وحذفه فصيح فيه فكذلك في خبر كان وَالْمُؤْتَفِكَةَ هي قرى قوم لوط سميت بذلك لأنها ائتفكت بأهلها أي انقلبت بهم، ومنه الإفك لأنه قلب الحق، وجوز أن يراد بالمؤتفكة كل ما انقلبت مساكنه ودثرت أماكنه.
Onun hazfedilmesi fasih bir kullanımdır; aynı şekilde 'kâne'nin haberinde de böyledir. { وَالْمُؤْتَفِكَةَ } “Altüst olan şehirleri de...” ifadesi Lût kavminin köyleridir; halkını altüst ettiği, yani onları tersyüz ettiği için böyle isimlendirilmiştir. Hakikati tersyüz etmek anlamına gelen 'ifk' kelimesi de bundandır. Mü'tefike ile meskenleri altüst edilmiş ve yerleşim yerleri yok edilmiş her yerin kastedilmiş olması da caiz görülmüştür.
وقرأ الحسن «والمؤتفكات» جمعا أَهْوى أي أسقطها إلى الأرض بعد أن رفعها على جناح جبريل ﵇ إلى السماء، وقال المبرد: جعلها تهوي.
Hasan [el-Basrî], çoğul olarak «ve'l-mü'tefikât» şeklinde okumuştur. { أَهْوى } “Yere çaldı”, yani onları Cebrail aleyhisselâm'ın kanadı üzerinde göğe yükselttikten sonra yere fırlattı demektir. Müberred ise: «Onları yuvarlanıp düşer kıldı» demiştir.
والظاهر أن أهوى ناصب للمؤتفكة وأخر العامل لكونه فاصلة، وجوز أن يكون- المؤتفكة- معطوفا على ما قبله وأَهْوى مع فاعله جملة في موضع الحال بتقدير قد، أو بدونه توضح كيفية إهلاكهم.
Zahir olan, { أَهْوى } fiilinin { الْمُؤْتَفِكَةَ } kelimesini nasbettiği ve amilin fâsıla (ayet sonu uyumu) sebebiyle sonraya bırakıldığıdır. { الْمُؤْتَفِكَةَ } kelimesinin kendisinden öncekine matuf olması, { أَهْوى } fiilinin ise failiyle birlikte takdiri bir 'kad' ile veya 'kad' olmaksızın onların helak ediliş keyfiyetini açıklayan bir hal cümlesi konumunda bulunması da caiz görülmüştür.
فَغَشَّاها ما غَشَّى فيه تهويل للعذاب وتعميم لما أصابهم منه لأن الموصول من صيغ العموم والتضعيف في غشاها يحتمل أن يكون للتعدية فيكون ما مفعولا ثانيا والفاعل ضميره تعالى: ويحتمل أن يكون للتكثير والمبالغة ف ما هي الفاعل فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكَ تَتَمارى تتشكك والتفاعل هنا مجرد عن التعدد في الفاعل والمفعول للمبالغة في الفعل، وقيل: إن فعل التماري للواحد باعتبار تعدد متعلقه وهو الآلاء المتمارى فيها، والخطاب قيل:
{ فَغَشَّاها ما غَشَّى } “Onları kaplayan kapladı” buyruğunda azabın dehşetini bildirme ve onlara isabet eden şeyi umumileştirme vardır; çünkü mevsûl umum bildiren lafızlardandır. { غَشَّاها } fiilindeki şedde (tef'îl babı) ta'diye (geçişlilik) için olabilir, bu durumda { ما } ikinci mef'ûl olur, fail ise Teâlâ'ya dönen zamirdir; çokluk ve mübalağa için olması da muhtemeldir, bu durumda { ما } fail olur. { فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكَ تَتَمارى } “O halde Rabbinin nimetlerinin hangisinden şüphe edersin?” { تَتَمارى } şüphe edersin demektir. Buradaki tefâ'ul kalıbı, fiildeki mübalağa sebebiyle fail ve mef'ûldeki çokluk anlamından sıyrılmıştır. Şüphe etme fiilinin, şüphe edilen nimetlerin çokluğu gözetilerek tekil bir kişiye nispet edildiği de söylenmiştir. Hitabın,
لرسول الله صلى الله تعالى عليه وسلم على أنه من باب الإلهاب والتعريض بالغير، وقيل: للإنسان على الإطلاق وهو أظهر والاستفهام للإنكار، والآلاء جمع إلى النعم، والمراد بها ما عد في الآيات قبل وسمي الكل بذلك مع أن منه نقما لما في النقم من العبر والمواعظ للمعتبرين والانتفاع للأنبياء والمؤمنين فهي نعم بذلك الاعتبار أيضا، وقيل: التعبير بالآلاء للتغليب وتعقب بأن المقام غير مناسب له، وقرأ يعقوب وابن محيصن- ربك تمارى- بتاء مشددة هذا نَذِيرٌ مِنَ النُّذُرِ الْأُولى الإشارة إلى القرآن. وقال أبو مالك: إلى الأخبار عن الأمم، أو الإشارة إلى الرسول صلى الله تعالى عليه وسلم. والنذير يجيء مصدرا ووصفا، والنذر جمعه مطلقا وكل من الامرين محتمل هنا، ووصف النُّذُرِ جمعا للوصف بالأولى على تأويل الفرقة، أو الجماعة، واختير على غيره رعاية للفاصلة، وأيا ما كان فالمراد هذا نَذِيرٌ مِنَ جنس النُّذُرِ الْأُولى.
başkalarını teşvik ve onlara ta'riz (dolaylı gönderme) kabilinden olmak üzere Resûlullah sallallâhu teâlâ aleyhi ve sellem'e olduğu söylenmiştir; mutlak olarak insana olduğu da söylenmiştir ki daha zahir olan budur; istifham ise inkâr içindir. Âlâ (آلاء), niam (نِعَم) kelimesinin tekili olan ilen (إِلَى) kelimesinin çoğuludur; bundan kasıt önceki ayetlerde sayılan hususlardır. İçlerinde intikam/azap kabilinden şeyler bulunmasına rağmen hepsinin bu şekilde isimlendirilmesi, ibret alanlar için intikamlarda da ibretler ve öğütler, peygamberler ve müminler için faydalar bulunması sebebiyledir; dolayısıyla onlar da bu açıdan birer nimettir. Âlâ ifadesinin tağlîb yoluyla kullanıldığı da söylenmiş, ancak makamın buna uygun olmadığı gerekçesiyle eleştirilmiştir. Ya'kūb ve İbn Muhaysın, şeddeli tâ ile «Rabbike temmârâ» şeklinde okumuşlardır. { هذا نَذِيرٌ مِنَ النُّذُرِ الْأُولى } “Bu da önceki uyarıcılardan bir uyarıcıdır.” İşaret Kur'an'adır. Ebû Mâlik: «Geçmiş ümmetlere dair haberleredir» demiştir. Yahut işaret Resûlullah sallallâhu teâlâ aleyhi ve sellem'edir. 'Nezîr' kelimesi hem masdar hem de sıfat olarak gelir, 'nüzür' ise her iki durumda da onun çoğuludur ve her iki durum da burada muhtemeldir. Çoğul olan { النُّذُرِ } lafzının { الْأُولى } ile nitelenmesi, fırka veya cemaat teviline göredir; fâsılaya riayet amacıyla diğerine tercih edilmiştir. Hangisi olursa olsun murat, { هذا نَذِيرٌ مِنَ } [Bu,] { النُّذُرِ الْأُولى } [önceki uyarıcılar cinsinden bir uyarıcıdır] demektir.
وفي الكشف أن قوله تعالى: هذا نَذِيرٌ إلخ فذلكة للكلام إما لما عدد من المشتمل عليه الصحف وإما لجميع الكلام من مفتتح السورة فتدبر ولا تغفل أَزِفَتِ الْآزِفَةُ أي قربت الساعة الموصوفة بالقرب في غير آية من القرآن، فأل في الْآزِفَةُ كاللعهد لا للجنس، وقيل: الْآزِفَةُ علم بالغلبة للساعة هنا، وقيل: لا بأس بإرادة الجنس ووصف القريب بالقرب للمبالغة لَيْسَ لَها مِنْ دُونِ اللَّهِ أي غير الله تعالى أو إلا الله ﷿ كاشِفَةٌ نفس قادرة على كشفها إذا وقعت لكنه سبحانه لا يكشفها والمراد بالكشف الإزالة، وقريب من هذا ما روي عن قتادة وعطاء والضحاك أي إذا غشيت الخلق أهوالها وشدائدها لم يكشفها ولم يردها عنهم أحد، أو ليس لها الآن نفس كاشفة أي مزيلة للخوف منها فإنه باق إلى أن يأتي الله سبحانه بها وهو مراد الزمخشري بقوله: أو ليس لها الآن نفس كاشفة بالتأخير، وقيل: معناه لو وقعت الآن لم يردّها إلى وقتها أحد إلا الله تعالى، فالكشف بمعنى التأخير وهو إزالة مخصوصة، وقال الطبري والزجاج: المعنى ليس لها من دون الله تعالى نفس كاشفة تكشف وقت وقوعها وتبينه لأنها من أخفى المغيبات، فالكشف بمعنى التبيين والآية كقوله تعالى: لا يُجَلِّيها لِوَقْتِها إِلَّا هُوَ [الأعراف: ١٨٧] والتاء في كاشِفَةٌ على جميع الأوجه للتأنيث، وهو لتأنيث الموصوف المحذوف كما سمعت، وبعضهم يقدر الموصوف حالا، والأول أولى وجوز أن تكون للمبالغة مثلها في علامة، وتعقب بأن المقام يأباه لإيهامه ثبوت أصل الكشف لغيره ﷿ وفيه نظر، وقال الرماني وجماعة: يحتمل أن يكون كاشِفَةٌ مصدرا كالعافية، وخائنة الأعين أي ليس لها كشف من دون الله تعالى أَفَمِنْ هذَا الْحَدِيثِ أي القرآن تَعْجَبُونَ إنكارا وَتَضْحَكُونَ
el-Keşf'te Teâlâ'nın: { هذا نَذِيرٌ } ilh. buyruğunun ya sahifelerin içerdiği sayılan hususların yahut surenin başından itibaren bütün kelamın bir hülasası olduğu belirtilmiştir; iyice düşün ve gafil olma! { أَزِفَتِ الْآزِفَةُ } “Yaklaşan yaklaştı!” Yani Kur'an'ın birçok ayetinde yakın olmakla nitelenen Kıyamet yaklaştı demektir. { الْآزِفَةُ } kelimesindeki elif-lâm cins için değil ahd gibidir. Buradaki { الْآزِفَةُ } kelimesinin galebe yoluyla Kıyamet için özel isim olduğu da söylenmiştir. Cinsin kastedilmesinde ve mübalağa için yakının yakınlıkla nitelenmesinde bir sakınca olmadığı da söylenmiştir. { لَيْسَ لَها مِنْ دُونِ اللَّهِ } “Allah'tan başka onun için yoktur...”, yani Allah Teâlâ'dan gayrı veya Allah azze ve celle'den başka, { كاشِفَةٌ } “açığa çıkaracak/kaldıracak kimse”, vuku bulduğu zaman onu kaldırmaya gücü yeten hiçbir kimse (nefis) yoktur; ancak O Sübhânehu onu kaldırmaz; keşiften kasıt izaledir (ortadan kaldırmaktır). Katâde, Atâ ve Dahhâk'tan rivayet edilen şu görüş de buna yakındır: Yani onun dehşet ve şiddeti mahlukatı kapladığı zaman onu hiç kimse açıp kaldıramaz ve onlardan geri çeviremez. Yahut şu an onun için, korkusunu giderici (kâşife) bir nefis yoktur; zira bu korku Allah Sübhânehu onu getirinceye kadar bakidir. Zemahşerî'nin «Yahut şu an onun için tehir etmek suretiyle [korkusunu] giderici bir nefis yoktur» sözüyle kastettiği budur. «Bunun anlamı; şayet şu an vuku bulsaydı, Allah Teâlâ'dan başka hiç kimse onu vaktine geri çeviremezdi demektir» denilmiştir; bu durumda keşif tehir etmek manasındadır ki bu da özel bir izaledir. Taberî ve Zeccâc ise şöyle demişlerdir: Manası, Allah Teâlâ'dan başka onun vuku vaktini keşfedecek, açıklayacak hiçbir kimse yoktur demektir; çünkü o gaybların en gizlilerindendir. Bu durumda keşif 'açıklama' (tebyîn) manasındadır ve ayet Teâlâ'nın: { لا يُجَلِّيها لِوَقْتِها إِلَّا هُوَ } [A'râf: 187] buyruğu gibidir. { كاشِفَةٌ } kelimesindeki tâ harfi bütün vecihlere göre müenneslik içindir ve işittiğin üzere hazfedilen mevsufun müennesliği sebebiyledir. Bazıları mevsufu hal olarak takdir ederler, birincisi daha evladır. 'Allâme' kelimesinde olduğu gibi mübalağa için olması da caiz görülmüş; ancak makamın O'ndan azze ve celle başkası için keşfin aslının sübutunu vehmettirmesi sebebiyle buna elverişli olmadığı ileri sürülerek eleştirilmiştir, fakat bu eleştiride tutarsızlık vardır. Rummânî ve bir grup şöyle demiştir: { كاشِفَةٌ } kelimesinin 'âfiye' ve 'hâinetü'l-a'yün' kelimelerinde olduğu gibi masdar olması muhtemeldir; yani Allah Teâlâ'dan başka onun için hiçbir keşif (açıklama/kaldırma) yoktur demektir. { أَفَمِنْ هذَا الْحَدِيثِ } “Şimdi siz bu sözden mi...”, yani Kur'an'dan mı, { تَعْجَبُونَ } “şaşıyorsunuz?” inkâr ederek, { وَتَضْحَكُونَ } “ve gülüyorsunuz?”
استهزاء مع كونه أبعد شيء من ذلك وَلا تَبْكُونَ حزنا على ما فرطتم في شأنه وخوفا من أن يحيق بكم ما حاق بالأمم المذكورة وَأَنْتُمْ سامِدُونَ أي لاهون كما روي عن ابن عباس جوابا لنافع بن الأزرق، وأنشد عليه قول هزيلة بنت بكر وهي تبكي قوم عاد:
böyle bir şeye en uzak şey olmasına rağmen alay ederek [gülüyorsunuz], { وَلا تَبْكُونَ } “ağlamıyorsunuz?” onun şanında gösterdiğiniz kusurlara üzülerek ve adı geçen ümmetlerin başına gelenlerin sizin de başınıza gelmesinden korkarak [ağlamıyorsunuz], { وَأَنْتُمْ سامِدُونَ } “ve siz gaflet içinde oyalanmaktasınız?” yani Nâfi' b. el-Ezrak'a cevap olarak İbn Abbâs'tan rivayet edildiği üzere gafil ve oyalananlarsınız. Buna delil olarak Hezîle bint Bekr'in Âd kavmine ağlarken söylediği şu şiirini okumuştur:
ليت عادا قبلوا الحق ... ولم يبدوا جحودا
«Keşke Âd kavmi hakkı kabul etseydi ... ve inkâr sergilemeseydi»
قيل: قم فانظر إليهم ... ثم دع عنك السمودا
«Kalk da onlara bir bak denildi ... sonra bırak gafletle oyalanmayı (sumûd)!»
وفي رواية أنه رضي الله تعالى عنه سئل عن السمود، فقال: البرطمة وهي رفع الرأس تكبرا أي وأنتم رافعون رؤوسكم تكبرا، وروي تفسيره بالبرطمة عن مجاهد أيضا، وقال الراغب: السامد اللاهي الرافع رأسه- من سمد البعير في سيره- إذا رفع رأسه، وقال أبو عبيدة: السمود الغناء بلغة حمير يقولون: يا جارية اسمدي لنا أي غني لنا، وروي نحوه عن عكرمة، وأخرج عبد الرازق. والبزار وابن جرير والبيهقي في سننه. وجماعة عن ابن عباس أنه قال: هو الغناء باليمانية وكانوا إذا سمعوا القرآن غنوا تشاغلا عنه، وقيل: يفعلون ذلك ليشغلوا الناس عن استماعه، والجملة الاسمية على جميع ذلك حال من فاعل- لا تبكون- ومضمونها قيد للنفي والإنكار متوجه إلى نفي البكاء ووجود السمود، وقال المبرد: السمود الجمود والخشوع كما في قوله:
Bir rivayette ise kendisinden radıyallâhu teâlâ anh sumûd hakkında sorulduğunda: «Bartamadır; o da kibirlenerek başı yukarı kaldırmaktır» dediği, yani 'siz kibirlenerek başlarınızı yukarı kaldırmaktasınız' anlamına geldiği nakledilmiştir. Onun bartama şeklindeki tefsiri Mücâhid'den de rivayet edilmiştir. Râgıb şöyle demiştir: Samid; deveden hareketle -yürüyüşünde başını kaldırdığında 'semede'l-baîru fî seyrihî' denmesinden mülhem- başını kaldıran gafil kimsedir. Ebû Ubeyde ise şöyle demiştir: Sumûd, Himyer lehçesinde şarkı söylemektir; onlara 'Ey cariye, bize usmüdî' derler, yani 'bize şarkı söyle' derler. Benzeri İkrime'den de rivayet edilmiştir. Abdürrezzâk, Bezzâr, İbn Cerîr ve Sünen'inde Beyhakî ile bir topluluk İbn Abbâs'tan şöyle dediğini nakletmiştir: «O, Yemen dilinde şarkı söylemektir; onlar Kur'an'ı işittiklerinde ondan yüz çevirip oyalanmak için şarkı söylerlerdi.» İnsanları onu dinlemekten alıkoymak için böyle yaptıkları da söylenmiştir. İsim cümlesi bütün bu vecihlere göre { لا تبكون } fiilinin failinden haldir ve içeriği nefiy ile kayıtlıdır; inkâr ise ağlamanın yokluğuna ve sumûdun varlığına yöneliktir. Müberred ise sumûdun donakalmak ve huşû duymak olduğunu söylemiştir; nitekim şairin şu sözünde olduğu gibi:
رمى الحدثان نسوة آل سعد ... بمقدار سمدن له سمودا
«Zamanın felaketleri Sa'd ailesinin kadınlarını öyle bir vurdu ki ... bu yüzden donakalmış bir halde donakaldılar (samadna lehû sumûdâ)»
فرد شعورهن السود بيضا ... ورد وجوههن البيض سودا
«Siyah saçlarını beyaza çevirdi ... beyaz yüzlerini de siyaha döndürdü.»
والجملة عليه حال من فاعل- تبكون- أيضا إلا أن مضمونها قيد للمنفى، والإنكار وارد على نفي البكاء والسمود معا فلا تغفل، وفي حرف أبيّ وعبد الله- تضحكون- بغير واو، وقرأ الحسن- تعجبون تضحكون- بغير واو وضم التاءين وكسر الجيم والحاء، واستدل بالآية كما
Bu görüşe göre de cümle { تبكون } fiilinin failinden haldir, ancak içeriği menfî fiilin kaydıdır ve inkâr hem ağlamanın hem de sumûdun nefyine yöneliktir, gafil olma! Übeyy ve Abdullah'ın kıraatinde { تضحكون } kelimesi vâv harfi olmaksızındır. Hasan ise iki tâ'nın zammesi ve cîm ile hâ'nın kesresiyle vâv olmaksızın «tu'cibûne tudhikûne» şeklinde okumuştur. Bu ayetle,
في أحكام القرآن على استحباب البكاء عند سماع بكى أصحاب الصفة حتى جرت دموعهم على خدودهم فلما سمع رسول الله ﷺ حنينهم بكى معهم فبكينا ببكائه فقال ﵊: لا يلج النار من بكى من خشية الله تعالى ولا يدخل الجنة مصرّ على معصيته ولو لم تذنبوا لجاء الله تعالى بقوم يذنبون فيستغفرون فيغفر لهم»
Ahkâmu'l-Kur'ân'da geçtiği üzere Kur'an dinlerken ağlamanın müstehap olduğuna delil getirilmiştir: Suffe ehli yanaklarından gözyaşları süzülünceye kadar ağladılar; Resûlullah ﷺ onların iniltilerini işitince onlarla birlikte ağladı, biz de onun ağlamasıyla ağladık. Bunun üzerine aleyhisselâm şöyle buyurdu: «Allah Teâlâ'nın korkusundan ağlayan kimse cehenneme girmez; O'na isyanda ısrar eden de cennete giremez. Eğer siz hiç günah işlemeseydiniz, Allah Teâlâ günah işleyip de bağışlanma dileyecek ve kendilerini bağışlayacağı bir topluluk getirirdi.»
وأخرج أحمد في الزهد وابن أبي شيبة وهناد وغيرهم بمن صالح أبي الخليل قال: «لما نزلت هذه الآية أَفَمِنْ هذَا الْحَدِيثِ تَعْجَبُونَ وَتَضْحَكُونَ وَلا تَبْكُونَ ما ضحك النبي ﷺ بعد ذلك إلا أن يتبسم»
Ahmed ez-Zühd'de, İbn Ebî Şeybe, Hennâd ve başkaları Sâlih Ebü'l-Halîl yoluyla rivayet etmişlerdir; o şöyle demiştir: «Şu { أَفَمِنْ هذَا الْحَدِيثِ تَعْجَبُونَ وَتَضْحَكُونَ وَلا تَبْكُونَ } “Şimdi siz bu sözden mi şaşıyorsunuz, gülüyorsunuz da ağlamıyorsunuz?” ayeti indiğinde, Peygamber ﷺ bundan sonra tebessüm etmek müstesna hiç gülmedi.»
ولفظ عبد بن حميد «فما رئي النبي ﵊ ضاحكا ولا مبتسما حتى ذهب من الدنيا»
Abd b. Humeyd'in lafzında ise: «Peygamber aleyhisselâm dünyadan ayrılıncaya kadar ne gülerken ne de tebessüm ederken görüldü» şeklindedir.
وفيه سد باب الضحك عند قراء القرآن ولو لم يكن استهزاء والعياذ بالله ﷿.
Bunda, alay yollu olmasa bile Kur'an okunurken gülme kapısını kapatma hükmü vardır; Allah'a azze ve celle sığınırız.
فَاسْجُدُوا لِلَّهِ وَاعْبُدُوا الفاء لترتيب الأمر أو موجبه على ما تقرر من بطلان مقابلة القرآن بالتعجب والضحك وحقية مقابلته بما يليق به، ويدل على عظم شأنه أي وإذا كان الأمر كذلك فاسجدوا لله تعالى الذي أنزله واعبدوه ﷻ، وهذه آية سجدة عند أكثر أهل العلم، وقد سجد النبي صلى الله تعالى عليه وسلم عندها.
{ فَاسْجُدُوا لِلَّهِ وَاعْبُدُوا } “Haydi Allah'a secde edin ve O'na kulluk edin!” Buradaki fâ harfi, Kur'an'ı şaşkınlık ve gülmeyle karşılamanın batıl olduğu, ona layık olan ve şanının yüceliğine delalet eden bir tavırla mukabele etmenin hakikati sabit olduğu için emrin veya gereğinin buna terettüp ettiğini gösterir; yani durum böyle olunca onu indiren Allah Teâlâ'ya secde edin ve O'na celle celâluhu ibadet edin demektir. İlim ehlinin çoğuna göre bu bir secde ayetidir ve Peygamber sallallâhu teâlâ aleyhi ve sellem bu ayette secde etmiştir.
أخرج الشيخان وأبو داود والنسائي وابن مردويه عن ابن مسعود قال: «أول سورة أنزلت فيها سجدة وَالنَّجْمِ فسجد رسول الله صلى الله تعالى عليه وسلم وسجد الناس كلهم إلا رجلا» الحديث.
Şeyhân (Buhârî ve Müslim), Ebû Dâvûd, Nesâî ve İbn Merdûye İbn Mes'ûd'dan şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: «İçinde secde bulunan ilk indirilen sure en-Necm suresidir. Resûlullah sallallâhu teâlâ aleyhi ve sellem secde etti, bir adam hariç bütün insanlar da secde etti...» hadis.
وأخرج ابن مردويه والبيهقي في السنن عن ابن عمر رضي الله تعالى عنهما «قال: صلى بنا رسول الله صلى الله تعالى عليه وسلم فقرأ النجم فسجد بنا فأطال السجود»
İbn Merdûye ve es-Sünen'de Beyhakî İbn Ömer radıyallâhu teâlâ anhümâ'dan şöyle rivayet etmişlerdir: «Dedi ki: Resûlullah sallallâhu teâlâ aleyhi ve sellem bize namaz kıldırdı, Necm suresini okudu, bizimle birlikte secdeye vardı ve secdeyi uzattı.»
وكذا عمر رضي الله تعالى عنه، أخرج سعيد بن منصور عن سبرة قال: صلى بنا عمر بن الخطاب الفجر فقرأ في الركعة الأولى سورة يوسف، ثم قرأ في الثانية سورة النجم فسجد، ثم قام فقرأ إذا زلزلت ثم ركع، ولا يرى مالك السجود هنا، واستدل له بما أخرجه أحمد والشيخان وأبو داود والترمذي
Ömer radıyallâhu teâlâ anh da böyle yapmıştır. Saîd b. Mansûr, Sebre'den şöyle rivayet etmiştir: Ömer b. el-Hattâb bize sabah namazını kıldırdı; birinci rekatta Yûsuf suresini okudu, sonra ikinci rekatta Necm suresini okuyup secde etti; ardından ayağa kalkıp İze zülzilet suresini okudu, sonra rükûya vardı. Mâlik ise burada secdeyi gerekli görmez. Onun görüşüne Ahmed, Şeyhân, Ebû Dâvûd, Tirmizî,
والنسائي والطبراني وغيرهم عن زيد بن ثابت قال: قرأت النجم عند النبي صلى الله تعالى عليه وسلم فلم يسجد فيها، وأجيب بأن الترك إنما ينافي وجوب السجود وليس بمجمع عليه وهو عند القائل به على التراخي في مثل ذلك على المختار وليس في الحديث ما يدل على نفيه بالكلية فيحتمل أنه ﵊ سجد بعد، وكذا زيد رضي الله تعالى عنه، نعم التأخير مكروه تنزيها ولعله فعل لبيان الجواز، أو لعذر لم نطلع عليه، وما
Nesâî, Taberânî ve başkalarının Zeyd b. Sâbit'ten rivayet ettiği şu hadisle delil getirilmiştir; Zeyd şöyle demiştir: «Peygamber sallallâhu teâlâ aleyhi ve sellem'in huzurunda Necm suresini okudum da orada secde etmedi.» Buna şöyle cevap verilmiştir: Secdenin terk edilmesi ancak onun vücûbuna (farz/vacip oluşuna) aykırı düşer, oysa bu icma edilmiş bir husus değildir; vacip olduğunu söyleyenlere göre de muhtar olan görüşe binaen böylesi durumlarda terâhî (hemen yapmama/geciktirme caizliği) üzeredir. Hadiste secdenin tamamen nefyedildiğine dair bir delil de yoktur; binaenaleyh aleyhisselâm'ın ve aynı şekilde Zeyd radıyallâhu teâlâ anh'ın daha sonra secde etmiş olması muhtemeldir. Evet, tehir etmek tenzihen mekruhtur; belki de bu, cevazı açıklamak için veya muttali olamadığımız bir mazeret sebebiyle yapılmıştır. Şuna gelince;
أخرجه ابن مردويه عن ابن عباس من قوله: «إن رسول الله صلى الله تعالى عليه وسلم لم يسجد في شيء من المفصل منذ تحول إلى المدينة»
İbn Merdûye'nin İbn Abbâs'tan rivayet ettiği: «Resûlullah sallallâhu teâlâ aleyhi ve sellem Medine'ye hicret ettiğinden beri Mufassal surelerden hiçbirinde secde etmedi» sözü,
ناف وضعيف، وكذا
münfî ve zayıftır. Aynı şekilde,
قوله فيما رواه أيضا عنه «كان رسول الله صلى الله تعالى عليه وسلم يسجد في النجم بمكة فلما هاجر إلى المدينة تركها»
yine ondan rivayet edilen şu sözü de öyledir: «Resûlullah sallallâhu teâlâ aleyhi ve sellem Mekke'de Necm suresinde secde ederdi, Medine'ye hicret edince onu bıraktı.»
على أن الترك إنما ينافي- كما سمعت- الوجوب، والله تعالى أعلم.
Kaldı ki terk etmek -işittiğin üzere- ancak vücûba aykırı düşer; doğrusunu en iyi Allah Teâlâ bilir.