تعبدون} “ve taptıklarınız” ey müşrikler, putlardan ve şeytanlardan [taptıklarınız]; şirk koşmakla beraber O'na ister istemez ibadet ettikleri için, taptıkları şeylerin mertebesinin O'nun mertebesinin altındaki en düşük mertebelerden olduğuna delalet etmek üzere şöyle kayıtladı: {من دون الله} “Allah'tan başka” yani hiçbir dengi bulunmayan o Yüce Hükümran'dan [başka]; çakıl denilen küçük taşların fırlatılması gibi hızlıca ve zorla cehenneme fırlatılıp oradan çıkarılmaksızın onun yakıtı olacakları için şöyle buyurdu: {حصب جهنم} “cehennemin odunusunuz (yakıtısınız).” Yani azap olunanı asık suratla, hoşnutsuzlukla ve nefretle karşılayan o tabakanın [yakıtısınız]. Sonra bunu yeni bir cümleyle tekit ederek şöyle buyurdu: {أنتم لها واردون*} “Siz oraya gireceksiniz.” Yani
داخلون دخول ورد الحمى على حالة هي بين السواد بالدخان والاحمرار باللب.
hummanın [bedene] girişi gibi, dumanın siyahlığı ile alevin kırmızılığı arasında bir hal üzere oraya gireceksiniz.
ولما قرعهم من هذا الكلام بما لا جواب لهم عنه غير المكابرة، أعرض عنهم الخطاب استهانة بهم واحتقاراً لهم فقال: {لو كان هؤلاء} أي الذين أهلوهم لرتبة الإلهية وهم في الحقارة بحيث يقذف بهم في النار قذفاً {ءالهة} أي كما زعم العابدون لهم {ما وردوها} أي جهنم أصلاً، فكيف على هذه الصفة؛ ثم أخبر عنهم وعنها بقوله: {وكل} أي منهم ومنها {فيها} أي جهنم {خالدون*} لا انفكاك لهم عنها، بل يحمى بكل منهم فيها على الآخر {لهم} أي لمن فيه الحياة من المذكورين العابدين مطلقاً والمعبودين الراضين كفرعون {فيها زفير} أي تنفس عظيم على غاية من الشد والمد. تكاد تخرج معه النفس، ويقرنون بآلهتهم زيادة في عذابهم حيث جعل المعبود الذي كان يطلب من السعادة زيادة في الشقاوة فصار عدواً ولا يكون أنكأ من مقارنة العدو.
Bu sözlerle onları, inatlaşmaktan başka verecekleri hiçbir cevap kalmayacak şekilde susturunca; onları küçük düşürmek ve hor görmek için hitabı onlardan çevirip şöyle buyurdu: {لو كان هؤلاء} “Eğer bunlar olsaydı” yani ateşe fırlatılacak kadar hakir oldukları halde onların ilahlık mertebesine layık gördükleri [varlıklar], {ءالهة} “ilahlar” yani onlara tapanların iddia ettiği gibi [olsalardı], {ما وردوها} “oraya (cehenneme) girmezlerdi” yani cehenneme asla girmezlerdi; nerede kaldı ki bu vasıfta olsunlar. Sonra onlardan ve cehennemden haber vererek şöyle buyurdu: {وكل} “Ve hepsi” yani onlardan da oradan da [her biri], {فيها} “orada” yani cehennemde, {خالدون*} “ebedî kalıcıdırlar.” Oradan kurtuluşları yoktur; bilakis orada her biri diğerinin aleyhine alevlendirilir. {لهم} “Onlar için vardır” yani zikredilenlerden hayat sahibi olanlara; gerek kayıtsız şartsız tapanlara, gerekse Firavun gibi [tapılmaya] razı olan ilahlara, {فيها زفير} “orada bir inleme (ve soluma) vardır” yani neredeyse nefesin çıkacağı derecede son derece şiddetli ve uzayan büyük bir nefes alma vardır. Azaplarının artması için ilahlarıyla bir araya getirilirler; zira kendisinden saadet beklenen ilah, bedbahtlığın artmasına sebep kılınmış ve bir düşman haline gelmiştir; düşmanla bir arada bulunmaktan daha acı bir şey olamaz.
ولما كانت تعمية الأخبار مما يعدم القرار، ويعظم الأكدار،
Haberlerin kesilmesi huzuru yok eden ve kederleri büyüten şeylerden olduğu için
قال {وهم فيها لا يسمعون*} حذف المتعلق تعميماً لكل مسموع، قال ابن كثير: قال ابن أبي حاتم: حدثنا على بن محمد الطنافسي ثنا ابن فضيل ثنا عبد الرحمن - يعني المسعودي - عن أبيه قال: قال ابن مسعود ﵁: إذا بقي من يخلد في النار جعلوا في توابيت من نار فيها مسامير من نار فلا يرى أحد منهم أنه يعذب في النار غيره، ثم تلا عبد الله - يعني هذه الآية، قال: ورواه ابن جرير من حديث حجاج بن محمد عن المسعودي عن يونس بن خباب عن ابن مسعود فذكره.
şöyle buyurdu: {وهم فيها لا يسمعون*} “Ve onlar orada hiçbir şey işitmezler.” İşitilen her şeyi kapsasın diye tümleç hazfedilmiştir. İbn Kesîr der ki: İbn Ebî Hâtim şöyle dedi: Bize Ali b. Muhammed et-Tanâfisî anlattı, bize İbn Fudayl anlattı, bize Abdurrahman -yani el-Mes'ûdî- babasından anlattı; o şöyle demiştir: İbn Mes'ûd radıyallâhu anh dedi ki: "Cehennemde ebedî kalacak olanlar kaldığında, içinde ateşten çiviler bulunan ateşten tabutlara konulurlar; öyle ki onlardan hiçbiri cehennemde kendisinden başka bir kimseye azap edildiğini görmez." Sonra Abdullah -yani bu ayeti- okudu. [İbn Kesîr] dedi ki: Bunu İbn Cerîr de Haccâc b. Muhammed'in Mes'ûdî'den, onun Yûnus b. Habbâb'dan, onun da İbn Mes'ûd'dan rivayet ettiği hadisle zikretmiştir.
ولما ذكر حالهم وحال معبوديهم بغاية الويل، كان موضع السؤال عمن عبدوهم من الصالحين من نبي أو ملك وغيرهما من جميع من عبده سبحانه لا يشرك به شيئاً، فقال مبيناً أنهم ليسوا مرادين لشيء من ذلك على وجه يعمهم وغيرهم من الصالحين: {إن الذين سبقت لهم منا} أي ولنا العظمة التي لا يحاط بها {الحسنى} أي الحكم بالموعدة البالغة في الحسن في الأزل سواء ضل بأحد منهم الكفار فأطروه أو لا {أولئك} أي العالو الرتبة {عنها} أي جهنم.
Onların ve ilahlarının durumunu son derece helak edici bir şekilde zikredince; peygamber, melek veya O'na hiçbir şeyi ortak koşmaksızın ibadet eden kimselerden olup da tapınılan salih zatların durumu hakkında bir soru akla geldi. Bunun üzerine onların ve diğer salihlerin bundan herhangi bir şeye muhatap olmadıklarını beyan ederek şöyle buyurdu: {إن الذين سبقت لهم منا} “Şüphesiz kendilerine Bizden geçmiş olanlar” yani ihata edilemez azametimizden, {الحسنى} “en güzel olan” yani ister kâfirler onlardan biriyle sapıtıp onu aşırı övmüş olsunlar ister olmasınlar, ezelde son derece güzel olan bir vaatle hükmedilmiş olanlar; {أولئك} “işte onlar” yani yüksek mertebeli olanlar, {عنها} “ondan” yani cehennemden
ولما كان الفوز مطلق الإبعاد عنها لا كونه من مبعد معين، قال:
Kurtuluş, belirli bir uzaklaştırandan olmaktan ziyade mutlak manada ondan uzak tutulmak olduğu için şöyle buyurdu:
{مبعدون*} برحمة الله لأنهم أحسنوا في العبادة واتقوا، وهل جزاء الإحسان إلا الإحسان؛ قال ابن كثير في تفسيره: قال أبو بكر بن مردويه: حدثنا محمد بن علي بن سهل ثنا محمد بن حسن الأنماطي ثنا إبراهيم بن محمد بن عرعرة ثنا يزيد بن أبي حكيم أن الحكم - يعني ابن أبان - عن عكرمة عن ابن عباس ﵄ قال: جاء عبد الله بن الزبعرى إلى النبي ﷺ فقال: تزعم أن الله أنزل عليك هذه الآية {إنكم وما تعبدون من دون الله حصب جهنم أنتم لها واردون} قال ابن الزبعرى: قد عبدت الشمس والقمر والملائكة وعزير وعيسى ابن مريم أكل هؤلاء في النار مع آلهتنا؟ فنزلت {ولما ضرب ابن مريم مثلاً إذا قومك منه يصدون وقالوا أآلهتنا خير أم هو ما ضربوه لك إلا جدلاً بل هم قوم خصمون} ثم نزلت {إن الذين سبقت لهم منا الحسنى أولئك عنها مبعدون} رواه الحافظ أبو عبد الله في كتابة الأحاديث المختارة انتهى. وفي السيرة النبوية أن النبي ﷺ لما بلغه اعتراض ابن الزبعرى قال: «كل من أحب
{مبعدون*} “uzak tutulmuşlardır.” Allah'ın rahmetiyle [uzak tutulmuşlardır]; çünkü onlar ibadette güzel davranmış ve takvalı olmuşlardır. İyiliğin karşılığı iyilikten başka bir şey midir? İbn Kesîr tefsirinde der ki: Ebû Bekir b. Merdûye şöyle dedi: Bize Muhammed b. Ali b. Sehl anlattı, bize Muhammed b. Hasen el-Enmâtî anlattı, bize İbrâhim b. Muhammed b. Ar'ara anlattı, bize Yezîd b. Ebî Hakîm anlattı ki el-Hakem -yani İbn Ebân- İkrime'den, o da İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan şöyle rivayet etti: Abdullah b. ez-Ziba'râ Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip dedi ki: "Allah'ın sana şu ayeti indirdiğini iddia ediyorsun: {إنكم وما تعبدون من دون الله حصب جهنم أنتم لها واردون} “Şüphesiz siz ve Allah'tan başka taptıklarınız cehennemin odunusunuz; siz oraya gireceksiniz.” İbn ez-Ziba'râ dedi ki: Güneşe, aya, meleklere, Üzeyr'e ve Meryem oğlu İsa'ya tapıldı; bunların hepsi ilahlarımızla birlikte ateşte midir? Bunun üzerine şu ayet indi: {ولما ضرب ابن مريم مثلاً إذا قومك منه يصدون وقالوا أآلهتنا خير أم هو ما ضربوه لك إلا جدلاً بل هم قوم خصمون} “Meryem oğlu bir misal olarak verilince, bir de bakarsın ki kavmin bundan ötürü bağırıp çağırıyor ve 'Bizim ilahlarımız mı daha hayırlı yoksa o mu?' dediler. Bunu sana sırf bir tartışma olsun diye söylediler; doğrusu onlar kavgacı bir toplumdur.” Sonra da {إن الذين سبقت لهم منا الحسنى أولئك عنها مبعدون} “Şüphesiz kendilerine Bizden en güzel [sonuç] geçmiş olanlar, işte onlar ondan uzak tutulmuşlardır” ayeti indi. Bunu Hâfız Ebû Abdillâh el-Ehâdîsü'l-Muhtâre adlı kitabında rivayet etmiştir; [İbn Kesîr'in sözü] bitti. Sîret-i Nebeviyye'de ise Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in İbn ez-Ziba'râ'nın itirazı kendisine ulaştığında şöyle buyurduğu yer alır: «Allah'tan başka kendisine ibadet edilmesini isteyen
أن يعبد من دون الله فهو مع من عبده، إنهم إنما يعبدون الشياطين ومن أمرتهم بعبادته» وقد أسلم ابن الزبعرى بعد ذلك ومدح النبي ﷺ.
herkes, kendisine tapanla beraberdir. Doğrusu onlar ancak şeytanlara ve kendilerine ibadet etmeyi emrettiklerine tapmaktadırlar.» İbn ez-Ziba'râ bundan sonra Müslüman olmuş ve Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'i methetmiştir.
ولما كان أقل ما ينكىء من المكروه سماعه، قال: {لا يسمعون حسيسها} أي حركتها البالغة وصوتها الشديد، فكيف بما دونه لأن الحس مطلق الصوت أو الخفي منه كما قال البغوي، فإذا زادت حروفه زاد معناه {وهم} أي الذين سبقت لهم منا الحسنى {في ما} ولما كانت الشهوة - وهي طلب النفس اللذة - لا تكون إلا بليغة، عبر بالافتعال دلالة على عظيم ما هم فيه من اللذة فقال: {اشتهت أنفسهم} في الجنة {خالدون*} أي دائماً أبداً.
Hoşa gitmeyen şeylerden en az acı vereni onu işitmek olduğu için şöyle buyurdu: {لا يسمعون حسيسها} “Onun uğultusunu bile duymazlar” yani onun aşırı hareketini ve şiddetli sesini [duymazlar], bundan daha aşağısını ise hiç duymazlar; zira Begavî'nin dediği gibi hiss (حس), mutlak ses veya gizli sestir; kelimenin harfleri arttığında manası da artar. {وهم} “Ve onlar” yani kendilerine Bizden en güzel akıbet geçmiş olanlar, {في ما} “içinde”; arzu (şehvet) -ki nefsin lezzet talep etmesidir- ancak güçlü bir şekilde olacağından, içinde bulundukları lezzetin büyüklüğüne delalet etmek üzere "iftiâl" (افتعل) kalıbıyla ifade ederek şöyle buyurdu: {اشتهت أنفسهم} “canlarının çektiği şeylerin” cennette, {خالدون*} “ebedî kalıcıdırlar.” Yani daima ve sonsuza kadar.
ولما كان معنى ذلك أن سرورهم ليس له زوال، أكده بقوله: {لا يحزنهم} أي يدخل عليهم حزناً - على قراءة الجماعة حتى نافع بالفتح، عن حزنه، أو جعلهم حزبين - على قراءة أبي جعفر بضم ثم كسر، من أحزنه - رباعياً، فهي أشد، فالمنفي فيها كونه يكون لهم صفة
Bunun manası sevinçlerinin hiç zail olmayacağı demek olunca, bunu şu buyruğuyla pekiştirdi: {لا يحزنهم} “Onları üzmez” yani -Nâfi dâhil cumhurun fetha ile okuyuşuna göre hazene'den (حزنه) gelerek- üzerlerine bir hüzün sokmaz veya -Ebû Ca'fer'in zamme ve kesra ile dört harfli olan ahzene'den (أحزنه) okuyuşuna göre- onları hüzünlü kılmaz; bu ise daha şiddetlidir. Burada nefyedilen şey, hüznün onlar için bir sıfat olmasıdır:
{الفزع الأكبر} أي فما الظن بما دونه {وتتلقاهم} أي تلقياً بالغاً في الإكرام {الملائكة} حيثما توجهوا، قائلين بشارة لهم: {هذا يومكم} إضافة إليهم لأنهم المنتفعون به {الذي كنتم} في الدنيا.
{الفزع الأكبر} “o en büyük dehşet” yani bundan daha aşağısı hakkında ne düşünülür! {وتتلقاهم} “Ve onları karşılar” yani son derece ikram dolu bir karşılayışla, {الملائكة} “melekler” her nereye yönelseler, onlara bir müjde olarak şöyle diyerek: {هذا يومكم} “İşte bu sizin gününüzdür” ondan faydalananlar kendileri olduğu için gün onlara izafe edilmiştir, {الذي كنتم} “olduğunuz” dünyada.
ولما تطابق على الوعد فيه الرسل والكتب والأولياء من جميع الأتباع، بنى الفعل للمفعول إفادة للعموم فقال: {توعدون*} أي بحصول ما تتمنون فيه من النصر والفوز العظيم، والنعيم المقيم، فأبشروا فيه بجميع ما يسركم.
O gün hakkındaki vaatte peygamberler, kitaplar ve bütün tâbilerden veliler ittifak edince, genellik ifade etmesi için fiili meçhul sîgada getirerek şöyle buyurdu: {توعدون*} “vaat edilmekte [olduğunuz].” Yani orada arzuladığınız zaferin, büyük kurtuluşun ve kalıcı nimetin elde edileceği [vaat edilmekteydiniz]; öyleyse orada sizi sevindirecek her şeyle müjdeleniniz!
ولما كانت هذه الأفعال على غاية من الأهوال، تتشوف بها النفس إلى معرفة اليوم الذي تكون فيه، قال تعالى شافياً لعيّ هذا السؤال، زيادة في تهويل ذلك اليوم لمن له وعي: {يوم} أي تكون هذه الأشياء يوم {نطوي} أي بما لنا من العظمة الباهرة {السماء} طياً فتكون كأنها لم تكن؛ ثم صور طيّها بما يعرفون فقال مشبهاً للمصدر الذي دل عليه الفعل: {كطيّ السجل} أي الكتاب الذي له العلو والقدرة على مكتوبه {للكتب} أي القرطاس الذي يكتبه ويرسله
Bu fiiller son derece korkunç olup nefis bunların gerçekleşeceği günü bilmeye can atınca; Allah Teâlâ idraki olan kimseler için o günün dehşetini daha da artırmak üzere bu sorunun çaresi olarak şöyle buyurdu: {يوم} “O gün” yani bu şeyler şu günde olur: {نطوي} “düreriz” yani parlak azametimizle, {السماء} “göğü” bir dürmeyle düreriz de sanki hiç var olmamış gibi olur. Sonra fiilin delalet ettiği masdarı benzeterek, bildikleri bir şeyle onun dürülüşünü şöyle tasvir etti: {كطيّ السجل} “sicilin dürmesi gibi” yani yazılan şey üzerinde üstünlüğü ve yetkisi olan kitabın (yazıcının), {للكتب} “kitapları” yani yazıp gönderdiği sayfayı
إلى أحد، وإنما قلت ذلك لأن السجل يطلق على الكتاب وعلى الكاتب - قاله في القاموس، واختير للفاعل لفظ السجل لما مضى في سورة هود من أن هذه المادة تدور على العلو، وللمطوي لفظا الكتاب الدال على الجمع، لكونه لازماً للطي، مع أن ذلك أنسب لما جعل كل منهما مثالاً له، وقراءة المفرد لمقابلة لفظ السماء، والجمع للدلالة على أن المراد الجنس، فجميع السماوات تطوى؛ قال ابن كثير: قال ابن أبي حاتم: حدثنا أبي ثنا محمد بن أحمد بن أحمد بن الحجاج الرقي حدثنا محمد بن سلمة عن أبي الواصل عن أبي المليح عن الأزدي عن أبي الجوزاء الأزدي عن ابن عباس ﵄ قال: يطوي الله السماوات السبع بما فيها من الخليفة، والأرضين السبع بما فيها من الخليفة، يطوي ذلك كله بيمينه حتى يكون ذلك بمنزلة خردلة.
birine [gönderdiği gibi]. Bunu böyle söyledim, çünkü Kâmûs'ta geçtiği üzere "sicil" hem kitaba hem de kâtibe denir. Fâil için "sicil" lafzı, Hûd sûresinde geçtiği üzere bu kökün yükseklik etrafında dönmesi sebebiyle seçilmiştir; dürülen için ise dürmenin ayrılmaz bir vasfı olmasıyla birlikte her ikisinin de kendisine misal kılındığı şeye daha uygun düşmesi sebebiyle çoğul bildiren "kütüb" lafzı seçilmiştir. Müfred kıraat "semâ" lafzının karşılığı içindir; çoğul kıraat ise kastın cins olduğuna, dolayısıyla bütün göklerin dürüleceğine delalet eder. İbn Kesîr der ki: İbn Ebî Hâtim şöyle dedi: Babam bize anlattı, bize Muhammed b. Ahmed b. Ahmed b. el-Haccâc er-Rakkî anlattı, bize Muhammed b. Seleme, Ebi'l-Vâsıl'dan, o Ebi'l-Melîh'ten, o el-Ezdî'den, o Ebü'l-Cevzâ el-Ezdî'den, o da İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti ki şöyle demiştir: "Allah yedi kat göğü içindeki yaratılmışlarla birlikte ve yedi kat yeri içindeki yaratılmışlarla birlikte dürer; bütün bunları bir hardal tanesi gibi oluncaya kadar sağ eliyle dürer."
ولما كان هذا عند من لا يعلم أعظم استبعاداً من استبعادهم إعادة الموتى، قال دالاًّ عليه مقرباً له إلى العقول بتشبيه الإعادة بالإبداء، في تناول القدرة لهما على السواء، فإنه كما أخرجه بعلم من خزائن قدرته كذلك يرده بعلمه في خزائن قدرته، كما يصنع في نور السراج ونحوه إذا أطفىء، فكذا في غيره من جميع الأشياء {كما} أي مثل ما
Bu durum, bilmeyen kimselere göre ölülerin iade edilmesini uzak görmelerinden daha da uzak görününce; kudretin her ikisine de eşit şekilde taalluk etmesi bakımından yeniden yaratmayı ilk yaratmaya benzeterek akıllara yaklaştırmak suretiyle buna delalet ederek şöyle buyurdu: Nitekim O, varlığı kudret hazinelerinden ilimle çıkardığı gibi, kandilin nuru vb. şeyler söndürüldüğünde yapıldığı gibi aynı şekilde ilmiyle kudret hazinelerine geri döndürür; diğer bütün eşyada da böyledir: {كما} “Tıpkı gibi” yani ne şekilde ki
{بدأنا} أي بما عُلم لنا من العظمة {أول خلق} أي تقدير أيّ تقدير كان، نكره ليفيد التفصيل واحداً واحداً، بمعنى أن كل خلق جل أو قل سواء في هذا الحكم، وهو أنا {نعيده} أي بتلك العظمة بعينها، غير ناسين له ولا غافلين ولا عاجزين عنه، فما كان متضامّ الأجزاء فمددناه نضمه بعد امتداده، وما كان ميتاً فأحييناه نميته بعد حياته، وما كان حياً فأمتناه نحييه بعد موته، ونعيد منهم من التراب من بدأناه منه، والحاصل أن من أوجد شيئاً لا يبعد عليه التصرف فيه كيفما كان؛ روى البخاري في التفسير عن ابن عباس ﵄ قال: خطب النبي ﷺ فقال:
{بدأنا} “başladığımız” yani bilinen azametimizle, {أول خلق} “ilk yaratmaya” yani hangi takdir olursa olsun herhangi bir takdire; teker teker tafsilat ifade etmesi için belirsiz (nekre) olarak getirmiştir; şu manada ki, büyük olsun küçük olsun her yaratılış bu hükümde eşittir: {نعيده} “onu iade ederiz” yani O'nu unutmuş, gafil veya O'ndan aciz olmaksızın bizzat o azametle [iade ederiz]; parçaları birbirine bitişik olanı uzattıktan sonra uzamasının ardından tekrar toplarız; ölü olanı diriltmişsek hayatından sonra onu öldürürüz; diri olanı öldürmüşsek ölümünden sonra onu diriltiriz; onlardan topraktan başlattığımız kimseyi yine topraktan iade ederiz. Hâsılı kelam, bir şeyi var eden kimse için onda dilediği gibi tasarrufta bulunmak uzak bir ihtimal değildir. Buhârî Tefsir'de İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet etti ki Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem bir hutbe irad edip şöyle buyurdu:
«إنكم محشورون إلى الله عراة غرلاً {كما بدأنا أول الخلق نعيده} - الآية، أول من يكسى يوم القيامة إبراهيم ﵇، ألا إنه يجاء برجال من أمتي فيؤخذ بهم ذات الشمال فأقول: يارب! أصحابي! فيقال: لا تدري ما أحدثوا بعدك، فأقول كما قال العبد الصالح {كنت عليهم شهيداً ما دمت فيهم - إلى قوله - شهيد} فيقال: إن هؤلاء لم يزالوا مرتدين على أعقابهم منذ فارقتهم» ثم أعلم أن ذلك أمر لابد منه بالتعبير بالمصدر
«Sizler Allah'ın huzuruna çıplak, sünnetsiz olarak haşrolunacaksınız; {كما بدأنا أول الخلق نعيده} “İlk yaratmaya başladığımız gibi onu iade ederiz” -ayet[in sonuna kadar]-. Kıyamet günü ilk elbise giydirilecek olan İbrâhim aleyhisselâm'dır. Dikkat edin! Ümmetimden birtakım adamlar getirilip sol tarafa götürülürler. Ben: 'Ey Rabbim! Ashabım!' derim. Denilir ki: 'Sen onların senden sonra neler ihdas ettiklerini bilmezsin.' Bunun üzerine ben de o salih kulun dediği gibi derim: {كنت عليهم شهيداً ما دمت فيهم - إلى قوله - شهيد} “Aralarında bulunduğum müddetçe onlar üzerinde şahittim... -'şehîd' sözüne kadar-”. Bunun üzerine denilir ki: 'Bunlar sen onlardan ayrıldığından beri ökçeleri üzerinde gerisingeriye dönüp durdular.'» Sonra bunun kaçınılmaz bir emir olduğunu masdar kullanarak bildirdi,
تأكيداً لما أنكروه وبالغوا في إنكاره فقال: {وعداً} وأكد بقوله: {علينا} وزاده بقوله: {إنا كنا} أي أزلاً وأبداً، على حالة لا تحول {فاعلين} أي شأننا أن نفعل ما نريد، لا كلفة علينا في شيء من ذلك بوجه.
inkâr ettikleri ve inkârında aşırıya kaçtıkları şeyi tekit etmek üzere şöyle buyurdu: {وعداً} “bir vaat olarak” ve şu buyruğuyla pekiştirdi: {علينا} “üzerimize [aldığımız]” ve şu buyruğuyla daha da artırdı: {إنا كنا} “Şüphesiz Biz idik” yani ezelden ebede asla değişmeyen bir hal üzere, {فاعلين} “yapanlarız.” Yani dilediğimizi yapmak Bizim şanımızdandır; bu hususların hiçbirinde Bize hiçbir surette bir meşakkat yoktur.
ولما ذكر صدقه في الوعد وسهولة الأفعال عليه، وكان من محط كثير مما مضى أن من فعل ما لا يرضي الله غيّر عليه، كائناً من كان، ومن فعل ما أمره به نصره وأيده ولو بعد حين، كما أشير إليه بقوله تعالى {قل ربي يعلم القول في السماء والأرض} وما بعده من أشكاله، حتى ختم بقوله {أولم يروا أنا نأتي الأرض ننقصها} الآية، قال تعالى عاطفاً على {لقد أنزلنا إليكم كتاباً فيه ذكركم} وما عطف عليه من أشباهه مذكراً بما وعد على لسان داود ﵇: {ولقد كتبنا} أي على عظمتنا التي نفوذها محقق لا تخلف له أصلاً {في الزبور} أي الذي أنزلناه على داود ﵇.
Vaadindeki sadakatini ve fiillerin Kendisine kolaylığını zikredince; geçmişteki pek çok konunun odak noktası, kim olursa olsun Allah'ın razı olmadığı şeyi yapan kimsenin durumunu değiştireceği, O'nun emrettiğini yapan kimseye ise bir süre sonra da olsa yardım edip destekleyeceği idi; nitekim Allah Teâlâ'nın {قل ربي يعلم القول في السماء والأرض} “De ki: Rabbim gökte ve yerdeki her sözü bilir” buyruğu ve ardındaki benzerleriyle işaret edilmiş ve nihayet {أولم يروا أنا نأتي الأرض ننقصها} “Görmediler mi ki Biz o yere gelip onu eksiltiyoruz” ayetiyle mühürlenmiştir. Allah Teâlâ {لقد أنزلنا إليكم كتاباً فيه ذكركم} “Andolsun, size içinde sizin zikriniz bulunan bir kitap indirdik” ayetine ve ona atfedilen benzerlerine atıfta bulunarak, Dâvûd aleyhisselâm'ın lisanı üzere vaat ettiğini hatırlatarak şöyle buyurdu: {ولقد كتبنا} “Andolsun ki Biz yazmıştık” yani geçerliliği kesin olup asla aksamayan azametimizle, {في الزبور} “Zebur'da” yani Dâvûd aleyhisselâm'a indirdiğimiz [kitapta].
ولما كان المكتوب المشار إليه لم يستغرق ما بعد الذكر المراد من هذا الزبور، أشار إلى التبعيض بإثبات الجار فقال:
İşaret edilen yazılmış hüküm bu Zebur'dan kastedilen Zikir'den sonrasını bütünüyle kapsamadığından, cer edatını getirerek kısmiyet (teb'îz) ifade etti ve şöyle buyurdu:
{من بعد الذكر} أي الكلام الداعي إلى الله تعالى الدال عليه من الدعاء والمواعظ والتسبيح والتمجيد الذي ابتدأنا به الزبور {أن الأرض} أي جنسها الشامل لبقاع أرض الدنيا كلها ولأرض المحشر والجنة وغير ذلك مما يعلمه الله {يرثها عبادي} وحقق ما أفادته إضافتهم إليه من الخصوص بقوله: {الصالحون*} أي المتخلقون بأخلاق أهل الذكر، المقبلين على ربهم، الموحدين له، المشفقين من الساعة، الراهبين من سطوته، الراغبين في رحمته، الخاشعين له - كما أشرنا إليه بقولنا {قل ربي يعلم القول} وما ضاهاه وبذكر ما سلف في هذه السورة من شاهد ذلك من قصص هؤلاء الأنبياء الذي ضمنّاها بعض أخبارهم دلالة على أن العاقبة لمن أرضانا {لنهلكن الظالمين ولنسكننكم الأرض من بعدهم} [إبراهيم: ١٣-١٤] {إن الأرض لله يورثها من يشاء من عباده} [الأعراف: ١٢٨] {أولئك هم الوارثون الذين يرثون الفردوس} [المؤمنون: ١١] وفي هذا إشارة بالبشارة بأنه تعالى يورث هذه الأمة على ضعفها ما أورث داود وابنه سليمان عليهما الصلاة والسلام على ما أعطاهما من القوة من إلانة الحديد والريح والحيوانات كلها من الجن والإنس والوحش
{من بعد الذكر} “Zikir'den sonra” yani Zebur'a kendisiyle başladığımız; Allah Teâlâ'ya davet eden, O'na delalet eden dua, vaaz, tesbih ve temcidden ibaret olan o kelamdan sonra, {أن الأرض} “şüphesiz o arza” yani dünya arzının bütün parçalarını, mahşer ve cennet arzını ve Allah'ın bildiği diğer yerleri kapsayan arz cinsine, {يرثها عبادي} “kullarım vâris olacaktır”; kulların Kendisine izafe edilmesinin ifade ettiği hususiyeti şu buyruğuyla gerçekleştirdi: {الصالحون*} “salih olanlar.” Yani zikir ehlinin ahlakıyla ahlaklanan, Rablerine yönelen, O'nu birleyen, kıyametten korkan, O'nun azametinden çekinen, rahmetini arzulayan, O'na karşı huşu duyan kimseler -nitekim {قل ربي يعلم القول} “De ki: Rabbim sözü bilir” sözümüzle ve benzerleriyle, ayrıca bu sûrede akıbetin Bizi razı edenlere ait olduğuna delalet etmek üzere kıssalarından bazı haberleri içine aldığımız şu peygamberlerin kıssalarından geçen şahitlerle işaret ettiğimiz gibi: {لنهلكن الظالمين ولنسكننكم الأرض من بعدهم} “Zalimleri mutlaka helak edeceğiz ve onlardan sonra sizi o yurda mutlaka yerleştireceğiz” [İbrâhîm: 13-14], {إن الأرض لله يورثها من يشاء من عباده} “Şüphesiz yeryüzü Allah'ındır; ona kullarından dilediğini vâris kılar” [el-A'râf: 128], {أولئك هم الوارثون الذين يرثون الفردوس} “İşte vârisler onlardır; Firdevs'e vâris olanlar” [el-Mü'minûn: 11]-. Bunda, Allah Teâlâ'nın zayıflığına rağmen bu ümmeti; Dâvûd ve oğlu Süleyman aleyhimesselâm'a verdikleri demirin yumuşatılması, rüzgâr, cinlerden, insanlardan, vahşi hayvanlardan
والطير وغير ذلك، والمراد بهذا الكلام - والله أعلم - ظاهره، فإنه ابتدأ سبحانه الزبور بالأذكار والمواعظ إلى أن قال في المزمور السادس والثلاثين وهو قبل ربعه - هذا اللفظ بعينه.
ve kuşlardan bütün canlılar gibi güç ve kuvvetle bahşettiği şeylere vâris kılacağına dair bir müjdeye işaret vardır. Bu kelamdan murat -en doğrusunu Allah bilir- onun zahiridir; zira Allah Teâlâ Zebur'a zikirler ve vaazlarla başlamış, nihayetinde dörtte birinden önce gelen otuz altıncı mezmurda bizzat şu lafzı buyurmuştur.
بيان ذلك:
Bunun beyanı şöyledir:
المزمور الأول: طوبى للرجل الذي لا يتبع رأي المنافقين، ولم يقف في طريق الخاطئين، ولم يجلس في مجالس المستهزئين، لكن في ناموس الرب مشيئته، وفي سننه يتلوا ليلاً ونهاراً، فيكون كمثل الشجرة المغروسة على مجاري المياه التي تعطي ثمرتها في حينها، وورقها لا ينتثر، وكل ما يعمل يتم، ليس كذلك المنافقون، بل كالهباء الذي تذريه الرياح عن وجه الأرض، فلهذا لا يقوم المنافقون في القضاء ولا الخطأة في مجمع الصديقين، لأن الرب عالم بطريق الأبرار، وطريق المنافقين تبيد.
Birinci Mezmur: Ne mutlu o adama ki münafıkların öğüdüyle yürümez, günahkârların yolunda durmaz ve alaycıların meclisinde oturmaz. Lakin onun arzusu Rabbin şeriatındadır ve gece gündüz O'nun kanunlarını okur. O, su kenarlarına dikilmiş, mevsiminde meyvesini veren ve yaprağı dökülmeyen ağaç gibidir; yaptığı her iş başarıya ulaşır. Münafıklar ise böyle değildir; bilakis rüzgârın yeryüzünden savurduğu saman çöpü gibidirler. Bu yüzden münafıklar yargıda, günahkârlar da sadıklar topluluğunda ayakta kalamazlar. Zira Rab sâlihlerin yolunu bilir, münafıkların yolu ise helak olur.
المزمور الثاني: لماذا ارتجت الشعوب؟ وهدت الأمم بالباطل؟ قامت ملوك الأرض ورؤساؤها وائتمروا جميعاً على الرب وعلى مسيحه قائلين لنقطع أغلالهما ونلقي عنا سيرهما، الساكن في السماء
İkinci Mezmur: Milletler niçin kaynaştı? Kavimler neden bâtıl şeyler tasarladı? Dünyanın kralları ayağa kalktı, reisleri birleşti; Rabbe ve O'nun mesihine karşı 'Onların bağlarını koparalım, iplerini üzerimizden atalım' diyerek danıştılar. Göklerde oturan
يضحك بهم، والرب يمقتهم، حينئذ يكلمهم بغضبه، وبسخطه يذهلهم، أنا أقمت ملكاً منهم على صهيون جبل قدسه، لأخبر ميثاق الرب، الرب قال لي: أنت ابني، أنا اليوم ولدتك، سلني فأعطيك الشعوب، ميراثك وسلطانك على أقطار الأرض، ترعاهم بقضيب من حديد، ومثل آنية الفخار تسحقهم، من الآن تفهموا أيها الملوك! تأدبوا يا جميع قضاة الأرض! اعبدوا الرب بخشية، سبحوه برعدة، الزموا الأدب لئلا يسخط الرب عليكم فتضلوا عن سبيله العادلة، إذا ما توقد رجزه عن قليل، طوباهم المتوكلين عليه.
onlara güler; Rab onları hor görür. O vakit onlara gazabıyla söyler ve öfkesiyle onları dehşete düşürür: 'Rabbin ahdini bildirmek için O'nun mukaddes dağı Siyon üzerinde onlardan bir kral diktim. Rab bana dedi ki: Sen benim oğlumsun, bugün seni ben doğurdum. Benden iste, sana milletleri miras olarak, yeryüzünün uçlarını da saltanatın olarak vereyim. Onları demir çomakla güdersin ve çömlek kaplar gibi parçalarsın.' Artık ey krallar, akıllanın! Ey yeryüzünün bütün hâkimleri, terbiye olun! Rabbe korkuyla kulluk edin, titreyerek O'nu tesbih edin! Edebe sarılın ki Rab size gazaplanmasın da O'nun adil yolundan sapmayasınız; zira O'nun öfkesi pek yakında alevlenir. Ne mutlu O'na tevekkül edenlere!
المزمور الخامس: استمع يارب قولي داعياً، وكن لدعائي مجيباً، وأنصت إلى صوت تضرعي، فإنك ملكي وإلهي، وإني لك أصلي في غدواتي، استمع يا رب طلبتي لأقف أمامك بالغداة وتراني، لأنك إله لا ترضى الإثم، ولا يحل في مساكنك شرير، ولا يثبت مخالفو وصاياك بين يديك، أبغضت جميع عاملي الإثم، وأبدت كل الناطقين بالكذب؛ الرجل السافك الدماء الغاش الرب يرذله، وأنا بكثرة
Beşinci Mezmur: Dua ettiğimde sözüme kulak ver ya Rab, duama icabet et; yalvarışımın sesini dinle, zira Sen benim Melikim ve İlahımsın. Sabahlarımda Sana dua ederim. Sabahleyin huzurunda durup Sana bakmam için isteğimi işit ya Rab. Çünkü Sen kötülükten hoşlanmayan bir İlahsın; Senin meskenlerinde şerli kimse konaklayamaz, buyruklarına karşı gelenler huzurunda tutunamaz. Bütün kötülük işleyenlerden nefret ettin, yalan söyleyenlerin hepsini helak ettin. Kan döken ve hilekâr adamı Rab rezil eder. Ben ise Senin bol
رحمتك أدخل بيتك، وأسجد في هيكل قدسك مستشعراً بخشيتك، اهدني يا رب بعدلك، ومن أجل أعدائي سهل أمامك طريقي، فإنه ليس في أفواههم صدق، بل الإثم في قلوبهم، حناجرهم قبور مفتحة، وألسنتهم غاشة، دنهم يا الله! ومثل كثرة نفاقهم ارفضهم لأنهم أسخطوك يا رب، ويفرح بك جميع المتوكلين عليك، وإلى الأبد يسرون، وفيهم تحل بركتك، ويفتخر بك كل محبي اسمك، لأنك يارب تبارك الصديق، وكمثل سلاح، المسرة كللتنا.
rahmetinle evine girerim ve Senin korkunu hissederek mukaddes mabedinde secde ederim. Ya Rab, adaletinle bana hidayet et; düşmanlarım yüzünden yolumu önünde düzelt. Çünkü onların ağzında doğruluk yoktur, bilakis kalplerinde kötülük vardır. Boğazları açık kabirlerdir, dilleri hilekârdır. Onları mahkûm et ey Allah! Münafıklıklarının çokluğu gibi onları reddet; çünkü onlar Seni öfkelendirdiler ya Rab. Sana tevekkül edenlerin hepsi Seninle sevinsin, ebediyen neşelensinler; bereketin onların üzerine insin ve ismini sevenlerin hepsi Seninle övünsün. Çünkü Sen ya Rab, dosdoğru olanı mübarek kılarsın ve bir silah gibi rızanla bizi taçlandırırsın.
المزمور السادس: يارب! لا تبكتني بغضبك، ولا تؤدبني بزجرك، ارحمني يا رب فإني ضعيف، اشفني يارب فإن عظامي قلقت، ونفسي جزعت جداً، وأنت نج نفسي وخلصني برحمتك، فليس في الموتى من يذكرك، ولا في الجحيم من يشكرك، تعبت في تنهدي، أحمم في كل ليلة سريري، وبدموعي أبلّ فراشي، ذبلت من السخط عيناي، ابعدوا عني يا جميع عاملي الإثم، فإن الرب سمع صوت بكائي، الرب سمع صوت تضرعي، الرب قبل صلاتي، يخزون ويبهتون جميع أعدائي، ويتضرعون ويسقطون جداً عاجلاً.
Altıncı Mezmur: Ya Rab! Öfkenle beni azarlama, hışmınla beni terbiye etme. Bana merhamet et ya Rab, çünkü ben zayıfım. Bana şifa ver ya Rab, zira kemiklerim sarsıldı ve canım son derece dehşete kapıldı. Sen canımı kurtar ve rahmetinle beni felaha erdir; zira ölüler arasında Seni anan, cehennemde de Sana şükreden yoktur. İniltimden yoruldum; her gece yatağımı yüzdürür, gözyaşlarımla döşeğimi ıslatırım. Gazaptan gözlerim soldu. Ey bütün kötülük işleyenler, benden uzak durun; çünkü Rab ağlayışımın sesini işitti, Rab yalvarışımın sesini duydu, Rab duamı kabul etti. Bütün düşmanlarım rezil ve perişan olacak, çarçabuk yalvarıp yere serilecekler.
وفي المزمور التاسع: أشكرك يا رب من كل قلبي، وأقص جميع عجائبك، أفرح وأسر بك، وأرتل لاسمك العلي حين تولى أعدائي على أدبارهم يضعفون ويبيدون من بين يديك، لأنك قضيت لي وانتقمت لي، استويت على العرش يا ديان الحق، زجرت الشعوب، أبدت المنافق أسقطت اسمه إلى الأبد وإلى أبد الأبد، لأنك أبدت سلاح العدو، وأفنيت مدائنه، وأزلت ذكرها، الرب دائم إلى الأبد، أعدَّ كرسيه للقضاء ليقضي للمسكونة بالعدل، ويدين الشعوب بالاستقامة.
Dokuzuncu Mezmur'da: Bütün kalbimle Sana şükrederim ya Rab, bütün harikalarını anlatırım. Seninle sevinir ve neşelenirim; düşmanlarım arkalarına dönüp kaçtıklarında, huzurunda zayıf düşüp yok olduklarında Senin yüce ismine terennüm ederim. Çünkü Sen benim lehimde hükmettin ve intikamımı aldın; ey hak olan Deyyân, arşa kuruldun. Milletleri azarladın, münafığı helak ettin, adını ebediyen ve ebedler ebedince sildin. Zira düşmanın silahını yok ettin, şehirlerini harap ettin ve anılarını ortadan kaldırdın. Rab ebediyen daimdir; yeryüzünü adaletle yargılamak ve kavimleri doğrulukla idare etmek için kürsüsünü hüküm vermek üzere hazırlamıştır.
المزمور الثاني عشر: حتى متى يا رب تنساني إلى التمام؟ حتى متى يا رب تصرف وجهك عني؟ حتى متى تترك هذه الأفكار في نفسي والهموم والأوجاع في قلبي النهار كله؟ حتى متى يعلو عدوي عليّ؟ انظر إليّ واستجب لي يا ربي وإلهي! أنر عيني لئلا أنام ميتاً، ولئلا يقول عدوي: إني عليه قد قدرت، والمضطهدون لي يفرحون إذا أنا زللت، وأنا على رحمتك توكلت، فلبي بخلاصك يفرح، أرتل الرب الذي صنع لي حسناً، وأسبح اسم الرب العالي.
On İkinci Mezmur: Ne zamana kadar ya Rab, beni büsbütün unutacaksın? Ne zamana kadar ya Rab, yüzünü benden çevireceksin? Ne zamana kadar bütün gün nefsimde bu düşünceleri, kalbimde kederleri ve acıları bırakacaksın? Ne zamana kadar düşmanım bana üstün gelecek? Bana bak ve bana icabet et Rabbim ve İlahım! Gözlerimi aydınlat ki ölüm uykusuna dalmayayım ve düşmanım 'Ona güç yetirdim' demesin; bana baskı yapanlar ben tökezlediğimde sevinmesinler. Ben ise Senin rahmetine tevekkül ettim, kalbim kurtuluşunla sevinir; bana iyilikte bulunan Rabbe terennüm eder, yüce Rabbin ismini tesbih ederim.
المزمور الرابع عشر: يا رب من يسكن في مسكنك أو من يحل في طور قدسك؟ ذاك الذي يمشي بلا عيب ويعمل البر ويتكلم في قلبه
On Dördüncü Mezmur: Ya Rab, Senin meskeninde kim oturur veya mukaddes dağında kim ikamet eder? Kusursuz yürüyen, adaleti işleyen ve kalbinde
بالحق، ولا يغش بلسانه أحداً، ولا يصنع بقريبه سوءاً، ولا يلتمس لجيراته عاراً، عيناه تشنأ الأثمة، يمجد أتقياء الرب، يحلف لقريبه ولا يكذب، ولا يعطي فضته بالربا، ولا يقبل الرشوة على الأزكياء، الذي يفعل هذا يدوم ولا يحول إلى الأبد.
hakkı konuşan; diliyle kimseyi aldatmayan, yakınına kötülük etmeyen, komşularına utanç arayışında bulunmayan; gözleri günahkârlardan nefret eden, Rabden korkanları yücelten; yakınına yemin edip yalan söylemeyen, gümüşünü faizle vermeyen ve masumların aleyhine rüşvet kabul etmeyen kimsedir. Bunu yapan kimse ebediyen daim olur ve sarsılmaz.
المزمور السادس عشر: استمع يا الله ببري، وانظر إلى تواضعي، وأنصت لصلاتي من شفتين غير غاشتين، من قدامك يخرج قضائي، عيناك تنظران الاستقامة، بلوت قلبي وتعاهدتني، جربتني فلم تجد فيّ ظلماً، ولم يتكلم فمي بأعمال الشر، من أجل كلام شفتيك حُفظت طرق صعبة لكيما يشتد في سبلك نهوضي ولا تزل خطاي، وإذا ما دعوتك استجب لي، اللهم أنصت إليّ أسمعك، وتقبل دعائي يا مخلص المتوكلين عليك، خلصني بيمينك من المضادين لي، احفظني مثل حدقة العين، وبظلال جناحك ظللني، من وجه المنافقين الذين أجهدوني، وأعدائي الذين اكتنفوا نفسي، تفقدت شحومهم، وتكلمت أفواههم بالكبرياء، عندما أخرجوني أحاطوا بي، نصبوا عيونهم ليضربوا بي الأرض، استقبلوني مثل الأسد المستعد للفريسة، ومثل الشبل الذي يأوي في خفية، قم يا رب! أدركهم وعرقلتهم، ونج نفسي من المنافقين، ومن سيف
On Altıncı Mezmur: Doğruluğum sebebiyle beni dinle ey Allah, tevazuuma bak ve hilekâr olmayan dudaklardan çıkan duama kulak ver. Hükmüm Senin huzurundan çıksın, gözlerin doğruluğa baksın. Kalbimi sınadın, beni yokladın; beni denedin de bende bir haksızlık bulmadın. Ağzım şer amelleri konuşmadı; dudaklarının sözü uğruna zorlu yollar korundu ki yollarında kalkışım kuvvetlensin ve adımlarım kaymasın. Sana dua ettiğimde bana icabet et. Allahım, beni dinle, Seni işiteyim; ey Kendisine tevekkül edenlerin kurtarıcısı, duamı kabul et! Bana karşı duranlardan sağ elinle beni kurtar; beni gözbebeği gibi koru ve kanadının gölgeleriyle beni gölgelendir. Beni tüketen münafıkların yüzünden ve canımı kuşatan düşmanlarımdan [koru]. Onların yağ bağlamış içlerini yokladın; ağızları kibirle konuştu. Beni çıkardıklarında etrafımı sardılar; beni yere vurmak için gözlerini diktiler. Avına hazır aslan gibi ve gizli yerde pusuya yatan genç aslan gibi beni karşıladılar. Kalk ya Rab! Onlara yetiş ve ayaklarını kaydır; canımı münafıklardan ve düşmanlarının kılıcından
أعدائك، اللهم عن قرب شتتهم في الأرض، اقسمهم في حياتهم.
kurtar! Allahım, pek yakında onları yeryüzünde dağıt, hayatlarında onları parçala!
المزمور السابع عشر: أحبك يا رب قوتي! الرب رجائي وملجأي ومخلصني إلهي عوني، عليه توكلي، ساتري وخلاصي وناصري، أسبح الرب وأدعوه، أنجو من أعدائي، لأن غمرات الموت اكتنفتني، وأودية الأثمة أفزعتني، أحاطت بي أهوال الجحيم، شباك الموت أدركتني، وعند شدتي دعوت الرب، وإلى إلهي صرخت، سمع من هيكل قدسه صوت دعائي، أمامه يدخل إلى مسامعه، تزلزلت الأرض وارتعدت، تحركت أساسات الجبال وتزعزعت من أجل أن الرب غضب عليها، صعد الدخان من رجزه والتهبت النار أمامها، اشتعل منه جمر نار، طأطأ السماوات، والضباب تحت رجليه، طار على أجنحة الرياح، جعل الظلمة حجابه، تحوط مظلته مياه مظلمة في سحب الهواء من الزمهرير ظلاله، ومن بريق نور وجهه جعل الغمام يجري بين يديه، برداً وجمر نار، أرعد الرب من السماء، وأبدى العلي صوته، أرسل سهاماً وفرقهم، وأكثر البرق وأفزعهم وأقلقهم، ظهرت عيون المياه، وانكشفت أساسات المسكونة من انتهارك يا رب! ومن هبوب الريح سخطك، أرسل من العلى وأخذني، نشلني من المياه الغزيرة، وخلصني من أعدائي الأشداء، ومن المبغضين لي، لأنهم تقووا أكثر مني، سبقوني في يوم حزني، نجاني في يوم جزعي، الرب صار لي سنداً، أخرجني إلى السعة، وأنقذني لأنه ترأف لي، خلصني من أعدائي الأشداء المبغضين، جازاني الرب
On Yedinci Mezmur: Seni severim ya Rab, kuvvetim! Rab umudum, sığınağım ve kurtarıcımdır; İlahım yardımcım, tevekkülümdür; örtüm, kurtuluşum ve yardımcımdır. Rabbe hamdeder ve O'na yalvarırım; düşmanlarımdan kurtulurum. Çünkü ölümün girdapları beni kuşattı, günahkârların vadileri beni dehşete düşürdü. Cehennemin korkuları etrafımı sardı, ölüm ağları bana ulaştı. Darlığımda Rabbe yalvardım ve İlahıma feryat ettim. Mukaddes mabedinden duamın sesini işitti; huzurunda [duam] O'nun kulaklarına girdi. Yer sarsıldı ve titredi; Rab onlara gazaplandığı için dağların temelleri sarsılıp yerinden oynadı. Gazabından duman yükseldi ve önünde ateş alevlendi; O'ndan ateş korları tutuştu. Gökleri eğdi, sis ayaklarının altındaydı. Rüzgârın kanatları üzerinde uçtu, karanlığı örtüsü yaptı; çadırını havadaki bulutlar içinde karanlık sular kuşatıyordu; gölgeleri zemheriden idi ve yüzünün nurunun parıltısından bulutlar O'nun önünde doludan ve ateş korlarından akıp gidiyordu. Rab gökten gürledi ve Yüce olan sesini verdi; oklar gönderip onları dağıttı, şimşekleri çoğaltıp onları dehşete düşürdü ve sarstı. Ya Rab, Senin azarlamandan ve öfkenin rüzgârının esişinden su pınarları göründü ve dünyanın temelleri açığa çıktı. Yücelerden gönderip beni aldı, azgın sulardan çekip çıkardı; güçlü düşmanlarımdan ve benden nefret edenlerden beni kurtardı, çünkü onlar benden daha güçlüydüler. Kederli günümde önüme geçtiler; Rab bana dayanak oldu, beni genişliğe çıkardı ve bana şefkat gösterdiği için beni kurtardı. Güçlü ve nefret dolu düşmanlarımdan beni kurtardı. Rab bana
مثل بري، ومثل طهر يدي يعطيني، لأني حفظت سبل الرب، ولم أبعد من إلهي، إذ كل أحكامه قدامي، وعدله لم أبعده عني، أكون معه بلا عيب، ولم تزدحف خطاي، جازاني الرب مثل بري، ومثل طهر يدي أمامه، مع العفيف عفيفاً تكون، ومع البار باراً تكون، ومع الملتوي ملتوياً تكون، ومع المختار مختاراً تكون، من أجل أنك تنجي الشعب المتواضع وتذل أعين المتعظمين، وأنت يا رب تضيء سراجي، لأني بك أنجو من الرصد، وبإلهي اعبر السور، والله لا ريب في سبله، كلام الرب مختبر، يخلص جميع المتوكلين عليه، لا إله مثل الرب، ولا عزيز مثل إلهنا، الإله الذي عضدني بقوته، جعل سبلي بلا عيب، ثبت قدمي، وعلى المشارق رفعني، علم يدي القتال، شدد ذراعي مثل قوس نحاس، أعطاني الخلاص، يمينه نصرتني، وأدبه أقامني إلى التمام، حكمتك علمتني، وسعت خطاي تحتي، ولم تضعف قدماي، أطلب أعدائي وأدركهم، ولا أرجع حتى أفنيهم، أرميهم فلا يستطيعون القيام، يسقطون تحت قدمي، عضدتني بقوة في الحرب، جعلت كل الذين قاموا عليّ تحتي، أبدت أعدائي، استأصلت الذي شنؤوني، صرخوا فلم يكن لهم مخلص، رغبوا إلى الله فلم يستجب لهم، أسحقهم مثل الثرى
doğruluğuma göre karşılık verdi, ellerimin temizliğine göre bana lütfetti. Zira Rabbin yollarını korudum ve İlahımdan uzaklaşmadım; çünkü O'nun bütün hükümleri önümdedir ve adaletini kendimden uzaklaştırmadım. O'nunla kusursuz olurum ve adımlarım kaymadı. Rab bana doğruluğuma göre ve huzurundaki ellerimin temizliğine göre karşılık verdi. İffetli olanla iffetli olursun, dürüst olanla dürüst olursun, eğri olanla eğri olursun ve seçilmiş olanla seçilmiş olursun. Zira Sen mütevazı kavmi kurtarırsın ve kibirlenenlerin gözlerini alçaltırsın. Sen ya Rab, kandilimi aydınlatırsın; çünkü ben Seninle pusudan kurtulurum ve İlahımla surları aşarım. Allah'ın yollarında hiçbir şüphe yoktur; Rabbin sözü denenmiştir, Kendisine tevekkül edenlerin hepsini kurtarır. Rab gibi hiçbir ilah ve İlahımız gibi hiçbir aziz yoktur. Beni kuvvetiyle destekleyen İlah, yollarımı kusursuz kıldı; ayağımı sabit tuttu ve beni doğulara yükseltti. Ellerime savaşmayı öğretti, kollarımı tunçtan bir yay gibi güçlendirdi; bana kurtuluşu verdi, sağ eli bana yardım etti ve terbiyesi beni tam manasıyla doğrulttu. Hikmetin bana öğretti; adımlarımı altımda genişletti ve ayaklarım zayıflamadı. Düşmanlarımı arar ve onlara yetişirim; onları yok edinceye kadar da geri dönmem. Onları yere sererim de kalkamazlar; ayaklarımın altına düşerler. Savaşta beni kuvvetle destekledin; bana karşı kalkanların hepsini altıma aldın. Düşmanlarımı yok ettin, benden nefret edenlerin kökünü kazıdın. Feryat ettiler de onları kurtaran olmadı; Allah'a yöneldiler ama onlara icabet etmedi. Onları rüzgârın önündeki
أمام الريح، وكمثل طين الطرق أطؤهم، نجني من مقاومة الألسن، سيرني رأساً على الشعوب، الشعب الذي لا أعرفه تعبد لي، سمع لي سماع الأذن، بنو الغرباء أقبلوا وأطيعوني، ولم يؤمن بي بنو الغرباء، حي هو الله، وتبارك إله خلاصي، تعالى الرب الذي أنقذني، الله الذي ثبّت لي الانتقام، أخضع الشعوب تحتي، ونجاني من أعدائي، ورفعني على الذين قاموا عليّ، ومن الرجال الأثمة نجاني، لذلك أشكرك يا رب بين الشعوب، وأرتل لاسمك.
toz toprak gibi ezerim ve sokakların çamuru gibi onları çiğnerim. Dillerin karşı koymasından beni kurtar; beni kavimlerin üzerine baş kıl. Tanımadığım kavim bana kulluk etti; kulak işitmesiyle beni dinledi. Yabancı oğulları yönelip bana itaat ettiler; yabancı oğulları ise bana iman etmedi. Allah diridir; kurtuluşumun İlahı mübarektir; beni kurtaran Rab pek yücedir; intikamımı perçinleyen, kavimleri benim altıma boyun eğdiren, beni düşmanlarımdan kurtaran, bana karşı kalkanların üzerine beni yükselten ve günahkâr adamlardan beni kurtaran Allah yücedir! Bu yüzden ey Rab, kavimler arasında Sana şükreder ve ismine terennüm ederim.
المزمور الحادي والعشرون: إلهي إلهي لماذا تركتني؟ تباعدت عن خلاصي لقول جهلي، إلهي دعوتك بالنهار فلم تستجب لي، وفي الليل فلم يكن مني جهلاً، أنت كائن في القديسين يا فخر إسرائيل، بك آمن آباؤنا، وتوكلوا عليك فنجيتهم، وصرخوا إليك فخلصتهم، رجوك فلم يخزوا، وأنا فدودة ولست إنساناً، عار في الناس، مرذول في الشعب، كل من رآني يمقتني، تكلموا بشفاههم وهزوا رؤوسهم وقالوا: إن كان آمن أو توكل على الرب فلينجه، ويخلصه إن
Yirmi Birinci Mezmur: İlahım, İlahım, beni niçin terk ettin? Cahilce sözüm sebebiyle kurtuluşumdan uzaklaştın. İlahım, gündüz Sana yalvardım da bana icabet etmedin; geceleyin de yalvardım ama bu benden bir cehalet değildi. Sen mukaddesler içinde varsın, ey İsrail'in övüncü! Babalarımız Sana iman etti; Sana tevekkül ettiler de onları kurtardın. Sana feryat ettiler de onları felaha erdirdin; Sana umut bağladılar da utandırılmadılar. Ben ise bir solucanım, insan değilim; insanlar arasında bir utanç, kavim içinde hor görülenim. Beni gören herkes benden iğrenir; dudaklarıyla konuşur, başlarını sallar ve şöyle derler: 'Eğer Rabbe iman ettiyse veya tevekkül ettiyse haydi O'nu kurtarsın; eğer
كان يحبه، وأنت من البطن أخرجتني، ومذ كنت أرتضع من بطن أمي ألقيت إليك، وعليك من الرحم توكلت، ومن بطن أمي أنت إلهي فلا تبعد عني، فإن الشدة قريبة، وليس من يخلصني، أحاطت بي عجول كثيرة، اكتنفتني ثيران سمان، فتحت أفواهها على مثل الأسد الزائر المفترس، ومثل الماء انهرقت عظامي، وصار قلبي مثل الشمع المذاب في وسط بطني، يبست قواي مثل الفخار، لصق لساني بحنكي، وإلى تراب الموت أنزلتني، أحاطت بي كلاب كثيرة، اكتنفتني جماعة الأشرار، ثقبوا يدي ورجلي، وزعزعوا جميع عظامي، نظروا إليّ وشتموني، واقتسموا بينهم ثيابي، واقترعوا على لباسي، وأنت يا رب فلا تبعد من معونتي، انظر إلى تضرعي، نج من السيف نفسي، ومن يد الكلاب التي احتوشتني، ومن فم الأسد خلصني، ومن القرن المتعالي على تواضعي، لأبشر باسمك إخوتي، وبين الجماعة أمجدك، أيها الخائفون من الرب مجدوه! يا جميع ذرية يعقوب سبحوه! يخشاه كل زرع إسرائيل، لأنه لم يهن ولم يرذل دعوة المسكين،
onu seviyorsa onu kurtarsın.' Sen beni karından çıkardın; annemin memesini emerken Sana bırakıldım; rahimden beri Sana tevekkül ettim ve annemin karnından beri Sen benim İlahımsın, benden uzaklaşma; çünkü sıkıntı yakındır ve beni kurtaracak kimse yoktur. Etrafımı pek çok buzağı sardı; semiz boğalar beni kuşattı. Kükreyen ve parçalayan aslan gibi üzerime ağızlarını açtılar. Su gibi kemiklerim döküldü; kalbim karnımın ortasında erimiş balmumu gibi oldu. Gücüm çömlek gibi kurudu, dilim damağıma yapıştı ve beni ölüm toprağına indirdin. Etrafımı pek çok köpek sardı; kötüler topluluğu beni kuşattı. Ellerimi ve ayaklarımı deldiler, bütün kemiklerimi sarstılar. Bana baktılar ve bana sövdüler; aralarında elbiselerimi paylaştılar ve giysim üzerine kura çektiler. Sen ise ya Rab, yardımımdan uzak durma; yalvarışıma bak, nefsimi kılıçtan kurtar; beni saran köpeklerin elinden, aslanın ağzından beni felaha erdir; tevazuuma karşı yükselen boynuzdan beni kurtar ki kardeşlerime Senin ismini müjdeleyeyim ve cemaat arasında Seni yücelteyim. Ey Rabden korkanlar, O'nu yüceltin! Ey Yakub'un bütün zürriyeti, O'nu tesbih edin! İsrail'in bütün soyu O'ndan korksun; çünkü O, yoksulun duasını hakir görüp küçümsemedi,
ولا صرف وجهه عني، وعند دعائي استجاب لي، يأكل المساكين ويشبعون، ويسجد قدامه جميع قبائل الشعوب، لأنه الملك الرب، وسلطانه على الأمم، تأكل وتسجد قدام الرب جميع ملوك الأرض، وبين يديه يجثو جميع هابطي التراب لله، يحيي نفسي، وذريتي له تتعبد، أخبروا بالرب أيها الجيل الآتي، وحدثوا بعدله، ليرى الشعب الذي يولد صنع الرب.
yüzünü de benden çevirmedi; O'na dua ettiğimde bana icabet etti. Yoksullar yer ve doyarlar; kavimlerin bütün kabileleri O'nun huzurunda secde eder. Çünkü Hükümran Rabdir ve O'nun saltanatı milletler üzerindedir. Yeryüzünün bütün kralları Rabbin huzurunda yer ve secde eder; toprağa inenlerin hepsi Allah için O'nun huzurunda diz çöker. Canımı diriltir ve neslim O'na kulluk eder. Ey gelecek nesil, Rabbin [yüceliğini] haber verin ve O'nun adaletini anlatın ki doğacak kavim Rabbin işini görsün.
المزمور الثلاثون: عليك يارب توكلت فلا أخزى إلى الأبد، خلصني وأنقذني بعدلك، أنصت لي بسمعك، واستنقذني عاجلاً، كن لي إلهاً نصيراً وملجأ ومخلصاً لأنك عوني وملجئي، وباسمك يارب تهديني وتعينني وتخرجني من هذا الفخ الذي أخفي لي، لأنك ناصري، وفي يدك أسلم روحي، نجني يا رب إله الحق، شنأت الذين يغتبطون بالأوثان الباطله، وأنا على الرب توكلت، أفرح وأسر برحمتك لأنك نظرت إلى تواضعي، وخلصت نفسي من الشدائد، ولمن تسلمني في أيدي الأعداء، اقمت رجلي في السعة، ارحمني يا رب فإني حزين، جزعت
Otuzuncu Mezmur: Ya Rab, Sana tevekkül ettim; ebediyen utandırılmayayım. Adaletinle beni kurtar ve felaha erdir; işiterek bana kulak ver ve çarçabuk beni kurtar. Bana yardımcı bir İlah, bir sığınak ve bir kurtarıcı ol; zira Sen benim yardımcım ve sığınağımsın. İsminle ya Rab, bana hidayet eder, yardım eder ve benim için gizlenen bu tuzaktan beni çıkarırsın; çünkü Sen benim yardımcımsın ve ruhumu Senin eline teslim ederim. Ey hak olan İlahım ya Rab, beni kurtar! Bâtıl putlarla sevinenlerden nefret ettim; ben ise Rabbe tevekkül ettim. Rahmetinle sevinir ve neşelenirim; çünkü Sen tevazuuma baktın, canımı sıkıntılardan kurtardın ve beni düşmanların ellerine teslim etmedin, ayağımı genişlikte durdurdun. Bana merhamet et ya Rab, zira kederliyim; gazabından
عيناي من سخطك، ونفسي وقواي، فني عمري بالأحزان، وسني بالزفرات، ضعفت بالمسكنة قوتي وقلقت عظامي، صرت عاراً في أعدائي وجيرتي، ورهبة لمن عرفني، من عاينني تباعد عني، ونسوني في قلوبهم مثل الميت، صرت مثل إناء مكسور، لأني سمعت سب جميع من حولي، هموا بي وعند اجتماعهم عليّ جميعاً تآمروا لأخذ نفسي، فأنا يا رب عليك توكلت، قلت: أنت إلهي، وفي يدك قسمي، نجني من يد أعدائي والطاردين لي، أضىء وجهك على عبدك، وخلصني برحمتك، يارب لا تخزني فإني دعوتك، تخزي المنافقين ويهبطون إلى الجحيم، تبكم الشفاه الغاشة المتقولة على الصديق بالزور والبهتان، ما أكثر رحمتك يا رب لجميع خائفيك، أعددتها لمن اعتصم بك أمام بني البشر، استرهم في كنفك من أشرار الناس وفي ظلال وجهك، وقهم من مقاومة الألسن، تبارك الرب الذي انتخب له الأصفياء في المدينة العظيمة، أنت قلت في تحيري: إني سقطت من حذاء عينيك، ولذلك سمعت صوت تضرعي حين دعوتك، حبوا الرب يا جميع
gözlerim, canım ve takatim dehşete düştü. Ömrüm kederlerle, yıllarım iniltilerle tükendi; yoksullukla kuvvetim zayıfladı ve kemiklerim sarsıldı. Düşmanlarım ve komşularım arasında bir utanç, beni tanıyanlar için bir dehşet oldum; beni gören benden uzaklaştı ve ölü gibi beni kalplerinde unuttular; kırılmış bir kap gibi oldum. Çünkü etrafımdaki herkesin sövgüsünü işittim; bana kastettiler ve hepsi aleyhime toplandıklarında canımı almak için danıştılar. Ben ise ya Rab, Sana tevekkül ettim; 'Sen benim İlahımsın ve nasibim Senin elindedir' dedim. Düşmanlarımın ve beni kovalayanların elinden beni kurtar; yüzünü kulunun üzerine aydınlat ve rahmetinle beni felaha erdir. Ya Rab, beni utandırma; zira Sana yalvardım. Münafıklar utansın ve cehenneme insinler; dosdoğru olana karşı yalan ve iftira ile konuşan hilekâr dudaklar dilsiz kalsın. Senden korkanların hepsi için rahmetin ne kadar çoktur ya Rab; onu insan oğullarının önünde Sana sığınanlar için hazırladın. Onları insanların şerlilerinden himayende ve yüzünün gölgelerinde gizle; dillerin karşı koymasından onları koru. O büyük şehirde Kendisine seçkinleri seçen Rab mübarektir! Sen benim şaşkınlığım içinde: 'Gözlerinin önünden düştüm' dediğimi [işittin]; bu yüzden Sana dua ettiğimde yalvarışımın sesini duydun. Ey O'nun bütün
أصفيائه، فإن الرب يبتغي الحق، ويكافىء المستكبرين بفعلهم، تشتد قلوبكم وتقوى أيها المتوكلون على الرب.
seçkinleri, Rabbi sevin; zira Rab hakkı ister ve büyüklük taslayanlara yaptıklarının karşılığını verir. Ey Rabbe tevekkül edenler, kalpleriniz kuvvetlensin ve güçlensin!
المزمور الثالث والثلاثون: أبارك الرب في كل حين، وكل أوان تسبيحه في فمي، بالرب تفتخر نفسي، فليسمع أهل الدعة ويفرحوا، عظموا معي الرب وشرفوا اسمه أجمعون، أنا طلبت الرب فأجابني، ومن شدائدي نجاني، أقبلوا إلى الرب واستتروا به، فإن وجوهكم لا تخزى، إن المسكين دعا فاستجاب له الرب، ومن جميع أحزانه خلصه، ملك الرب يحوط أتقياءه وينجيهم، ذوقوا وتيقنوا طيب الرب، طوبى للرجل المتوكل عليه، اتقوا الرب ياجميع قديسيه لأنه لا منقصة لأتقيائه، الأغنياء افتقروا وجاعوا، والذين يطلبون الرب لا يعدمون كل الخيرات، هلموا أيها الأبناء واسمعوا مني لأفهمكم مخافة الرب، من هو الرجل الذي يهوى الحياة ويحب أن يرى الأيام الصالحة، اكفف لسانك من الشر وشفتيك، لا تتكلم بالغدر، ابعد عن الشر، واصنع الخير، اطلب السلامة واتبعها، فإن عين الرب على الأبرار، وسمعه إلى تضرعهم، وجه الرب على صانعي الشر ليمحو ذكرهم من الأرض، الأبرار دعوا فاستجاب لهم الرب، من جميع شدائدهم نجاهم،
Otuz Üçüncü Mezmur: Her vakit Rabbi mübarek kılarım; her an O'nun tesbihi ağzımdadır. Nefsim Rab ile övünür; sakin olanlar işitsin ve sevinsinler. Benimle birlikte Rabbi yüceltin ve hep birlikte O'nun ismini şereflendirin! Ben Rabbi aradım da bana icabet etti ve beni sıkıntılarımdan kurtardı. Rabbe yönelin ve O'na sığının; zira yüzleriniz utandırılmaz. Yoksul dua etti de Rab ona icabet etti ve onu bütün kederlerinden kurtardı. Rabbin meleği O'ndan korkanları kuşatır ve onları kurtarır. Rabbin güzelliğini tadın ve kesin olarak bilin; ne mutlu O'na tevekkül eden adama! Ey O'nun bütün mukaddesleri, Rabden sakının; zira O'ndan sakınanlar için hiçbir eksiklik yoktur. Zenginler yoksul düşüp acıktılar; Rabbi arayanlar ise hiçbir hayırdan mahrum kalmazlar. Gelin ey oğullar, benden dinleyin de size Rab korkusunu öğreteyim. Hayatı arzulayan ve güzel günleri görmeyi seven adam kimdir? Dilini kötülükten ve dudaklarını hile konuşmaktan alıkoy; kötülükten uzak dur ve iyilik yap; esenliği ara ve onun peşinden git! Çünkü Rabbin gözü sâlihlerin üzerindedir ve kulağı onların yalvarışlarındadır. Rabbin yüzü ise anılarını yeryüzünden silmek için kötülük yapanların üzerindedir. Sâlihler dua ettiler de Rab onlara icabet etti; onları bütün sıkıntılarından kurtardı.
الرب قريب من مستقيمي القلوب، يخلص متواضعي الأرواح، كثيرة هي أحزان الصديقين، ومن جميعها ينجيهم الرب، الرب يحفظ جميع عظامهم، وواحد منهم لا ينكسر، موت الخطأة سيىء، ومبغضو البار يهلكون، الرب ينجي نفوس عبيده، ولا يخيب المتوكلين عليه.
Rab, kalbi doğru olanlara yakındır; ruhu alçakgönüllü olanları kurtarır. Dosdoğru olanların kederleri çoktur; fakat Rab onların hepsinden onları kurtarır. Rab onların bütün kemiklerini korur, onlardan hiçbiri kırılmaz. Günahkârların ölümü kötüdür; sâlihten nefret edenler helak olurlar. Rab, kullarının canlarını kurtarır ve O'na tevekkül edenleri hüsrana uğratmaz.