Binûn

Rûm — 4. Sayfa

Kaynak: Nazmü'd-Dürer (Münasebet Tefsiri) · Bikâî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

ينكرون أن يكون في القرآن دلالة، ومن أقر منهم مع الكفر فكفره قائم مقام إنكاره: {ولقد ضربنا} .

Kur'an'da bir delil bulunduğunu inkâr ediyorlardı; küfürle birlikte ikrar edenlerin küfrü ise inkârlarının yerine geçmektedir: {ولقد ضربنا} “Andolsun ki biz getirdik/verdik”.

ولما كانت العناية فيها بالناس أكثر، قال: {للناس} فقدمهم في الذكر {في هذا القرآن} أي عامة هذه السورة وغيرها {من كل مثل} أي معنى غريب هو أوضح وأثبت من أعلام الجبال، في عبارة هي أرشق من سائر الأمثال.

Orada insanlara olan ihtimam daha fazla olunca şöyle buyurdu: {للناس} “insanlar için”; böylece onları zikirde öne aldı; {في هذا القرآن} “bu Kur'an'da”; yani genel olarak bu surede ve diğerlerinde; {من كل مثل} “her türlü misalden”; yani diğer bütün mesellerden daha zarif bir ifade içinde, dağların zirvelerinden daha açık ve daha sabit olan her türlü garip manayı [verdik].

ولما كان المختوم على مشاعرهم منهم لا يؤمنون بشيء. وكان ذلك من أدل دليل على علمه تعالى وقدرته، قال مقسماً تكذيباً لقولهم في الاقتراحات خاصاً من أهل العلم والإيمان رأسهم، دلالة على أن التصرف في القلوب من العظم بمكانة تجل عن الوصف، معبراً بالشرط إعلاماً بأنه سبحانه لا يجب عليه شيء، عاطفاً على نحو: فلم ينفعهم شيء من ذلك: {ولئن جئتهم} أي الناس عامة {بآية} أي دلالة واضحة على صدقك معجزة، غير ما جئتهم به مما اقترحوه ووعدوا الإيمان به مرئية كانت أو مسموعة {ليقولن الذين كفروا} أي حكمنا بكفرهم غلظة وجفاء، ودل على فرط عنادهم بقوله: {إن} أي ما ولما كان التخصيص بالغلظة أشد على النفس، ضم إليه أتباعه تسلية وبياناً لعظيم شقاقهم فقال: {أنتم} أي أيها الآتي بالآية وأتباعه

İçlerinden duyguları mühürlenmiş olanlar hiçbir şeye iman etmeyince ve bu da Allah Teâlâ'nın ilmine ve kudretine en açık delillerden biri olunca, kalplerde tasarruf etmenin vasfedilemeyecek derecede büyük bir makam olduğuna delalet etmek üzere, onların ileri sürdükleri tekliflerdeki sözlerini yalanlayarak ve ilim ile iman ehlinden başlarını [özel olarak] zikrederek yeminle buyurdu. Kendisine hiçbir şeyin vacip olmadığını bildirmek üzere şart sîgasıyla ifade ederek ve "bütün bunlar onlara hiçbir fayda vermedi" manasına atfederek şöyle dedi: {ولئن جئتهم} “Andolsun ki sen onlara getirsen”; yani genel olarak insanlara; {بآية} “bir ayet (mucize)”; yani doğruluğuna açık bir delil olan bir mucizeyi —ister görülen ister işitilen olsun, onların teklif ettikleri ve iman edeceklerine söz verdikleri şeylerden başka olarak getirdiğin delillerin dışında—; {ليقولن الذين كفروا} “inkâr edenler mutlaka diyeceklerdir ki”; yani kaba ve katı davranarak küfürlerine hükmettiğimiz kimseler [mutlaka diyeceklerdir]. {إن} “başka değil”; yani "[ancak]" diyerek onların aşırı inatlarına delalet etti. [Muhatabı] kabalıkla tahsis etmek nefse daha ağır geldiği için, teselli etmek ve onların düşmanlığının büyüklüğünü açıklamak üzere ona tâbi olanları da ekleyerek şöyle buyurdu: {أنتم} “siz”; yani ey ayeti getiren zât ve onun tabileri,

{إلا مبطلون*} أي من أهل العرافة في الباطل بالإتيان بما لا حقيقة له في صورة ما له حقيقة، وأما الذين آمنوا فيقولون: نحن بهذه الآية مؤمنون.

{إلا مبطلون*} “ancak batıla sapanlarsınız (asılsız iddialar peşindesiniz)”; yani aslı olmayan bir şeyi aslı varmış gibi göstererek batıl konusunda maharet sergileyenlersiniz. İman edenlere gelince onlar: "Biz bu ayete inanmaktayız" derler.

ولما كان من أعجب العجب أن من يدعي العقل يصر على التكذيب بالحق، ولا يصغي لدليل، ولا يهتدي لسبيل، قال مستأنفاً في جواب من سأله: هل يكون مثل هذا الطبع؟ ومرغباً في العلم: {كذلك} أي مثل هذا الطبع العظيم جداً، ولما كان كون الشيء الواحد لناس هداية ولناس ضلالة جامعاً إلى العظمة تمام العلم والحكمة، صرف الخطاب عنها إلى الاسم الأعظم الجامع فقال: {يطبع الله} أي الذي لا كفوء له، فمهما أراد كان، عادة مستمرة، ونبه على كثرة المطبوع عليهم بجمع الكثرة فقال: {على قلوب الذين لا يعلمون*} أي لا يجددون - أي لعدم القابلية - العلم بأن لا يطلبوا علم ما يجهلونه مما حققه هذا الكتاب من علوم الدنيا والآخرة رضىً منهم بما عندهم من جهالات سموها دلالات، وضلالات ظنوها هدايات وكمالات.

Akıl iddia eden bir kimsenin hakkı yalanlamakta ısrar etmesi, hiçbir delile kulak vermemesi ve hiçbir yola hidayet bulamaması şaşılacak şeylerin en şaşırtıcısı olunca, "Böyle bir mühürleme olur mu?" diye soran kimseye cevap olarak ve ilme teşvik ederek yeni bir cümleyle şöyle buyurdu: {كذلك} “İşte böylece”; yani bu derece büyük bir mühürleme gibi. Aynı tek bir şeyin bazı insanlar için hidayet, bazı insanlar için dalalet olması azametle birlikte tam bir ilim ve hikmeti bir araya getirdiğinden, hitabı azamet zamirinden bütün isimleri toplayan İsm-i Âzam'a çevirerek şöyle buyurdu: {يطبع الله} “Allah mühürler”; yani hiçbir dengi olmayan, dilediği her şey derhal gerçekleşen Allah, süregelen bir âdet olarak [mühürler]. Üzerlerine mühür vurulanların çokluğuna kesret cemisiyle dikkat çekerek şöyle buyurdu: {على قلوب الذين لا يعلمون*} “bilmeyenlerin kalplerini”; yani —kabiliyetsizliklerinden dolayı— bu kitabın tahkik ettiği dünya ve ahiret ilimlerinden bilmedikleri şeylerin ilmini talep etmeyerek ilmi yenilemeyenlerin [kalplerini mühürler]. Bu da kendilerinde bulunan, delil adını verdikleri cehaletlerden ve hidayet ile kemalat sandıkları sapıklıklardan hoşnut olmalarından ötürüdür.

ولما كان هذا مذكراً بعظيم قدرته بعد الإياس من إيمانهم، سبب عنه قوله: {فاصبر} أي على إنذارهم مع هذا الجفاء والرد بالباطل

Bu durum, onların iman etmelerinden ümit kesildikten sonra O'nun yüce kudretini hatırlatınca, buna bağlı olarak şu buyruğu sebep kıldı: {فاصبر} “O halde sabret”; yani bu katılığa, batılla reddetmeye

والأذى، فإن الكل فعلنا لم يخرج منه شيء عن إرادتنا.

ve eziyetlere karşı onları uyarmaya sabret; zira hepsi bizim fiilimizdir, ondan hiçbir şey irademizin dışına çıkmaz.

ولما كان قد تقدم إليه بأنه لا بد أن يظهر أمره على كل أمر، علله بقوله مؤكداً لأن إنفاذ مثل ذلك في محل الإنكار لعظم المخالفين وكثرتهم مظهراً غير مضمر لئلا يظن التقييد بحيثية الطبع: {إن وعد الله} أي الذي له الكمال كله في كل ما وعدك به الذي منه نصرك وإظهار دينك على الدين كله ونصر من قارب أتباعك في التمسك بكتاب من كتب الله وإن كان قد نسخ على من لا كتاب له {حق} أي ثابت جداً يطابقه الواقع كما يكشف عنه الزمان، وتأتي به مطايا الحدثان.

Daha önce onun davasının her davaya kesinlikle üstün geleceği kendisine bildirilmiş olduğundan, muhaliflerin büyüklüğü ve çokluğu sebebiyle böyle bir şeyin gerçekleşmesi inkâr makamında olduğu için tekit ederek, mühürleme haysiyetiyle kayıtlı sanılmasın diye zamir yerine açık isim kullanarak bunu şu sözüyle gerekçelendirdi: {إن وعد الله} “Şüphesiz Allah'ın vaadi”; yani sana vaat ettiği her şeyde bütün kemale sahip olan Allah'ın —ki bu vaatlerden biri de sana yardım etmesi, dinini bütün dinlere üstün kılması ve Allah'ın kitaplarından bir kitaba sarılma hususunda senin tabilerine yakın olanlara, mensuh bile olsa, kitabı olmayanlara karşı yardım etmesidir— vaadi; {حق} “haktır (kesin bir gerçektir)”; yani zamanın açığa çıkaracağı ve hadiselerin bineklerinin getireceği üzere, vakıaya son derece uygun ve sabittir.

ولما كان التقدير: فلا تعجل، عطف عليه قوله: {ولا يستخفنك} أي يحملنك على الخفة ويطلب أن تخف باستعجال النصر خوفاً من عواقب تأخيره أو بتفتيرك عن التبليغ، بل كن بعيداً منهم بالغلظة والجفاء والصدع بمر الحق من غير محاباة ما، بعداً لا يطمعون معه أن يحتالوا في خفتك في ذلك بنوع احتيال، وقراءة «يستحقنك» من الحق

Takdir: "Acele etme" şeklinde olunca, onun üzerine şu sözünü atfetti: {ولا يستخفنك} “sakın seni telaşa/hafifliğe sevk etmesinler”; yani seni hafifliğe sürüklemesinler, gecikmesinin sonuçlarından korkarak zaferin çabuklaşmasını istemekle veya seni tebliğden gevşetmekle hafif davranmanı talep etmesinler; bilakis hiçbir iltimas göstermeksizin katılık, ciddiyet ve acı hakkı açıkça haykırmak suretiyle onlardan öyle uzak dur ki, bu hususta herhangi bir hile ile senin hafif davranmanı sağlamaya tama etmesinler. "Hak" (حَقّ) kökünden gelen «يَسْتَحِقَّنَّكَ» kıraatinin

معناها: أي لا يطلب منك الحق الذي هوالفصل العدل بينك وبينهم أي لا تطلبه أنت، فهو مثل: لا أرينك ههنا تنهى نفسك وأنت تريد نهيه عن الكون بحيث تراه، والنهي في قراءة الجماعة بالثقيلة أشد منه في رواية رويس عن يعقوب بالخفيفة، فقراءة الجماعة مصوبة إلى أصل الدين، أي لا تفعل معهم فعلاً يطمعهم في أن تميل إليهم فيه، وقراءة رويس إلى نحو الأموال فإنه كان يتألفهم بالإيثار بها، ولا شك أنه إذا آثرهم على أكابر المسلمين أطمعهم ذلك في أن يطلبوا أن يميل معهم، وما أفاد هذا إلا تحويل النهي، ولو قيل: لا تخفن معهم، لم يفد ذلك، ولا يقال عكس هذا من أن النهي في الثقيلة أخف لأنه نهي عن الفعل المؤكد فيبقى أصل الفعل.

manası şudur: Yani seninle onlar arasındaki adil hüküm olan hak senden istenmesin; yani sen onu isteme. Bu, kişinin kendisini nehyederken aslında karşısındakini kendisinin göreceği bir yerde bulunmaktan nehyetmeyi kastettiği: "Seni burada görmeyeyim" sözü gibidir. Cumhurun şeddeli nun ile olan kıraatindeki nehiy, Ruveys'in Ya'kûb'dan hafif nun ile olan rivayetindekinden daha şiddetlidir. Zira cumhurun kıraati dinin aslına yöneliktir; yani onlarla aralarında kendilerine meyletmene onları tama ettirecek bir fiil işleme demektir. Ruveys'in kıraati ise mallar kabilindendir; çünkü o, kendilerine [malı] tahsis edip onları tercih ederek kalplerini ısındırıyordu. Şüphe yok ki, onları Müslümanların ileri gelenlerine tercih etmesi, onların [Peygamber'in] kendileriyle beraber meyletmesini istemelerine tama ettirirdi. Bu [kıraat farkı] sadece nehyin yönünü değiştirmeyi ifade etmiştir. Şayet: "Onlarla birlikte gevşeklik gösterme" denseydi bu mana ifade edilemezdi. Bunun aksi söylenip de şeddeli olandaki nehiy daha hafiftir denilemez; zira tekitli fiilden nehyedilince fiilin aslı kalmış olur,

وكذا ما صحبه تأكيد خفيف، وفي الخفيفة غير المؤكد تأكيداً خفيفاً فلا يبقى غير أصل الفعل فهو أبلغ، لأن النون لم تدخل إلا بعد دخول الناهي فلم تفد إلا قوة النهي لا قوة المنهي عنه - والله أعلم. {الذين لا يوقنون} أي أذى الذين لا يصدقون بوعودنا تصديقاً ثابتاً في القلب بل هم إما شاكون فأدنى شيء يزلزلهم كمن يعبد الله على حرف، أو مكذبون بنصر الله لأوليائه المؤمنين ولمن قاربهم في التمسك بكتاب أصله صحيح، فهم يبالغون في العداوة والتكذيب حتى أنهم ليخاطرون في وعد الله بنصر الروم على فارس،

hafif tekit taşıyan da böyledir; hafif olanda ise hafif bir tekit ile tekit edilmemiş olan nehyedilir, dolayısıyla fiilin aslından başkası kalmaz, bu yüzden daha beliğdir; çünkü nun ancak nehiy edatı dâhil olduktan sonra dâhil olmuştur, bu sebeple nehyedilen şeyin kuvvetini değil sadece nehyin kuvvetini ifade etmiştir —Allah en doğrusunu bilir—. {الذين لا يوقنون} “yakinen inanmayanlar”; yani vaatlerimizi kalpte sabit bir tasdikle tasdik etmeyenlerin eziyeti [seni gevşetmesin]. Aksine onlar ya şüphe içindedirler ve Allah'a bir kenardan ibadet eden kimse gibi en ufak bir şey onları sarsar; ya da Allah'ın, mümin dostlarına ve aslı sahih bir kitaba sarılma hususunda onlara yakın olanlara yardım edeceğini yalanlayan kimselerdir. Nitekim onlar düşmanlık ve yalanlamada o kadar ileri giderler ki, Rumların Farslara galip geleceğine dair Allah'ın vaadi hususunda bahse bile tutuşurlar;

كأنهم على ثقة وبصيرة من أمرهم في أن ذلك لا يكون، فإذا صدق الله وعده في ذلك بإظهار عن قريب علموا كذبهم عياناً، وعلموا - إن كان لهم علم - أن الوعد بالساعة لإقامة العدل على الظالم والعود بالفضل على المحسن كذلك يأتي وهو صاغرون، ويحشرون وهو داخرون، {وسيعلم الذين ظلموا أيّ منقلب ينقلبون} [الشعراء: ٢٢٧] ، فقد انعطف آخرها على أولها عطف الحبيب على الحبيب، واتصل به اتصال القريب بالقريب، والتحم التحام النسيب بالنسيب.

Sanki bunun gerçekleşmeyeceğinden emin ve basiret sahibiymiş gibi davranırlar. Allah pek yakında [zaferi] açığa çıkararak bu husustaki vaadini doğrulayınca, yalanlarını bizzat gözleriyle görürler. Şayet bir ilimleri varsa, zalime adaleti uygulamak ve ihsan sahibine lütuf ile dönmek için kıyamet vaadinin de aynı şekilde onlar zelil ve hakir olarak geleceklerini ve boyun eğmiş olarak haşrolunacaklarını bilirler: {وسيعلم الذين ظلموا أيّ منقلب ينقلبون} [Şuarâ: 227] “Zulmedenler yakında nasıl bir devrimle yıkılacaklarını (nasıl bir akıbete uğrayacaklarını) bileceklerdir”. Böylece surenin sonu, sevgilinin sevgiliye sarılması gibi başına sarılmış, yakının yakına kavuşması gibi ona kavuşmuş ve akrabanın akraba ile kenetlenmesi gibi birbirine kenetlenmiştir.