{وَلَوْ نَزَّلْنَاهُ عَلَى بَعْض الْأَعْجَمِينَ} جَمْع أَعْجَم
{وَلَوْ نَزَّلْنَاهُ عَلَى بَعْض الْأَعْجَمِينَ} “Biz onu Arap olmayanlardan birine indirseydik,” [a'cemîn kelimesi] a'cem'in çoğuludur.
{فَقَرَأَهُ عَلَيْهِمْ} كُفَّار مَكَّة {مَا كَانُوا بِهِ مُؤْمِنِينَ} أَنَفَة مِنْ اتِّبَاعه
{فَقَرَأَهُ عَلَيْهِمْ} “O da bunu onlara okusaydı,” Mekke kâfirlerine {مَا كَانُوا بِهِ مُؤْمِنِينَ} “yine ona inanacak değillerdi.” Ona uymayı kibirlerine yediremediklerinden ötürü.
{كَذَلِكَ} أَيْ مِثْل إدْخَالنَا التَّكْذِيب بِهِ بِقِرَاءَةِ الْأَعْجَمِيّ {سَلَكْنَاهُ} أَدْخَلْنَا التَّكْذِيب بِهِ {فِي قُلُوب المجرمين} كفار مكة بقراءة النبي
{كَذَلِكَ} “İşte böylece,” yani Arap olmayanın okumasıyla onu yalanlamayı [kalplerine] soktuğumuz gibi {سَلَكْنَاهُ} “biz onu soktuk” onu yalanlamayı soktuk {فِي قُلُوب المجرمين} “günahkârların kalplerine.” Peygamber'in okuması sebebiyle Mekke kâfirlerinin [kalplerine].
{لا يؤمنون به حتى يروا العذاب الأليم}
{لا يؤمنون به حتى يروا العذاب الأليم} “Can yakıcı azabı görünceye kadar ona iman etmezler.”
{فيأتيهم بغتة وهم لا يشعرون}
{فيأتيهم بغتة وهم لا يشعرون} “Artık o [azap], kendileri farkında olmadan ansızın onlara geliverir.”
{فَيَقُولُوا هَلْ نَحْنُ مُنْظَرُونَ} لِنُؤْمِن فَيُقَال لَهُمْ لا فقالوا متى هذا العذاب قال تعالى
{فَيَقُولُوا هَلْ نَحْنُ مُنْظَرُونَ} “Ve derler ki: 'Bize mühlet verilir mi acaba?'” İman etmemiz için. Onlara 'Hayır' denilir. Bunun üzerine onlar: 'Bu azap ne zaman?' dediler. Yüce [Allah] şöyle buyurdu:
{أفبعذابنا يستعجلون}
{أفبعذابنا يستعجلون} “Onlar yine de azabımızı çarçabuk mu istiyorlar?”
{أفرأيت} أخبرني {إن متعناهم سنين}
{أفرأيت} “Gördün mü ya,” bana haber ver {إن متعناهم سنين} “onları yıllarca faydalandırsak,”
{ثُمَّ جَاءَهُمْ مَا كَانُوا يُوعَدُونَ} من العذاب
{ثُمَّ جَاءَهُمْ مَا كَانُوا يُوعَدُونَ} “sonra kendilerine vadedilen başlarına gelse,” azaptan [vadedilen şey],
{مَا} اسْتِفْهَامِيَّة بِمَعْنَى أَيّ شَيْء {أَغْنَى عَنْهُمْ مَا كَانُوا يُمَتَّعُونَ} فِي دَفْع الْعَذَاب أَوْ تَخْفِيفه أَيْ لَمْ يُغْنِ
{مَا} “ne fayda verir?” [Mâ edatı] "hangi şey" manasında istifhamiyedir; {أَغْنَى عَنْهُمْ مَا كَانُوا يُمَتَّعُونَ} “o yararlandırıldıkları şeyler onlara.” Azabı savmada yahut onu hafifletmede [hiçbir fayda vermez], yani fayda sağlamaz.
{وَمَا أَهْلَكْنَا مِنْ قَرْيَة إلَّا لَهَا مُنْذِرُونَ} رُسُل تُنْذِر أَهْلهَا
{وَمَا أَهْلَكْنَا مِنْ قَرْيَة إلَّا لَهَا مُنْذِرُونَ} “Biz hiçbir memleketi, uyarıcıları olmaksızın helak etmedik;” halkını uyaran elçileri [olmadan helak etmedik].
{ذِكْرَى} عِظَة لَهُمْ {وَمَا كُنَّا ظَالِمِينَ} فِي إهْلَاكهمْ بَعْد إنْذَارهمْ وَنَزَلَ رَدًّا لِقَوْلِ الْمُشْرِكِينَ
{ذِكْرَى} “[onlara] bir öğüttür.” Kendilerine bir nasihattir. {وَمَا كُنَّا ظَالِمِينَ} “Ve biz zalimler de değildik;” kendilerini uyardıktan sonra helak etmekle. [Bu ayetler] müşriklerin sözünü reddetmek üzere inmiştir:
{وَمَا تَنَزَّلَتْ بِهِ} بِالْقُرْآنِ {الشَّيَاطِين}
{وَمَا تَنَزَّلَتْ بِهِ} “Onu indirmiş değillerdir” Kur'an'ı {الشَّيَاطِين} “şeytanlar.”
{وَمَا يَنْبَغِي} يَصْلُح {لَهُمْ} أَنْ يَنْزِلُوا بِهِ {وَمَا يَسْتَطِيعُونَ} ذَلِكَ
{وَمَا يَنْبَغِي} “Bu onlara yaraşmaz” uygun düşmez {لَهُمْ} “onlar için” onu indirmek, {وَمَا يَسْتَطِيعُونَ} “buna güçleri de yetmez.”
{إنَّهُمْ عَنْ السَّمْع} لِكَلَامِ الْمَلَائِكَة {لَمَعْزُولُونَ} بِالشُّهُبِ
{إنَّهُمْ عَنْ السَّمْع} “Şüphesiz onlar işitmekten” meleklerin sözünü [işitmekten] {لَمَعْزُولُونَ} “kesinlikle uzak tutulmuşlardır,” alevli gök taşlarıyla.
{فَلَا تَدْعُ مَعَ اللَّه إلَهًا آخَر فَتَكُون مِنْ الْمُعَذَّبِينَ} إنْ فَعَلْت ذَلِكَ الَّذِي دَعَوْك إليه
{فَلَا تَدْعُ مَعَ اللَّه إلَهًا آخَر فَتَكُون مِنْ الْمُعَذَّبِينَ} “O halde sakın Allah ile beraber başka bir ilaha yalvarma; yoksa azap görenlerden olursun!” Şayet seni kendisine çağırdıkları o şeyi yapacak olursan.
{وَأَنْذِرْ عَشِيرَتك الْأَقْرَبِينَ} وَهُمْ بَنُو هَاشِم وَبَنُو الْمُطَّلِب وَقَدْ أَنْذَرَهُمْ جَهَارًا رَوَاهُ الْبُخَارِيّ وَمُسْلِم
{وَأَنْذِرْ عَشِيرَتك الْأَقْرَبِينَ} “En yakın akrabalarını uyar.” Onlar Hâşimoğulları ve Muttaliboğulları'dır. Nitekim [Peygamber] onları açıktan uyardı; bunu Buhârî ve Müslim rivayet etmiştir.
{وَاخْفِضْ جَنَاحك} أَلِنْ جَانِبك {لِمَنْ اتَّبَعَك مِنْ المؤمنين} الموحدين
{وَاخْفِضْ جَنَاحك} “Kanadını indir” yanını yumuşat {لِمَنْ اتَّبَعَك مِنْ المؤمنين} “sana uyan müminlere.” Muvahhidlere.
{فإن عصوك} عشيرك {فَقُلْ} لَهُمْ {إنِّي بَرِيء مِمَّا تَعْمَلُونَ} } مِنْ عِبَادَة غَيْر اللَّه
{فإن عصوك} “Şayet sana karşı gelirlerse” akrabaların, {فَقُلْ} “de ki” onlara: {إنِّي بَرِيء مِمَّا تَعْمَلُونَ} “'Şüphesiz ben sizin yaptıklarınızdan uzağım.'” Allah'tan başkasına tapmanızdan.
{وَتَوَكَّلْ} بِالْوَاوِ وَالْفَاء {عَلَى الْعَزِيز الرَّحِيم} اللَّه أَيْ فَوَّضَ إلَيْهِ جَمِيع أُمُورك
{وَتَوَكَّلْ} “Ve tevekkül et” [Vav] ve [fe] ile [okunmuştur] {عَلَى الْعَزِيز الرَّحِيم} “O Azîz ve Rahîm olan [Allah]'a;” yani bütün işlerini O'na havale et.
{الَّذِي يَرَاك حِين تَقُوم} إلَى الصَّلَاة
{الَّذِي يَرَاك حِين تَقُوم} “O ki, kalktığın zaman seni görür,” namaza [kalktığın zaman].
{وَتَقَلُّبك} فِي أَرْكَان الصَّلَاة قَائِمًا وَقَاعِدًا وَرَاكِعًا وَسَاجِدًا {في الساجدين} المصلين
{وَتَقَلُّبك} “ve dolaşmanı da” namazın rükünleri arasında kıyamda, kuûdda, rükûda ve secdede [dolaşmanı da] {في الساجدين} “secde edenler arasında.” Namaz kılanlar arasında.
{إنه هو السميع العليم}
{إنه هو السميع العليم} “Şüphesiz O, hakkıyla işitendir, hakkıyla bilendir.”
{هَلْ أُنَبِّئكُمْ} يَا كُفَّار مَكَّة {عَلَى مَنْ تَنَزَّل الشَّيَاطِين} بِحَذْفِ إحْدَى التَّاءَيْنِ مِنْ الْأَصْل
{هَلْ أُنَبِّئكُمْ} “Size haber vereyim mi” ey Mekke kâfirleri, {عَلَى مَنْ تَنَزَّل الشَّيَاطِين} “şeytanların kime indiğini?” Aslında var olan iki te'den birinin hazfiyle [okunmuştur].
{تَنَزَّل عَلَى كُلّ أَفَّاك} كَذَّاب {أَثِيم} فَاجِر مِثْل مُسَيْلِمَة وَغَيْره مِنْ الْكَهَنَة
{تَنَزَّل عَلَى كُلّ أَفَّاك} “İnerler her bir yalancı,” aşırı yalancı {أَثِيم} “günahkâra;” Müseylime ve kâhinlerden başkaları gibi facir olanlara.
{يُلْقُونَ} الشَّيَاطِين {السَّمْع} مَا سَمِعُوهُ مِنْ الْمَلَائِكَة إلَى الْكَهَنَة {وَأَكْثَرهمْ كَاذِبُونَ} يَضُمُّونَ إلَى الْمَسْمُوع كَذِبًا كَثِيرًا وَكَانَ هَذَا قَبْل أَنْ حُجِبَتْ الشَّيَاطِين عَنْ السَّمَاء
{يُلْقُونَ} “Aktarırlar” şeytanlar {السَّمْع} “kulak verdiklerini,” meleklerden işittikleri şeyleri kâhinlere [aktarırlar]. {وَأَكْثَرهمْ كَاذِبُونَ} “Ve onların çoğu yalancıdırlar;” işitilen şeye birçok yalan katarlar. Bu durum, şeytanlar semadan perdelenmeden önceydi.
{وَالشُّعَرَاء يَتَّبِعهُمْ الْغَاوُونَ} فِي شِعْرهمْ فَيَقُولُونَ بِهِ وَيَرْوُونَهُ عَنْهُمْ فَهُمْ مَذْمُومُونَ
{وَالشُّعَرَاء يَتَّبِعهُمْ الْغَاوُونَ} “Şairlere ise azgınlar uyarlar.” Şiirlerinde [onlara uyarlar], onların dediklerini söyler ve onlardan rivayet ederler; bundan dolayı onlar yerilmiştir.
{أَلَمْ تَرَ} تَعْلَم {أَنَّهُمْ فِي كُلّ وَادٍ} مِنْ أَوْدِيَة الْكَلَام وَفُنُونه {يَهِيمُونَ} يَمْضُونَ فَيُجَاوِزُونَ الْحَدّ مَدْحًا وَهِجَاء
{أَلَمْ تَرَ} “Görmedin mi?” Bilmedin mi? {أَنَّهُمْ فِي كُلّ وَادٍ} “Onların her vadide” söz ve sanat vadilerinden her birinde {يَهِيمُونَ} “şaşkınca dolaştıklarını,” akıp gittiklerini, övgüde ve yergide haddi aştıklarını.
{وَأَنَّهُمْ يَقُولُونَ} فَعَلْنَا {مَا لَا يَفْعَلُونَ} يَكْذِبُونَ
{وَأَنَّهُمْ يَقُولُونَ} “Ve onların söylediklerini” yaptık dediklerini, {مَا لَا يَفْعَلُونَ} “yapmadıkları şeyleri.” Yalan söylerler.
{إلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَات} مِنْ الشُّعَرَاء {وَذَكَرُوا اللَّه كَثِيرًا} لَمْ يَشْغَلهُمْ الشِّعْر عَنْ الذِّكْر {وَانْتَصَرُوا} بِهَجْوِهِمْ الْكُفَّار {مِنْ بَعْد مَا ظُلِمُوا} بِهَجْوِ الْكُفَّار لَهُمْ فِي جُمْلَة الْمُؤْمِنِينَ فَلَيْسُوا مَذْمُومِينَ قَالَ اللَّه تَعَالَى {لَا يُحِبّ اللَّه الْجَهْر بِالسُّوءِ مِنْ الْقَوْل إلَّا مَنْ ظُلِمَ} وَقَالَ تَعَالَى {فَمَنْ اعْتَدَى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَى عَلَيْكُمْ} {وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا} مِنْ الشُّعَرَاء وَغَيْرهمْ {أَيّ مُنْقَلَب} مَرْجِع {يَنْقَلِبُونَ} يَرْجِعُونَ بَعْد الْمَوْت = ٢٧ سُورَة النَّمْل
{إلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَات} “Ancak iman edip salih ameller işleyenler” şairlerden, {وَذَكَرُوا اللَّه كَثِيرًا} “ve Allah'ı çokça zikredenler,” şiir kendilerini zikirden alıkoymayanlar {وَانْتَصَرُوا} “ve haklarını savunanlar müstesna,” kâfirleri hicvederek [haklarını savunanlar] {مِنْ بَعْد مَا ظُلِمُوا} “haksızlığa uğratıldıktan sonra.” Kâfirlerin müminler topluluğu içinde kendilerini hicvetmesi sebebiyle [haksızlığa uğradıktan sonra haklarını savunanlar]; işte onlar yerilmiş değillerdir. Nitekim Yüce Allah şöyle buyurmuştur: {لَا يُحِبّ اللَّه الْجَهْر بِالسُّوءِ مِنْ الْقَوْل إلَّا مَنْ ظُلِمَ} “Allah, haksızlığa uğrayan kimse müstesna, kötü sözün açıkça söylenmesini sevmez.” Yüce [Allah] yine şöyle buyurmuştur: {فَمَنْ اعْتَدَى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَى عَلَيْكُمْ} “O halde kim size saldırırsa, siz de ona size saldırdığı kadar saldırın.” {وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا} “Ve o zulmedenler yakında bilecekler” şairlerden ve diğerlerinden olanlar, {أَيّ مُنْقَلَب} “nasıl bir dönüş yerine” hangi merciye {يَنْقَلِبُونَ} “döneceklerini.” Ölümden sonra döneceklerini. = 27 Neml Suresi