Binûn

Hûd Suresi Tefsiri — 2. Sayfa

Kaynak: Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm (İbn Kesîr Tefsiri) · İbn Kesîr · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

{وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَى قَوْمِهِ إِنِّي لَكُمْ نَذِيرٌ مُبِينٌ (٢٥) أَنْ لا تَعْبُدُوا إِلا اللَّهَ إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ أَلِيمٍ (٢٦) فَقَالَ الْمَلأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ مَا نَرَاكَ إِلا بَشَرًا مِثْلَنَا وَمَا نَرَاكَ اتَّبَعَكَ إِلا الَّذِينَ هُمْ أَرَاذِلُنَا بَادِيَ الرَّأْيِ وَمَا نَرَى لَكُمْ عَلَيْنَا مِنْ فَضْلٍ بَلْ نَظُنُّكُمْ كَاذِبِينَ (٢٧)}

{وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَى قَوْمِهِ إِنِّي لَكُمْ نَذِيرٌ مُبِينٌ (٢٥) أَنْ لا تَعْبُدُوا إِلا اللَّهَ إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ أَلِيمٍ (٢٦) فَقَالَ الْمَلأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ مَا نَرَاكَ إِلا بَشَرًا مِثْلَنَا وَمَا نَرَاكَ اتَّبَعَكَ إِلا الَّذِينَ هُمْ أَرَاذِلُنَا بَادِيَ الرَّأْيِ وَمَا نَرَى لَكُمْ عَلَيْنَا مِنْ فَضْلٍ بَلْ نَظُنُّكُمْ كَاذِبِينَ (٢٧)} “Andolsun biz Nûh'u kavmine gönderdik. [Onlara dedi ki:] «Şüphesiz ben sizin için apaçık bir uyarıcıyım. Allah'tan başkasına kulluk etmeyin! Doğrusu ben sizin adınıza acı bir günün azabından korkuyorum.» Kavminden inkâr eden ileri gelenler dediler ki: «Biz seni sadece bizim gibi bir insan olarak görüyoruz. Sana aramızdan ancak ilk bakışta en aşağılıklarımız olanların uyduğunu görüyoruz. Sizin bize karşı bir üstünlüğünüzü de görmüyoruz; aksine biz sizi yalancılar sanıyoruz.»”

يخبر تعالى عن نوح، ﵇، وكان أول رسول بعثه الله إلى أهل الأرض من المشركين عَبَدة الأصنام أنه قال لقومه: (إِنِّي لَكُمْ نَذِيرٌ مُبِينٌ) أي: ظاهر النّذَارَة لكم من عذاب الله إن أنتم عبدتم غير الله؛ ولهذا قال: (أَنْ لا تَعْبُدُوا إِلا اللَّهَ) وقوله (إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ أَلِيمٍ) أي إن استمررتم على ما أنتم عليه عَذَّبكم الله عذابا أليما مُوجعًا شاقًا في الدار الآخرة.

Allah Teâlâ, yeryüzü ehlinden putlara tapan müşriklere gönderdiği ilk resul olan Nûh'tan -aleyhisselâm- kavmine şöyle dediğini haber vermektedir: (إِنِّي لَكُمْ نَذِيرٌ مُبِينٌ) yani: Eğer Allah'tan başkasına ibadet ederseniz, Allah'ın azabına karşı sizin için apaçık bir uyarıcıyım; nitekim bundan dolayı (أَنْ لا تَعْبُدُوا إِلا اللَّهَ) [Allah'tan başkasına kulluk etmeyin] buyurmuştur. (إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ أَلِيمٍ) “Doğrusu ben sizin adınıza acı bir günün azabından korkuyorum” sözü ise; eğer bulunduğunuz hâl üzere devam ederseniz, Allah'ın ahiret yurdunda sizi can yakıcı, acı veren ve pek çetin bir azapla cezalandıracağı anlamına gelir.

(فَقَالَ الْمَلأ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ) والملأ هم: السادة والكبراء من الكافرين منهم: (مَا نَرَاكَ إِلا بَشَرًا مِثْلَنَا) أي: لست بملك، ولكنك بشر، فكيف أوحي إليك من دوننا؟ ثم ما نراك اتبعك إلا أراذلنا كالباعة والحاكة وأشباههم ولم يتبعك الأشراف ولا الرؤساء [منا] ثم هؤلاء الذين اتبعوك لم يكن عن تَرَوّ منهم ولا فكرة ولا نظر، بل بمجرد ما دعوتهم أجابوك فاتبعوك ؛ ولهذا قال: (وَمَا نَرَاكَ اتَّبَعَكَ إِلا الَّذِينَ هُمْ أَرَاذِلُنَا بَادِيَ الرَّأْيِ) أي: في أول بادئ الرأي، (وَمَا نَرَى لَكُمْ عَلَيْنَا مِنْ فَضْلٍ) يقولون: ما رأينا لكم علينا فضيلة في خَلْق ولا خُلُق، ولا رزق ولا حال، لَمَّا دخلتم في دينكم هذا، (بَلْ نَظُنُّكُمْ كَاذِبِينَ) أي: فيما تَدَّعونه لكم من البر والصلاح والعبادة، والسعادة في الدار الآخرة إذا صرتم إليها.

(فَقَالَ الْمَلأ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ) [Kavminden inkâr eden ileri gelenler dediler ki]; 'el-Mele'' kâfirlerin ileri gelenleri ve reisleridir; (مَا نَرَاكَ إِلا بَشَرًا مِثْلَنَا) yani: Sen bir melek değilsin, ancak bir beşersin; öyleyse bize değil de sana nasıl vahiy indirildi? Sonra sana uyanların da ancak satıcılar, dokumacılar ve benzerleri gibi en aşağılıklarımız olduğunu görüyoruz ; [bizden] eşraf ve reisler sana tâbi olmadı. Üstelik bu sana tâbi olanlar, derinlemesine düşünerek, fikir yürüterek ve araştırarak değil, sırf sen onları çağırdığın anda sana icabet edip uydular ; bu sebeple şöyle dediler: (وَمَا نَرَاكَ اتَّبَعَكَ إِلا الَّذِينَ هُمْ أَرَاذِلُنَا بَادِيَ الرَّأْيِ) yani: İlk bakışta, düşünmeksizin. (وَمَا نَرَى لَكُمْ عَلَيْنَا مِنْ فَضْلٍ) Şöyle diyorlar: Bu dininize girdiğinizde yaratılışta, ahlakta, rızıkta veya herhangi bir hâlde sizin bize karşı bir üstünlüğünüzü görmedik. (بَلْ نَظُنُّكُمْ كَاذِبِينَ) yani: İyilik, salâh, ibadet ve ahiret yurduna vardığınızda elde edeceğinizi iddia ettiğiniz saadet hususunda sizi yalancılar sanıyoruz.

هذا اعتراض الكافرين على نوح، ﵇، وأتباعه، وذلك دليل على جهلهم وقلة علمهم وعقلهم، فإنه ليس بعار على الحق رَذَالة من اتبعه، فإن الحق في نفسه صحيح، وسواء اتبعه الأشراف أو الأراذل بل الحق الذي لا شك فيه أن أتباع الحق هم الأشراف، ولو كانوا فقراء، والذين يأبونه هم الأراذل، ولو كانوا أغنياء. ثم الواقع غالبا أن ما يتبع الحق ضعفاء الناس، والغالب على الأشراف والكبراء مخالفته، كما قال تعالى: {وَكَذَلِكَ مَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَذِيرٍ إِلا قَالَ مُتْرَفُوهَا إِنَّا وَجَدْنَا آبَاءَنَا عَلَى أُمَّةٍ وَإِنَّا عَلَى آثَارِهِمْ مُقْتَدُونَ} [الزخرف: ٢٣]، ولما سأل هرقل ملك الروم أبا سفيان صخر بن حرب عن صفات النبي ﷺ، قال له فيما قال: أشراف الناس اتبعوه أو ضعفاؤهم؟ قال: بل ضعفاؤهم. فقال هرقل: هم أتباع الرسل.

Bu, kâfirlerin Nûh'a -aleyhisselâm- ve ona tâbi olanlara yönelik itirazıdır; bu da onların cehaletine, ilim ve akıllarının azlığına bir delildir. Zira hakka tâbi olanların halk tabakasından olması hak için bir kusur teşkil etmez; çünkü hak kendi zatında doğrudur, ister ona ileri gelenler uysun ister halk tabakası uysun . Bilakis şüphe götürmeyen hakikat şudur ki; hakkın takipçileri fakir de olsalar asıl şerefli kimselerdir, haktan yüz çevirenler ise zengin de olsalar asıl aşağılıklardır. Kaldı ki hakka tâbi olanların ekseriyetle insanların zayıfları olması, eşrafın ve ileri gelenlerin ise çoğunlukla ona muhalefet etmesi vakıada süregelen bir durumdur; nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {وَكَذَلِكَ مَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَذِيرٍ إِلا قَالَ مُتْرَفُوهَا إِنَّا وَجَدْنَا آبَاءَنَا عَلَى أُمَّةٍ وَإِنَّا عَلَى آثَارِهِمْ مُقْتَدُونَ} [الزخرف: ٢٣] “İşte böyle, senden önce de hangi memlekete bir uyarıcı gönderdiysek, mutlaka oranın varlıklı ve şımarık ileri gelenleri: «Biz babalarımızı bir din üzerinde bulduk ve biz onların izlerine uymaktayız» dediler.” Rum Kralı Herakliyus, Ebû Süfyân Sahr b. Harb'e Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem sıfatlarını sorduğunda, ona sordukları arasında şu da vardı: “İnsanların ileri gelenleri mi ona tâbi oldu, yoksa zayıfları mı?” O da: “Aksine zayıfları” dedi. Bunun üzerine Herakliyus: “Peygamberlerin tâbileri onlardır” demiştir.

وقولهم (بَادِيَ الرَّأْي) ليس بمذمة ولا عيب؛ لأن الحق إذا وضح لا يبقى للتروي ولا للفكر مجال، بل لا بد من اتباع الحق والحالة هذه لكل ذي زكاء وذكاء ولا يفكر وينزوي هاهنا إلا عَيِيّ أو غبي . والرسل، صلوات الله وسلامه عليهم أجمعين، إنما جاءوا بأمر جلي واضح.

Onların (بَادِيَ الرَّأْي) [ilk bakışta] demeleri de bir yergi ve kusur değildir. Çünkü hak apaçık ortaya çıktığında artık durup düşünmeye ve fikir yürütmeye mecal kalmaz; bilakis bu durumda kavrayış ve zekâ sahibi her kimseye derhâl hakka tâbi olmak vacip olur; burada ancak dili tutulmuş aciz veya ahmak kimse düşünüp geri durur. Peygamberler -Allah'ın salât ve selâmı hepsinin üzerine olsun- ancak apaçık ve besbelli bir emir ile gelmişlerdir.

وقد

Nitekim

جاء في الحديث أن رسول الله ﷺ قال: "ما دعوت أحدًا إلى الإسلام إلا كانت له كَبْوَة، غير أبي بكر، فإنه لم يَتَلَعْثَم" أي: ما تردد ولا تروَّى، لأنه رأى أمرا جليا عظيما واضحا، فبادر إليه وسارع.

Hadiste Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurduğu gelmiştir: “Ebû Bekir müstesna, kimi İslâm'a davet ettiysem mutlaka bir duraklaması oldu; o ise hiç tereddüt etmedi.” Yani duraksamadı ve bekleyip düşünmedi; çünkü o apaçık, büyük ve aşikâr bir hakikat gördü de derhâl ona yönelip koştu.

وقولهم: (وَمَا نَرَى لَكُمْ عَلَيْنَا مِنْ فَضْلٍ) هم لا يرون ذلك؛ لأنهم عُمْي عن الحق، لا يسمعون ولا يبصرون: بل هم في ريبهم يترددون، في ظلمات الجهل يعمهون، وهم الأفاكون الكاذبون، الأقلون الأرذلون، وفي الآخرة هم الأخسرون.

(وَمَا نَرَى لَكُمْ عَلَيْنَا مِنْ فَضْلٍ) “Sizin bize karşı bir üstünlüğünüzü de görmüyoruz” sözlerine gelince; onlar bunu göremezler, zira hakka karşı kördürler, işitmezler ve görmezler. Bilakis onlar şüpheleri içinde bocalayıp dururlar, cehalet karanlıklarında şaşkınca dolanırlar. Asıl iftiracı yalancılar, en değersiz ve aşağılık olanlar onlardır; ahirette de en çok hüsrana uğrayacak olanlar bizzat kendileridir.

{قَالَ يَا قَوْمِ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كُنْتُ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي وَآتَانِي رَحْمَةً مِنْ عِنْدِهِ فَعُمِّيَتْ عَلَيْكُمْ أَنُلْزِمُكُمُوهَا وَأَنْتُمْ لَهَا كَارِهُونَ (٢٨)}

{قَالَ يَا قَوْمِ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كُنْتُ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي وَآتَانِي رَحْمَةً مِنْ عِنْدِهِ فَعُمِّيَتْ عَلَيْكُمْ أَنُلْزِمُكُمُوهَا وَأَنْتُمْ لَهَا كَارِهُونَ (٢٨)} “[Nûh] dedi ki: «Ey kavmim! Ne dersiniz, ya ben Rabbimden apaçık bir delil üzerinde isem ve O, katından bana bir rahmet vermiş de bu size gizli bırakılmışsa? Siz onu istemezken biz sizi ona zorlayacak mıyız?»”

يقول تعالى مخبرًا عن نوح ما ردَّ على قومه في ذلك: (أَرَأَيْتُمْ إِنْ كُنْتُ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي) أي: على يقين وأمر جلي، ونبوة صادقة، وهي الرحمة العظيمة من الله به وبهم، (فَعُمِّيَتْ عَلَيْكُمْ) أي: خفيت عليكم، فلم تهتدوا إليها، ولا عرفتم قدرها، بل بادرتم إلى تكذيبها وردها، (أَنُلْزِمْكُمُوهَا) أي: نَغْضبكم بقبولها وأنتم لها كارهون.

Allah Teâlâ, Nûh'un bu hususta kavmine verdiği cevabı haber vererek şöyle buyurmaktadır: (أَرَأَيْتُمْ إِنْ كُنْتُ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي) yani: Ya ben kesin bir bilgi, apaçık bir hakikat ve dosdoğru bir peygamberlik üzere isem -ki bu, Allah'ın hem ona hem de onlara büyük bir rahmetidir-; (فَعُمِّيَتْ عَلَيْكُمْ) yani: Size gizli kalmış da ona yol bulamamış ve kadrini bilememişseniz, bilakis onu derhâl yalanlayıp reddetmeye kalkışmışsanız; (أَنُلْزِمْكُمُوهَا) yani: Siz ondan hoşlanmazken onu kabul etmeniz için sizi zorlayacak mıyız?

{وَيَا قَوْمِ لا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مَالا إِنْ أَجْرِيَ إِلا عَلَى اللَّهِ وَمَا أَنَا بِطَارِدِ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّهُمْ مُلاقُو رَبِّهِمْ وَلَكِنِّي أَرَاكُمْ قَوْمًا تَجْهَلُونَ (٢٩) وَيَا قَوْمِ مَنْ يَنْصُرُنِي مِنَ اللَّهِ إِنْ طَرَدْتُهُمْ أَفَلا تَذَكَّرُونَ (٣٠)}

{وَيَا قَوْمِ لا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مَالا إِنْ أَجْرِيَ إِلا عَلَى اللَّهِ وَمَا أَنَا بِطَارِدِ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّهُمْ مُلاقُو رَبِّهِمْ وَلَكِنِّي أَرَاكُمْ قَوْمًا تَجْهَلُونَ (٢٩) وَيَا قَوْمِ مَنْ يَنْصُرُنِي مِنَ اللَّهِ إِنْ طَرَدْتُهُمْ أَفَلا تَذَكَّرُونَ (٣٠)} “«Ey kavmim! Buna karşılık ben sizden bir mal istemiyorum. Benim mükâfatım ancak Allah'a aittir. Ben iman edenleri kovacak değilim; şüphesiz onlar Rablerine kavuşacaklardır. Fakat ben sizi cahillik eden bir kavim olarak görüyorum. Ey kavmim! Eğer ben onları kovarsam, Allah'a karşı bana kim yardım edebilir? Hâlâ düşünüp öğüt almaz mısınız?»”

يقول لقومه: لا أسألكم على نصحي [لكم] مالا؛ أجرة آخذها منكم، إنما أبتغي الأجر من الله ﷿، (وَمَا أَنَا بِطَارِدِ الَّذِينَ آمَنُوا) كأنهم طلبوا منه أن يطرد المؤمنين عنه، احتشاما ونفاسة منهم أن يجلسوا معهم، كما سأل أمثالهم خاتم الرسل ﷺ أن يطرد عنهم جماعة من الضعفاء ويجلس معهم مجلسا خاصا، فأنزل الله تعالى: {وَلا تَطْرُدِ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ} [الأنعام: ٥٢]، {وَاصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ وَلا تَعْدُ عَيْنَاكَ عَنْهُمْ} [الكهف: ٢٨]، وقال تعالى: {وَكَذَلِكَ فَتَنَّا بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لِيَقُولُوا أَهَؤُلاءِ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنْ بَيْنِنَا أَلَيْسَ اللَّهُ بِأَعْلَمَ بِالشَّاكِرِينَ} الآيات [الأنعام: ٥٣].

Kavmine der ki: [Size olan] bu nasihatime karşılık sizden bir mal, alacağım bir ücret istemiyorum; mükâfatımı ancak Azîz ve Celîl olan Allah'tan umuyorum. (وَمَا أَنَا بِطَارِدِ الَّذِينَ آمَنُوا) [Ben iman edenleri kovacak değilim]; sanki onlar, onlarla bir arada oturmayı kendilerine yediremeyip kibirlenerek müminleri yanından kovmasını istemişlerdi; nitekim onların benzerleri de peygamberlerin sonuncusu olan Resûlullah'tan sallallâhu aleyhi ve sellem zayıflardan oluşan bir topluluğu yanından kovmasını ve kendileriyle özel olarak oturmasını istemişlerdi . Bunun üzerine Allah Teâlâ şu ayetleri indirdi: {وَلا تَطْرُدِ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ} [الأنعام: ٥٢] “Sabah akşam Rablerine yalvaranları kovma!”, {وَاصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ وَلا تَعْدُ عَيْنَاكَ عَنْهُمْ} [الكهف: ٢٨] “Sabah akşam Rablerinin rızasını dileyerek O'na dua edenlerle birlikte sabret; gözlerini onlardan ayırma!” ve Teâlâ şöyle buyurdu: {وَكَذَلِكَ فَتَنَّا بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لِيَقُولُوا أَهَؤُلاءِ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنْ بَيْنِنَا أَلَيْسَ اللَّهُ بِأَعْلَمَ بِالشَّاكِرِينَ} [الأنعام: ٥٣] “«Aramızdan Allah'ın kendilerine lütufta bulunduğu kimseler bunlar mı?» desinler diye onları işte böyle birbiriyle imtihan ettik. Allah şükredenleri en iyi bilen değil midir?”

{وَلا أَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي خَزَائِنُ اللَّهِ وَلا أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَلا أَقُولُ إِنِّي مَلَكٌ وَلا أَقُولُ لِلَّذِينَ تَزْدَرِي أَعْيُنُكُمْ لَنْ يُؤْتِيَهُمُ اللَّهُ خَيْرًا اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا فِي أَنْفُسِهِمْ إِنِّي إِذًا لَمِنَ الظَّالِمِينَ (٣١)}

{وَلا أَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي خَزَائِنُ اللَّهِ وَلا أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَلا أَقُولُ إِنِّي مَلَكٌ وَلا أَقُولُ لِلَّذِينَ تَزْدَرِي أَعْيُنُكُمْ لَنْ يُؤْتِيَهُمُ اللَّهُ خَيْرًا اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا فِي أَنْفُسِهِمْ إِنِّي إِذًا لَمِنَ الظَّالِمِينَ (٣١)} “«Size Allah'ın hazineleri yanımdadır demiyorum, gaybı da bilmem. Ben bir meleğim de demiyorum. Gözlerinizin hor gördüğü kimseler için 'Allah onlara asla bir hayır vermez' de diyemem. Onların içlerinde olanı Allah en iyi bilendir. Şüphesiz [böyle söylersem] o takdirde ben elbette zalimlerden olurum.»”

يخبرهم أنه رسول من الله، يدعو إلى عبادة الله وحده لا شريك له، بإذن الله له في ذلك، ولا يسألهم على ذلك أجرا، بل هو يدعو من لقيه من شريف ووضيع، فمن استجاب له فقد نجا. ويخبرهم أنه لا يَقدِر على التصرف في خزائن الله، ولا يعلم من الغيب إلا ما أطلعه الله عليه، وليس هو بمَلك من الملائكة، بل بشر مرسل، مؤيد بالمعجزات. ولا أقولُ عن هؤلاء الذين تحتقرونهم وتزدرونهم : إنه ليس لهم عند الله ثواب على إيمانهم الله أعمل بما في أنفسهم، فإن كانوا مؤمنين باطنًا، كما هو الظاهر من حالهم، فلهم جزاء الحسنى، ولو قطع لهم أحد بشر بعد ما آمنوا، لكان ظالما قائلا ما لا علم له به.

Onlara kendisinin Allah'ın bir elçisi olduğunu, Allah'ın kendisine izin vermesiyle yalnızca tek ve ortaksız olan Allah'a ibadete davet ettiğini, buna karşılık onlardan bir ücret istemediğini; bilakis karşılaştığı soylu ya da halktan herkese tebliğde bulunduğunu ve kendisine icabet edenin kurtulduğunu haber vermektedir. Yine onlara Allah'ın hazinelerinde tasarruf etmeye gücünün yetmeyeceğini, Allah'ın kendisine bildirdikleri dışında gaybı bilmediğini ve meleklerden bir melek olmayıp mucizelerle teyit edilmiş gönderilmiş bir beşer olduğunu haber verir. Hor ve hakir gördüğünüz bu kimseler hakkında da: 'Allah katında onların imanlarına karşılık hiçbir mükâfat yoktur' diyemem; zira onların içlerinde olanı Allah daha iyi bilir. Eğer durumlarının zahirinden anlaşıldığı gibi bâtınen de mümin iseler, onlar için en güzel karşılık vardır. Eğer bir kimse iman etmelerinden sonra onlar aleyhine bir şeye hükmedecek olsaydı, elbette zalimlerden ve hakkında bilgisi olmayan şeyi söyleyenlerden olurdu.

{قَالُوا يَا نُوحُ قَدْ جَادَلْتَنَا فَأَكْثَرْتَ جِدَالَنَا فَأْتِنَا بِمَا تَعِدُنَا إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ (٣٢) قَالَ إِنَّمَا يَأْتِيكُمْ بِهِ اللَّهُ إِنْ شَاءَ وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ (٣٣) وَلا يَنْفَعُكُمْ نُصْحِي إِنْ أَرَدْتُ أَنْ أَنْصَحَ لَكُمْ إِنْ كَانَ اللَّهُ يُرِيدُ أَنْ يُغْوِيَكُمْ هُوَ رَبُّكُمْ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٣٤)}

{قَالُوا يَا نُوحُ قَدْ جَادَلْتَنَا فَأَكْثَرْتَ جِدَالَنَا فَأْتِنَا بِمَا تَعِدُنَا إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ (٣٢) قَالَ إِنَّمَا يَأْتِيكُمْ بِهِ اللَّهُ إِنْ شَاءَ وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ (٣٣) وَلا يَنْفَعُكُمْ نُصْحِي إِنْ أَرَدْتُ أَنْ أَنْصَحَ لَكُمْ إِنْ كَانَ اللَّهُ يُرِيدُ أَنْ يُغْوِيَكُمْ هُوَ رَبُّكُمْ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٣٤)} “Dediler ki: «Ey Nûh! Bizimle tartıştın ve bizimle tartışmayı çok uzattın. Eğer doğru söyleyenlerden isen bizi tehdit ettiğin şeyi başımıza getir!» [Nûh] dedi ki: «Onu dilerse ancak Allah size getirir ve siz [O'nu] âciz bırakacak değilsiniz. Eğer Allah sizi saptırmayı dilemişse, ben size öğüt vermek istesem de öğüdüm size fayda vermez. O sizin Rabbinizdir ve O'na döndürüleceksiniz.»”

يقول تعالى مخبرًا عن استعجال قوم نوح نقمة الله وعذابه وسخطه، والبلاء موكل بالمنطق: (قَالُوا يَا نُوحُ قَدْ جَادَلْتَنَا فَأَكْثَرْتَ جِدَالَنَا) أي: حاججتنا فأكثرت من ذلك، ونحن لا نتبعك (فَأْتِنَا بِمَا تَعِدُنَا) أي: من النقمة والعذاب، ادع علينا بما شئت، فليأتنا ما تدعو به (إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ * قَالَ إِنَّمَا يَأْتِيكُمْ بِهِ اللَّهُ إِنْ شَاءَ وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ) أي: إنما الذي يعاقبكم ويعجلها لكم الله الذي لا يُعجِزُه شيء، (وَلا يَنْفَعُكُمْ نُصْحِي إِنْ أَرَدْتُ أَنْ أَنْصَحَ لَكُمْ إِنْ كَانَ اللَّهُ يُرِيدُ أَنْ يُغْوِيَكُمْ) أي: أي شيء يُجدِي عليكم إبلاغي لكم وإنذاري إياكم ونصحي، إن كان الله يريد إغواءكم ودماركم، (هُوَ رَبُّكُمْ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ) أي: هو مالك أزمة الأمور، والمتصرف الحاكم العادل الذي لا يجور، له الخلق وله الأمر، وهو المبدئ المعيد، مالك الدنيا والآخرة.

Allah Teâlâ, Nûh kavminin Allah'ın intikamını, azabını ve gazabını aceleyle istemelerini haber vermektedir -ki bela söze bağlıdır-: (قَالُوا يَا نُوحُ قَدْ جَادَلْتَنَا فَأَكْثَرْتَ جِدَالَنَا) yani: Bizimle delil yarıştın ve bunu çok uzattın, biz ise sana tâbi olmayacağız; (فَأْتِنَا بِمَا تَعِدُنَا) yani: İntikam ve azaptan vadettiğin şeyi getir; aleyhimize dilediğin gibi dua et, çağırdığın şey bize gelsin ; (إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ * قَالَ إِنَّمَا يَأْتِيكُمْ بِهِ اللَّهُ إِنْ شَاءَ وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ) yani: Sizi cezalandıracak ve bunu size aceleyle getirecek olan ancak hiçbir şeyin kendisini âciz bırakamayacağı Allah'tır; (وَلا يَنْفَعُكُمْ نُصْحِي إِنْ أَرَدْتُ أَنْ أَنْصَحَ لَكُمْ إِنْ كَانَ اللَّهُ يُرِيدُ أَنْ يُغْوِيَكُمْ) yani: Eğer Allah sizi saptırmayı ve helak etmeyi dilemişse, size tebliğde bulunmam, sizi uyarmam ve size nasihat etmem size ne fayda sağlar? (هُوَ رَبُّكُمْ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ) yani: Bütün işlerin dizgini O'nun elindedir; mutlak tasarruf sahibi , asla zulmetmeyen adil Hâkim O'dur. Yaratma da emir de O'na aittir; ilk baştan yaratan da tekrar diriltecek olan da O'dur; dünya ve ahiretin yegâne Mâliki O'dur.

{أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ إِنِ افْتَرَيْتُهُ فَعَلَيَّ إِجْرَامِي وَأَنَا بَرِيءٌ مِمَّا تُجْرِمُونَ (٣٥)}

{أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ إِنِ افْتَرَيْتُهُ فَعَلَيَّ إِجْرَامِي وَأَنَا بَرِيءٌ مِمَّا تُجْرِمُونَ (٣٥)} “Yoksa: «Onu uydurdu» mu diyorlar? De ki: «Eğer onu uydurmuşsam, günahı benim boynumadır; ben ise sizin işlediğiniz günahlardan uzağım.»”

هذا كلام معترض في وسط هذه القصة، مؤكد لها ومقرر بشأنها. يقول تعالى لمحمد ﷺ: أم يقول هؤلاء الكافرون الجاحدون: افترى هذا وافتعله من عنده (قُلْ إِنِ افْتَرَيْتُهُ فَعَلَيَّ إِجْرَامِي) أي: فإثم ذلك علي، (وَأَنَا بَرِيءٌ مِمَّا تُجْرِمُونَ) أي: ليس ذلك مفتعلا ولا مفترى، لأني أعلم ما عند الله من العقوبة لمن كذب عليه.

Bu, bu kıssanın ortasında yer alan, onu pekiştiren ve mahiyetini teyit eden bir itirazî kelamdır (ara sözdür). Allah Teâlâ Muhammed'e sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmaktadır: Yoksa bu inkârcı kâfirler: «Bunu kendiliğinden uydurdu ve iftira etti» mi diyorlar? (قُلْ إِنِ افْتَرَيْتُهُ فَعَلَيَّ إِجْرَامِي) “De ki: «Eğer onu uydurmuşsam, günahı benim boynumadır;” yani: Bunun günahı benim üzerimedir, (وَأَنَا بَرِيءٌ مِمَّا تُجْرِمُونَ) “ben ise sizin işlediğiniz günahlardan uzağım.»” yani: Bu [Kur'an], uydurulmuş ve iftira edilmiş bir söz değildir; zira ben, O'na karşı yalan uyduran kimse için Allah katındaki cezanın ne olduğunu çok iyi bilmekteyim.

{وَأُوحِيَ إِلَى نُوحٍ أَنَّهُ لَنْ يُؤْمِنَ مِنْ قَوْمِكَ إِلا مَنْ قَدْ آمَنَ فَلا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا يَفْعَلُونَ (٣٦) وَاصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنَا وَوَحْيِنَا وَلا تُخَاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُوا إِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ (٣٧)}

{وَأُوحِيَ إِلَى نُوحٍ أَنَّهُ لَنْ يُؤْمِنَ مِنْ قَوْمِكَ إِلا مَنْ قَدْ آمَنَ فَلا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا يَفْعَلُونَ (٣٦) وَاصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنَا وَوَحْيِنَا وَلا تُخَاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُوا إِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ (٣٧)} “Nûh'a vahyolundu ki: «Kavminden daha önce iman etmiş olanlardan başkası asla inanmayacaktır. Artık onların yaptıklarına üzülme! Gözetimimiz altında ve vahyimiz doğrultusunda gemiyi yap; zulmedenler hakkında da bana bir şey söyleme! Çünkü onlar mutlaka boğulacaklardır.»”

يخبر تعالى أنه أوحى إلى نُوح لما استعجل قومُه نقمة الله بهم وعذابه لهم، فدعا عليهم نوحُ دعوته التي قال الله تعالى مخبرًا عنه أنه قال: {رَبِّ لا تَذَرْ عَلَى الأَرْضِ مِنَ الْكَافِرِينَ دَيَّارًا} [نوح: ٢٦]، {فَدَعَا رَبَّهُ أَنِّي مَغْلُوبٌ فَانْتَصِرْ} [القمر: ١٠]، فعند ذلك أوحى الله تعالى إليه: (أَنَّهُ لَنْ يُؤْمِنَ مِنْ قَوْمِكَ إِلا مَنْ قَدْ آمَنَ) فلا تحزن عليهم ولا يَهُمَّنك أمرهم.

Allah Teâlâ, kavmi Allah'ın intikamını ve kendilerine vereceği azabı aceleyle isteyince Nûh'a vahyettiğini haber vermektedir. Bunun üzerine Nûh aleyhlerine şu duasını yapmıştır ki Allah Teâlâ ondan naklen şöyle buyurur: {رَبِّ لا تَذَرْ عَلَى الأَرْضِ مِنَ الْكَافِرِينَ دَيَّارًا} [نوح: ٢٦] “«Rabbim! Yeryüzünde kâfirlerden hiç kimseyi bırakma!»”, {فَدَعَا رَبَّهُ أَنِّي مَغْلُوبٌ فَانْتَصِرْ} [القمر: ١٠] “Bunun üzerine Rabbine: «Ben yenik düştüm, artık yardım et!» diye dua etti.” İşte o vakit Allah Teâlâ ona şöyle vahyetti: (أَنَّهُ لَنْ يُؤْمِنَ مِنْ قَوْمِكَ إِلا مَنْ قَدْ آمَنَ) “Kavminden daha önce iman etmiş olanlardan başkası asla inanmayacaktır”; artık onlar için üzülme ve durumları seni kederlendirmesin.

(وَاصْنَعِ الْفُلْكَ) يعني: السفينة (بِأَعْيُنِنَا) أي: بمرأى منا، (وَوَحْيِنَا) أي: وتعليمنا لك ماذا تصنعه، (وَلا تُخَاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُوا إِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ).

(وَاصْنَعِ الْفُلْكَ) yani gemiyi, (بِأَعْيُنِنَا) yani gözetimimiz altında, (وَوَحْيِنَا) yani onu nasıl yapacağını sana öğretmemizle [yap], (وَلا تُخَاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُوا إِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ) [Zulmedenler hakkında da bana bir şey söyleme! Çünkü onlar mutlaka boğulacaklardır].

فقال بعض السلف: أمره الله تعالى أن يغرِز الخشب ويقطِّعه وييبسه، فكان ذلك في مائة سنة، ونَجَرها في مائة سنة أخرى، وقيل: في أربعين سنة، فالله أعلم.

Selef'ten bazıları şöyle demiştir: Allah Teâlâ ona ağaç dikmesini , onu kesip kurutmasını emretti; bu yüz yıl sürdü, onu biçip gemiyi yapması ise diğer bir yüz yıl aldı. Kırk yılda olduğu da söylenmiştir; doğrusunu Allah bilir.

وذكر محمد بن إسحاق عن التوراة: أن الله أمره أن يصنعها من خشب الساج، وأن يجعل طولها ثمانين ذراعا وعرضها خمسين ذراعا.

Muhammed b. İshâk Tevrat'tan naklen şöyle zikretmiştir: Allah ona gemiyi abanoz ağacından yapmasını, uzunluğunu seksen zira, genişliğini ise elli zira kılmasını emretmiştir.

وأن يطلي باطنها وظاهرها بالقار، وأن يجعل لها جؤجؤا أزور يشق الماء. وقال قتادة: كان طولها ثلاثمائة ذراع، في عرض خمسين.

İçini ve dışını ziftle kaplamasını, suyu yaracak şekilde eğimli bir pruva yapmasını emretmiştir. Katâde ise şöyle demiştir: Uzunluğu üç yüz zira, genişliği ise elli zira idi.

وعن الحسن: طولها ستمائة ذراع وعرضها ثلاثمائة ذراع.

Hasan'dan [nakledildiğine göre]: Uzunluğu altı yüz zira, genişliği üç yüz zira idi.

وعنه مع ابن عباس: طولها ألف ومائتا ذراع، في عرض ستمائة.

Ondan ve İbn Abbâs'tan [nakledildiğine göre]: Uzunluğu bin iki yüz zira, genişliği altı yüz zira idi.

وقيل: طولها ألفا ذراع، وعرضها مائة ذراع، فالله أعلم.

Uzunluğunun iki bin zira, genişliğinin ise yüz zira olduğu da söylenmiştir; doğrusunu en iyi Allah bilir.

قالوا كلهم: وكان ارتفاعها في السماء ثلاثين ذراعا، ثلاث طبقات، كل طبقة عشرة أذرع، فالسفلى للدواب والوحوش: والوسطى للإنس: والعليا للطيور. وكان بابها في عرضها، ولها غطاء من فوقها مطبق عليها.

Hepsi şöyle demiştir: Yüksekliği ise otuz zira olup üç katlıydı; her kat onar zira idi. Alt kat hayvanlar ve vahşi hayvanlar için, orta kat insanlar için, üst kat ise kuşlar içindi. Kapısı eninde idi ve üstünde kendisini tamamen örten bir kapağı vardı.

وقد ذكر الإمام أبو جعفر بن جرير أثرا غريبا، من حديث علي بن زيد بن جُدْعَان، عن يوسف بن مِهْران، عن عبد الله بن عباس؛ أنه قال: قال الحواريون لعيسى ابن مريم: لو بعثت لنا رجلا شهد السفينة فحدّثنا عنها. قال: فانطلق بهم حتى أتى إلى كَثيب من تراب، فأخذ كفا من ذلك التراب بكفه، قال أتدرون ما هذا؟ قالوا: الله ورسوله أعلم، قال: هذا كعب حام بن نوح. قال: وضرب الكثيب بعصاه، قال: قم بإذن الله فإذا هو قائم ينفُض التراب عن رأسه، قد شاب. قال له

İmam Ebû Ca‘fer b. Cerîr, Ali b. Zeyd b. Cüd‘ân'dan, o Yûsuf b. Mihrân'dan, o da Abdullah b. Abbâs'tan [gelen] garip bir rivayeti zikretmiştir; o şöyle demiştir: Havâriler Meryem oğlu Îsâ'ya: «Bize gemiye şahit olmuş bir adamı diriltsen de bize onu anlatsa» dediler. [İbn Abbâs] dedi ki: Bunun üzerine [Îsâ] onları alıp götürdü, nihayet bir kum tepesine / toprak yığınına geldi. O topraktan avucuyla bir avuç aldı ve: « Bunun ne olduğunu biliyor musunuz?» dedi. «Allah ve Resûlü daha iyi bilir» dediler. [Îsâ]: «Bu, Nûh oğlu Hâm'ın topuğudur» dedi. [İbn Abbâs] dedi ki: Asasıyla o tepeye vurdu ve: «Allah'ın izniyle kalk!» dedi. Bir de baktılar ki o, saçları ağarmış vaziyette başından toprağı silkeleyerek ayağa kalkmış duruyor. Îsâ ona

عيسى، ﵇: هكذا هلكت؟ قال: لا. ولكني متّ وأنا شابّ، ولكنني ظننت أنها الساعة، فمن ثمَّ شبت. قال: حدِّثنا عن سفينة نوح؟ قال: كان طولها ألف ذراع ومائتي ذراع، وعرضها ستمائة ذراع، وكانت ثلاث طبقات، فطبقة فيها الدواب والوحوش، وطبقة فيها الإنس، وطبقة فيها الطير، فلما كثر أرواث الدواب، أوحى الله ﷿ إلى نوح، ﵇، أن اغمز ذَنَب الفيل، فغمزه، فوقع منه خنزير وخنزيرة، فأقبلا على الروث، فلما وقع الفأر بخَرَزِ السفينة يقرضه وحبالها، أوحى إلى نوح؛ أن اضرب بين عيني الأسد، فخرج من منخره سنَّور وسنورة، فأقبلا على الفأر. فقال له عيسى، ﵇: كيف علم نوح أن البلاد قد غرقت؟ قال: بعث الغراب يأتيه بالخبر، فوجد جيفة فوقع عليها، فدعا عليه بالخوف، فلذلك لا يألف البيوت قال: ثم بعث الحمامة، فجاءت بورق زيتون بمنقارها، وطين برجليها، فعلم أن البلاد قد غَرِقت. قال: فطوّقَها الخضرة التي في عنقها، ودعا لها أن تكون في أنس وأمان، فمن ثم تألف البيوت. قال: فقلنا: يا رسول الله، ألا ننطلق به إلى أهلينا فيجلس معنا ويحدثنا؟ قال: كيف يتبعكم من لا رزق له؟ قال: فقال له: عد بإذن الله، فعاد ترابا

-aleyhisselâm- ona: «Böyle [yaşlı olarak] mı helak oldun?» dedi. O: «Hayır, ben gençken öldüm; lâkin [çağrılınca] Kıyamet koptu zannettim, işte bundan dolayı saçım sakalım ağardı» dedi. Îsâ: «Bize Nûh'un gemisinden bahset» dedi. O şöyle dedi: «Uzunluğu bin iki yüz zira, genişliği altı yüz zira idi. Üç katlıydı; bir katında hayvanlar ve yırtıcılar, bir katında insanlar, bir katında da kuşlar vardı. Hayvanların gübresi çoğalınca Azîz ve Celîl olan Allah, Nûh'a -aleyhisselâm- filin kuyruğunu sıkmasını vahyetti. O da sıktı; oradan bir erkek ve bir dişi domuz düştü ve gübreyi yemeye başladılar. Fareler geminin dikiş ve halatlarını kemirmeye başlayınca Allah Nûh'a aslanın iki gözünün arasına vurmasını vahyetti; aslanın burnundan bir erkek ve bir dişi kedi çıktı ve fareye yöneldiler.» Îsâ -aleyhisselâm- ona: «Nûh beldelerin boğulduğunu nasıl bildi?» dedi. O: «Kuzgunu haber getirmesi için gönderdi; o bir leş bulup üzerine kondu. Bunun üzerine Nûh ona korku ile beddua etti; bu yüzden evlere alışmaz. Sonra güvercini gönderdi; güvercin gagasında bir zeytin yaprağı ve ayaklarında çamurla döndü; böylece beldelerin sular altında kaldığını anladı. Boynundaki yeşilliği ona gerdanlık yaptı ve evcil olup emniyet içinde yaşaması için ona dua etti; bu sebeple evlere alışkındır» dedi. [İbn Abbâs] dedi ki: Biz: «Ey Allah'ın Resûlü! Onu ailelerimizin yanına götürsek de bizimle oturup bize anlatsa olmaz mı?» dedik. O: «Rızkı olmayan biri sizi nasıl takip etsin?» buyurdu. Sonra ona: «Allah'ın izniyle geri dön!» dedi; o da tekrar toprak oldu .

{وَيَصْنَعُ الْفُلْكَ وَكُلَّمَا مَرَّ عَلَيْهِ مَلأٌ مِنْ قَوْمِهِ سَخِرُوا مِنْهُ قَالَ إِنْ تَسْخَرُوا مِنَّا فَإِنَّا نَسْخَرُ مِنْكُمْ كَمَا تَسْخَرُونَ (٣٨) فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ يَأْتِيهِ عَذَابٌ يُخْزِيهِ وَيَحِلُّ عَلَيْهِ عَذَابٌ مُقِيمٌ (٣٩)}

{وَيَصْنَعُ الْفُلْكَ وَكُلَّمَا مَرَّ عَلَيْهِ مَلأٌ مِنْ قَوْمِهِ سَخِرُوا مِنْهُ قَالَ إِنْ تَسْخَرُوا مِنَّا فَإِنَّا نَسْخَرُ مِنْكُمْ كَمَا تَسْخَرُونَ (٣٨) فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ يَأْتِيهِ عَذَابٌ يُخْزِيهِ وَيَحِلُّ عَلَيْهِ عَذَابٌ مُقِيمٌ (٣٩)} “[Nûh] gemiyi yapıyordu. Kavminin ileri gelenleri yanına her uğradıkça onunla alay ediyorlardı. Dedi ki: «Bizimle alay ediyorsanız, sizin alay ettiğiniz gibi şüphesiz biz de sizinle alay edeceğiz. Kendisini rezil edecek azabın kime geleceğini ve üzerine sürekli bir azabın kimin ineceğini pek yakında bileceksiniz!»”

وقوله: (وَيَصْنَعُ الْفُلْكَ وَكُلَّمَا مَرَّ عَلَيْهِ مَلأ مِنْ قَوْمِهِ سَخِرُوا مِنْهُ) أي: يَطْنزون به ويكذبون بما يتوعدهم به من الغرق، (قَالَ إِنْ تَسْخَرُوا مِنَّا فَإِنَّا نَسْخَرُ مِنْكُمْ كَمَا تَسْخَرُونَ * فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ) وعيد شديد، وتهديد أكيد، (مَنْ يَأْتِيهِ عَذَابٌ يُخْزِيهِ) أي: يهنه في الدنيا، (وَيَحِلُّ عَلَيْهِ عَذَابٌ مُقِيمٌ) أي: دائم مستمر أبدا.

(وَيَصْنَعُ الْفُلْكَ وَكُلَّمَا مَرَّ عَلَيْهِ مَلأ مِنْ قَوْمِهِ سَخِرُوا مِنْهُ) sözü; yani onunla alay ediyor ve onları tehdit ettiği boğulma hadisesini yalanlıyorlardı demektir. (قَالَ إِنْ تَسْخَرُوا مِنَّا فَإِنَّا نَسْخَرُ مِنْكُمْ كَمَا تَسْخَرُونَ * فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ) Şiddetli bir tehdit ve kesin bir uyarıdır; (مَنْ يَأْتِيهِ عَذَابٌ يُخْزِيهِ) yani dünyada kendisini zelil kılacak [azabın kime geleceğini], (وَيَحِلُّ عَلَيْهِ عَذَابٌ مُقِيمٌ) yani ebedî ve sürekli kalıcı bir azabın [üzerine kimin ineceğini].

{حَتَّى إِذَا جَاءَ أَمْرُنَا وَفَارَ التَّنُّورُ قُلْنَا احْمِلْ فِيهَا مِنْ كُلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ وَأَهْلَكَ إِلا مَنْ سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ وَمَنْ آمَنَ وَمَا آمَنَ مَعَهُ إِلا قَلِيلٌ (٤٠)}

{حَتَّى إِذَا جَاءَ أَمْرُنَا وَفَارَ التَّنُّورُ قُلْنَا احْمِلْ فِيهَا مِنْ كُلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ وَأَهْلَكَ إِلا مَنْ سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ وَمَنْ آمَنَ وَمَا آمَنَ مَعَهُ إِلا قَلِيلٌ (٤٠)} “Nihayet emrimiz gelip de tandır kaynayınca dedik ki: «Her cinsten birer çifti ve haklarında hüküm verilmiş olanlar müstesna aileni ve iman edenleri gemiye yükle!» Zaten onunla birlikte pek azı iman etmişti.”

هذه مُواعدة من الله تعالى لنوح، ﵇، إذا جاء أمر الله من الأمطار المتتابعة، والهَتَّان الذي لا يُقْلع ولا يَفتُر، بل هو كما قال تعالى: {فَفَتَحْنَا أَبْوَابَ السَّمَاءِ بِمَاءٍ مُنْهَمِرٍ * وَفَجَّرْنَا الأَرْضَ عُيُونًا فَالْتَقَى الْمَاءُ عَلَى أَمْرٍ قَدْ قُدِرَ * وَحَمَلْنَاهُ عَلَى ذَاتِ أَلْوَاحٍ وَدُسُرٍ * تَجْرِي بِأَعْيُنِنَا جَزَاءً لِمَنْ كَانَ كُفِرَ} [القمر: ١١ - ١٤].

Bu, Allah'ın peş peşe yağan yağmurlardan ve dinmek bilmeyen, kesilmeyen sağanaktan ibaret olan emri geldiğinde Allah Teâlâ'nın Nûh'a -aleyhisselâm- bir vaadidir; bilakis bu durum Allah Teâlâ'nın buyurduğu gibidir: {فَفَتَحْنَا أَبْوَابَ السَّمَاءِ بِمَاءٍ مُنْهَمِرٍ * وَفَجَّرْنَا الأَرْضَ عُيُونًا فَالْتَقَى الْمَاءُ عَلَى أَمْرٍ قَدْ قُدِرَ * وَحَمَلْنَاهُ عَلَى ذَاتِ أَلْوَاحٍ وَدُسُرٍ * تَجْرِي بِأَعْيُنِنَا جَزَاءً لِمَنْ كَانَ كُفِرَ} [القمر: ١١ - ١٤] “Bunun üzerine biz de boşalan bir su ile göğün kapılarını açtık. Yeryüzünü pınarlar hâlinde fışkırttık; derken sular takdir edilmiş bir iş üzere birleşiverdi. Onu levhalar ve çivilerle yapılmış [gemiye] bindirdik; inkâr edilmiş olan zata bir mükâfat olarak gözetimimiz altında yüzüp gidiyordu.”

وأما قوله: (وَفَارَ التَّنُّورُ) فعن ابن عباس: التنور: وجه الأرض، أي: صارت الأرض عيونا تفور، حتى فار الماء من التنانير التي هي مكان النار، صارت تفور ماء، وهذا قول جمهور السلف وعلماء الخلف.

(وَفَارَ التَّنُّورُ) [Tandır kaynayınca] sözüne gelince; İbn Abbâs'tan nakledildiğine göre 'et-Tennûr' yeryüzünün yüzeyidir; yani yeryüzü fışkıran pınarlar hâline geldi, öyle ki ateş yeri olan tandırlardan dahi sular fışkırmaya başladı. Selef cumhurunun ve halef âlimlerinin görüşü budur.

وعن علي بن أبي طالب، ﵁: التنور: فَلَق الصبح، وتنوير الفجر، وهو ضياؤه وإشراقه.

Ali b. Ebî Tâlib’den -radıyallâhu anh- [rivayet edildiğine göre]: et-Tennûr; sabahın aydınlanması (feleku’s-subh) ve fecrin ışıldamasıdır ki bu, onun aydınlığı ve parlamasıdır.

والأول أظهر.

Birinci görüş daha açıktır.

وقال مجاهد والشعبي: كان هذا التنور بالكوفة، وعن ابن عباس: عين بالهند. وعن قتادة: عين بالجزيرة، يقال لها: عين الوردة.

Mücâhid ve Şa'bî: Bu tandır Kûfe'de idi, demişlerdir. İbn Abbâs'tan: Hindistan'da bir pınardır, denilmiştir. Katâde'den ise: el-Cezîre'de kendisine 'Aynü'l-Verde' denilen bir pınardır, rivayeti nakledilmiştir.

وهذه أقوال غريبة.

Bunlar garip görüşlerdir.

فحينئذ أمر الله نوحا، ﵇، أن يحمل معه في السفينة من كل زوجين -من صنوف المخلوقات ذوات الأرواح، قيل: وغيرها من النباتات -اثنين. ذكرا وأنثى، فقيل: كان أول من أدخل من الطيور الدرة، وآخر من أدخل من الحيوانات الحمار، فدخل إبليس متعلقًا بذنبه، فدخل بيده ، وجعل يريد أن ينهض فيثقله إبليس وهو متعلق بذنبه، فجعل يقول له نوح: ما لك؟ ويحك. ادخل. فينهض ولا يقدر، فقال: ادخل وإن كان إبليس معك فدخلا في السفينة.

İşte o vakit Allah Nûh'a -aleyhisselâm- gemiye her çiftten -yani canlı mahlûkat sınıflarından, bitkiler gibi diğer varlıklardan da olduğu söylenmiştir- ikişer tane, bir erkek bir dişi bindirmesini emretti. Kuşlardan ilk sokulanın papağan, hayvanlardan son sokulanın ise eşek olduğu söylenmiştir; İblis onun kuyruğuna tutunarak girdi. Eşek ön ayaklarıyla girdi, ilerlemek istedikçe kuyruğuna yapışmış olan İblis onu ağırlaştırıyordu. Nûh ona: «Neyin var? Yazık sana, gir!» demeye başladı; o ise kalkışıyor fakat güç yetiremiyordu. Bunun üzerine: «İblis seninle olsa da gir!» dedi ve ikisi birlikte gemiye girdiler.

وذكر أبو عبيدة بن عبد الله بن مسعود أنهم لم يستطيعوا أن يحملوا معهم الأسد، حتى ألقيت عليه الحمى.

Ebû Ubeyde b. Abdillâh b. Mes'ûd, aslanın üzerine sıtma verilinceye kadar onu yanlarına almaya güç yetiremediklerini zikretmiştir.

وقال ابن أبي حاتم: حدثنا أبي، حدثنا عبد الله بن صالح كاتب الليث، حدثني الليث، حدثني هشام بن سعد، عن زيد بن أسلم. عن أبيه أن رسول الله ﷺ قال: "لما حمل نوح في السفينة من كل زوجين اثنين، قال أصحابه: وكيف يطمئن أو: تطمئن -المواشي ومعها الأسد؟ فسلط الله عليه الحمى، فكانت أول حُمَّى نزلت الأرض، ثم شكوا الفأرة فقالوا: الفُوَيسقة تفسد علينا طعامنا ومتاعنا. فأوحى الله إلى الأسد، فعطس، فخرجت الهرة منه، فتخبأت الفأرة منها" .

İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize babam anlattı, bize Leys'in kâtibi Abdullah b. Sâlih anlattı, bana Leys anlattı, bana Hişâm b. Sa'd, Zeyd b. Eslem'den, o da babasından nakletti ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Nûh her çiftten ikişer taneyi gemiye bindirdiğinde, ashabı: 'Aslan yanlarındayken davarlar nasıl güvende olacak?' dediler. Bunun üzerine Allah aslana sıtmayı musallat etti; bu, yeryüzüne inen ilk sıtma oldu. Sonra fareden şikâyet ederek: 'Fasıkçık yiyeceğimizi ve eşyalarımızı bozuyor' dediler. Allah da aslana vahyetti, o da hapşırdı ve içinden kedi çıktı; fare de ondan saklandı.”

وقوله: (وَأَهْلَكَ إِلا مَنْ سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ) أي: "واحمل فيها أهلك، وهم أهل بيته وقرابته" إلا من سبق عليه القول منهم، ممن لم يؤمن بالله، فكان منهم ابنه "يام" الذي انعزل وحده، وامرأة نوح وكانت كافرة بالله ورسوله.

(وَأَهْلَكَ إِلا مَنْ سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ) sözü; yani: «Allah'a iman etmeyen ve hakkında azap hükmü önceden geçmiş olanlar müstesna, aileni -ki onlar ev halkı ve akrabalarıdır- gemiye bindir» demektir. Onlardan biri ayrı durup kenara çekilen oğlu 'Yâm', diğeri ise Allah'ı ve Resûlü'nü inkâr eden Nûh'un karısı idi.

وقوله: (وَمَنْ آمَنَ) أي: من قومك، (وَمَا آمَنَ مَعَهُ إِلا قَلِيلٌ) أي: نزر يسير مع طول المدة والمقام بين أظهرهم ألف سنة إلا خمسين عاما، فعن ابن عباس: كانوا ثمانين نفسا منهم نساؤهم. وعن كعب الأحبار: كانوا اثنين وسبعين نفسا. وقيل: كانوا عشرة. وقيل: إنما كانوا نوح وبنوه الثلاثة سام، وحام، ويافث، وكنائِنِه الأربع نساء هؤلاء الثلاثة وامرأة يام. وقيل: بل امرأةُ نوح كانت

Allah Teâlâ'nın: {وَمَنْ آمَنَ} “Ve iman edenleri [de gemiye bindir]” kavli, yani kavminden [iman edenleri]; {وَمَا آمَنَ مَعَهُ إِلا قَلِيلٌ} “Zaten onunla birlikte pek azı iman etmişti” [kavli] ise; aralarında elli yılı müstesna bin sene gibi uzun bir süre ikamet edip kalmasına rağmen pek az [bir topluluk iman etmişti] demektir. İbn Abbâs'tan rivayet edildiğine göre onlar, kadınları da içlerinde olmak üzere seksen kişiydiler. Kâ‘b el-Ahbâr'dan ise yetmiş iki kişi oldukları rivayet edilmiştir. On kişi oldukları da söylenmiştir. Bir görüşe göre ise onlar yalnızca Nûh, üç oğlu Sâm, Hâm ve Yâfes ile bu üçünün hanımları ve Yâm'ın hanımı olmak üzere dört geliniydi. [Hatta] Nûh'un karısının da...

معهم في السفينة، وهذا فيه نَظَرٌ، بل الظاهر أنها هلكت؛ لأنها كانت على دين قومها، فأصابها ما أصابهم، كما أصاب امرأة لوط ما أصاب قَومها، والله أعلم وأحكم.

onlarla birlikte gemide olduğu söylenmiştir ki bunda itiraz edilecek yönler vardır; bilakis aşikâr olan onun helak olduğudur. Çünkü o kavminin dini üzereydi; nitekim Lût'un karısına kavmine isabet eden şey isabet ettiği gibi ona da kavmine isabet eden şey isabet etmiştir; doğrusunu ve hükmünü en iyi Allah bilir.

{وَقَالَ ارْكَبُوا فِيهَا بِسْمِ اللَّهِ مَجْرَاهَا وَمُرْسَاهَا إِنَّ رَبِّي لَغَفُورٌ رَحِيمٌ (٤١) وَهِيَ تَجْرِي بِهِمْ فِي مَوْجٍ كَالْجِبَالِ وَنَادَى نُوحٌ ابْنَهُ وَكَانَ فِي مَعْزِلٍ يَا بُنَيَّ ارْكَبْ مَعَنَا وَلا تَكُنْ مَعَ الْكَافِرِينَ (٤٢) قَالَ سَآوِي إِلَى جَبَلٍ يَعْصِمُنِي مِنَ الْمَاءِ قَالَ لا عَاصِمَ الْيَوْمَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ إِلا مَنْ رَحِمَ وَحَالَ بَيْنَهُمَا الْمَوْجُ فَكَانَ مِنَ الْمُغْرَقِينَ (٤٣)}

{وَقَالَ ارْكَبُوا فِيهَا بِسْمِ اللَّهِ مَجْرَاهَا وَمُرْسَاهَا إِنَّ رَبِّي لَغَفُورٌ رَحِيمٌ (٤١) وَهِيَ تَجْرِي بِهِمْ فِي مَوْجٍ كَالْجِبَالِ وَنَادَى نُوحٌ ابْنَهُ وَكَانَ فِي مَعْزِلٍ يَا بُنَيَّ ارْكَبْ مَعَنَا وَلا تَكُنْ مَعَ الْكَافِرِينَ (٤٢) قَالَ سَآوِي إِلَى جَبَلٍ يَعْصِمُنِي مِنَ الْمَاءِ قَالَ لا عَاصِمَ الْيَوْمَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ إِلا مَنْ رَحِمَ وَحَالَ بَيْنَهُمَا الْمَوْجُ فَكَانَ مِنَ الْمُغْرَقِينَ (٤٣)} “[Nûh] dedi ki: «Ona binin! Onun akıp gitmesi de durması da Allah'ın adıyladır. Şüphesiz Rabbim çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.» Gemi, dağlar gibi dalgalar arasında onları götürüyordu. Nûh, ayrı bir yerde duran oğluna: «Yavrucuğum! Bizimle beraber bin, kâfirlerle birlikte olma!» diye seslendi. [Oğlu]: «Beni sudan koruyacak bir dağa sığınacağım» dedi. [Nûh]: «Bugün Allah'ın merhamet ettiği kimseden başkası için Allah'ın emrinden koruyucu yoktur» dedi. Derken aralarına dalga girdi ve o da boğulanlardan oldu.”

يقول تعالى إخبارًا عن نوح، ﵇، أنه قال للذين أمر بحملهم معه في السفينة: (ارْكَبُوا فِيهَا بِسْمِ اللَّهِ مَجْرَاهَا وَمُرْسَاهَا) أي: بسم الله يكون جَرْيُها على وجه الماء، وبسم الله يكون منتهى سيرها، وهو رُسُوها.

Allah Teâlâ Nûh'un -aleyhisselâm- gemiye bindirmesi emredilen kimselere şöyle dediğini haber vermektedir: (ارْكَبُوا فِيهَا بِسْمِ اللَّهِ مَجْرَاهَا وَمُرْسَاهَا) yani: Geminin suyun yüzeyinde akıp gitmesi Allah'ın ismiyledir, seyrinin nihayeti olan durup demir atması da Allah'ın ismiyledir.

وقرأ أبو رجاء العَطاردي: "بسْمِ اللهِ مُجْرِيَها ومُرْسِيهَا".

Ebû Recâ el-Utâridî bu kısmı "bismi'llâhi mücrîhâ ve mürsîhâ" şeklinde okumuştur.

وقال الله تعالى : {فَإِذَا اسْتَوَيْتَ أَنْتَ وَمَنْ مَعَكَ عَلَى الْفُلْكِ فَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي نَجَّانَا مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ * وَقُلْ رَبِّ أَنْزِلْنِي مُنْزَلا مُبَارَكًا وَأَنْتَ خَيْرُ الْمُنْزِلِينَ} [المؤمنون: ٢٨، ٢٩]؛ ؛ ولهذا تستحب التسمية في ابتداء الأمور: عند الركوب على السفينة وعلى الدابة، كما قال تعالى: {وَالَّذِي خَلَقَ الأَزْوَاجَ كُلَّهَا وَجَعَلَ لَكُمْ مِنَ الْفُلْكِ وَالأَنْعَامِ مَا تَرْكَبُونَ * لِتَسْتَوُوا عَلَى ظُهُورِهِ ثُمَّ تَذْكُرُوا نِعْمَةَ رَبِّكُمْ إِذَا اسْتَوَيْتُمْ عَلَيْهِ وَتَقُولُوا سُبْحَانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنَا هَذَا وَمَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ * وَإِنَّا إِلَى رَبِّنَا لَمُنْقَلِبُونَ} [الزخرف: ١٢ - ١٤]، وجاءت السنة بالحث على ذلك، والندب إليه، كما سيأتي في سورة "الزخرف"، إن شاء الله وبه الثقة.

Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {فَإِذَا اسْتَوَيْتَ أَنْتَ وَمَنْ مَعَكَ عَلَى الْفُلْكِ فَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي نَجَّانَا مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ * وَقُلْ رَبِّ أَنْزِلْنِي مُنْزَلا مُبَارَكًا وَأَنْتَ خَيْرُ الْمُنْزِلِينَ} [المؤمنون: ٢٨، ٢٩] “Sen ve beraberindekiler gemiye yerleştiğiniz zaman: «Bizi o zalimler topluluğundan kurtaran Allah'a hamdolsun» de. Ve de ki: «Rabbim! Beni bereketli bir yere indir, sen konuklayanların en hayırlısısın.»”; bu sebeple işlerin başında; gemiye ve hayvana binerken besmele çekmek müstehaptır; nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {وَالَّذِي خَلَقَ الأَزْوَاجَ كُلَّهَا وَجَعَلَ لَكُمْ مِنَ الْفُلْكِ وَالأَنْعَامِ مَا تَرْكَبُونَ * لِتَسْتَوُوا عَلَى ظُهُورِهِ ثُمَّ تَذْكُرُوا نِعْمَةَ رَبِّكُمْ إِذَا اسْتَوَيْتُمْ عَلَيْهِ وَتَقُولُوا سُبْحَانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنَا هَذَا وَمَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ * وَإِنَّا إِلَى رَبِّنَا لَمُنْقَلِبُونَ} [الزخرف: ١٢ - ١٤] “O, bütün çiftleri yaratan ve sizin için bineceğiniz gemileri ve hayvanları var edendir. Tâ ki onların sırtlarına kurulasınız, sonra üzerlerine yerleştiğinizde Rabbinizin nimetini anıp şöyle diyesiniz: «Bunu bizim hizmetimize veren Allah'ın şanı ne yücedir, yoksa biz buna güç yetiremezdik. Biz şüphesiz Rabbimize döneceğiz.»” Sünnet de buna teşvik edip mendup kılmıştır; inşallah ve güven O'nadır ki bu husus Zuhruf Suresi'nde gelecektir.

وقال أبو القاسم الطبراني: حدثنا إبراهيم بن هاشم البغوي، حدثنا محمد بن أبي بكر المقدمي -وحدثنا زكريا بن يحيى الساجي، حدثنا محمد بن موسى الحَرشي -قالا حدثنا عبد الحميد بن الحسن الهلالي، عن نَهْشل بن سعيد، عن الضحاك، عن ابن عباس، عن النبي ﷺ قال: "أمان أمتي من الغرق إذا ركبوا في السفن أن يقولوا: بسم الله الملك، {وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَالأَرْضُ جَمِيعًا قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَالسَّماوَاتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ} [الزمر: ٦٧]، (بِسْمِ اللَّهِ مَجْرَاهَا وَمُرْسَاهَا إِنَّ رَبِّي لَغَفُورٌ رَحِيمٌ) " .

Ebu'l-Kâsım et-Taberânî dedi ki: Bize İbrâhim b. Hâşim el-Begavî anlattı, bize Muhammed b. Ebî Bekr el-Mukaddemî anlattı; bize Zekeriyyâ b. Yahyâ es-Sâcî anlattı, bize Muhammed b. Mûsâ el-Haraşî anlattı; her ikisi dediler ki: Bize Abdülhamîd b. el-Hasen el-Hilâlî, Nehşel b. Saîd'den, o Dahhâk'tan, o İbn Abbâs'tan, o da Peygamber'den sallallâhu aleyhi ve sellem nakletti ki şöyle buyurmuştur: “Ümmetimin gemilere bindiklerinde boğulmaktan yana emniyetleri; «Bismillâhi'l-Melik {وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَالأَرْضُ جَمِيعًا قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَالسَّماوَاتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ} [الزمر: ٦٧] “Onlar Allah'ı gereği gibi takdir edemediler. Hâlbuki kıyamet günü yer bütünüyle O'nun kabzasındadır; gökler de O'nun sağ eliyle dürülmüştür. O, onların ortak koştuklarından münezzeh ve yücedir.” (بِسْمِ اللَّهِ مَجْرَاهَا وَمُرْسَاهَا إِنَّ رَبِّي لَغَفُورٌ رَحِيمٌ) [Onun akıp gitmesi de durması da Allah'ın adıyladır. Şüphesiz Rabbim çok bağışlayandır, çok merhamet edendir]» demeleridir.”

وقوله: (إِنَّ رَبِّي لَغَفُورٌ رَحِيمٌ) مناسب عند ذكر الانتقام من الكافرين بإغراقهم أجمعين ذكْرُ أنه غفور رحيم، كما قال: {إِنَّ رَبَّكَ لَسَرِيعُ الْعِقَابِ وَإِنَّهُ لَغَفُورٌ رَحِيمٌ} [الأعراف: ١٦٧]، وقال:

O'nun: (إِنَّ رَبِّي لَغَفُورٌ رَحِيمٌ) [Şüphesiz Rabbim çok bağışlayandır, çok merhamet edendir] sözü; kâfirlerin hepsinin suda boğulması suretiyle [onlardan] intikam alınması zikredildiği sırada O'nun çok bağışlayan ve çok merhamet eden olduğunun zikredilmesine pek uygundur. Nitekim şöyle buyurmuştur: {إِنَّ رَبَّكَ لَسَرِيعُ الْعِقَابِ وَإِنَّهُ لَغَفُورٌ رَحِيمٌ} [el-A'râf: 167] “Şüphesiz Rabbin cezası pek çabuk olandır ve şüphesiz O, çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.” Ve şöyle buyurmuştur:

{وَإِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ لِلنَّاسِ عَلَى ظُلْمِهِمْ وَإِنَّ رَبَّكَ لَشَدِيدُ الْعِقَابِ} [الرعد: ٦]، إلى غير ذلك من الآيات التي يقرن فيها بين انتقامه ورحمته.

{وَإِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ لِلنَّاسِ عَلَى ظُلْمِهِمْ وَإِنَّ رَبَّكَ لَشَدِيدُ الْعِقَابِ} [الرعد: ٦] “Şüphesiz Rabbin, zulümlerine rağmen insanlar için mağfiret sahibidir ve şüphesiz Rabbin, cezası pek çetin olandır.” İntikamı ile rahmetini bir arada zikrettiği diğer ayetler de böyledir.

وقوله: (وَهِيَ تَجْرِي بِهِمْ فِي مَوْجٍ كَالْجِبَالِ) أي: السفينة سائرة بهم على وجه الماء، الذي قد طَبَّق جميع الأرض، حتى طفت على رءوس الجبال، وارتفع عليها بخمسة عشر ذراعا، وقيل: بثمانين ميلا وهذه السفينة على وجه الماء سائرة بإذن الله وتحت كَنَفه وعنايته وحراسته وامتنانه كما قال تعالى: {إِنَّا لَمَّا طَغَى الْمَاءُ حَمَلْنَاكُمْ فِي الْجَارِيَةِ * لِنَجْعَلَهَا لَكُمْ تَذْكِرَةً وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ} [الحاقة: ١١، ١٢]، وقال تعالى: {وَحَمَلْنَاهُ عَلَى ذَاتِ أَلْوَاحٍ وَدُسُرٍ * تَجْرِي بِأَعْيُنِنَا جَزَاءً لِمَنْ كَانَ كُفِرَ * وَلَقَدْ تَرَكْنَاهَا آيَةً فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ} [القمر: ١٣ - ١٥].

O'nun: (وَهِيَ تَجْرِي بِهِمْ فِي مَوْجٍ كَالْجِبَالِ) [Gemi, dağlar gibi dalgalar arasında onları götürüyordu] sözü; yani gemi, dağların tepelerine kadar ulaşıp üzerine on beş arşın -seksen mil de denilmiştir- yükselen ve bütün yeryüzünü kaplayan suların üzerinde onları taşımaktaydı. Bu gemi suyun üzerinde Allah'ın izniyle, O'nun himayesinde, gözetiminde, korumasında ve lütfuyla seyretmekteydi; nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {إِنَّا لَمَّا طَغَى الْمَاءُ حَمَلْنَاكُمْ فِي الْجَارِيَةِ * لِنَجْعَلَهَا لَكُمْ تَذْكِرَةً وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ} [الحاقة: ١١، ١٢] “Şüphesiz su taştığı vakit, sizi o akıp giden [gemide] taşıdık ki, onu sizin için bir ibret kılalım ve belleyecek kulaklar bellesin.” Ve Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {وَحَمَلْنَاهُ عَلَى ذَاتِ أَلْوَاحٍ وَدُسُرٍ * تَجْرِي بِأَعْيُنِنَا جَزَاءً لِمَنْ كَانَ كُفِرَ * وَلَقَدْ تَرَكْنَاهَا آيَةً فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ} [القمر: ١٣ - ١٥] “Biz onu tahtalardan ve çivilerden yapılmış [gemiye] bindirdik. İnkâr edilmiş olana bir mükâfat olarak gözetimimiz altında yüzüp gidiyordu. Andolsun ki biz onu bir ibret olarak bıraktık; peki ibret alan var mı?”

وقوله: (وَنَادَى نُوحٌ ابْنَهُ وَكَانَ فِي مَعْزِلٍ يَا بُنَيَّ ارْكَبْ مَعَنَا وَلا تَكُنْ مَعَ الْكَافِرِينَ) هذا هو الابن الرابع، واسمه "يام"، وكان كافرا، دعاه أبوه عند ركوب السفينة أن يؤمن ويركب معهم ولا يغرق مثل ما يغرق الكافرون، (قَالَ سَآوِي إِلَى جَبَلٍ يَعْصِمُنِي مِنَ الْمَاءِ) وقيل: إنه اتخذ له مركبا من زُجاج، وهذا من الإسرائيليات، والله أعلم بصحته. والذي نص عليه القرآن أنه قال: (قَالَ سَآوِي إِلَى جَبَلٍ يَعْصِمُنِي مِنَ الْمَاءِ) اعتقد بجهله أن الطوفان لا يبلغ إلى رءوس الجبال، وأنه لو تعلق في رأس جبل لنجّاه ذلك من الغرق، فقال له أبوه نوح، ﵇: (لا عَاصِمَ الْيَوْمَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ إِلا مَنْ رَحِمَ) أي: ليس شيء يعصم اليوم من أمر الله. وقيل: إن عاصما بمعنى معصوم، كما يقال: "طاعم وكاس"، بمعنى مطعوم ومكسُوّ، (وَحَالَ بَيْنَهُمَا الْمَوْجُ فَكَانَ مِنَ الْمُغْرَقِينَ).

O'nun: (وَنَادَى نُوحٌ ابْنَهُ وَكَانَ فِي مَعْزِلٍ يَا بُنَيَّ ارْكَبْ مَعَنَا وَلا تَكُنْ مَعَ الْكَافِرِينَ) [Nûh, ayrı bir yerde duran oğluna: «Yavrucuğum! Bizimle beraber bin, kâfirlerle birlikte olma!» diye seslendi] sözü: Bu, Nûh'un dördüncü oğlu olup adı Yâm idi ve kâfirdi. Babası gemiye binerken onu iman etmeye, kendileriyle birlikte binmeye ve kâfirlerin boğulduğu gibi boğulmamaya çağırdı. (قَالَ سَآوِي إِلَى جَبَلٍ يَعْصِمُنِي مِنَ الْمَاءِ) [O dedi ki: «Beni sudan koruyacak bir dağa sığınacağım»]. Onun camdan bir araç edindiği de söylenmiştir ki bu İsrâiliyyât'tandır; doğruluğunu Allah daha iyi bilir. Kur'an'ın açıkça belirttiği ise onun: (قَالَ سَآوِي إِلَى جَبَلٍ يَعْصِمُنِي مِنَ الْمَاءِ) [«Beni sudan koruyacak bir dağa sığınacağım» dedi] sözüdür. Cehaletinden ötürü tufanın dağların tepelerine ulaşamayacağını, bir dağın tepesine sığınırsa bunun kendisini boğulmaktan kurtaracağını sandı. Bunun üzerine babası Nûh aleyhisselâm ona: (لا عَاصِمَ الْيَوْمَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ إِلا مَنْ رَحِمَ) [«Bugün, O'nun merhamet ettiği kimselerden başkası için Allah'ın emrinden koruyucu hiçbir şey yoktur»] dedi; yani bugün Allah'ın emrinden koruyacak hiçbir şey yoktur. Âsım (عَاصِم) kelimesinin me'sûm (korunmuş) anlamında olduğu da söylenmiştir; nitekim mat'ûm (yedirilmiş) ve meksüvv (giydirilmiş) anlamında "tâim ve kâsin" (طاعم وكاس) denilir. (وَحَالَ بَيْنَهُمَا الْمَوْجُ فَكَانَ مِنَ الْمُغْرَقِينَ) [Aralarına dalga girdi ve o da boğulanlardan oldu].

{وَقِيلَ يَا أَرْضُ ابْلَعِي مَاءَكِ وَيَا سَمَاءُ أَقْلِعِي وَغِيضَ الْمَاءُ وَقُضِيَ الأَمْرُ وَاسْتَوَتْ عَلَى الْجُودِيِّ وَقِيلَ بُعْدًا لِلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ (٤٤)}

{وَقِيلَ يَا أَرْضُ ابْلَعِي مَاءَكِ وَيَا سَمَاءُ أَقْلِعِي وَغِيضَ الْمَاءُ وَقُضِيَ الأَمْرُ وَاسْتَوَتْ عَلَى الْجُودِيِّ وَقِيلَ بُعْدًا لِلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ (٤٤)} “«Ey yer! Suyunu yut ve ey gök! [Suyunu] tut» denildi. Su çekildi, iş bitirildi, [gemi] Cûdî üzerine oturdu ve «Zalimler topluluğu yok olsun!» denildi.”

يخبر تعالى أنه لما غرق أهل الأرض إلا أصحاب السفينة، أمر الأرض أن تبلع ماءها الذي نبع منها واجتمع عليها، وأمر السماء أن تُقلعَ عن المطر، (وَغِيضَ الْمَاءُ) أي: شرع في النقص، (وَقُضِيَ الأمْرُ) أي: فُرغَ من أهل الأرض قاطبة، ممن كفر بالله، لم يبق منهم دَيّار، (وَاسْتَوَتْ) السفينة بمن فيها (عَلَى الْجُودِيِّ) قال مجاهد: وهو جبل بالجزيرة، تشامخت الجبال يومئذ من الغرق وتطاولت، وتواضع هو لله ﷿، فلم يغرق، وأرست عليه سفينة نوح ﵇.

Allah Teâlâ gemi halkı dışındaki yeryüzü ahalisi boğulunca yere, kendisinden kaynayan ve üzerinde toplanan suyunu yutmasını emrettiğini; göğe de yağmuru kesmesini emrettiğini haber vermektedir. (وَغِيضَ الْمَاءُ) [Su çekildi], yani eksilmeye başladı. (وَقُضِيَ الأمْرُ) [İş bitirildi], yani yeryüzünde Allah'ı inkâr edenlerin tamamının işi bitirildi, onlardan geriye hiçbir kimse kalmadı. (وَاسْتَوَتْ) [ve oturdu], içindekilerle birlikte gemi (عَلَى الْجُودِيِّ) [Cûdî üzerine]. Mücâhid dedi ki: O, el-Cezîre'de bir dağdır. O gün boğulma korkusundan dağlar büyüklük taslayıp yükseldiler; Cûdî ise Allah azze ve celle için tevazu gösterdi, bu yüzden sular altında kalmadı ve Nûh'un aleyhisselâm gemisi onun üzerine oturdu.

وقال قتادة: استوت عليه شهرا حتى نزلوا منها، قال قتادة: قد أبقى الله سفينة نوح، ﵇، على الجُودي من أرض الجزيرة عِبرة وآية حتى رآها أوائل هذه الأمة، وكم من سفينة قد

Katâde şöyle demiştir: [Gemi], içindekiler ininceye kadar onun üzerinde bir ay kaldı. Katâde [yine] şöyle demiştir: Şüphesiz Allah, Nûh'un -aleyhisselâm- gemisini bir ibret ve âyet olarak, bu ümmetin ilk nesilleri onu görünceye kadar el-Cezîre bölgesindeki Cûdî üzerinde bıraktı (bâkî kıldı). [Oysa] ondan sonra nice gemiler

كانت بعدها فهلكت، وصارت رمادًا .

olmuş, helak olmuş ve kül olup gitmiştir .

وقال الضحاك: الجُوديّ: جبل بالموصل: وقال بعضهم: هو الطور.

Dahhâk dedi ki: Cûdî, Musul'da bir dağdır. Bazıları da: O, Tûr'dur, demişlerdir.

وقال ابن أبي حاتم: حدثنا أبي، حدثنا عمرو بن رافع، حدثنا محمد بن عبيد، عن توبة بن سالم قال: رأيت زِرّ بن حُبَيش يصلي في الزاوية حين يُدخل من أبواب كِندة على يمينك فسألته إنك لكثير الصلاة هاهنا يوم الجمعة:! قال: بلغني أن سفينة نوح أرْسَتْ من هاهنا.

İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize babam anlattı, bize Amr b. Râfi' anlattı, bize Muhammed b. Ubeyd, Tevbe b. Sâlim'den nakletti; o şöyle dedi: Zirr b. Hubeyş'i Kinde kapılarından sağ tarafına girildiğinde köşede namaz kılarken gördüm ve ona: «Sen cuma günü burada çok namaz kılıyorsun?!» diye sordum. O: «Bana ulaştığına göre Nûh'un gemisi buradan karaya oturmuştur» dedi.

وقال عِلْباء بن أحمد، عن عِكْرِمة، عن ابن عباس قال: كان مع نوح في السفينة ثمانون رجلا معهم أهلوهم، وإنهم كانوا في السفينة مائة وخمسين يوما، وإن الله وجّه السفينة إلى مكة فدارت بالبيت أربعين يوما، ثم وجهها الله إلى الجُودِيّ فاستقرت عليه، فبعث نوح الغرابَ ليأتيه بخبر الأرض، فذهب فوقع على الجيف فأبطأ عليه فبعث الحمامة فأتته بورق الزيتون، ولطخت رجليها بالطين، فعرف نوح، ﵇، أن الماء قد نضب، فهبط إلى أسفل الجُودِيّ، فابتنى قرية وسماها ثمانين، فأصبحوا ذات يوم وقد تبلبلت ألسنتهم على ثمانين لغة، إحداها اللسان العربي. فكان بعضهم لا يفقه كلام بعض، وكان نوح ﵇ يُعبّر عنهم.

Ilbâ b. Ahmed, İkrime'den, o da İbn Abbâs'tan nakletti ki o şöyle demiştir: Nûh ile birlikte gemide aileleriyle beraber seksen adam vardı ve gemide yüz elli gün kaldılar. Allah gemiyi Mekke'ye yöneltti, Beyt'in etrafında kırk gün döndü; sonra Allah onu Cûdî'ye yöneltti ve onun üzerine yerleşti. Bunun üzerine Nûh, yeryüzünün haberini getirmesi için kargayı gönderdi; karga gitti ve leşlerin üzerine konup gecikti. Bunun üzerine güvercini gönderdi; güvercin zeytin yaprağı ile geldi ve ayakları çamura bulanmıştı. Nûh aleyhisselâm suyun çekildiğini anladı. Cûdî'nin eteklerine indi ve bir köy kurup ona Semânîn (Seksenler) adını verdi. Bir gün uyandıklarında dilleri biri Arap dili olmak üzere seksen dile ayrılmıştı. Birbirlerinin sözünü anlamaz oldular; Nûh aleyhisselâm onların tercümanlığını yapıyordu.

وقال كعب الأحبار: إن السفينة طافت ما بين المشرق والمغرب قبل أن تستقر على الجوديّ.

Ka'b el-Ahbâr dedi ki: Gemi Cûdî'ye yerleşmeden önce doğu ile batı arasında dolaştı.

وقال قتادة وغيره: ركبوا في عاشر شهر رجب فساروا مائة وخمسين واستقرت بهم على الجودي شهرًا، وكان خروجهم من السفينة في يوم عاشوراء من المحرم. وقد ورد نحو هذا في حديث مرفوع رواه ابن جرير . وأنهم صاموا يومهم ذاك ، فالله أعلم.

Katâde ve başkaları dediler ki: Receb ayının onuncu gününde bindiler, yüz elli [gün] seyrettiler ve gemi Cûdî üzerinde bir ay durdu; gemiden çıkışları ise Muharrem'in Âşûrâ gününde oldu. İbn Cerîr'in rivayet ettiği merfû bir hadiste de buna benzer bir rivayet yer almıştır. Ve o gün oruç tuttukları [zikredilmiştir], en doğrusunu Allah bilir.

وقال الإمام أحمد: حدثنا أبو جعفر، حدثنا عبد الصمد بن حَبِيب الأزدي، عن أبيه حبيب بن عبد الله، عن شُبَيل، عن أبي هريرة قال: مر النبي ﷺ بأناس من اليهود، وقد صاموا يوم عاشوراء، فقال: ما هذا الصوم؟ قالوا: هذا اليوم الذي نجى الله موسى وبني إسرائيل من الغرق، وغرق فيه فرعون، وهذا يوم استوت فيه السفينة على الجُودِيّ، فصامه نوح وموسى، ﵉، شكرًا لله ﷿. فقال النبي ﷺ: "أنا أحق بموسى، وأحق بصوم هذا اليوم". فصام، وقال لأصحابه: "من كان أصبح منكم صائما فليتم صومه، ومن كان أصاب من غَذاء أهله، فليتم بقية يومه"

İmâm Ahmed dedi ki: Bize Ebû Ca'fer anlattı, bize Abdussamed b. Habîb el-Ezdî, babası Habîb b. Abdillâh'tan, o Şubeyl'den, o da Ebû Hüreyre'den anlattı; o şöyle dedi: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem, Âşûrâ günü oruç tutmuş olan Yahudilerden bir topluluğa uğradı ve: «Bu ne orucudur?» diye sordu. Onlar: «Bu, Allah'ın Mûsâ'yı ve İsrâiloğullarını boğulmaktan kurtardığı, Firavun'u boğduğu ve geminin Cûdî üzerine oturduğu gündür; Nûh ve Mûsâ aleyhimesselâm Allah'a azze ve celle şükretmek için o gün oruç tutmuşlardır» dediler. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: «Ben Mûsâ'ya daha layığım ve bu günü oruçla geçirmeye daha hak sahibiyim» buyurdu. O gün oruç tuttu ve ashabına: «Sizden kim sabaha oruçlu olarak girdiyse orucunu tamamlasın, kim de ailesinin yemeğinden yemişse günün geri kalanını [oruçlu gibi] tamamlasın» buyurdu.

وهذا حديثٌ غريبٌ من هذا الوجه، ولبعضه شاهدٌ في الصحيح.

Bu, bu vecihten (tarîkten) garîb bir hadistir; bir kısmının ise Sahîh'te şâhidi (destekleyici rivayeti) bulunmaktadır.

وقوله: (وَقِيلَ بُعْدًا لِلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ) أي: هلاكًا وخسارًا لهم وبعدا من رحمة الله، فإنهم قد هلكوا عن آخرهم، فلم يبق لهم بقية.

O'nun: (وَقِيلَ بُعْدًا لِلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ) [ve «Zalimler topluluğu yok olsun!» denildi] sözü; yani onlara helak, hüsran ve Allah'ın rahmetinden uzaklık olsun; zira onlar son ferdine kadar helak olmuşlar, onlardan geriye kimse kalmamıştır.

وقد روى الإمام أبو جعفر بن جرير والحبر أبو محمد بن أبي حاتم في تفسيريهما من حديث موسى بن يعقوب الزمعي، عن قائد -مولى عبيد الله بن أبي رافع -أن إبراهيم بن عبد الرحمن بن أبي ربيعة أخبره: أن عائشة زوج النبي ﷺ أخبرته: أن النبي ﷺ قال: "لو رحم الله من قوم نوح أحدًا لرحم أم الصبي"، قال رسول الله ﷺ: "كان نوح، ﵇، مكث في قومه ألف سنة [إلا خمسين عاما] ، يعني وغرس مائة سنة الشجر، فعظمت وذهبت كل مذهب، ثم قطعها، ثم جعلها سفينة ويمرون عليه ويسخرون منه ويقولون: تعمل سفينة في البَرّ، فكيف تجري؟ قال: سوف تعلمون. فلما فرغ ونَبَع الماء، وصار في السكك خشِيت أمّ الصبي عليه، وكانت تحبه حبا شديدًا، فخرجت إلى الجبل، حتى بلغت ثلثه فلما بلغها الماء [ارتفعت حتى بلغت ثلثيه، فلما بلغها الماء] خرجت به حتى استوت على الجبل، فلما بلغ رقبتها رفعته بيديها فغرقا فلو رحم الله منهم أحدا لرحم أم الصبي" .

İmâm Ebû Ca'fer b. Cerîr ve allâme Ebû Muhammed b. Ebî Hâtim kendi tefsirlerinde Mûsâ b. Ya'kūb ez-Zem'î'nin hadisinden, o Ubeydullâh b. Ebî Râfi'in azatlısı Kâid'den, İbrâhîm b. Abdirrahmân b. Ebî Rebîa'nın kendisine haber verdiğine göre, Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem eşi Âişe ona şöyle haber vermiştir: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: «Eğer Allah Nûh kavminden birine merhamet edecek olsaydı, o çocuğun annesine merhamet ederdi.» Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: «Nûh aleyhisselâm kavmi arasında bin [yıldan elli yıl eksik] kaldı; yani yüz yıl boyunca ağaç dikti, ağaçlar büyüyüp serpilince onları kesti, sonra onlardan bir gemi yaptı. Onlar onun yanından geçtikçe onunla alay ediyor ve: Karada gemi yapıyorsun , peki bu nasıl yüzecek? diyorlardı. O da: Yakında bileceksiniz, dedi. [Gemi yapımını] bitirip su kaynamaya başlayıp sokaklara taşınca, çocuğun annesi onun için endişelendi; onu çok seviyordu. Dağa doğru çıktı, ta ki üçte birine ulaştı. Su ona ulaşınca [daha da yükselip dağın üçte ikisine vardı, su ona ulaşınca] çocuğuyla birlikte çıktı ve dağın tepesine ulaştı. Su boynuna kadar gelince çocuğu elleriyle yukarı kaldırdı, nihayet ikisi de boğuldu. Eğer Allah onlardan birine merhamet edecek olsaydı o çocuğun annesine merhamet ederdi.»

وهذا حديث غريب من هذا الوجه، وقد روي عن كعب الأحبار، ومجاهد بن جبر قصةُ هذا الصبي وأمه بنحو من هذا.

Bu vecihten bu hadis gariptir. Bu çocuğun ve annesinin kıssası Ka'b el-Ahbâr ve Mücâhid b. Cebr'den de buna benzer şekilde rivayet edilmiştir.

{وَنَادَى نُوحٌ رَبَّهُ فَقَالَ رَبِّ إِنَّ ابْنِي مِنْ أَهْلِي وَإِنَّ وَعْدَكَ الْحَقُّ وَأَنْتَ أَحْكَمُ الْحَاكِمِينَ (٤٥)}

{وَنَادَى نُوحٌ رَبَّهُ فَقَالَ رَبِّ إِنَّ ابْنِي مِنْ أَهْلِي وَإِنَّ وَعْدَكَ الْحَقُّ وَأَنْتَ أَحْكَمُ الْحَاكِمِينَ (٤٥)} “Nûh Rabbine seslenip dedi ki: «Rabbim! Şüphesiz oğlum benim ailemdendir. Senin vaadin elbette haktır ve sen hüküm verenlerin en adilisin.»”

هذا سؤال استعلام وكشف من نوح، ﵇، عن حال ولده الذي غرق، (فَقَالَ رَبِّ إِنَّ ابْنِي مِنْ أَهْلِي) أي: وقد وعدتني بنجاة أهلي، ووعدُك الحق الذي لا يخلف، فكيف غرق وأنت أحكم الحاكمين؟

Bu, Nûh'un aleyhisselâm boğulan oğlunun durumunu öğrenmek ve açıklığa kavuşturmak için sorduğu bir sorudur: (فَقَالَ رَبِّ إِنَّ ابْنِي مِنْ أَهْلِي) [ve dedi ki: «Rabbim! Şüphesiz oğlum benim ailemdendir»]; yani sen bana ailemin kurtulacağını vaat etmiştin, senin vaadin ise asla cayılmayan haktır; sen hüküm verenlerin en adili iken o nasıl boğuldu?

{قَالَ يَا نُوحُ إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صَالِحٍ فَلا تَسْأَلْنِ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنِّي أَعِظُكَ أَنْ تَكُونَ مِنَ الْجَاهِلِينَ (٤٦) قَالَ رَبِّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ أَنْ أَسْأَلَكَ مَا لَيْسَ لِي بِهِ عِلْمٌ وَإِلا تَغْفِرْ لِي وَتَرْحَمْنِي أَكُنْ مِنَ الْخَاسِرِينَ (٤٧)}

{قَالَ يَا نُوحُ إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صَالِحٍ فَلا تَسْأَلْنِ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنِّي أَعِظُكَ أَنْ تَكُونَ مِنَ الْجَاهِلِينَ (٤٦) قَالَ رَبِّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ أَنْ أَسْأَلَكَ مَا لَيْسَ لِي بِهِ عِلْمٌ وَإِلا تَغْفِرْ لِي وَتَرْحَمْنِي أَكُنْ مِنَ الْخَاسِرِينَ (٤٧)} “[Allah] buyurdu ki: «Ey Nûh! O senin ailenden değildir. Çünkü o, salih olmayan bir ameldir. O hâlde hakkında bilgin olmayan şeyi benden isteme. Şüphesiz ben, cahillerden olmayasın diye sana öğüt veriyorum.» [Nûh] dedi ki: «Rabbim! Hakkında bilgim olmayan şeyi senden istemekten sana sığınırım. Eğer beni bağışlamaz ve bana merhamet etmezsen, hüsrana uğrayanlardan olurum.»”

(قَالَ يَا نُوحُ إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ) أي: الذين وعدت إنجاءهم؛ لأني إنما وعدتك بنجاة من آمن من أهلك؛ ولهذا قال: {وَأَهْلَكَ إِلا مَنْ سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ} [هود: ٤٠]، فكان هذا الولد

(قَالَ يَا نُوحُ إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ) [Buyurdu ki: «Ey Nûh! O senin ailenden değildir»]; yani kurtarılmalarını vadettiğim kimselerden [değildir]. Zira ben sana ancak ailenden iman edenlerin kurtulacağını vadettim. Bu sebeple: {وَأَهْلَكَ إِلا مَنْ سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ} [Hûd: 40] “...ve haklarında daha önce hüküm verilmiş olanlar dışında aileni de [gemiye yükle]...” buyurmuştur. İşte bu çocuk da

ممن سَبَق عليه القول بالغرق لكفره ومخالفته أباه نبيّ الله نوحا، ﵇.

inkârı ve babası olan Allah'ın peygamberi Nûh'a aleyhisselâm muhalefeti sebebiyle hakkında boğulma hükmü önceden verilmiş olanlardandı.

وقد نص غير واحد من الأئمة على تخطئة من ذهب في تفسير هذا إلى أنه ليس بابنه، وإنما كان ابن زِنْية ، ويحكى القول بأنه ليس بابنه، وإنما كان ابن امرأته عن مجاهد، والحسن، وعُبَيد بن عُمَير، وأبي جعفر الباقر، وابن جُرَيج، واحتج بعضهم بقوله: (إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صَالِحٍ) وبقوله: {فَخَانَتَاهُمَا} [التحريم: ١٠]، فممن قاله الحسن البصري، احتج بهاتين الآيتين. وبعضهم يقول: كان ابن امرأته. وهذا يحتمل أن يكون أراد ما أراد الحسن، أو أراد أنه نسب إليه مجازا، لكونه كان ربيبًا عنده، فالله أعلم.

Pek çok imam, bu ayetin tefsirinde onun kendi oğlu olmayıp zina çocuğu olduğunu söyleyenlerin hatalı olduğunu açıkça belirtmiştir. Onun kendi oğlu olmayıp karısının oğlu olduğu görüşü Mücâhid, el-Hasan, Ubeyd b. Umeyr, Ebû Ca'fer el-Bâkır ve İbn Cüreyc'den nakledilmiştir. Bunlardan bazıları: (إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صَالِحٍ) [Çünkü o, salih olmayan bir ameldir] ayetini ve: {فَخَانَتَاهُمَا} [التحريم: ١٠] “Onlar [kocalarına] hıyanet ettiler” ayetini delil getirmişlerdir; bunu söyleyenlerden biri olan Hasan-ı Basrî bu iki ayeti delil göstermiştir. Bazıları da: O, karısının [başkasından olan] oğluydu, derler. Bu ifadenin, Hasan'ın kastettiğini kastetmiş olması muhtemel olduğu gibi, onun yanında yetişen bir üvey evlat olması sebebiyle mecazen ona nispet edildiğini kastetmiş olması da muhtemeldir. En doğrusunu Allah bilir.

وقال ابن عباس، وغير واحد من السلف: ما زنت امرأة نبي قط، قال: وقوله: (إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ) أي: الذين وعدتك نجاتهم .

İbn Abbâs ve Selef'ten birçok kimse: «Hiçbir peygamberin hanımı asla zina etmemiştir» demişlerdir. [İbn Abbâs] dedi ki: Ayetteki: (إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ) [O senin ailenden değildir] sözü; yani kurtuluşunu vaat ettiğim kimselerden değildir, demektir.

وقولُ ابن عباس في هذا هو الحق الذي لا محيد عنه، فإن الله سبحانه أغير من أن يمكن امرأة نبي من الفاحشة ولهذا غضب الله على الذين رمَوا أم المؤمنين عائشة بنتَ الصدّيق زوج النبي ﷺ ، وأنكر على المؤمنين الذين تكلموا بهذا وأشاعوه؛ ولهذا قال تعالى: {إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ لا تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَكُمْ بَلْ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اكْتَسَبَ مِنَ الإِثْمِ وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذَابٌ عَظِيمٌ} إلى قوله {إِذْ تَلَقَّوْنَهُ بِأَلْسِنَتِكُمْ وَتَقُولُونَ بِأَفْوَاهِكُمْ مَا لَيْسَ لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ وَتَحْسَبُونَهُ هَيِّنًا وَهُوَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمٌ} [النور: ١١ - ١٥].

İbn Abbâs'ın bu husustaki sözü kendisinden sapılamayacak haktır; çünkü Allah Sübhânehu bir peygamberin hanımına yüz kızartıcı bir günahı işletmeye izin vermeyecek kadar kıskançtır [ve gayret sahibidir]. Bu sebeple Allah, Müminlerin Annesi, Sıddîk'ın kızı ve Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem eşi Âişe'ye iftira atanlara gazap etmiş ve bu dedikoduyu yapan ve yayan müminleri kınamıştır. Bu yüzden Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ لا تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَكُمْ بَلْ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اكْتَسَبَ مِنَ الإِثْمِ وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذَابٌ عَظِيمٌ} ... {إِذْ تَلَقَّوْنَهُ بِأَلْسِنَتِكُمْ وَتَقُولُونَ بِأَفْوَاهِكُمْ مَا لَيْسَ لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ وَتَحْسَبُونَهُ هَيِّنًا وَهُوَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمٌ} [النور: ١١ - ١٥] “O iftirayı atanlar, içinizden bir gruptur. Bunu kendiniz için bir şer sanmayın; bilakis o sizin için bir hayırdır. Onlardan her birine işlediği günahın karşılığı vardır. Onlardan elebaşılığını üstlenen kimseye ise büyük bir azap vardır... Hani siz onu dillerinizle birbirinize aktarıyor, hakkında hiçbir bilginiz olmayan şeyi ağızlarınızla söylüyor ve bunu önemsiz bir şey sanıyordunuz. Hâlbuki o, Allah katında çok büyüktür.”

وقال عبد الرزاق: أخبرنا مَعْمَر، عن قتادة وغيره، عن عِكْرِمة، عن ابن عباس قال: هو ابنه غير أنه خالفه في العمل والنية. قال عكرمة: في بعض الحروف: "إنه عَمِل عملا غير صالح"، والخيانة تكون على غير باب.

Abdurrezzâk dedi ki: Bize Ma'mer, Katâde ve başkalarından, onlar İkrime'den, o da İbn Abbâs'tan nakletti ki o şöyle demiştir: O, Nûh'un oğluydu; ancak amel ve niyet bakımından ona muhalefet etti. İkrime dedi ki: Bazı kıraatlerde: «Şüphesiz o, salih olmayan bir amel işledi» şeklindedir ve hıyanet zinanın dışında bir konuda olmuştur.

وقد ورد في الحديث أن رسول الله قرأ بذلك، فقال الإمام أحمد: حدثنا يزيد بن هارون، حدثنا حماد بن سلمة، عن ثابت، عن شَهْر بن حَوْشَب، عن أسماء بنت يزيد قالت، سمعت رسول الله ﷺ يقرأ: "إِنَّهُ عَمِلَ غَيْرَ صَالِح"، وسمعته يقول : {يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا} ولا يبالي {إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ} [الزمر: ٥٣] .

Hadiste Resûlullah'ın bunu böyle okuduğu rivayet edilmiştir; İmâm Ahmed dedi ki: Bize Yezîd b. Hârûn anlattı, bize Hammâd b. Seleme, Sâbit'ten, o Şehr b. Havşeb'den, o Esmâ bint Yezîd'den nakletti; o dedi ki: Resûlullah'ı sallallâhu aleyhi ve sellem: «إِنَّهُ عَمِلَ غَيْرَ صَالِح» [Şüphesiz o, salih olmayan bir amel işledi] şeklinde okurken işittim ve onun şöyle buyurduğunu işittim: {يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا} [ve aldırmaz] {إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ} [الزمر: ٥٣] “De ki: «Ey nefisleri aleyhine haddi aşan kullarım! Allah'ın rahmetinden ümidinizi kesmeyin. Şüphesiz Allah bütün günahları bağışlar. Çünkü O, çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.»”

وقال أحمد أيضا: حدثنا وَكِيع، حدثنا هارون النحوي، عن ثابت البُنَاني، عن شَهْر بن حَوْشَب، عن أم سلمة أن رسول الله قرأها: "إنه عَمِل غَيْرَ صَالِح" .

Ahmed yine şöyle dedi: Bize Vekî' anlattı, bize Hârûn en-Nahvî, Sâbit el-Bünânî'den, o Şehr b. Havşeb'den, o Ümmü Seleme'den nakletti ki Resûlullah bunu: «إنه عَمِل غَيْرَ صَالِح» [Şüphesiz o, salih olmayan bir amel işledi] şeklinde okumuştur.

أعاده أحمد أيضا في مسنده.

Ahmed de bunu Müsned'inde tekrar rivayet etmiştir.

أم سلمة هي أم المؤمنين والظاهر -والله أعلم -أنها أسماء بنت يزيد، فإنها تكنى بذلك أيضا .

Ümmü Seleme, Müminlerin Annesidir. Görünen o ki -doğrusunu Allah bilir- o Esmâ bint Yezîd'dir; çünkü o da bu künye ile anılmaktadır.

وقال عبد الرزاق أيضًا: أخبرنا الثوري وابن عيينة، عن موسى بن أبي عائشة، عن سليمان بن قَتَّة قال: سمعت ابن عباس -سُئِل -وهو إلى جَنْب الكعبة -عن قول الله: {فَخَانَتَاهُمَا} [التحريم: ١٠]، قال: أما وإنه لم يكن بالزنا، ولكن كانت هذه تخبر الناس أنه مجنون، وكانت هذه تدل على الأضياف. ثم قرأ: (إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صَالِحٍ) قال ابن عيينة: وأخبرني عمار الدُهْبِي أنه سأل سعيد بن جبير عن ذلك فقال: كان ابن نوح، إن الله لا يكذب! قال تعالى: {وَنَادَى نُوحٌ ابْنَهُ} قال: وقال بعض العلماء: ما فجرت امرأة نبي قط .

Abdurrezzâk yine dedi ki: Bize Sevrî ve İbn Uyeyne, Mûsâ b. Ebî Âişe'den, o Süleymân b. Katte'den bildirdi; o şöyle dedi: Kâbe'nin yanında dururken İbn Abbâs'a Allah'ın: {فَخَانَتَاهُمَا} [التحريم: ١٠] “Onlar [kocalarına] hıyanet ettiler” sözünün sorulduğunu işittim; şöyle dedi: «Dikkat edin, o hıyanet zina ile değildi. Lakin bu [Nûh'un karısı] insanlara onun deli olduğunu söylüyor, diğeri [Lût'un karısı] ise misafirlerin yerini gösteriyordu.» Sonra: (إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صَالِحٍ) [Çünkü o, salih olmayan bir ameldir] ayetini okudu. İbn Uyeyne dedi ki: Bana Ammâr ed-Duhbî bildirdi ki o, Saîd b. Cübeyr'e bunu sormuş, o da: «O, Nûh'un oğluydu; şüphesiz Allah yalan söylemez! Allah Teâlâ: {وَنَادَى نُوحٌ ابْنَهُ} “Nûh oğluna seslendi” buyurmuştur» demiştir. Dedi ki: Bazı âlimler şöyle demiştir: «Hiçbir peygamberin karısı asla fuhuş yapmamıştır.»

وكذا روي عن مجاهد أيضًا، وعكرمة، والضحاك، وميمون بن مِهْران وثابت بن الحجاج، وهو اختيار أبي جعفر بن جرير، وهو الصواب [الذي] لا شك فيه.

Aynı şekilde bu rivayet Mücâhid, İkrime, Dahhâk, Meymûn b. Mihrân ve Sâbit b. el-Haccâc'dan da nakledilmiştir. Ebû Ca'fer b. Cerîr'in tercihi de budur ve şüphe götürmez doğru [görüş] de budur.

[وقوله] :

[Ve O'nun şu sözü]:

{قِيلَ يَا نُوحُ اهْبِطْ بِسَلامٍ مِنَّا وَبَرَكَاتٍ عَلَيْكَ وَعَلَى أُمَمٍ مِمَّنْ مَعَكَ وَأُمَمٌ سَنُمَتِّعُهُمْ ثُمَّ يَمَسُّهُمْ مِنَّا عَذَابٌ أَلِيمٌ (٤٨)}

{قِيلَ يَا نُوحُ اهْبِطْ بِسَلامٍ مِنَّا وَبَرَكَاتٍ عَلَيْكَ وَعَلَى أُمَمٍ مِمَّنْ مَعَكَ وَأُمَمٌ سَنُمَتِّعُهُمْ ثُمَّ يَمَسُّهُمْ مِنَّا عَذَابٌ أَلِيمٌ (٤٨)} “«Ey Nûh! Sana ve seninle beraber olan topluluklara bizden bir selamet ve bereketlerle [gemiden] in! Daha birtakım topluluklar da olacak ki, biz onları [dünyada] faydalandıracağız, sonra onlara bizden can yakıcı bir azap dokunacaktır» denildi.”

يخبر تعالى عما قيل لنوح، ﵇، حين أرست السفينة على الجوديّ، من السلام عليه، وعلى من معه من المؤمنين، وعلى كل مؤمن من ذريته إلى يوم القيامة، كما قال محمد بن كعب: دخل في هذا السلام كلّ مؤمن ومؤمنة إلى يوم القيامة، وكذلك في العذاب والمتاع كل كافر وكافرة إلى يوم القيامة.

Allah Teâlâ, gemi Cûdî üzerine oturduğunda Nûh'a aleyhisselâm, kendisine, beraberindeki müminlere ve kıyamet gününe kadar onun soyundan gelecek her bir mümine verilen selamı haber vermektedir; nitekim Muhammed b. Ka'b şöyle demiştir: «Kıyamet gününe kadar gelecek her mümin erkek ve mümin kadın bu selama dâhil olmuştur; aynı şekilde kıyamet gününe kadar gelecek her kâfir erkek ve kâfir kadın da azaba ve faydalanmaya dâhil olmuştur.»

وقال محمد بن إسحاق: ولما أراد أن يكف الطوفان أرسل ريحا على وجه الأرض، فسكن الماء، وانسدت ينابيع الأرض الغمر الأكبر وأبواب السماء، يقول الله تعالى: {وَقِيلَ يَا أَرْضُ ابْلَعِي مَاءَكِ [وَيَا سَمَاءُ أَقْلِعِي وَغِيضَ الْمَاءُ وَقُضِيَ الأَمْرُ وَاسْتَوَتْ عَلَى الْجُودِيِّ وَقِيلَ بُعْدًا لِلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ]}

Muhammed b. İshâk şöyle demiştir: [Allah], tufanı dindirmek istediğinde yeryüzüne bir rüzgâr gönderdi; bunun üzerine su duruldu, yerin büyük derinliğinin kaynakları ve göğün kapıları kapandı. Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır: {وَقِيلَ يَا أَرْضُ ابْلَعِي مَاءَكِ وَيَا سَمَاءُ أَقْلِعِي وَغِيضَ الْمَاءُ وَقُضِيَ الأَمْرُ وَاسْتَوَتْ عَلَى الْجُودِيِّ وَقِيلَ بُعْدًا لِلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ} “«Ey yer! Suyunu yut ve ey gök! [Suyunu] tut!» denildi. Su çekildi, iş bitirildi ve [gemi] Cûdî üzerine oturdu. «O zalimler topluluğu [rahmetten] uzak olsun!» denildi.”

فجعل الماء ينقص ويَغيض ويُدْبِرُ، وكان استواء الفلك على الجودي، فيما يزعم أهل التوراة، في الشهر السابع لسبع عشرة ليلة مضت منه، وفي أول يوم من الشهر العاشر، رُئي رءوس الجبال. فلما مضى بعد ذلك أربعون يومًا، فتح نوح كُوّة الفُلْك التي ركب فيها، ثم أرسل الغرابَ لينظر له ما صنع الماء، فلم يرجع إليه. فأرسل الحمامة فرجعت إليه، لم تجد لرجليها موضعا، فبسط يده للحمامة فأخذها فأدخلها. ثم مضى سبعة أيام، ثم أرسلها لتنظر له. فرجعت حين أمست، وفي فيها وَرَق زيتون فعلم نوح أن الماء قد قَلّ عن وجه الأرض. ثم مكث سبعة أيام، فلم ترجع، فعلم نوح أن الأرض قد بَرَزَت، فلما كملت السنة فيما بين أن أرسل الله الطوفان إلى أن أرسل نوح الحمامة، ودخل يوم واحد من الشهر الأول من سنة اثنتين، برز وجه الأرض، وظهر اليَبَس وكشف نوح غطاء الفلك ورأى وجه الأرض، وفي الشهر الثاني من سنة اثنتين، في سبع وعشرين ليلة منه (قِيلَ يَا نُوحُ اهْبِطْ بِسَلامٍ مِنَّا [وَبَرَكَاتٍ عَلَيْكَ وَعَلَى أُمَمٍ مِمَّنْ مَعَكَ]) [إلى آخر] الآية .

Su eksilmeye, çekilmeye ve geri gitmeye başladı. Tevrat ehlinin iddiasına göre geminin Cûdî üzerine oturması yedinci ayın on yedi gecesi geçtikten sonra idi; onuncu ayın ilk gününde ise dağların başları görüldü. Bundan kırk gün geçtikten sonra Nûh, bindiği geminin penceresini açtı, sonra suyun ne yaptığını görmesi için kargayı gönderdi; karga geri dönmedi. Bunun üzerine güvercini gönderdi; o da ayakları için konacak bir yer bulamayarak geri döndü. Nûh elini uzatıp güvercini aldı ve içeri soktu. Sonra yedi gün geçti; sonra bakması için onu tekrar gönderdi. Akşam olunca ağzında bir zeytin yaprağı ile döndü; böylece Nûh, suyun yeryüzünde azaldığını anladı. Sonra yedi gün daha bekledi ve onu tekrar gönderdi; bu defa geri dönmedi. Nûh böylece yeryüzünün açığa çıktığını anladı. Allah'ın tufanı göndermesi ile Nûh'un güvercini göndermesi arasında tam bir yıl tamamlanıp ikinci yılın birinci ayının ilk gününe girilince yeryüzü açığa çıktı, kuruluk belirdi ve Nûh geminin örtüsünü açıp yeryüzünü gördü. İkinci yılın ikinci ayında, onun yirmi yedi gecesi geçince: (قِيلَ يَا نُوحُ اهْبِطْ بِسَلامٍ مِنَّا [وَبَرَكَاتٍ عَلَيْكَ وَعَلَى أُمَمٍ مِمَّنْ مَعَكَ]) [«Ey Nûh! Sana ve seninle beraber olan topluluklara bizden bir selamet ve bereketlerle in!» denildi] ayeti [sonuna kadar] [vahyedildi].

{تِلْكَ مِنْ أَنْبَاءِ الْغَيْبِ نُوحِيهَا إِلَيْكَ مَا كُنْتَ تَعْلَمُهَا أَنْتَ وَلا قَوْمُكَ مِنْ قَبْلِ هَذَا فَاصْبِرْ إِنَّ الْعَاقِبَةَ لِلْمُتَّقِينَ (٤٩)}

{تِلْكَ مِنْ أَنْبَاءِ الْغَيْبِ نُوحِيهَا إِلَيْكَ مَا كُنْتَ تَعْلَمُهَا أَنْتَ وَلا قَوْمُكَ مِنْ قَبْلِ هَذَا فَاصْبِرْ إِنَّ الْعَاقِبَةَ لِلْمُتَّقِينَ (٤٩)} “İşte bunlar sana vahyettiğimiz gayb haberlerindendir. Bundan önce bunları ne sen biliyordun ne de kavmin. O hâlde sabret; şüphesiz güzel akıbet muttakilerindir.”

يقول تعالى لنبيه [ورسوله محمد] ﷺ. هذه القصة وأشباههَا (مِنْ أَنْبَاءِ الْغَيْبِ) يعني: من أخبار الغيوب السالفة نوحيها إليك على وجهها [وجليتها]، كأنك شاهدها، (نُوحِيهَا إِلَيْكَ) أي: نعلمك بها وحيا منا إليك، (مَا كُنْتَ تَعْلَمُهَا أَنْتَ وَلا قَوْمُكَ مِنْ قَبْلِ هَذَا) أي: لم يكن عندك ولا عند أحد من قومك علم بها، حتى يقول من يكذبك: إنك تعلمتها منه، بل أخبرك الله بها مطابقة لما كان عليه الأمر الصحيح، كما تشهد به كتب الأنبياء قبلك، فاصبر على تكذيب من كذبك من قومك، وأذاهم لك، فإنا سننصرك ونحوطك بعنايتنا، ونجعل العاقبة لك ولأتباعك في الدنيا والآخرة، كما فعلنا [بإخوانك] بالمرسلين حيث نصرناهم على أعدائهم {إِنَّا لَنَنْصُرُ رُسُلَنَا وَالَّذِينَ آمَنُوا [فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيَوْمَ يَقُومُ الأَشْهَادُ * يَوْمَ لا يَنْفَعُ الظَّالِمِينَ مَعْذِرَتُهُمْ وَلَهُمُ اللَّعْنَةُ وَلَهُمْ سُوءُ الدَّارِ]} [غافر: ٥١ - ٥٢]

Allah Teâlâ Peygamberi [ve Resûlü Muhammed]'e sallallâhu aleyhi ve sellem [şöyle] buyurmaktadır: Bu kıssa ve benzerleri (مِنْ أَنْبَاءِ الْغَيْبِ) yani: Geçmiş gayb haberlerindendir; bunları sana sanki bizzat şahidiymişsin gibi dosdoğru ve tüm açıklığıyla [ve hakikatiyle] vahyediyoruz. (نُوحِيهَا إِلَيْكَ) yani: Bunları sana katımızdan bir vahiy olarak bildiriyoruz. (مَا كُنْتَ تَعْلَمُهَا أَنْتَ وَلا قَوْمُكَ مِنْ قَبْلِ هَذَا) yani: Seni yalanlayan kimsenin «Bunu ondan öğrendin» diyemeyeceği şekilde, bundan önce ne senin ne de kavminden herhangi bir kimsenin buna dair bir bilgisi vardı. Bilakis Allah, senden önceki peygamberlerin kitaplarının da şahitlik ettiği gibi, meseleyi gerçeğine tamamen mutabık olarak sana haber vermiştir. O hâlde kavminden seni yalanlayanların yalanlamalarına ve eziyetlerine sabret! Şüphesiz biz sana yardım edeceğiz, inayetimizle seni koruyup gözeteceğiz; tıpkı [kardeşlerin olan] peygamberleri düşmanlarına karşı muzaffer kıldığımız gibi dünyada da ahirette de güzel akıbeti sana ve sana tabi olanlara kılacağız: {إِنَّا لَنَنْصُرُ رُسُلَنَا وَالَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيَوْمَ يَقُومُ الأَشْهَادُ * يَوْمَ لا يَنْفَعُ الظَّالِمِينَ مَعْذِرَتُهُمْ وَلَهُمُ اللَّعْنَةُ وَلَهُمْ سُوءُ الدَّارِ} [Gâfir: 51-52] “Şüphesiz biz peygamberlerimize ve iman edenlere hem dünya hayatında hem de şahitlerin dikileceği günde mutlaka yardım ederiz. O gün zalimlere mazeretleri fayda vermez; lanet de onlaradır, yurdun en kötüsü de onlaradır.”

وقال تعالى: {وَلَقَدْ سَبَقَتْ كَلِمَتُنَا لِعِبَادِنَا الْمُرْسَلِينَ * إِنَّهُمْ لَهُمُ الْمَنْصُورُونَ * [وَإِنَّ جُنْدَنَا لَهُمُ الْغَالِبُونَ]} [الصافات: ١٧١ - ١٧٣]، وقال تعالى: (فَاصْبِرْ إِنَّ الْعَاقِبَةَ لِلْمُتَّقِينَ).

Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: {وَلَقَدْ سَبَقَتْ كَلِمَتُنَا لِعِبَادِنَا الْمُرْسَلِينَ * إِنَّهُمْ لَهُمُ الْمَنْصُورُونَ * [وَإِنَّ جُنْدَنَا لَهُمُ الْغَالِبُونَ]} [الصافات: ١٧١ - ١٧٣] “Andolsun ki peygamber kullarımıza şu sözümüz geçmişti: Şüphesiz onlar mutlaka zafere ulaşacaklardır ve şüphesiz bizim ordumuz kesinlikle galip gelecektir.” Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: (فَاصْبِرْ إِنَّ الْعَاقِبَةَ لِلْمُتَّقِينَ) [O hâlde sabret; şüphesiz güzel akıbet muttakilerindir].

{وَإِلَى عَادٍ أَخَاهُمْ هُودًا قَالَ يَا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ إِنْ أَنْتُمْ إِلا مُفْتَرُونَ (٥٠) يَا قَوْمِ لا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِنْ أَجْرِيَ إِلا عَلَى الَّذِي فَطَرَنِي أَفَلا تَعْقِلُونَ (٥١) وَيَا قَوْمِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُمْ مِدْرَارًا وَيَزِدْكُمْ قُوَّةً إِلَى قُوَّتِكُمْ وَلا تَتَوَلَّوْا مُجْرِمِينَ (٥٢)}

{وَإِلَى عَادٍ أَخَاهُمْ هُودًا قَالَ يَا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ إِنْ أَنْتُمْ إِلا مُفْتَرُونَ (٥٠) يَا قَوْمِ لا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِنْ أَجْرِيَ إِلا عَلَى الَّذِي فَطَرَنِي أَفَلا تَعْقِلُونَ (٥١) وَيَا قَوْمِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُمْ مِدْرَارًا وَيَزِدْكُمْ قُوَّةً إِلَى قُوَّتِكُمْ وَلا تَتَوَلَّوْا مُجْرِمِينَ (٥٢)} “Âd kavmine de kardeşleri Hûd'u [gönderdik]. Dedi ki: «Ey kavmim! Allah'a kulluk edin; sizin O'ndan başka hiçbir ilahınız yoktur. Siz ancak iftira edip duranlarsınız. Ey kavmim! Ben buna karşılık sizden hiçbir ücret istemiyorum. Benim ücretim ancak beni yaratana aittir. Hâlâ akıl erdirmiyor musunuz? Ey kavmim! Rabbinizden bağışlanma dileyin, sonra O'na tövbe edin ki üzerinize gökten bol bol yağmur göndersin ve gücünüze güç katsın; günahkârlar olarak yüz çevirmeyin.»”

يقول تعالى: ولقد أرسلنا، (إِلَى عَادٍ أَخَاهُمْ هُودًا) آمرا لهم بعبادة الله وحده لا شريك له، ناهيا لهم عن [عبادة] الأوثان التي افتروها واختلقوا لها أسماء الآلهة، وأخبرهم أنه لا يريد منهم أجرة على هذا النصح والبلاغ من الله، إنما يبغي ثوابه [على ذلك وأجره] من الله الذي فطره (أَفَلا تَعْقِلُونَ) من يدعوكم إلى ما يصلحكم في الدنيا والآخرة من غير أجرة .

Allah Teâlâ buyuruyor ki: Ve andolsun gönderdik: (إِلَى عَادٍ أَخَاهُمْ هُودًا) [Âd kavmine de kardeşleri Hûd'u gönderdik]. Onlara tek olan ve ortağı bulunmayan Allah'a ibadet etmelerini emrediyor, kendi uydurdukları ve ilah isimleri taktıkları putlara [tapınmaktan] onları nehyediyordu. Ve onlara Allah'tan gelen bu nasihat ve tebliğ karşılığında kendilerinden hiçbir ücret istemediğini; [bunun üzerine] sevabını [ve mükâfatını] ancak kendisini yaratan Allah'tan beklediğini bildirdi: (أَفَلا تَعْقِلُونَ) [Hâlâ akıl erdirmiyor musunuz?]; sizi hiçbir ücret talep etmeksizin dünya ve ahirette salahınıza vesile olacak şeye çağıran kimseyi [anlamıyor musunuz]?

ثم أمرهم بالاستغفار الذي فيه تكفير الذنوب السالفة، وبالتوبة عما يستقبلون [من الأعمال السابقة] ومن اتصف بهذه الصفة يسر الله عليه رزقه، وسهل عليه أمره وحفظ [عليه] شأنه [وقوته] ؛ ولهذا قال: {يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُمْ مِدْرَارًا} [نوح: ١١]، و [كما جاء] وفي الحديث: "من لزم الاستغفار جعل الله له من كل هَم فرجا، ومن كل ضيق مخرجا، ورزقه من حيث لا يحتسب".

Sonra onlara geçmiş günahların kefareti olan istiğfarı ve gelecekte [yapacakları ameller için] tövbe etmeyi emretti. Kim bu vasıfla nitelenirse Allah onun rızkını kolaylaştırır, işini rahatlatır, onun hâlini [ve gücünü] korur; bu sebeple şöyle buyurmuştur: {يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُمْ مِدْرَارًا} [نوح: ١١] “Üzerinize gökten bol bol yağmur göndersin.” Ve [geldiği üzere] hadiste şöyle buyrulmuştur: «Kim istiğfara devam ederse Allah ona her kederden bir kurtuluş, her darlıktan bir çıkış yolu sağlar ve onu ummadığı yerden rızıklandırır.»

{قَالُوا يَا هُودُ مَا جِئْتَنَا بِبَيِّنَةٍ وَمَا نَحْنُ بِتَارِكِي آلِهَتِنَا عَنْ قَوْلِكَ وَمَا نَحْنُ لَكَ بِمُؤْمِنِينَ (٥٣)}

{قَالُوا يَا هُودُ مَا جِئْتَنَا بِبَيِّنَةٍ وَمَا نَحْنُ بِتَارِكِي آلِهَتِنَا عَنْ قَوْلِكَ وَمَا نَحْنُ لَكَ بِمُؤْمِنِينَ (٥٣)} “Dediler ki: «Ey Hûd! Sen bize açık bir delil getirmedin; biz senin sözünle ilahlarımızı terk edecek değiliz ve biz sana inanacak da değiliz.»”

يخبر تعالى [إخبارًا عن قوم هود] أنهم قالوا لنبيهم: (مَا جِئْتَنَا بِبَيِّنَةٍ) أي: بحجة [ولا دلالة] [ولا] وبرهان على ما تدعيه، (وَمَا نَحْنُ بِتَارِكِي آلِهَتِنَا عَنْ قَوْلِكَ) أي: بمجرد قولك: "اتركوهم" نتركهم، (وَمَا نَحْنُ لَكَ بِمُؤْمِنِينَ) [أي] بمصدقين،

Allah Teâlâ [Hûd'un kavminden haber vererek] haber vermektedir ki onlar peygamberlerine şöyle dediler: (مَا جِئْتَنَا بِبَيِّنَةٍ) [Sen bize açık bir delil getirmedin]; yani iddia ettiğin şey hakkında bir delil, [bir işaret] [ve] bir bürhan getirmedin. (وَمَا نَحْنُ بِتَارِكِي آلِهَتِنَا عَنْ قَوْلِكَ) [Biz senin sözünle ilahlarımızı terk edecek değiliz]; yani sadece senin: «Onları bırakın» demenle onları bırakmayız. (وَمَا نَحْنُ لَكَ بِمُؤْمِنِينَ) [Ve biz sana inanacak da değiliz], [yani] seni tasdik ediciler değiliz.

{إِنْ نَقُولُ إِلا اعْتَرَاكَ بَعْضُ آلِهَتِنَا بِسُوءٍ قَالَ إِنِّي أُشْهِدُ اللَّهَ وَاشْهَدُوا أَنِّي بَرِيءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ (٥٤) مِنْ دُونِهِ فَكِيدُونِي جَمِيعًا ثُمَّ لا تُنْظِرُونِ (٥٥) إِنِّي تَوَكَّلْتُ عَلَى اللَّهِ رَبِّي وَرَبِّكُمْ مَا مِنْ دَابَّةٍ إِلا هُوَ آخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا إِنَّ رَبِّي عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ (٥٦)}

{إِنْ نَقُولُ إِلا اعْتَرَاكَ بَعْضُ آلِهَتِنَا بِسُوءٍ قَالَ إِنِّي أُشْهِدُ اللَّهَ وَاشْهَدُوا أَنِّي بَرِيءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ (٥٤) مِنْ دُونِهِ فَكِيدُونِي جَمِيعًا ثُمَّ لا تُنْظِرُونِ (٥٥) إِنِّي تَوَكَّلْتُ عَلَى اللَّهِ رَبِّي وَرَبِّكُمْ مَا مِنْ دَابَّةٍ إِلا هُوَ آخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا إِنَّ رَبِّي عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ (٥٦)} “«Biz ancak, ilahlarımızdan bazısı seni fena çarpmış, diyoruz.» [Hûd] dedi ki: «Şüphesiz ben Allah'ı şahit tutuyorum; siz de şahit olun ki ben, O'ndan başka ortak koştuklarınızdan uzağım. Haydi, hepiniz toptan bana tuzak kurun, sonra bana hiç mühlet de vermeyin! Şüphesiz ben, benim de Rabbim sizin de Rabbiniz olan Allah'a tevekkül ettim. Hareket eden hiçbir canlı yoktur ki O, onun perçeminden tutmuş olmasın. Şüphesiz Rabbim dosdoğru bir yol üzeredir.»”

(إِنْ نَقُولُ إِلا اعْتَرَاكَ بَعْضُ آلِهَتِنَا بِسُوءٍ) يقولون: ما نظن إلا أن بعض الآلهة أصابك بجنون وخبَل في عقلك بسبب نهيك عن

{إِنْ نَقُولُ إِلا اعْتَرَاكَ بَعْضُ آلِهَتِنَا بِسُوءٍ} “[Biz ancak,] ilahlarımızdan bazısı seni fena çarpmış [deriz]”. [Onlar] şöyle diyorlar: Biz ancak, ilahlardan bazısının, senin [onlara]...

عبادتها وعيبك لها (قَالَ إِنِّي أُشْهِدُ اللَّهَ وَاشْهَدُوا) [أي أنتم أيضا] (أَنِّي بَرِيءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ * مِنْ دُونِهِ) . يقول: إني بريء من جميع الأنداد والأصنام، (فَكِيدُونِي جَمِيعًا) أي: أنتم وآلهتكم إن كانت حقا، [فذروها تكيدني] ، (ثُمَّ لا تُنْظِرُونِ) أي: طرفة عين [واحدة] .

ibadeti yasaklaman ve onları ayıplaman sebebiyle sana delilik ve aklında bir bozukluk isabet ettirdiğini zannediyoruz. (قَالَ إِنِّي أُشْهِدُ اللَّهَ وَاشْهَدُوا) [[Hûd] dedi ki: «Şüphesiz ben Allah'ı şahit tutuyorum; [siz de] şahit olun ki] (أَنِّي بَرِيءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ * مِنْ دُونِهِ) [ben O'ndan başka ortak koştuklarınızdan uzağım»]. Diyor ki: Ben bütün putlardan ve putlaştırılan eşlerden uzağım. (فَكِيدُونِي جَمِيعًا) [Haydi, hepiniz toptan bana tuzak kurun]; yani eğer gerçek iseler siz ve ilahlarınız [bana tuzak kurun], (ثُمَّ لا تُنْظِرُونِ) [sonra bana hiç mühlet de vermeyin], yani [tek bir] göz açıp kapayacak kadar bile [mühlet vermeyin].

وقوله: (إِنِّي تَوَكَّلْتُ عَلَى اللَّهِ رَبِّي وَرَبِّكُمْ مَا مِنْ دَابَّةٍ إِلا هُوَ آخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا) أي: [هي] تحت قهره وسلطانه، وهو الحاكم العادل الذي لا يجور في حكمه، فإنه على صراط مستقيم.

O'nun: (إِنِّي تَوَكَّلْتُ عَلَى اللَّهِ رَبِّي وَرَبِّكُمْ مَا مِنْ دَابَّةٍ إِلا هُوَ آخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا) [«Şüphesiz ben, benim de Rabbim sizin de Rabbiniz olan Allah'a tevekkül ettim. Hareket eden hiçbir canlı yoktur ki O, onun perçeminden tutmuş olmasın»] sözü; yani [bütün canlılar] O'nun kahrı ve hâkimiyeti altındadır; O, hükmünde asla haksızlık etmeyen adil Hâkim'dir; çünkü O dosdoğru bir yol üzeredir.