Binûn

Şuarâ — 4. Sayfa

Kaynak: Nazmü'd-Dürer (Münasebet Tefsiri) · Bikâî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

ومن عجب الأيام والدهر كله ... له عجب من سابقات وحادث

Günlerin ve bütün zamanın şaşılacak hallerinden biri de; geçmiş ve yeni meydana gelen hadiselerinde nice acayiplikler bulunmasıdır.

لجيش أتانا ذي عرام يقوده ... عبيدة يدعى في الهياج ابن حارث

Bize doğru gelen o zorlu orduya ki, ona savaşta İbnü'l-Hâris diye çağrılan Ubeyde kumanda ediyordu.

لنترك أصناماً بمكة عكفاً ... مواريث موروث كريم لوارث

Mekke'de tapınılan putları, cömert bir miras bırakanın mirasçıya devrettiği mirasları terk edelim diye mi [geldiler]?

فلما لقيناهم بسمر ردينة ... وجرد عتاق في العجاج لواهث

Rudeyne mızraklarıyla ve toz duman içinde dilleri dışarı sarkmış asil atlarla onlarla karşılaştığımızda,

وبيض كأن الملح فوق متونها ... بأيدي كماة كالليوث العوائث

Ve üzerlerinde sanki tuz parıldayan, yırtıcı aslanlar gibi yiğitlerin ellerindeki beyaz kılıçlarla [karşılaştığımızda],

نقيم بها إعصاراً ما كان مائلاً ... ونشفي الذخول عاجلاً غير لابث

Onlarla, eğrilmiş olan fırtınayı/haddi aşmayı doğrulturuz ve intikamları hiç gecikmeksizin hemen alırız.

فكفوا على خوف شديد وهيبة ... وأعجبهم أمر لهم أمر رائث

Büyük bir korku ve dehşet içinde geri durdular; kendilerini oyalayan ağır bir iş hoşlarına gitti.

ولو أنهم لم يفعلوا ناح نسوة ... أيامي لهم من بين نسء وطامث

Eğer öyle yapmasalardı, hamile veya hayızlı nice dul kadınlar onlar için feryat edip ağlardı.

وقد غودرت قتلى يخبر عنهم ... حفيّ بهم أو غافل غير باحث

Geride nice ölüler bırakılmış olurdu da onlar hakkında ya kendilerine düşkün biri yahut sorup soruşturmayan gafil biri haber verirdi.

فأبلغ ابابكر لديك رسالة ... فما أنت عن أعراض فهر بماكث

Öyleyse yanındaki Ebû Bekir'e bir mesaj ilet: Sen Fihr'in şerefine dokunmaktan geri duracak değilsin.

ولما تجب مني يمين غليظة ... تجدد حرباً حلفه غير حانث

Henüz benden, savaşı yenileyen ve yemini bozulmayan ağır bir yemin gerekmiş değildir.

وروى البغوي بسنده من طريق عبد الرزاق من حديث كعب بن مالك رضي الله تعالى عنه أنه قال للنبي ﷺ: إن الله قد أنزل في الشعر ما أنزل، فقال النبي ﷺ: «إن المؤمن يجاهد بسيفه ولسانه، والذي نفسي بيده! لكأنما ترمونهم به نضح النبل» وقد كان ابن عباس ﵄ ينشد الشعر ويستنشده في المسجد، وروى الإمام أحمد حديث كعب هذا، وروى النسائي برجال احتج بهم مسلم عن أنس ﵄ أن النبي ﷺ قال: «جاهدوا المشركين بأموالكم وأنفسكم وألسنتكم» قال البغوي: وروي أنه - أي ابن عباس ﵄ دعا عمر بن أبي ربيعة المخزومي

Begavî kendi senediyle Abdürrezzâk tarikiyle Kâ'b b. Mâlik'in radıyallâhu teâlâ anh hadisinden rivayet ettiğine göre, o Nebî'ye sallallâhu aleyhi ve sellem: "Allah şiir hakkında indireceğini indirdi" dedi. Bunun üzerine Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: «Şüphesiz mümin kılıcıyla ve diliyle cihad eder. Nefsim elinde olan [Allah]'a yemin ederim ki, sanki siz onlara [şiirle] ok yağdırıyorsunuz.» İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ da mescidde şiir okur ve okuturdu. İmam Ahmed Kâ'b'ın bu hadisini rivayet etti; Nesâî de Müslim'in kendileriyle delil getirdiği rical ile Enes'ten radıyallâhu anh Nebî'nin sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurduğunu rivayet etti: «Müşriklere karşı mallarınızla, canlarınızla ve dillerinizle cihad edin.» Begavî dedi ki: Rivayet edildiğine göre o -yani İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ- Ömer b. Ebî Rebîa el-Mahzûmî'yi çağırdı,

فاستنشهده القصيدة التي قالها:

ve onun söylediği şu kasideyi okumasını istedi:

أمن آل نعمى أنت غاد فمبكر ... غداة غد أم رائح فمهجر

'Nu'm ailesinden yarın sabah erkenden mi ayrılacaksın, yoksa öğle sıcağında mı yola çıkacaksın?'

وهي قريب من تسعين بيتاً، فلما فرغها أعادها ابن عباس وكان حفظها بمرة واحدة، ويكفي الشاعر في التفصي عن ذم هذه الآية له أن لا يغلب عليه الشعر فيشغله عن الذكر حتى يكون من الغاوين، وليس من شرطه أن لا يكون في شعره هزل أصلاً، فقد كان حسان رضي الله تعالى عنه ينشد النبي ﷺ مثل قوله في قصيدة طويلة مدحه ﷺ فيها:

Bu [kaside] doksan beyte yakındır; o bitirince İbn Abbâs tek seferde ezberlemiş olduğu kasideyi tekrarladı. Şairin bu ayetin kendisini yermesinden kurtulması için şiirin ona galip gelip zikirden alıkoymaması ve böylece azgınlardan olmaması yeterlidir; şiirinde hiç mizah/şaka bulunmaması şart değildir. Nitekim Hassân radıyallâhu teâlâ anh, Nebî'yi sallallâhu aleyhi ve sellem övdüğü uzun bir kasidesinde geçen şu sözleri gibi şiirleri Nebî'ye sallallâhu aleyhi ve sellem okurdu:

كأن سيبئة من بيت رأس ... يكون مزاجها عسل وماء

'Sanki Beytü Re's'ten getirilmiş bir şaraptır ki, karışımı bal ve sudur.'

إذا ما الأشربات ذكرن يوماً ... فهن لطيب الراح الفداء

'Bir gün içkiler anılacak olursa, hepsi o nefis şaraba feda olsun.'

نوليها الملامة إن ألمنا ... إذا ما كان مغث أو لحاء

Bir kabalık veya kavga olduğunda, bir acı çekersek kınamayı ona yöneltiriz.'

ونشربها فتتركنا ملوكاً ... وأسداً ما ينهنهنا اللقاء

'Biz onu içeriz de o bizi krallar ve karşılaşmanın yıldıramadığı aslanlar haline getirir.'

وقد كان تحريم الخمر سنة ثلاث من الهجرة أو سنة أربع، وهذه القصيدة قالها حسان رضي الله تعالى عنه في الفتح سنة ثمان أو في عمرة القضاء سنة سبع، فهي مما يقول الشاعر ما لا يفعل.

İçkinin haram kılınması hicretin üçüncü veya dördüncü yılındaydı. Bu kasideyi ise Hassân radıyallâhu teâlâ anh hicretin sekizinci yılındaki Fetihte yahut yedinci yılındaki Umretü'l-Kazâ'da söylemiştir; dolayısıyla bu, şairin yapmadığı şeyi söylemesi kabîlindendir.

ولما عرف سبحانه بحال المستثنين في الذكر الذي هو أساس كل أمر، أتبعه ما حملهم على الشعر من الظلم الذي رجاهم النصر فقال: {وانتصروا} أي كلفوا أنفسهم أسباب النصر بشعرهم فيمن آذاهم {من بعد ما ظلموا} أي وقع ظلم الظالم لهم بهجو ونحوه.

Allah Teâlâ her işin esası olan zikir hususunda istisna edilenlerin durumunu bildirdikten sonra, kendilerine zafer vadedilen ve onları şiir söylemeye sevk eden zulmü zikrederek şöyle buyurdu: {وانتصروا} “ve kendilerini savunanlar” yani kendilerine eziyet edenlere karşı şiirleriyle zafer sebeplerine başvuranlar, {من بعد ما ظلموا} “haksızlığa uğradıktan sonra” yani zalimin hiciv ve benzeri yollarla yaptığı zulüm başlarına geldikten sonra.

ولما أباح سبحانه الانتصار من الظالم، وكان البادىء - إذا اقتصر المجيب على جوابه - أظلم، كان - إذا تجاوز - جديراً بأن يعتدي فيندم، حذر الله الاثنين مؤكداً للوعيد بالسين في قوله الذي كان السلف الصالح يتواعظون به لأنك لا تجد أهيب منه، ولا أهول ولا أوجع لقلوب المتأملين، ولا أصدع لأكباد المتدبرين: {وسيعلم} وبالتعميم في قوله: {الذين ظلموا} أي كلهم من كانوا، وبالتهويل بالإبهام في قوله: {أي منقلب} أي في الدنيا والاخرة {ينقلبون*} وقد انعطف آخرها - كما ترى بوصف الكتاب المبين

Allah Teâlâ zalimden hakkı almayı mubah kıldığında -cevap veren sadece cevabıyla yetindiğinde- ilk başlayan daha zalim olduğuna göre, aşırı gittiğinde haddi aşıp pişman olmaya layık olur. Allah Teâlâ, Selef-i Sâlihîn'in birbirlerine vaaz ederken okudukları sözündeki 'sin' harfi ile tehdidi pekiştirerek her iki tarafı da uyardı; zira bundan daha heybetli, daha korkutucu, düşünenlerin kalpleri için daha acı verici ve tefekkür edenlerin ciğerlerini daha çok parçalayıcı bir şey bulamazsın: {وسيعلم} “Ve pek yakında bilecektir”, {الذين ظلموا} “o zulmedenler” sözündeki genelleme ile yani kim olursa olsun onların hepsi, {أي منقلب} “nasıl bir devrilişle” yani dünyada ve ahirette {ينقلبون*} “devrileceklerini!” sözündeki belirsizlikle korkutarak. Gördüğün gibi sûrenin sonu apaçık Kitab'ın vasfına dönmüştür;

بما وصف به الجلالة والعظم بأنه من عند الله متنزلاً به خير مليكته، على أشرف خليقته، مزيلاً لكل لبس، منفياً عنه كل باطل، وبالختام بالوعيد على الظلم - على أولها في تعظيم الكتاب المبين، وتسلية النبي الكريم، ﷺ ووعيد الكافرين الذين هم أظلم الظالمين، واتصل بعدها في وصف القرآن المبين، وبشرى المؤمنين ووعيد الكافرين، فسبحان من أنزله على النبي الأمي الأمين، هدى للعالمين، وآية بينة بإعجازه للخلائق أجمعين، باقية إلى يوم الدين.

Yücelik ve azametle nitelendiği üzere onun Allah katından meleklerinin en hayırlısı ile yaratılmışların en şereflisine indirilmiş olmasıyla, her türlü şüpheyi giderici, her batıldan uzak oluşuyla ve zulme karşı tehdit ile son bulmasıyla; sûrenin başındaki apaçık Kitab'ın yüceltilmesine, yüce Nebî'nin sallallâhu aleyhi ve sellem teselli edilmesine ve zalimlerin en zalimi olan kâfirlerin tehdit edilmesine bağlanmıştır. Ondan sonrası da apaçık Kur'an'ın nitelenmesine, müminlerin müjdelenmesine ve kâfirlerin uyarılmasına bağlanmıştır. Onu ümmî ve emîn Nebî'ye âlemlere bir hidayet, bütün mahlûkata mucizeliğiyle apaçık ve kıyamet gününe kadar baki kalacak bir delil olarak indiren [Allah] her türlü eksiklikten münezzehtir.