Binûn

İsrâ Suresi Tefsiri — 2. Sayfa

Kaynak: Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm (İbn Kesîr Tefsiri) · İbn Kesîr · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

ثم قال البزار: لا نعلم رواه عن الزبير بن جنادة إلا أبو نُميلَة، ولا نعلم هذا الحديث [يروى] إلا عن بريدة. وقد رواه الترمذي في التفسير من جامعه، عن يعقوب بن إبراهيم الدَّوْرَقِي به وقال: غريب.

Sonra el-Bezzâr şöyle dedi: ez-Zübeyr b. Cünâde'den bu hadisi Ebû Nümeyle'den başkasının rivayet ettiğini bilmiyoruz. Bu hadisin sadece Büreyde'den [rivayet edildiğini] biliyoruz. Tirmizî de bunu el-Câmi'indeki tefsir bölümünde Ya'kûb b. İbrâhîm ed-Devrakî tarikiyle rivayet etmiş ve 'Garîbtir' demiştir.

رواية جابر بن عبد الله، ﵁ :

Câbir b. Abdillâh'ın radıyallâhu anhümâ rivayeti :

قال الإمام أحمد: حدثنا يعقوب، حدثنا أبي، عن صالح، عن ابن شهاب قال: قال أبو سلمة: سمعت جابر بن عبد الله يحدث: أنه سمع رسول الله ﷺ يقول : " لما كذبتني قريش حين أسري بي إلى بيت المقدس، قمت في الحجر فَجَلَّى الله لي بيت المقدس، فطفقت أخبرهم عن آياته وأنا أنظر إليه".

İmâm Ahmed dedi ki: Bize Ya'kûb anlattı, bize babam Sâlih'ten, o İbn Şihâb'dan anlattı; dedi ki: Ebû Seleme dedi ki: Câbir b. Abdillâh'ı anlatırken işittim; o da Resûlullah'ı sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyururken işitmiş: "Kureyş, Beytü'l-Makdis'e gece yürütüldüğümde beni yalanlayınca Hicr'de ayağa kalktım; Allah bana Beytü'l-Makdis'i tecelli ettirip gösterdi. Ben de ona bakarak onun işaretlerini onlara haber vermeye başladım."

أخرجاه في الصحيحين من طرق، عن الزهري به، .

Her ikisi de bunu Sahîhayn'da ez-Zührî tarikiyle muhtelif yollardan rivayet etmişlerdir .

وقال البيهقي: أخبرنا أحمد بن الحسن القاضي، حدثنا أبو العباس الأصم، حدثنا العباس بن محمد الدوري، حدثنا يعقوب بن إبراهيم، حدثنا أبي، عن صالح بن كَيْسَان، عن ابن شهاب قال: سمعت سعيد بن المسيب يقول: إن رسول الله ﷺ حين انتهى إلى بيت المقدس، لقي فيه إبراهيم وموسى وعيسى، وإنه أتي بقدحين: قدح من لبن وقدح خمر، فنظر إليهما، ثم أخذ قدح اللبن. فقال جبريل : أصبت، هديت للفطرة ، لو اخترت الخمر لغوت أمتك. ثم رجع رسول الله ﷺ إلى مكة، فأخبر أنه أسري به، فافتتن ناس كثير كانوا قد صلوا معه.

el-Beyhakî dedi ki: Bize Kādî Ahmed b. el-Hasen haber verdi, bize Ebû'l-Abbâs el-Esam anlattı, bize el-Abbâs b. Muhammed ed-Dûrî anlattı, bize Ya'kûb b. İbrâhîm anlattı, bize babam Sâlih b. Keysân'dan, o İbn Şihâb'dan anlattı; dedi ki: Saîd b. el-Müseyyeb'i şöyle derken işittim: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Beytü'l-Makdis'e vardığında orada İbrâhîm, Mûsâ ve Îsâ ile karşılaştı. Kendisine iki kadeh getirildi: Bir kadeh süt ve bir kadeh şarap. İkisine de baktı, sonra süt kadehini aldı. Bunun üzerine Cebrâîl : 'Doğru olanı seçtin, fıtrata iletildin . Şayet şarabı seçseydin ümmetin azardı' dedi. Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Mekke'ye döndü ve gece yürütüldüğünü haber verdi; bunun üzerine daha önce kendisiyle birlikte namaz kılmış olan birçok insan fitneye düşüp [dinden döndü].

قال ابن شهاب: قال أبو سلمة بن عبد الرحمن: فتجهز -أو كلمة نحوها-ناس من قريش إلى أبي بكر فقالوا: هل لك في صاحبك؟ يزعم أنه جاء إلى بيت المقدس ثم رجع إلى مكة في ليلة واحدة! فقال أبو بكر: أوقال ذلك؟ قالوا: نعم. قال: فأشهد لئن كان قال ذلك لقد صدق. قالوا: فتصدقه بأن يأتي الشام في ليلة واحدة ثم يرجع إلى مكة قبل أن يصبح؟ قال: نعم، إني أصدقه بأبعد من ذلك أصدقه بخبر السماء. قال أبو سلمة: فبها سمي أبو بكر: الصديق.

İbn Şihâb dedi ki: Ebû Seleme b. Abdirrahmân şöyle dedi: Kureyş'ten bir grup insan Ebû Bekir'e doğru yöneldi -veya buna benzer bir kelime- ve dediler ki: "Arkadaşından haberin var mı? Kendisi Beytü'l-Makdis'e gittiğini, sonra da tek bir gecede Mekke'ye döndüğünü iddia ediyor!" Ebû Bekir: "Bunu gerçekten söyledi mi?" dedi. Onlar: "Evet" dediler. [Ebû Bekir]: "Şahitlik ederim ki eğer bunu söylediyse kesinlikle doğru söylemiştir" dedi. Onlar: "Yani bir gecede Şam'a gidip sabah olmadan Mekke'ye döndüğü hususunda onu tasdik mi ediyorsun?" dediler. [Ebû Bekir]: "Evet, şüphesiz ben onu bundan daha ötesinde dahi tasdik ediyorum; semânın haberinde [vahiyde] onu tasdik ediyorum" dedi. Ebû Seleme dedi ki: İşte bundan dolayı Ebû Bekir'e "es-Sıddîk" adı verildi.

قال أبو سلمة: فسمعت جابر بن عبد الله يحدث أنه سمع رسول الله ﷺ يقول: "لما كذبتني قريش حين أسري بي إلى بيت المقدس، قمت في الحجر، فجلى الله لي بيت المقدس، فطفقت أخبرهم عن آياته وأنا أنظر إليه" .

Ebû Seleme dedi ki: Câbir b. Abdillâh'ı anlatırken işittim; o da Resûlullah'ı sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyururken işitmiş: "Kureyş, Beytü'l-Makdis'e gece yürütüldüğümde beni yalanlayınca Hicr'de ayağa kalktım; Allah bana Beytü'l-Makdis'i tecelli ettirip gösterdi. Ben de ona bakarak onun işaretlerini onlara haber vermeye başladım" .

رواية حذيفة بن اليمان، ﵁:

Huzeyfe b. el-Yemân'ın radıyallâhu anh rivayeti:

قال الإمام أحمد: ثنا أبو النضر، ثنا شيبان، عن عاصم، عن زِرَّ بن حُبَيْش، قال: أتيت على حذيفة بن اليمان وهو يحدث، عن ليلة أسري بمحمد ﷺ، وهو يقول: "فانطلقنا حتى أتينا بيت المقدس". فلم يدخلاه. قال: قلت: بل دخله رسول الله ﷺ ليلتئذ وصلى فيه. قال: ما اسمك يا أصلع؟ فإني أعرف وجهك ولا أدري ما اسمك؟ قال: قلت: أنا زر بن حُبَيْش. قال: فما علمك بأن رسول الله ﷺ صلى فيه ليلتئذ؟ قال: قلت: القرآن يخبرني بذلك. قال: من تكلم بالقرآن فلج ، اقرأ. قال: فقلت: (سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الأقْصَى) قال: يا أصلع، هل تجد "صلى فيه"؟ قلت: لا. قال: والله ما صلى فيه رسول الله ﷺ ليلتئذ، ولو صلى فيه لكتب عليكم صلاة فيه، كما كتب عليكم صلاة في البيت العتيق، والله ما زايلا البراق حتى فتحت لهما أبواب السماء، فرأيا الجنة والنار ووعد الآخرة أجمع، ثم عادا عودهما على بدئهما. قال: ثم ضحك حتى رأيت نواجذه. قال: وتحدثوا أنه ربطه لا يفر منه، وإنما سخره له عالم الغيب والشهادة. قلت: أبا عبد الله أي دابة البراق؟ قال: دابة أبيض طويل هكذا، خطوه مد البصر.

İmâm Ahmed dedi ki: Bize Ebu'n-Nadr anlattı, bize Şeybân Âsım'dan, o Zirr b. Hubeyş'ten anlattı; dedi ki: Huzeyfe b. el-Yemân'ın yanına vardım; o, Muhammed'in sallallâhu aleyhi ve sellem gece yürütüldüğü geceyi anlatıyor ve: "Yola çıktık , nihayet Beytü'l-Makdis'e geldik " diyordu; ancak ikisi oraya girmemişlerdi. [Zirr] dedi ki: Ben: 'Aksine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem o gece oraya girdi ve orada namaz kıldı' dedim. O: 'Adın nedir ey kel adam? Zira yüzünü tanıyorum ama adının ne olduğunu bilmiyorum' dedi. Ben: 'Ben Zirr b. Hubeyş'im' dedim. O: 'Peki, Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem o gece orada namaz kıldığına dair bilgin nedir?' dedi. Ben: 'Bunu bana Kur'an haber veriyor' dedim. O: 'Kur'an ile konuşan galip gelir , oku bakalım' dedi. Ben de: {سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الأقْصَى} “Kendisine âyetlerimizden bir kısmını gösterelim diye kulunu bir gece Mescid-i Harâm'dan çevresini bereketlendirdiğimiz Mescid-i Aksâ'ya götüren Allah'ın şânı yücedir” dedim. O: 'Ey kel adam, burada "orada namaz kıldı" ifadesini buluyor musun?' dedi. 'Hayır' dedim. O şöyle dedi: 'Allah'a yemin olsun ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem o gece orada namaz kılmadı. Eğer orada namaz kılsaydı, el-Beytü'l-Atîk'te (Kâbe'de) namaz kılmak size farz kılındığı gibi orada da namaz kılmak size farz kılınırdı. Allah'a yemin olsun ki sema kapıları kendilerine açılıncaya kadar Burak'tan hiç ayrılmadılar; cenneti, cehennemi ve âhiret vaadinin tamamını gördüler, sonra başladıkları yere geri döndüler.' [Zirr] dedi ki: Sonra azı dişleri görününceye kadar güldü. Ve dedi ki: 'İnsanlar, kaçmasın diye onu bağladığını anlatırlar; oysa gaybı ve şehâdeti bilen [Allah] onu kendisi için boyun eğdirmişti.' Ben: 'Ey Ebû Abdillâh , Burak nasıl bir binekti?' dedim. 'Şöyle uzun, beyaz bir binekti; adımı gözünün gördüğü en son noktaya ulaşırdı' dedi.

ورواه أبو داود الطيالسي، عن حماد بن سلمة، عن عاصم، به. ورواه الترمذي والنسائي في التفسير من حديث عاصم -وهو ابن أبي النجود-به ، وقال الترمذي: حسن صحيح.

Bunu Ebû Dâvûd et-Tayâlisî, Hammâd b. Seleme'den, o Âsım'dan bu şekilde rivayet etmiştir. Tirmizî ve Nesâî de tefsirde Âsım -ki o İbn Ebi'n-Necûd'dur- hadisinden bunu rivayet etmişlerdir . Tirmizî: 'Hasen sahihtir' demiştir.

وهذا الذي قاله حذيفة، ﵁، نفي، وما أثبته غيره، عن رسول الله ﷺ من ربط الدابة بالحلقة ومن الصلاة بالبيت المقدس، مما سبق وما سيأتي مقدم على قوله، والله أعلم بالصواب.

Huzeyfe'nin radıyallâhu anh bu söylediği bir olumsuzlamadır (nefiy); başkalarının Resûlullah'tan sallallâhu aleyhi ve sellem bineği halkaya bağlaması ve Beytü'l-Makdis'te namaz kılması konusunda ispat ettiği rivayetler -daha önce geçenler ve ileride gelecek olanlar- onun bu sözünden önceliklidir. Doğrusunu en iyi Allah bilir.

رواية أبي سعيد -سعد بن مالك بن سنان الخدري:

Ebû Saîd -Sa'd b. Mâlik b. Sinân el-Hudrî'nin rivayeti:

قال الحافظ أبو بكر البيهقي في كتاب "دلائل النبوّة":

Hâfız Ebû Bekr el-Beyhakî Delâilü'n-Nübüvve adlı kitabında şöyle demiştir:

أخبرنا أبو عبد الله محمد بن عبد الله الحافظ، حدثنا أبو العباس محمد بن يعقوب، حدثنا أبو بكر يحيى بن أبي طالب، حدثنا عبد الوهاب بن عطاء، أخبرنا أبو محمد راشد الحماني، عن أبي هارون العبدي، عن أبي سعيد الخدري، ﵁، عن النبي ﷺ أنه قال له أصحابه: يا رسول الله، أخبرنا عن ليلة أسري بك فيها، قال: قال الله ﷿: (سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الأقْصَى الَّذِي بَارَكْنَا حَوْلَهُ لِنُرِيَهُ مِنْ آيَاتِنَا إِنَّه هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ)

Bize Ebû Abdillâh Muhammed b. Abdillâh el-Hâfız haber verdi, bize Ebü'l-Abbâs Muhammed b. Ya'kûb anlattı, bize Ebû Bekr Yahyâ b. Ebî Tâlib anlattı, bize Abdülvehhâb b. Atâ anlattı, bize Ebû Muhammed Râşid el-Hımmânî, Ebû Hârûn el-Abdî'den, o da Ebû Saîd el-Hudrî'den (radıyallâhu anh), o da Peygamber'den (sallallâhu aleyhi ve sellem) nakletti ki ashâbı kendisine: "Ey Allah'ın Resûlü! Gece yürütüldüğün (İsrâ) geceyi bize anlat" dediler. O da şöyle buyurdu: "Azîz ve Celîl olan Allah şöyle buyurmuştur: { سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الأقْصَى الَّذِي بَارَكْنَا حَوْلَهُ لِنُرِيَهُ مِنْ آيَاتِنَا إِنَّه هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ } “Kendisine âyetlerimizden bir kısmını gösterelim diye kulunu bir gece Mescid-i Harâm'dan, çevresini bereketli kıldığımız Mescid-i Aksâ'ya yürüten [Allah] her türlü noksanlıktan münezzehtir. Şüphesiz O, hakkıyla işiten, hakkıyla görendir.”"

قال: فأخبرهم فقال: "فبينا أنا نائم عشاء في المسجد الحرام، إذ أتاني آت فأيقظني، فاستيقظت فلم أر شيئًا، وإذا أنا بكهيئة خيال، فأتبعته بصري حتى خرجت من المسجد فإذا أنا بدابة أدنى في شبهه بدوابكم هذه، بغالكم هذه، مضطرب الأذنين يقال له: البراق. وكانت الأنبياء تركبه قبلي، يقع حافره عند مَدِّ بصره، فركبته، فبينما أنا أسير عليه، إذ دعاني داع، عن يميني: يا محمد، انظرني أسألك، يا محمد، انظرني أسألك، فلم أجبه ولم أقم عليه، [فبينما أنا أسير عليه، إذ دعاني داع، عن يساري: يا محمد، انظرني أسألك، فلم أجبه ولم أقم عليه] ، فبينما أنا أسير، إذ أنا بامرأة حاسرة عن ذراعيها، وعليها من كل زينة خلقها الله، فقالت: يا محمد، انظرني أسألك. فلم ألتفت إليها ولم أقم عليها. حتى أتيت بيت المقدس، فأوثقت دابتي بالحلقة التي كانت الأنبياء توثقها بها. فأتاني جبريل، ﵇ بإناءين: أحدهما خمر، والآخر لبن، فشربت اللبن، وتركت الخمر، فقال جبريل: أصبت الفطرة فقلت: الله أكبر، الله أكبر. فقال: جبريل: ما رأيت في وجهك هذا؟ " قال: "فقلت: بينما أنا أسير، إذ دعاني داع، عن يميني: يا محمد، انظرني أسألك. فلم أجبه ولم أقم عليه. قال: ذاك داعي اليهود، أما إنك لو أجبته -أو: وقفت عليه-لتهودت أمتك". قال: : فبينما أنا أسير، إذ دعاني داع عن يساري قال: يا محمد، انظرني أسألك. فلم ألتفت إليه ولم أقم عليه. قال: ذاك داعي النصارى، أما إنك لو أجبته لتنصرت أمتك". قال: "فبينما أنا أسير إذا أنا بامرأة حاسرة عن ذراعيها عليها من كل زينة خلقها الله تقول: يا محمد، انظرني أسألك. فلم أجبها ولم أقم عليها". قال: تلك الدنيا، أما إنك لو أجبتها أو أقمت عليها، لاختارت أمتك الدنيا على الآخرة".

Dedi ki: Onlara haber verip şöyle buyurdu: "Ben yatsı vakti Mescid-i Harâm'da uyumakta iken bir gelen gelip beni uyandırdı. Uyandım, hiçbir şey göremedim; bir de baktım ki hayal gibi bir suretteyim. Mescitten çıkıncaya kadar onu gözümle takip ettim . Bir de baktım ki şu sizin bineklerinize, şu katırlarınıza çok benzeyen, kulakları kıpır kıpır oynayan , adına 'Burak' denilen bir binek karşımda. Benden önceki peygamberler de ona binerlerdi. Tırnağını gözünün gördüğü en uç noktaya basardı. Ona bindim. Ben onun üzerinde giderken sağımdan bir davetçi: 'Ey Muhammed, bana bak sana bir şey soracağım! Ey Muhammed, bana bak sana bir şey soracağım!' diye seslendi. Ona cevap vermedim ve onun yanında durmadım. [Ben onun üzerinde giderken solumdan bir davetçi: 'Ey Muhammed, bana bak sana bir şey soracağım!' diye seslendi. Ona cevap vermedim ve onun yanında durmadım] . Ben giderken kollarını açmış, üzerinde Allah'ın yarattığı her türlü süsü taşıyan bir kadın gördüm. 'Ey Muhammed, bana bak sana bir şey soracağım!' dedi. Ona dönüp bakmadım ve onun yanında durmadım. Nihayet Beytü'l-Makdis'e geldim; bineğimi peygamberlerin bağladığı halkaya bağladım. Cebrâîl aleyhisselâm bana iki kap getirdi : Birinde şarap, diğerinde süt vardı. Sütü içtim, şarabı bıraktım. Cebrâîl: 'Fıtrata isabet ettin' dedi . Ben: 'Allâhu ekber, Allâhu ekber' dedim. Cebrâîl: 'Şu yolculuğunda neler gördün?' dedi. Buyurdu ki: 'Dedim ki: Ben giderken sağımdan bir davetçi: Ey Muhammed, bana bak sana bir şey soracağım, diye seslendi; ona cevap vermedim ve yanında durmadım. Dedi ki: O, Yahudilerin davetçisiydi. Şunu bil ki eğer ona cevap verseydin -yahut yanında dursaydın- ümmetin Yahudileşirdi.' Buyurdu ki : 'Ben giderken solumdan bir davetçi: Ey Muhammed, bana bak sana bir şey soracağım, dedi; ona dönüp bakmadım ve yanında durmadım. Dedi ki: O, Hristiyanların davetçisiydi. Şunu bil ki eğer ona cevap verseydin ümmetin Hristiyanlaşırdı.' Buyurdu ki: 'Ben giderken kollarını açmış, üzerinde Allah'ın yarattığı her türlü süsü taşıyan bir kadın: Ey Muhammed, bana bak sana bir şey soracağım, dedi; ona cevap vermedim ve yanında durmadım. Dedi ki: O dünyadır. Şunu bil ki eğer ona cevap verseydin veya yanında dursaydın, ümmetin dünyayı âhirete tercih ederdi.'"

قال: "ثم دخلت أنا وجبريل بيت المقدس، فصلى كل واحد منا ركعتين.

Buyurdu ki: "Sonra ben ve Cebrâîl Beytü'l-Makdis'e girdik; her birimiz ikişer rekât namaz kıldık.

ثم أتيت بالمعراج الذي تعرج عليه أرواح بني آدم، فلم ير الخلائق أحسن من المعراج، أما رأيت الميت حين يشق بصره طامحًا إلى السماء، فإنما يشق بصره طامحًا إلى السماء عجبه بالمعراج". قال: "فصعدت أنا وجبريل، فإذا أنا بملك يقال: له: إسماعيل. وهو صاحب السماء الدنيا وبين يديه سبعون ألف ملك، مع كل ملك جُنْده مائة ألف ملك". قال: "وقال: الله [﷿] {وَمَا يَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّكَ إِلا هُوَ} [المدثر: ٣١] فاستفتح جبريل باب السماء، قيل: من هذا؟ قال: جبريل. قيل: ومن معك؟ قال: محمد. قيل: أوقد بعث إليه؟ قال: نعم. فإذا أنا بآدم كهيئته يوم خلقه الله، ﷿ على صورته، هو تعرض عليه أرواح ذريته المؤمنين، فيقول: روح طيبة، ونفس طيبة، اجعلوها في عليين ثم تعرض عليه أرواح ذريته الفجار فيقول: روح خبيثة، ونفس خبيثة، اجعلوها في سجين.

«Sonra Âdemoğullarının ruhlarının yükseldiği miraç (merdiven) bana getirildi. Yaratılmışlar miraçtan daha güzel bir şey görmüş değildir. Ölmekte olan kimsenin, gözünü dikip göğe doğru baktığını görmedin mi? Onun gözünü dikip göğe doğru bakması, sırf miraca duyduğu hayranlıktandır.» Buyurdu ki: «Ben ve Cebrâîl yükseldik. Bir de baktım ki kendisine İsmâîl denilen bir melek var. O, dünya semasının bekçisidir ve önünde yetmiş bin melek bulunmaktadır. Her bir meleğin emrinde de ordusu olarak yüz bin melek vardır.» Buyurdu ki: «Allah [Azze ve Celle] şöyle buyurmuştur: { وَمَا يَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّكَ إِلا هُوَ } “Rabbinin ordularını ancak Kendisi bilir.” [Müddessir, 31]. Cebrâîl sema kapısının açılmasını istedi. 'Bu kimdir?' denildi. 'Cebrâîl' dedi. 'Yanındaki kimdir?' denildi. 'Muhammed' dedi. 'Ona [peygamberlik] gönderildi mi?' denildi. 'Evet' dedi. Bir de baktım ki Âdem, Allah Azze ve Celle'nin onu kendi suretinde yarattığı günkü heyetindedir. Mümin zürriyetinin ruhları ona arz ediliyor, o da: 'Temiz bir ruh ve hoş bir nefis; onu İlliyyîn'e koyun' diyor. Sonra günahkâr zürriyetinin ruhları ona arz ediliyor, o da: 'Kötü bir ruh ve pis bir nefis; onu Siccîn'e koyun' diyor.»

ثم مضيت هنية ، فإذا أنا بأخونة عليها لحم مشرح ليس يقربها أحد، وإذا أنا بأخْوِنَة أخرى عليها لحم قد أروح وأنتن، عندها أناس يأكلون منها، قلت: يا جبريل، من هؤلاء؟ قال: هؤلاء من أمتك يتركون الحلال ويأتون الحرام."

Sonra biraz ilerledim ; bir de baktım ki üzerinde dilimlenmiş etler bulunan sofralar var, kimse onlara yaklaşmıyor. Yanında da kokmuş, kokuşmuş etler bulunan başka sofralar var ve onların yanında oturup bu etlerden yiyen insanlar var. 'Ey Cebrâîl, bunlar kimlerdir?' dedim. 'Bunlar, helali bırakıp harama koşan ümmetindendir' dedi."

قال: "ثم مضيت هنية ، فإذا أنا بأقوام بطونهم أمثال البيوت، كلما نهض أحدهم خرّ يقول: اللهم، لا تقم الساعة"، قال: "وهم على سابلة آل فرعون". قال: "فتجيء السابلة فتطؤهم". قال: "فسمعتهم يضجون إلى الله ﷿". قال: "قلت: يا جبريل، من هؤلاء؟ قال: هؤلاء من أمتك {الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا لا يَقُومُونَ إِلا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ} [البقرة: ٢٧٥].

Buyurdu ki: "Sonra biraz ilerledim ; bir de baktım ki karınları evler gibi olan topluluklar var. Onlardan biri her kalkmak istese yere yığılıyor ve: 'Allahım, kıyameti koparma!' diyor." Buyurdu ki: "Onlar Firavun ailesinin gelip geçtiği yol üzerindedirler." Buyurdu ki: "Gelip geçenler gelir ve onları çiğner geçerler." Buyurdu ki: "Onların Allah Azze ve Celle'ye feryat ettiklerini işittim." Buyurdu ki: "'Ey Cebrâîl, bunlar kimlerdir?' dedim. 'Bunlar senin ümmetinden {الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا لا يَقُومُونَ إِلا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ} [Bakara: 275] “Faiz yiyenler, ancak şeytanın çarptığı kimsenin kalktığı gibi kalkarlar” [olan kimselerdir]' dedi."

قال: "ثم مضيت هنية ، فإذا أنا بأقوام مشافرهم كمشافر الإبل". قال: "فتفتح على أفواههم ويلقمون من ذلك الجمر، ثم يخرج من أسافلهم. فسمعتهم يضجون إلى الله، ﷿، فقلت : من هؤلاء يا جبريل؟ قال: هؤلاء من أمتك {الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوَالَ الْيَتَامَى ظُلْمًا إِنَّمَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ نَارًا وَسَيَصْلَوْنَ سَعِيرًا} [النساء: ١٠].

Buyurdu ki: "Sonra biraz ilerledim ; bir de baktım ki dudakları deve dudakları gibi olan topluluklar var." Buyurdu ki: "Ağızları açılıyor ve o kor ateşten ağızlarına tıkılıyor, sonra da altlarından çıkıyor. Onların Allah Azze ve Celle'ye feryat ettiklerini işittim. 'Ey Cebrâîl, bunlar kimlerdir?' dedim . 'Bunlar senin ümmetinden {الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوَالَ الْيَتَامَى ظُلْمًا إِنَّمَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ نَارًا وَسَيَصْلَوْنَ سَعِيرًا} [Nisâ: 10] “Haksızlıkla yetimlerin mallarını yiyenler, karınlarına sadece ateş doldurmuş olurlar ve pek yakında çılgın bir ateşe gireceklerdir” [olan kimselerdir]' dedi."

قال: "ثم مضيت هنية، فإذا أنا بنساء يعلقن بثديهن فسمعتهن يضججن إلى الله ﷿ قلت: يا جبريل من هؤلاء النساء؟ قال: هؤلاء الزناة من أمتك".

Buyurdu ki: "Sonra biraz ilerledim; bir de baktım ki memelerinden asılmış kadınlar var . Onların Allah Azze ve Celle'ye feryat ettiklerini işittim. 'Ey Cebrâîl, bu kadınlar kimlerdir?' dedim. 'Bunlar senin ümmetinden zina edenlerdir' dedi."

قال: "ثم مضيت هنية فإذا أنا بأقوام يقطع من جنوبهم اللحم، فيلقمونه، فيقال له: كل كما كنت تأكل من لحم أخيك. قلت: يا جبريل، من هؤلاء؟ قال: هؤلاء الهمازون من أمتك اللمازون".

Buyurdu ki: "Sonra biraz ilerledim ; bir de baktım ki yan taraflarından etleri kesilip ağızlarına tıkılan ve kendisine: 'Kardeşinin etini yediğin gibi ye!' denilen topluluklar var. 'Ey Cebrâîl, bunlar kimlerdir?' dedim. 'Bunlar senin ümmetinden insanları arkadan çekiştirenler (hemmâzûn) ve kaş göz hareketleriyle ayıplayanlardır (lemmâzûn)' dedi."

قال: "ثم صعدنا إلى السماء الثانية، فإذا أنا برجل أحسن ما خلق الله، ﷿، قد فضل الناس في الحسن كالقمر ليلة البدر على سائر الكواكب، قلت: يا جبريل، من هذا؟ قال: هذا أخوك يوسف ومعه نفر من قومه، فسلمت عليه وسلم عليّ.

Buyurdu ki: "Sonra ikinci semaya yükseldik; bir de baktım ki Allah Azze ve Celle'nin yarattığı en güzel insan karşımda duruyor; tıpkı dolunay gecesindeki ayın diğer yıldızlara üstün olduğu gibi güzellikte insanlara üstün kılınmıştı. 'Ey Cebrâîl, bu kimdir?' dedim. 'Bu kardeşin Yûsuf'tur, yanında da kavminden bir topluluk vardır' dedi. Ona selam verdim, o da selamımı aldı.

ثم صعدت إلى السماء الثالثة، فإذا أنا بيحيى وعيسى، ﵉، ومعهما نفر من قومهما، فسلمت عليهما وسلما عليّ.

Sonra üçüncü semaya yükseldim ; bir de baktım ki Yahyâ ve Îsâ aleyhimesselâm karşımda, yanlarında da kavimlerinden bir topluluk var. İkisine selam verdim, ikisi de selamımı aldı.

ثم صعدت إلى السماء الرابعة، فإذا أنا بإدريس قد رفعه الله مكانًا عليًا، فسلمت عليه وسلم عليّ".

Sonra dördüncü semaya yükseldim ; bir de baktım ki Allah'ın yüce bir makama yükselttiği İdrîs karşımda. Ona selam verdim, o da selamımı aldı."

قال: "ثم صعدت إلى السماء الخامسة، فإذا [أنا] بهارون ونصف لحيته بيضاء ونصفها سوداء، تكاد لحيته تصيب سرته من طولها، قلت: يا جبريل، من هذا؟ قال: هذا المحبب في قومه، هذا هارون بن عمران، ومعه نفر من قومه، فسلمت عليه وسلم عليّ.

Buyurdu ki: "Sonra beşinci semaya yükseldim ; bir de baktım [ki] Hârûn karşımda; sakalının yarısı beyaz, yarısı siyahtı; uzunluğundan sakalı neredeyse göbeğine değecekti. 'Ey Cebrâîl, bu kimdir?' dedim. 'Bu, kavmi içinde çok sevilen Hârûn b. İmrân'dır, yanında da kavminden bir topluluk vardır' dedi. Ona selam verdim, o da selamımı aldı.

ثم صعدت إلى السماء السادسة، فإذا أنا بموسى بن عمران، رجل آدم كثير الشعر، لو كان

Sonra altıncı semaya yükseldim; bir de baktım ki Mûsâ b. İmrân karşımda; esmer tenli, gür saçlı bir adamdı; şayet

عليه قميصان لنفذ شعره دون القميص، فإذا هو يقول: يزعم الناس أني أكرم على الله من هذا، بل هذا أكرم على الله تعالى مني". قال: "قلت: يا جبريل، من هذا؟ قال: هذا أخوك موسى بن عمران، ﵇، ومعه نفر من قومه، فسلمت عليه وسلم علي.

üzerinde iki gömlek olsaydı, saçları gömleğin altından dışarı fışkırırdı. Bir de baktım ki o: 'İnsanlar benim Allah katında bundan daha değerli olduğumu zannederler; aksine bu, Allah Teâlâ katında benden daha değerlidir' diyordu." Buyurdu ki: "'Ey Cebrâîl, bu kimdir?' dedim. 'Bu kardeşin Mûsâ b. İmrân'dır aleyhisselâm, yanında da kavminden bir topluluk vardır' dedi. Ona selam verdim, o da selamımı aldı.

ثم صعدت إلى السماء السابعة، فإذا أنا بأبينا إبراهيم خليل الرحمن ساند ظهره إلى البيت المعمور كأحسن الرجال، قلت: يا جبريل، من هذا؟ قال: هذا أبوك خليل الرحمن ومعه نفر من قومه، فسلمت عليه فسلم عليّ، وإذا [أنا] بأمتي شطرين: شطر عليهم ثياب بيض كأنها القراطيس. وشطر عليهم ثياب رُمْد". قال: "فدخلت البيت المعمور ودخل معي الذين عليهم الثياب البيض، وحجب الآخرون الذين عليهم ثياب رمد، وهم على خير. فصليت أنا ومن معي في البيت المعمور، ثم خرجت أنا ومن معي". قال: "والبيت المعمور يصلي فيه كل يوم سبعون ألف ملك، لا يعودون فيه إلى يوم القيامة".

Sonra yedinci semaya yükseldim; bir de baktım ki babamız Halîlürrahmân İbrâhîm , erkeklerin en güzeli olarak sırtını el-Beytü'l-Ma'mûr'a dayamış vaziyette. 'Ey Cebrâîl, bu kimdir?' dedim. 'Bu senin baban Halîlürrahmân'dır, yanında da kavminden bir topluluk vardır' dedi. Ona selam verdim, o da selamımı aldı. Bir de baktım [ki] ümmetim iki kısma ayrılmış: Bir kısmının üzerinde kâğıt gibi bembeyaz elbiseler var, diğer kısmının üzerinde ise kül rengi elbiseler var." Buyurdu ki: "Ben el-Beytü'l-Ma'mûr'a girdim; üzerlerinde beyaz elbise bulunanlar da benimle birlikte girdi. Üzerlerinde kül rengi elbise bulunanlar ise içeri alınmadı; ancak onlar da hayır üzerindedirler. Ben ve yanımdakiler el-Beytü'l-Ma'mûr'da namaz kıldık, sonra ben ve yanımdakiler çıktık." Buyurdu ki: "el-Beytü'l-Ma'mûr'da her gün yetmiş bin melek namaz kılar ve kıyamet gününe kadar bir daha oraya dönmezler ."

قال: "ثم دفعت لي سدرة المنتهى، فإذا كل ورقة منها تكاد أن تغطي هذه الأمة، وإذا فيها عين تجري يقال لها: سلسبيل، فينشق منها نهران، أحدهما: الكوثر، والآخر: يقال له: نهر الرحمة. فاغتسلت فيه، فغفر لي ما تقدم من ذنبي وما تأخر.

Buyurdu ki: "Sonra bana Sidretü'l-Müntehâ gösterildi; yapraklarından her biri neredeyse bu ümmeti örtecek büyüklükteydi. Orada 'Selsebîl' denilen akan bir pınar vardı. Ondan iki nehir ayrılıyordu: Biri Kevser, diğerine ise Rahmet Nehri deniyordu. Orada yıkandım ve geçmiş gelecek bütün günahlarım bağışlandı.

ثم إني دفعت إلي الجنة، فاستقبلتني جارية، فقلت: لمن أنت يا جارية؟ فقالت لزيد بن حارثة، وإذا [أنا] بأنهار من [ماء غير آسن، وأنهار من لبن لم يتغير طعمه، وأنهار من خمر لذة للشاربين وأنهار من] عسل مصفى، وإذا رمانها كأنه الدلاء عظمًا، وإذا أنا بطيرها كأنها بختيكم هذه". فقال عندها ﷺ: "إن الله تعالى قد أعد لعباده الصالحين ما لا عين رأت، ولا أذن سمعت، ولا خطر على قلب بشر".

Sonra bana cennet gösterildi; bir cariye beni karşıladı. 'Ey cariye, sen kime aitsin?' dedim. 'Zeyd b. Hârise'ye' dedi . Bir de baktım [ki] [bozulmayan sudan nehirler, tadı değişmeyen sütten nehirler, içenlere lezzet veren şaraptan nehirler ve] süzme baldan nehirler var. Narları büyüklükte kova gibiydi; kuşları da sanki sizin şu Bahtî develeriniz gibiydi." Bunun üzerine sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şüphesiz Allah Teâlâ sâlih kulları için hiçbir gözün görmediği, hiçbir kulağın işitmediği ve hiçbir beşerin kalbinden geçmeyen şeyler hazırlamıştır."

قال: "ثم عرضت علي النار، فإذا فيها غضب الله وزجره ونقمته، لو طرح فيها الحجارة والحديد لأكلتها، ثم أغلقت دوني.

Buyurdu ki: "Sonra bana cehennem arz olundu; orada Allah'ın gazabı, azarlaması ve intikamı vardı. Şayet içine taşlar ve demirler atılsa onları yer bitirirdi. Sonra önümde kapatıldı .

ثم إني دفعت إلى سدرة المنتهى، فتغشاني فكان بيني وبينه قاب قوسين أو أدنى". قال: "ونزل على كل ورقة ملك من الملائكة". قال: "وفرضت علي خمسون وقال: لك بكل حسنة عشر، إذا هممت بالحسنة فلم تعملها كتبت لك حسنة، فإذا عملتها كتبت لك عشرًا، وإذا هممت بالسيئة فلم تعملها لم يكتب عليك شيء، فإن عملتها كتبت عليك سيئة واحدة.

Sonra Sidretü'l-Müntehâ'ya iletildim ; beni bürüdü ve benimle O'nun arasında iki yay kadar veya daha az bir mesafe kaldı." Buyurdu ki: "Her yaprağın üzerine meleklerden bir melek indi." Buyurdu ki: "Bana elli [vakit namaz] farz kılındı ve: 'Her bir iyiliğe karşılık senin için on misli vardır. Bir iyiliğe niyetlenip de onu yapmazsan senin için bir iyilik yazılır; onu yaparsan senin için on iyilik yazılır. Bir kötülüğe niyetlenip de onu yapmazsan aleyhine hiçbir şey yazılmaz; şayet onu yaparsan aleyhine bir tek kötülük yazılır' buyuruldu.

ثم دفعت إلى موسى فقال: بما أمرك ربك؟ قلت: بخمسين صلاة. قال: ارجع إلى ربك فاسأله التخفيف لأمتك، فإن أمتك لا يطيقون ذلك، ومتى لا [تطيقه] تكفر فرجعت إلى ربي [عز. وجل] فقلت: يا رب، خفف عن أمتي، فإنها أضعف الأمم. فوضع عني عشرًا، وجعلها

Sonra Mûsâ'ya ulaştırıldım; 'Rabbin sana ne emretti?' dedi. 'Elli vakit namazı' dedim. 'Rabbine dön ve ümmetin için hafifletme iste; zira ümmetin buna güç yetiremez. Buna güç [yetiremedikleri] zaman inkâra düşerler' dedi. Bunun üzerine Rabbim [Azze ve Celle]'ye döndüm ve: 'Ey Rabbim, ümmetimden hafiflet; zira onlar ümmetlerin en zayıfıdır' dedim. Benden on [vakti] indirdi ve onu

أربعين. فما زلت أختلف بين موسى وربي كلما أتيت عليه قال لي مثل مقالته، حتى رجعت إليه فقال لي: بم أمرت؟ فقلت: أمرت بعشر صلوات. قال: ارجع إلى ربك [﷿] فاسأله التخفيف لأمتك. فرجعت إلى ربي [﷾] فقلت: أي رب، خفف عن أمتي، فإنها أضعف الأمم. فوضع عني خمسًا، وجعلها خمسًا. فناداني ملك عندها: تممت فريضتي، وخففت عن عبادي، وأعطيتهم بكل حسنة عشر أمثالها.

kırka düşürdü. Mûsâ ile Rabbim arasında gidip gelmeye devam ettim ; yanına her vardığımda bana aynı sözünü söyledi; nihayet ona tekrar döndüğümde bana: 'Ne ile emrolundun?' dedi. 'On vakit namaz ile emrolundum' dedim. 'Rabbine [Azze ve Celle] dön ve ümmetin için hafifletme iste' dedi. Rabbime [Celle Celâlühü] döndüm ve: 'Ey Rabbim, ümmetimden hafiflet; zira onlar ümmetlerin en zayıfıdır' dedim. Benden beş vakti daha indirdi ve onu beşe düşürdü. O sırada bir melek bana seslendi: 'Farzımı tamamladım, kullarımdan hafiflettim ve onlara her bir iyiliğe karşılık on katını verdim.'

ثم رجعت إلى موسى فقال: بم أمرت؟ فقلت: بخمس صلوات. قال: ارجع إلى ربك فاسأله التخفيف، فإنه لا يؤوده شيء، فاسأله التخفيف لأمتك". "فقلت : رجعت إلى ربي حتى استحييته" ثم أصبح بمكة يخبرهم بالأعاجيب: "إني أتيت البارحة بيت المقدس، وعرج بي إلى السماء، ورأيت كذا وكذا ". فقال أبو جهل -يعني ابن هشام-: ألا تعجبون مما يقول محمد؟ يزعم أنه أتى البارحة بيت المقدس، ثم أصبح فينا. وأحدنا يضرب مطيته مصعدة شهرًا، ومقفلة شهرًا، فهذا مسيرة شهرين في ليلة واحدة! قال: فأخبرهم بعير لقريش: "لما كنت في مصعدي رأيتها في مكان كذا وكذا، وأنها نفرت، فلما رجعت رأيتها عند العقبة". وأخبرهم بكل رجل وبعيره كذا وكذا، ومتاعه كذا وكذا. فقال أبو جهل: يخبرنا بأشياء. فقال رجل من المشركين: أنا أعلم الناس ببيت المقدس، وكيف بناؤه؟ وكيف هيئته؟ وكيف قربه من الجبل؟ [فإن يك محمد صادقا فسأخبركم، وإن يك كاذبًا فسأخبركم. فجاء ذلك المشرك فقال: يا محمد، أنا أعلم الناس ببيت المقدس، فأخبرني كيف بناؤه؟ وكيف هيئته؟ وكيف قربه من الجبل] . قال: فرفع لرسول الله ﷺ بيت المقدس من مقعده، فنظر إليه كنظر أحدنا إلى بيته: بناؤه كذا وكذا، وهيئته كذا وكذا، وقربه من الجبل كذا وكذا. فقال الآخر: صدقت. فرجع إلى أصحابه فقال: صدق محمد فيما قال أو نحو هذا الكلام .

Sonra Mûsâ'ya döndüm; 'Ne ile emrolundun?' dedi. 'Beş vakit namaz ile' dedim. 'Rabbine dön ve hafifletme iste; zira O'na hiçbir şey ağır gelmez, ümmetin için hafifletme iste' dedi. 'Rabbime O'ndan hayâ edecek kadar çok döndüm' dedim ." Sonra Mekke'de sabahlayınca onlara hayret verici şeyleri haber verdi: "Dün gece Beytü'l-Makdis'e gittim, semaya yükseltildim, şöyle şöyle şeyler gördüm ." Ebû Cehl -yani İbn Hişâm-: 'Muhammed'in söylediğine şaşmıyor musunuz? Dün gece Beytü'l-Makdis'e gittiğini, sonra aramızda sabahladığını iddia ediyor! Oysa birimiz binek devesini bir ay gidiş, bir ay da dönüş için sürer; bu bir gecede iki aylık yoldur!' dedi. [Resûlullah] onlara Kureyş'e ait bir kervanı haber verdi: "Yolculuğum sırasında onları falan falan yerde gördüm; develeri ürkmüştü. Döndüğümde ise onları Akabe yanında gördüm." Ve onlara her bir adamı, devesini şöyle şöyle, eşyasını şöyle şöyle diyerek haber verdi. Ebû Cehl: 'Bize birtakım şeyler haber veriyor' dedi . Müşriklerden bir adam: 'Ben Beytü'l-Makdis'i, binasının nasıl olduğunu, şeklinin nasıl olduğunu ve dağa yakınlığının nasıl olduğunu insanların en iyi bileniyim. [Eğer Muhammed doğru sözlü ise size haber veririm, eğer yalancı ise size haber veririm' dedi. O müşrik gelip: 'Ey Muhammed, ben Beytü'l-Makdis'i insanların en iyi bileniyim; bana binasının nasıl olduğunu, şeklinin nasıl olduğunu ve dağa yakınlığının nasıl olduğunu haber ver' dedi] . Buyurdu ki: Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem oturduğu yerden Beytü'l-Makdis gösterildi; birimizin kendi evine baktığı gibi ona bakarak: 'Binası şöyledir, şekli şöyledir, dağa yakınlığı şöyledir' dedi. Diğer adam: 'Doğru söyledin' dedi. Sonra arkadaşlarının yanına dönüp: 'Muhammed söylediği şeyde doğru söylemiştir' veya buna benzer bir söz söyledi .

وكذا رواه الإمام أبو جعفر بن جرير بطوله، عن محمد بن عبد الأعلى، عن محمد بن ثور، عن معمر، عن أبي هارون العبدي، وعن الحسن بن يحيى، عن عبد الرزاق، عن معمر، عن أبي هارون العبدي، به. ورواه، أيضًا، من حديث محمد بن إسحاق: حدثني روح بن القاسم، عن أبي هارون، به نحو سياقه المتقدم .

İmâm Ebû Ca'fer b. Cerîr de bunu Muhammed b. Abdila'lâ'dan, o Muhammed b. Sevr'den, o Ma'mer'den, o Ebû Hârûn el-Abdî'den; ve el-Hasen b. Yahyâ'dan, o Abdürrezzâk'tan, o Ma'mer'den, o Ebû Hârûn el-Abdî'den bu şekilde uzunca rivayet etmiştir. Ayrıca bunu Muhammed b. İshâk hadisinden de rivayet etmiştir: Bana Ravh b. el-Kāsım, Ebû Hârûn'dan bu şekilde yukarıda geçen rivayetine benzer olarak anlattı .

ورواه ابن أبي حاتم، عن أبيه، عن أحمد بن عبدة، عن أبي عبد الصمد عبد العزيز بن عبد الصمد، عن أبي هارون العبدي، عن أبي سعيد الخدري، فذكره بسياق طويل حسن أنيق، أجود مما ساقه غيره، على غرابته وما فيه من النكارة.

İbn Ebî Hâtim de bunu babasından, o Ahmed b. Abde'den, o Ebû Abdissamed Abdülazîz b. Abdissamed'den, o Ebû Hârûn el-Abdî'den, o da Ebû Saîd el-Hudrî'den rivayet etmiş ve onu garîbliğine ve içerdiği münkerliklere rağmen, başkasının aktardığından daha kaliteli, uzun, güzel ve latif bir lafız dizilişiyle zikretmiştir.

ثم ذكره البيهقي، أيضًا، من رواية نوح بن قيس الحُدَّاني وهُشَيم ومعمر، عن أبي هارون العبدي -واسمه عمارة بن جوين وهو مضعف عند الأئمة .

Sonra el-Beyhakî bunu Nûh b. Kays el-Huddânî, Hüşeym ve Ma'mer'in Ebû Hârûn el-Abdî'den -ki adı Umâre b. Cüveyn'dir ve o imâmlar nezdinde zayıf kabul edilmiştir - rivayetinden de zikretmiştir.

وإنما سقنا حديثه هاهنا لما في حديثه من الشواهد لغيره، ولما رواه البيهقي:

Biz onun hadisini burada sadece hadisinde başkası için şahitler bulunduğu ve el-Beyhakî'nin rivayet ettiği şu husus için naklettik:

أخبرنا [الإمام] أبو عثمان إسماعيل بن عبد الرحمن ، أنبأنا أبو نعيم أحمد بن محمد بن إبراهيم البزاز، حدثنا أبو حامد بن بلال، حدثنا أبو الأزهر، حدثنا يزيد بن أبي حكيم قال: رأيت في النوم رسول الله ﷺ قلت: يا رسول الله، رجل من أمتك يقال له: "سفيان الثوري" لا بأس به؟ فقال رسول الله ﷺ: "لا بأس به"، حدثنا عن أبي هارون العبدي، عن أبي سعيد الخدري، عنك ليلة أسري بك، قلت "رأيت في السماء" فحدثته بالحديث؟ فقال لي: "نعم". فقلت له: يا رسول الله، إن ناسًا من أمتك يحدثون عنك في السرى بعجائب؟ فقال لي: "ذلك حديث القصاص" .

Bize [İmâm] Ebû Osmân İsmâil b. Abdurrahmân haber verdi, bize Ebû Nuaym Ahmed b. Muhammed b. İbrâhîm el-Bezzâz bildirdi, bize Ebû Hâmid b. Bilâl anlattı, bize Ebu'l-Ezher anlattı, bize Yezîd b. Ebî Hakîm anlattı; dedi ki: Rüyada Resûlullah'ı sallallâhu aleyhi ve sellem gördüm ve: 'Ey Allah'ın Resûlü, ümmetinden kendisine Süfyân es-Sevrî denilen bir adamda bir sakınca var mıdır?' dedim. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Bir sakınca yoktur' buyurdu. Bize Ebû Hârûn el-Abdî'den, o Ebû Saîd el-Hudrî'den, o da senden gece yürütüldüğün geceye dair rivayet etti; 'Semada gördüm' dedin mi? diye hadisi ona anlattım. Bana: 'Evet' buyurdu. Ona: 'Ey Allah'ın Resûlü, ümmetinden birtakım insanlar gece yürütülmen hakkında senden acayip şeyler rivayet ediyorlar?' dedim. Bana: 'O , kıssacıların hadisidir' buyurdu .

رواية شداد بن أوس:

Şeddâd b. Evs'in rivayeti:

قال الإمام أبو إسماعيل محمد بن إسماعيل الترمذي: حدثنا إسحاق بن إبراهيم بن العلاء بن الضحاك الزَّبيدي، حدثنا عمرو بن الحارث، عن عبد الله بن سالم الأشعري، عن محمد بن الوليد بن عامر الزبيدي، حدثنا الوليد بن عبد الرحمن، عن جبير بن نفير: حدثنا شداد بن أوس قال: قلنا: يا رسول الله، كيف أسري بك؟ قال: "صليت لأصحابي صلاة العتمة بمكة معتمًا". قال: "فأتاني جبريل، ﵇، بدابة أبيض -أو قال: بيضاء-فوق الحمار ودون البغل، فقال: اركب. فاستصعبت علي، فرازها بأذنها، ثم حملني عليها. فانطلقت تهوي بنا يقع حافرها حيث أدرك طرفها، حتى بلغنا أرضًا ذات نخل فأنزلني فقال: صل. فصليت، ثم ركبنا فقال: أتدري أين صليت؟ قلت: الله أعلم. قال: صليت بيثرب صليت بطيبة. فانطلقت تهوي بنا يقع حافرها حيث أدرك طرفها. ثم بلغنا أرضًا فقال: انزل. [فنزلت] ثم قال: صل. فصليت ثم ركبنا، فقال: أتدري أين صليت؟ قلت: الله أعلم. قال: صليت بمدين، صليت عند شجرة موسى. ثم انطلقت تهوي بنا يقع حافرها حيث أدرك طرفها، ثم بلغنا أرضًا، بدت لنا قصور، فقال: انزل. فنزلت، فقال صل فصليت ثم ركبنا فقال: أتدري أين صليت؟ قلت: الله أعلم. قال: صليت ببيت لحم حيث ولد عيسى المسيح ابن مريم. ثم انطلق بي حتى دخلنا المدينة من بابها اليماني، فأتى قبلة المسجد، فربط فيه دابته ودخلنا المسجد من باب فيه تميل الشمس والقمر، فصليت من المسجد حيث شاء الله، وأخذني من العطش أشد ما أخذني، فأتيت بإناءين، في أحدهما لبن وفي الآخر

İmâm Ebû İsmâil Muhammed b. İsmâil et-Tirmizî dedi ki: Bize İshâk b. İbrâhîm b. el-Alâ b. ed-Dahhâk ez-Zübeydî anlattı, bize Amr b. el-Hâris, Abdullah b. Sâlim el-Eş'arî'den, o Muhammed b. el-Velîd b. Âmir ez-Zübeydî'den anlattı, bize el-Velîd b. Abdirrahmân, Cübeyr b. Nüfeyr'den anlattı; bize Şeddâd b. Evs anlattı, dedi ki: «Ey Allah'ın Resûlü, geceleyin [Mescid-i Aksâ'ya] nasıl götürüldün?» dedik. Şöyle buyurdu: «Mekke'de ashâbıma yatsı vaktinin karanlığında yatsı namazını kıldırdım.» Dedi ki: «Bunun üzerine Cibrîl aleyhisselâm bana eşekten büyük, katırdan küçük, beyaz bir binek getirdi ve: 'Bin' dedi. Binek bana karşı huysuzluk yaptı; bunun üzerine [Cibrîl] onun kulağını büküp okşadı ve beni üzerine bindirdi. [Binek] bizimle birlikte süratle yol almaya başladı; adımını gözünün gördüğü en son noktaya basıyordu. Nihayet hurmalıklı bir yere ulaştık. Beni indirip: 'Namaz kıl' dedi. Ben de namaz kıldım. Sonra bindik; 'Nerede namaz kıldığını biliyor musun?' dedi. 'Allah en iyi bilendir' dedim. 'Yesrib'de, Taybe'de namaz kıldın' dedi. Sonra [binek] bizimle birlikte süratle yol almaya devam etti; adımını gözünün gördüğü en son noktaya basıyordu. Sonra bir yere ulaştık; 'İn' dedi. [Bunun üzerine indim], sonra: 'Namaz kıl' dedi. Ben de namaz kıldım. Sonra bindik; 'Nerede namaz kıldığını biliyor musun?' dedi. 'Allah en iyi bilendir' dedim. 'Medyen'de, Mûsâ'nın [vahiy aldığı] ağacın yanında namaz kıldın' dedi. Sonra [binek] bizimle birlikte süratle yol almaya devam etti; adımını gözünün gördüğü en son noktaya basıyordu. Sonra bir yere ulaştık, bize köşkler göründü; 'İn' dedi. Ben de indim; [Cibrîl]: 'Namaz kıl' dedi. Ben de namaz kıldım. Sonra bindik; 'Nerede namaz kıldığını biliyor musun?' dedi. 'Allah en iyi bilendir' dedim. 'Meryem oğlu Îsâ el-Mesîh'in doğduğu Beytüllahm'de namaz kıldın' dedi. Sonra beni götürdü, nihayet şehre [Kudüs'e] Yemen kapısından girdik. Mescidin kıble tarafına geldi ve bineğini oraya bağladı. Biz de mescide güneş ve ayın battığı taraftaki bir kapıdan girdik. Mescitte Allah'ın dilediği kadar namaz kıldım. Derken başıma gelen en şiddetli susuzluk beni yakaladı. Bunun üzerine bana iki kap getirildi; birinde süt, diğerinde ise

عسل، أرسل إليّ بهما جميعًا، فعدلت بينهما، ثم هداني الله ﷿ ، فأخذت اللبن فشربت حتى قَرَعت به جبيني، وبين يدي شيخ متكئ على مثواة له، فقال: أخذ صاحبك الفطرة، إنه ليهدى. ثم انطلق بي حتى أتينا الوادي الذي فيه المدينة، فإذا جهنم [تنكشف] عن مثل الزرابي، قلت: يا رسول الله، كيف وجدتها؟ قال: مثل الحمة السخنة. ثم انصرف بي فمررنا بعير لقريش بمكان كذا وكذا، قد أضلوا بعيرًا لهم، قد جمعه فلان، فسلمت عليهم، فقال بعضهم: هذا صوت محمد. ثم أتيت أصحابي قبل الصبح بمكة"، فأتاني أبو بكر، ﵁، فقال: يا رسول الله، أين كنت الليلة؟ فقد التمستك في مظانك . فقال: "علمت أني أتيت بيت المقدس الليلة؟ ". فقال: يا رسول الله، إنه مسيرة شهر، فصفه لي. قال: "ففتح لي صراط كأني أنظر إليه لا يسألني عن شيء إلا أنبأته عنه". قال أبو بكر: أشهد أنك رسول الله. فقال المشركون: انظروا إلى ابن أبي كَبْشَة يزعم أنه أتى بيت المقدس الليلة!. قال: فقال: "إن من آية ما أقول لكم أني مررت بعير لكم بمكان كذا وكذا، قد أضلوا بعيرًا لهم، فجمعه فلان، وإن مسيرهم ينزلون بكذا ثم بكذا، ويأتونكم يوم كذا وكذا، يقدمهم جمل آدم، عليه مسح أسود وغرارتان سوداوان". فلما كان ذلك اليوم أشرف الناس ينظرون حتى كان قريب من نصف النهار حتى أقبلت العير يقدمهم ذلك الجمل الذي وصفه رسول الله ﷺ.

bal vardı; her ikisi de bana gönderilmişti. İkisi arasında seçim yaptım, sonra Allah Azze ve Celle beni iletti ; sütü alıp alnıma değinceye kadar içtim . Önümde bir mindere yaslanmış yaşlı bir adam vardı; 'Arkadaşın fıtratı seçti, şüphesiz o doğru yola iletilir' dedi. Sonra beni götürdü; nihayet şehrin bulunduğu vadiye geldik; bir de baktım ki cehennem yaygılar gibi [açılıp beliriyor] . 'Ey Allah'ın Resûlü, onu nasıl buldun?' dedim. 'Kaynar kaplıca gibi' buyurdu. Sonra beni geri döndürdü ; falan falan yerde Kureyş'e ait bir kervana rastladık; bir develerini kaybetmişlerdi ve falan kişi onu toplamıştı. Onlara selam verdim; bazısı: 'Bu Muhammed'in sesidir' dedi. Sonra sabah olmadan Mekke'deki ashâbımın yanına geldim." Ebû Bekr radıyallâhu anh yanıma gelip: 'Ey Allah'ın Resûlü, bu gece neredeydin? Seni bulunabileceğin yerlerde aradım' dedi . [Resûlullah]: "Bu gece Beytü'l-Makdis'e gittiğimi bildin mi?" buyurdu. O: 'Ey Allah'ın Resûlü, orası bir aylık mesafedir, orayı bana tarif et' dedi. [Resûlullah] buyurdu ki: "Bana sanki ona bakıyormuşum gibi bir yol açıldı; bana ne sorduysa mutlaka onu haber verdim." Ebû Bekr: 'Şahitlik ederim ki sen Allah'ın Resûlüsün' dedi. Müşrikler ise: 'İbn Ebî Kebşe'ye bakın; bu gece Beytü'l-Makdis'e gittiğini iddia ediyor!' dediler. Dedi ki: [Resûlullah] şöyle buyurdu: "Size söylediğimin delillerinden biri de şudur: Ben falan falan yerde size ait bir kervana rastladım; bir develerini kaybetmişlerdi de falan kişi onu toplamıştı. Onların konaklama yerleri şöyledir: Önce falan yere, sonra falan yere inerler ve size falan falan gün gelirler; önlerinde siyah bir çul ve iki siyah çuval taşıyan boz bir deve bulunur." O gün olunca insanlar bakıp gözetlemeye başladılar ; nihayet gün ortasına yakın bir vakitte kervan geldi; önlerinde Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem tarif ettiği o deve bulunuyordu.

هكذا رواه البيهقي من طريقين عن أبي إسماعيل الترمذي، به . ثم قال بعد تمامه: "هذا إسناد صحيح، وروى ذلك مفرقًا في أحاديث غيره، ونحن نذكر من ذلك إن شاء الله ما حضرنا". ثم ساق أحاديث كثيرة في الإسراء كالشاهد لهذا الحديث. وقد روى هذا الحديث عن شداد بن أوس بطوله الإمام أبو محمد عبد الرحمن بن أبي حاتم في تفسيره، عن أبيه، عن إسحاق بن إبراهيم بن العلاء الزبيدي، به. ولا شك أن هذا الحديث -أعني الحديث المروي عن شداد بن أوس-مشتمل على أشياء منها ما هو صحيح كما ذكره البيهقي، ومنها ما هو منكر، كالصلاة في بيت لحم، وسؤال الصديق عن نعت بيت المقدس، وغير ذلك. والله أعلم.

el-Beyhakî bunu Ebû İsmâil et-Tirmizî'den iki yolla bu şekilde rivayet etmiştir . Sonra hadisi bitirince şöyle demiştir: 'Bu isnad sahihtir; bu hususlar başkalarının hadislerinde dağınık olarak rivayet edilmiştir; biz de bunlardan hazır olanları inşallah zikredeceğiz.' Sonra bu hadise şahit olarak İsrâ konusunda birçok hadis nakletmiştir. Bu hadisi Şeddâd b. Evs'ten uzunca olarak İmâm Ebû Muhammed Abdurrahmân b. Ebî Hâtim de tefsirinde babasından, o İshâk b. İbrâhîm b. el-Alâ ez-Zübeydî'den rivayet etmiştir. Şüphe yok ki bu hadis -yani Şeddâd b. Evs'ten rivayet edilen hadis- el-Beyhakî'nin zikrettiği gibi kimisi sahih, kimisi de Beytüllahm'de namaz kılınması ve es-Sıddîk'ın Beytü'l-Makdis'in vasıflarını sorması ve benzeri şeyler gibi münker olan unsurları içermektedir . En doğrusunu Allah bilir.

رواية عبد الله بن عباس ﵄:

Abdullah b. Abbâs'ın radıyallâhu anhümâ rivayeti:

قال الإمام أحمد: حدثنا عثمان بن محمد، حدثنا جرير، عن قابوس، عن أبيه قال: حدثنا ابن عباس قال: ليلة أسري بنبي الله ﷺ دخل الجنة، فسمع في جانبها وَجْسًا فقال: "يا جبريل، ما هذا؟ " قال: "هذا بلال المؤذن". فقال رسول الله ﷺ حين جاء إلى الناس: "قد أفلح بلال، قد رأيت له كذا وكذا". قال: فلقيه موسى، ﵇، فرحب به، وقال: "مرحبًا بالنبي الأمي"، قال: "وهو رجل آدم طويل، سبط شعره مع أذنيه أو فوقهما"، فقال: "من هذا يا جبريل؟ " قال: "هذا موسى. [قال: فمضى، فلقيه عيسى فرحب به، وقال: "من هذا يا جبريل؟ " قال: "هذا عيسى". قال] فمضى فلقيه شيخ جليل متهيب فرحب به وسلم عليه وكلهم يسلم عليه، قال: "من هذا يا جبريل؟ " قال: "هذا أبوك إبراهيم"، قال: ونظر في النار، فإذا قوم يأكلون الجيف، قال: "من هؤلاء يا جبريل؟ " قال: "هؤلاء الذين يأكلون لحم الناس"، ورأى رجلا أحمر أزرق جدًا، قال: "من هذا يا جبريل؟ "

İmâm Ahmed şöyle dedi: Bize Osmân b. Muhammed rivayet etti, bize Cerîr, Kābûs'tan, o da babasından rivayet etti; o şöyle dedi: Bize İbn Abbâs rivayet edip dedi ki: «Allah'ın Nebîsi sallallâhu aleyhi ve sellem İsrâ gecesi [Mescid-i Harâm'dan Mescid-i Aksâ'ya] yürütüldüğünde cennete girdi ve bir kenarında hafif bir ses (vecs) işitti. Bunun üzerine: 'Ey Cibrîl, bu nedir?' diye sordu. [Cibrîl]: 'Bu, müezzin Bilâl'dir' dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem insanların yanına döndüğünde: 'Bilâl kurtuluşa ermiştir; onun için şöyle şöyle [nimetler ve dereceler] gördüm' buyurdu. [İbn Abbâs] dedi ki: Derken onunla Mûsâ aleyhisselâm karşılaştı; onu sevinçle karşılayıp: 'Ümmî Nebî'ye merhaba' dedi. [İbn Abbâs] dedi ki: 'O; esmer, uzun boylu, saçları düz olup kulak hizasında veya kulaklarının üzerinde olan bir kimseydi.' [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: 'Ey Cibrîl, bu kimdir?' diye sordu. [Cibrîl]: 'Bu, Mûsâ'dır' dedi. [Dedi ki: Sonra yoluna devam etti; Îsâ ile karşılaştı, o da kendisini sevinçle karşıladı. 'Ey Cibrîl, bu kimdir?' diye sordu. O: 'Bu, Îsâ'dır' dedi. Dedi ki:] Sonra yoluna devam etti ve heybetli, yüce bir ihtiyar ile karşılaştı; o da kendisini sevinçle karşılayıp ona selâm verdi -zaten hepsi de ona selâm veriyordu-. 'Ey Cibrîl, bu kimdir?' dedi. O da: 'Bu, baban İbrâhîm'dir' dedi. Dedi ki: Cehenneme baktı; bir de gördü ki bir topluluk leşleri yiyor. 'Ey Cibrîl, bunlar kimlerdir?' dedi. O: 'Bunlar insanların etini yiyenlerdir (gıybet edenlerdir)' dedi. Sonra son derece kızıl ve gök gözlü bir adam gördü ve: 'Ey Cibrîl, bu kimdir?' dedi.»

قال: "هذا عاقر الناقة"، قال: فلما أتى رسول الله ﷺ المسجد الأقصى قام يصلي، [فالتفت ثم التفت] فإذا النبيون أجمعون يصلون معه. فلما انصرف جيء بقدحين، أحدهما عن اليمين والآخر عن الشمال، في أحدهما لبن وفي الآخر عسل، فأخذ اللبن فشرب منه، فقال الذي كان معه القدح: أصبت الفطرة. إسناد صحيح ولم يخرجوه .

"Bu, deveyi boğazlayan kimsedir" dedi. Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Mescid-i Aksâ'ya geldiğinde namaza durdu; [döndü, sonra yine döndü] ; bir de baktı ki bütün peygamberler onunla birlikte namaz kılıyorlar. Namazı bitirince iki kadeh getirildi; biri sağında, diğeri solundaydı; birinde süt, diğerinde bal vardı. Sütü alıp ondan içti. Yanında kadeh bulunan zat: 'Fıtrata isabet ettin' dedi. İsnadı sahihtir; ancak [Kütüb-i Sitte sahipleri] bunu tahric etmemişlerdir .

طريق أخرى:

Başka bir yol:

قال الإمام أحمد: حدثنا حسن، حدثنا ثابت أبو زيد، حدثنا هلال، حدثني عكرمة، عن ابن عباس قال: أسري بالنبي ﷺ إلى بيت المقدس، ثم جاء من ليلته فحدثهم بمسيره وبعلامة بيت المقدس وبعيرهم، فقال ناس: نحن لا نصدق محمدًا بما يقول! فارتدوا كفارًا، فضرب الله رقابهم مع أبي جهل وقال أبو جهل يخوفنا محمد بشجرة الزقوم، هاتوا تمرا وزبدا فتزقموا، ورأى الدجال في صورته رؤيا عين ليس برؤيا منام، وعيسى وموسى وإبراهيم. فسئل النبي ﷺ عن الدجال فقال: "رأيته فيلمانيًا أقمر هجانا، إحدى عينيه قائمة كأنها كوكب دري، كأن شعر رأسه أغصان شجرة. ورأيت عيسى أبيض، جعد الرأس، حديد البصر، مبطن الخلق. ورأيت موسى أسحم آدم، كثير الشعر، شديد الخلق. ونظرت إلى إبراهيم فلم أنظر إلى إرب منه إلا نظرت إليه مني، حتى كأنه صاحبكم. قال جبريل: سلم على مالك فسلمت عليه".

İmâm Ahmed dedi ki: Bize Hasen anlattı, bize Sâbit Ebû Zeyd anlattı, bize Hilâl anlattı, bana İkrime İbn Abbâs'tan anlattı; dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Beytü'l-Makdis'e gece yürütüldü; sonra o gece dönüp onlara yolculuğunu, Beytü'l-Makdis'in alametlerini ve kervanlarını haber verdi. Bunun üzerine birtakım insanlar: 'Biz Muhammed'in söylediklerini tasdik etmeyiz!' dediler ve kâfir olarak dinden döndüler; Allah da Ebû Cehl ile birlikte onların boyunlarını vurdu . Ebû Cehl de : 'Muhammed bizi zakkum ağacıyla korkutuyor; hurma ve tereyağı getirin de zakkumlanın!' dedi. [Peygamber] Deccâl'i kendi suretinde rüya olarak değil, bizzat gözleriyle gördü; ayrıca Îsâ'yı, Mûsâ'yı ve İbrâhîm'i de gördü. Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem Deccâl hakkında soruldu; şöyle buyurdu: "Onu cüsseli, parlak beyaz tenli gördüm; gözlerinden biri inci gibi parlayan bir yıldız gibi fırlaktı; başının saçları sanki bir ağacın dalları gibiydi. Îsâ'yı beyaz tenli, kıvırcık saçlı, keskin bakışlı, zayıf yapılı gördüm. Mûsâ'yı ise koyu esmer, çok saçlı, güçlü kuvvetli yapılı gördüm. İbrâhîm'e baktım; onun bedeninden baktığım her bir organ sanki benden bir organdı, hatta sanki o sizin şu arkadaşınızdı. Cebrâîl: 'Mâlik'e selam ver' dedi, ben de ona selam verdim."

ورواه النسائي من حديث أبي زيد ثابت بن يزيد عن هلال -وهو ابن خباب-به، وهو إسناد صحيح.

Bunu Nesâî de Ebû Zeyd Sâbit b. Yezîd'in Hilâl'den -ki o İbn Habbâb'dır- rivayetiyle tahric etmiştir; bu sahih bir isnaddır.

طريق أخرى:

Başka bir yol:

وقال البيهقي: أنبأنا أبو عبد الله الحافظ، أنبأنا أبو بكر الشافعي، أنبأنا إسحاق بن الحسن، حدثنا الحسين بن محمد، حدثنا شيبان، عن قتادة، عن أبي العالية قال: حدثنا ابن عم نبيكم ﷺ ابن عباس قال: قال رسول الله ﷺ: "رأيت ليلة أسري بي موسى بن عمران، رجلا طوالا جعدًا، كأنه من رجال شنوءة، ورأيت عيسى ابن مريم مربوع الخلق، إلى الحمرة والبياض، سبط الرأس". وأرى مالكًا خازن جهنم والدجال، في آيات أراهن الله إياه، قال: {فَلا تَكُنْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقَائِهِ} [السجدة: ٢٣] فكان قتادة يفسرها: أن نبي الله [ﷺ] قد لقي موسى [﵇] {وَجَعَلْنَاهُ هُدًى لِبَنِي إِسْرَائِيلَ} قال: جعل الله موسى هدى لبني إسرائيل .

Beyhakî dedi ki: Bize Ebû Abdillâh el-Hâfız haber verdi, bize Ebû Bekr eş-Şâfiî haber verdi, bize İshâk b. el-Hasen haber verdi, bize el-Hüseyn b. Muhammed anlattı, bize Şeybân Katâde'den, o da Ebû'l-Âliye'den anlattı; dedi ki: Bize Peygamberinizin sallallâhu aleyhi ve sellem amcasının oğlu İbn Abbâs anlattı; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Gece yürütüldüğüm gece Mûsâ b. İmrân'ı uzun boylu, kıvırcık saçlı, sanki Şenûe kabilesi adamlarından biriymiş gibi gördüm. Meryem oğlu Îsâ'yı ise orta boylu, kırmızıya çalan beyaz tenli, düz saçlı gördüm." Cehennemin bekçisi Mâlik ve Deccâl de Allah'ın ona gösterdiği ayetler (deliller) arasında kendisine gösterildi. Dedi ki: {فَلا تَكُنْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقَائِهِ} “Sakın onunla karşılaşmaktan şüphe içinde olma” [Secde: 23]. Katâde bunu şöyle tefsir ederdi: Allah'ın peygamberi [sallallâhu aleyhi ve sellem] Mûsâ [aleyhisselâm] ile karşılaşmıştır. {وَجَعَلْنَاهُ هُدًى لِبَنِي إِسْرَائِيلَ} “Ve onu İsrâiloğulları için bir hidayet rehberi kıldık” [Secde: 23] [ayetini de] şöyle açıkladı: Allah, Mûsâ'yı İsrâiloğulları için bir hidayet rehberi kıldı .

رواه مسلم في الصحيح عن عبد بن حميد، عن يونس بن محمد، عن شيبان. وأخرجاه من حديث شعبة عن قتادة مختصرًا.

Bunu Müslim, es-Sahîh'te Abd b. Humeyd'den, o Yûnus b. Muhammed'den, o da Şeybân'dan rivayet etmiştir. Her ikisi [Buhârî ve Müslim] de bunu Şu'be'nin Katâde'den rivayeti olarak muhtasar bir şekilde tahric etmişlerdir.

طريق أخرى:

Başka bir yol:

قال [البيهقي: أخبرنا علي بن أحمد بن عبدان، أنبأنا أحمد بن عبيد الصفَّار، حدثنا دُبَيْس المُعدَّل، حدثنا عفان قال: حدثنا] حماد بن سلمة، عن عطاء بن السائب، عن سعيد بن جبير، عن ابن عباس قال: قال رسول الله ﷺ: "لما أسري بي، مرت بي رائحة طيبة، فقلت: ما هذه الرائحة؟ قالوا: ماشطة بنت فرعون وأولادها، سقط مُشْطُهَا من يدها فقالت: باسم الله: فقالت ابنة فرعون: أبي؟ قالت: ربي وربك ورب أبيك. قالت: أولك رب غير أبي؟ قالت: نعم، ربي وربك ورب أبيك الله". قال: "فدعاها فقال: ألك رب غيري؟ قالت: نعم، ربي وربك الله، ﷿". قال: "فأمر بنقرة من نحاس فأحميت، ثم أمر بها لتلقى فيها، قالت: إن لي [إليك] حاجة. قال: ما هي؟ قالت: تجمع عظامي وعظام ولدي في موضع، قال ذاك لك، لما لك علينا من الحق"، قال: "فأمر بهم فألقوا واحدًا واحدًا، حتى بلغ رضيعًا فيهم، فقال: يا أمه، قعي ولا تقاعسي، فإنك على الحق". قال: "وتكلم أربعة وهم صغار: هذا، وشاهد يوسف، وصاحب جريج، وعيسى ابن مريم، ﵇" .

[Beyhakî] dedi ki: [Bize Ali b. Ahmed b. Abdân haber verdi, bize Ahmed b. Ubeyd es-Saffâr haber verdi, bize Dübeys el-Muaddel anlattı, bize Affân anlattı, dedi ki: Bize] Hammâd b. Seleme, Atâ b. es-Sâib'den, o Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan anlattı; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Gece yürütüldüğümde yanıma güzel bir koku geldi. 'Bu koku nedir?' dedim. 'Firavun'un kızının saç tarayıcısı ve çocuklarının kokusudur' dediler. Tarağı elinden düşmüş de 'Bismillah' demişti. Bunun üzerine Firavun'un kızı: 'Babam mı?' diye sormuştu. O da: 'Benim Rabbim, senin Rabbin ve babanın Rabbi [olan Allah]' demişti. Firavun'un kızı: 'Babanın dışında başka bir Rabbin mi var?' demiş, o da: 'Evet, benim Rabbim, senin Rabbin ve babanın Rabbi Allah'tır' demişti." Buyurdu ki: "Bunun üzerine Firavun onu çağırtıp: 'Benden başka bir Rabbin mi var?' dedi. Kadın: 'Evet, benim Rabbim ve senin Rabbin aziz ve celil olan Allah'tır' dedi." Buyurdu ki: "Bunun üzerine bakırdan bir kazan getirilmesini emretti ve kazan kızdırıldı. Sonra onun içine atılmasını emretti. Kadın: 'Senden [sana] bir dileğim var' dedi. Firavun: 'Nedir o?' dedi. Kadın: 'Benim kemiklerim ile çocuklarımın kemiklerini tek bir yerde toplaman' dedi. Firavun: 'Bizim üzerimizdeki hakkından ötürü bu isteğin yerine getirilecektir' dedi ." Buyurdu ki: "Bunun üzerine emretti ve onlar birer birer kazana atıldılar; nihayet sıra aralarındaki emzikteki bebeğe geldi. Bebek: 'Ey anneciğim! Atıl ve sakın geri durma, çünkü sen hak üzeresin!' dedi." Buyurdu ki: "Küçükken dört kişi konuşmuştur: Bu çocuk, Yûsuf'un şahidi, Cüreyc'in arkadaşı ve Meryem oğlu Îsâ aleyhimesselâm" .

إسناد لا بأس به، ولم يخرجوه.

İsnadında bir beis yoktur; ancak [Kütüb-i Sitte müellifleri] bunu tahric etmemişlerdir.

طريق أخرى:

Başka bir yol:

وقال الإمام أحمد [أيضًا] حدثنا محمد بن جعفر وروح المعنى قالا حدثنا عوف، عن زُرَارة بن أوفى، عن ابن عباس قال: قال رسول الله ﷺ: "لما كان ليلة أسري بي وأصبحت بمكة، فظعت [بأمري] وعرفت أن الناس مكذبي" فقعد معتزلا حزينًا، فمرّ به عدو الله أبو جهل فجاء حتى جلس إليه، فقال له كالمستهزئ: هل كان من شيء؟ فقال له رسول الله ﷺ: "نعم" قال: وما هو؟ قال "إني أسري بي الليلة": قال إلى أين؟ قال: "إلى بيت المقدس" قال: ثم أصبحت بين ظهرانينا؟! قال: "نعم". قال: فلم يره أنه يكذبه مخافة أن يجحده الحديث إن دعا قومه إليه، فقال: أرأيت إن دعوت قومك أتحدثهم بما حدثتني؟ فقال رسول الله ﷺ: "نعم". قال: هيا معشر بني كعب بن لؤي، قال: فانتفضت إليه المجالس وجاءوا حتى جلسوا إليهما. قال: حدث قومك بما حدثتني. فقال رسول الله ﷺ: "إني أسري بي الليلة". فقالوا: إلى أين؟ قال: "إلى بيت المقدس" قالوا: ثم أصبحت بين ظهرانينا؟ قال: "نعم". قال: فمن بين مصفق، ومن بين واضع يده على رأسه متعجبًا للكذب -زعم-قالوا: وتستطيع أن تنعت [لنا] المسجد -وفي القوم من قد سافر إلى ذلك البلد ورأى المسجد-قال رسول الله ﷺ: "فذهبت أنعت، فما زلت أنعت حتى التبس عليّ بعض النعت" قال: "فجيء بالمسجد وأنا أنظر إليه، حتى وضع دون دار عقيل -أو عقال-فَنَعتُّه

İmâm Ahmed [de] şöyle demiştir: Bize Muhammed b. Ca'fer ile Ravh -mana aynı olmak üzere- rivayet edip dediler ki: Bize Avf, Zürâre b. Evfâ'dan, o da İbn Abbâs'tan rivayet etti; [İbn Abbâs] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: «İsra gecesi olup da sabahı Mekke'de karşıladığımda bu [durum] bana pek ağır geldi ve insanların beni yalanlayacağını anladım.» Bunun üzerine hüzünlü bir şekilde bir kenara çekilip oturdu. Yanından Allah'ın düşmanı Ebû Cehil geçti; gelip yanına oturdu ve alay edercesine ona: "Yeni bir şey var mı?" dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ona: «Evet» buyurdu. O: "Nedir o?" deyince, Resûlullah: «Bu gece [Mescid-i Aksâ'ya] yürütüldüm» buyurdu. Ebû Cehil: "Nereye?" dedi. Resûlullah: «Beytülmakdis'e» buyurdu. Ebû Cehil: "Sonra da sabahı aramızda mı karşıladın?!" dedi. Resûlullah: «Evet» buyurdu. [İbn Abbâs] dedi ki: Kavmini onun yanına çağırdığında bu sözü inkâr etmesinden korktuğu için, onu yalanladığını belli etmedi ve şöyle dedi: "Ne dersin, kavmini çağırsam bana anlattıklarını onlara da anlatır mısın?" Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Evet» buyurdu. Ebû Cehil: "Ey Ka'b b. Lüey topluluğu, koşun!" diye seslendi. [İbn Abbâs] dedi ki: Bunun üzerine meclisler [yerlerinden] fırlayıp ona doğru geldiler ve ikisinin yanına oturdular. [Ebû Cehil]: "Bana anlattıklarını kavmine de anlat" dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Bu gece [Mescid-i Aksâ'ya] yürütüldüm» buyurdu. Onlar: "Nereye?" dediler. Resûlullah: «Beytülmakdis'e» buyurdu. Onlar: "Sonra da sabahı aramızda mı karşıladın?" dediler. Resûlullah: «Evet» buyurdu. [İbn Abbâs] dedi ki: Bunun üzerine kimi alkış tuttu, kimi de -iddialarınca- bu yalana şaşırarak elini başına koydu. Dediler ki: "Peki, bize Mescid'i tarif edebilir misin?" -Topluluk içinde o beldeye gitmiş ve Mescid'i görmüş kimseler vardı-. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: «Ben de tarif etmeye başladım. Tarif etmeye devam ettim; nihayet tarifin bir kısmı bana karışık geldi.» Resûlullah devamla şöyle buyurdu: «Derken ben ona bakıyorken Mescid getirildi ve Akîl'in -veya Ikâl'in- evinin önüne konuldu; ben de onu tarif ettim

وأنا أنظر إليه". قال: وكان مع هذا نعت لم أحفظه -يقول عوف-: قال: فقال القوم: أما النعت فوالله لقد أصاب.

ve ben ona bakıyordum." Dedi ki: Bununla birlikte ezberleyemediğim bir tarif daha vardı -Avf böyle demektedir-. Dedi ki: Bunun üzerine topluluk: 'Tarife gelince, vallahi tam isabet etti' dediler.

وأخرجه النسائي من حديث عوف بن أبي جميلة -وهو الأعرابي، به. ورواه البيهقي من حديث النضر بن شميل وهوذة، عن عوف وهو ابن أبي جميلة الأعرابي، أحد الأئمة الثقات، به .

Bunu Nesâî, Avf b. Ebî Cemîle'nin -ki o el-A'râbî'dir- hadisinden aynı şekilde tahric etmiştir. Beyhakî de en-Nadr b. Şümeyl ve Hevze'nin, güvenilir imamlardan biri olan Avf b. Ebî Cemîle el-A'râbî'den rivayetiyle aynı şekilde nakletmiştir .

رواية عبد الله بن مسعود، ﵁:

Abdullâh b. Mes'ûd'un radıyallâhu anh rivayeti:

قال الحافظ أبو بكر البيهقي: أخبرنا أبو عبد الله الحافظ، أخبرنا أبو عبد الله محمد بن يعقوب، حدثنا السري بن خزيمة، حدثنا يوسف بن بُهلول، حدثنا عبد الله بن نمير، عن مالك بن مِغْوَل، عن الزبير بن عدي، عن طلحة بن مُصَرِّف، عن مرة الهَمْدَاني، عن عبد الله بن مسعود قال: لما أسري برسول الله ﷺ، فانتهى إلى سدرة المنتهى، وهي في السماء السادسة، وإليها ينتهي ما يصعد به حتى يقبض منها، وإليها ينتهي ما يهبط [به] من فوقها حتى يقبض [منها] {إِذْ يَغْشَى السِّدْرَةَ مَا يَغْشَى} [النجم: ١٦] قال: غشيها فراش من ذهب، وأعطي رسول الله ﷺ الصلوات الخمس، وخواتيم سورة البقرة، وغفر لمن لا يشرك بالله المقحمات، يعني الكبائر.

Hâfız Ebû Bekr el-Beyhakî dedi ki: Bize Ebû Abdillâh el-Hâfız haber verdi, bize Ebû Abdillâh Muhammed b. Ya'kûb haber verdi, bize es-Serî b. Huzeyme anlattı, bize Yûsuf b. Bühlûl anlattı, bize Abdullâh b. Numeyr, Mâlik b. Miğvel'den, o ez-Zübeyr b. Adiy'den, o Talha b. Musarrif'ten, o Mürre el-Hemdânî'den, o da Abdullâh b. Mes'ûd'dan anlattı; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem gece yürütüldüğünde altıncı semada bulunan Sidretü'l-Müntehâ'ya ulaştı. [Aşağıdan] yükseltilen şeyler oraya ulaşır ve oradan kabzedilir; yukarısından indirilen [şeyler] de oraya ulaşır ve [oradan] kabzedilir. {إِذْ يَغْشَى السِّدْرَةَ مَا يَغْشَى} “O zaman Sidre'yi kaplayan kaplıyordu” [Necm: 16]. Dedi ki: Onu altından kelebekler kaplamıştı. Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem beş vakit namaz ile Bakara Suresi'nin son ayetleri verildi ve Allah'a hiçbir şeyi ortak koşmayan kimsenin mühlik günahları, yani büyük günahları bağışlandı.

ورواه مسلم في صحيحه، عن محمد بن عبد الله بن نمير وزهير بن حرب، كلاهما عن عبد الله بن نمير، به . ثم قال البيهقي: "وهذا الذي ذكره عبد الله بن مسعود طرف من حديث المعراج، وقد رواه أنس بن مالك، عن مالك بن صَعْصَعَة، عن النبي ﷺ، ثم عن أبي ذر، عن النبي ﷺ، ثم رواه مرة مرسلا دون ذكرهما" ثم إن البيهقي ساق الأحاديث الثلاثة كما تقدّم.

Bunu Müslim de Sahîh'inde Muhammed b. Abdillâh b. Numeyr ve Züheyr b. Harb'den, her ikisi Abdullâh b. Numeyr'den olmak üzere aynı şekilde rivayet etmiştir . Sonra Beyhakî şöyle demiştir: "Abdullâh b. Mes'ûd'un zikrettiği bu husus Miraç hadisinin bir parçasıdır. Bunu Enes b. Mâlik, Mâlik b. Sa'saa'dan, o Peygamber'den sallallâhu aleyhi ve sellem; sonra Ebû Zerr'den, o Peygamber'den sallallâhu aleyhi ve sellem rivayet etmiş; bir defasında da bu ikisini zikretmeksizin mürsel olarak rivayet etmiştir" . Sonra Beyhakî daha önce geçtiği üzere bu üç hadisi sevk etmiştir.

قلت: وقد روي عن ابن مسعود بأبسط من هذا، وفيه غرابة، وذلك فيما رواه "الحسن بن عرفة" في جزئه المشهور. حدثنا مروان بن معاوية، عن قنان بن عبد الله النهمي، حدثنا أبو ظبيان الجنبي قال: كنا جلوسًا عند أبي عبيدة بن عبد الله -يعني ابن مسعود-ومحمد بن سعد بن أبي وقاص، وهما جالسان، فقال محمد بن سعد لأبي عبيدة: حدثنا عن أبيك ليلة أسري بمحمد ﷺ. فقال أبو عبيدة: لا بل حدثنا أنت عن أبيك. فقال محمد: لو سألتني قبل أن أسألك لفعلت! قال: فأنشأ أبو عبيدة يحدث يعني عن أبيه كما سئل قال: قال رسول الله ﷺ: "أتاني جبريل بدابة فوق الحمار ودون البغل، فحملني عليه، ثم انطلق يهوي بنا كلما صعد عقبة استوت رجلاه كذلك مع يديه، وإذا هبط استوت يداه مع رجليه، حتى مررنا برجل طوال سبط آدم، كأنه من رجال أزد شنوءة، وهو يقول -فيرفع صوته يقول-أكرمته وفضلته". قال: "فدفعنا إليه فسلمنا عليه فرد السلام، فقال: من هذا معك يا جبريل؟ قال: هذا أحمد، قال: مرحبًا بالنبي الأمي العربي، الذي بلغ رسالة ربه، ونصح لأمته". قال: "ثم اندفعنا فقلت: من هذا يا جبريل؟ قال: هذا موسى بن عمران". قال:

Ben derim ki: İbn Mes'ûd'dan bundan daha ayrıntılı [bir lafızla] da rivayet edilmiştir; ancak onda bir gariplik vardır. Bu da el-Hasen b. Arafe'nin meşhur cüzünde rivayet ettiği şu hadistir: Bize Mervân b. Muâviye, Kınân b. Abdillâh en-Nehmî'den nakletti, bize Ebû Zabyân el-Cenbî nakledip dedi ki: Ebû Ubeyde b. Abdillâh'ın -yani İbn Mes'ûd'un- ve Muhammed b. Sa'd b. Ebî Vakkâs'ın yanında oturuyorduk; ikisi de oturmaktaydı. Muhammed b. Sa'd, Ebû Ubeyde'ye: "Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem geceleyin yürütüldüğü (İsrâ) gece hakkında babandan bize rivayette bulun" dedi. Ebû Ubeyde: "Hayır, bilakis sen bize babandan rivayet et" dedi. Muhammed: "Ben sana sormadan önce sen bana sorsaydın, yapardım!" dedi. [Râvi] dedi ki: Bunun üzerine Ebû Ubeyde kendisinden istendiği gibi babasından naklen anlatmaya başlayıp dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: «Cebrâîl bana merkepten büyük, katırdan küçük bir binek getirdi ve beni ona bindirdi. Sonra bizimle hızla yol almaya başladı. Bir tepeye her tırmandığında ayakları elleriyle aynı hizaya geliyor, inişe geçtiğinde ise elleri ayaklarıyla aynı hizaya geliyordu. Nihayet uzun boylu, düz saçlı, esmer tenli, sanki Ezd Şenûe kabilesi adamlarından biriymiş gibi olan bir adamın yanına vardık. O, -sesini yükselterek-: 'Ona ikramda bulundun ve onu üstün kıldın' diyordu.» Buyurdu ki: «Yanına vardık ve ona selam verdik; selamı aldı ve: 'Yanındaki kimdir ey Cebrâîl?' dedi. 'Bu Ahmed'dir' dedi. O da: 'Rabbinin risaletini tebliğ eden ve ümmetine samimiyetle nasihat eden Arap ümmî Peygambere merhaba!' dedi.» Buyurdu ki: «Sonra oradan ayrıldık; ben: 'Bu kimdir ey Cebrâîl?' dedim. 'Bu, Mûsâ b. İmrân'dır' dedi.» Dedi ki:

قلت: ومن يعاتب؟ قال: يعاتب ربه فيك! قلت: فيرفع صوته على ربه؟! قال: إن الله [﷿] قد عرف له حدته". قال: "ثم اندفعنا حتى مررنا بشجرة كأن ثمرها السُّرُج تحتها شيخ وعياله". قال: "فقال لي جبريل: اعمد إلى أبيك إبراهيم. فدفعنا إليه فسلمنا عليه فرد السلام، فقال إبراهيم: من هذا معك يا جبريل؟ قال: هذا ابنك أحمد". قال: "فقال: مرحبًا بالنبي الأمي الذي بلغ رسالة ربه ونصح لأمته، يا بني، إنك لاق ربك الليلة، وإن أمتك آخر الأمم وأضعفها، فإن استطعت أن تكون حاجتك أو جلها في أمتك فافعل". قال: "ثم اندفعنا حتى انتهينا إلى المسجد الأقصى، فنزلت فربطت الدابة بالحلقة التي في باب المسجد التي كانت الأنبياء تربط بها. ثم دخلت المسجد فعرفت النبيين من بين راكع وقائم وساجد". قال: "ثم أتيت بكأسين من عسل ولبن فأخذت اللبن فشربت فضرب جبريل ﵇ منكبي وقال: أصبت الفطرة ورب محمد". قال: "ثم أقيمت الصلاة فأممتهم، ثم انصرفنا فأقبلنا" .

"Kime serzenişte bulunuyor?' dedim. 'Senin hakkında Rabbine serzenişte bulunuyor!' dedi. 'Rabbine karşı sesini mi yükseltiyor?!' dedim. 'Şüphesiz [Aziz ve Celil olan] Allah onun celalli tabiatını bilir' dedi." Buyurdu ki: "Sonra yolumuza devam ettik; nihayet meyveleri sanki kandiller gibi olan bir ağacın yanına geldik, altında yaşlı bir zat ve ailesi vardı." Buyurdu ki: "Cebrâîl bana: 'Baban İbrâhîm'e yönel' dedi. Onun yanına vardık ve ona selam verdik, selamı aldı. İbrâhîm: 'Yanındaki bu zat kimdir ey Cebrâîl?' dedi. Cebrâîl: 'Bu, senin oğlun Ahmed'dir' dedi." Buyurdu ki: "Bunun üzerine: 'Rabbinin elçiliğini tebliğ eden ve ümmetine nasihat eden ümmî Peygamber'e merhaba. Ey oğlum, şüphesiz sen bu gece Rabbinle karşılaşacaksın; ümmetin ise ümmetlerin sonuncusu ve en zayıfıdır. Eğer dileğinin tamamını veya çoğunu ümmetin hakkında yapmaya gücün yeterse öyle yap' dedi." Buyurdu ki: "Sonra ilerledik ve Mescid-i Aksâ'ya vardık; indim ve bineği Mescid'in kapısında bulunan ve peygamberlerin bineklerini bağladıkları halkaya bağladım. Sonra Mescid'e girdim; rükû eden, kıyamda duran ve secde edenler arasından peygamberleri tanıdım." Buyurdu ki: "Sonra bana bal ve sütten iki kadeh getirildi; sütü alıp içtim. Cebrâîl aleyhisselâm omuzuma vurup: 'Muhammed'in Rabbine andolsun ki fıtrata isabet ettin' dedi." Buyurdu ki: "Sonra namaz için kamet getirildi, ben de onlara imamlık yaptım; sonra çıkıp geri döndük" .

إسناد غريب ولم يخرجوه، فيه من الغرائب سؤال الأنبياء عنه ﵇ ابتداء، ثم سؤاله عنهم بعد انصرافه. والمشهور في الصحاح كما تقدم: أن جبريل [﵇] كان يعلمه بهم أولا ليسلم عليهم سلام معرفة. وفيه أنه اجتمع بالأنبياء عليهم السلام قبل دخوله المسجد ، والصحيح أنه إنما اجتمع بهم في السموات، ثم نزل إلى بيت المقدس ثانيًا وهم معه، وصلى بهم فيه، ثم إنه ركب البراق وكر راجعًا إلى مكة، والله أعلم.

Garip bir isnaddır ve [Kütüb-i Sitte sahipleri] bunu tahric etmemişlerdir. Bu rivayetteki garipliklerden biri , peygamberlerin başlangıçta onu aleyhisselâm sormaları, sonra da kendisinin oradan ayrıldıktan sonra onları sormasıdır . Sahih rivayetlerde meşhur olan ise -daha önce geçtiği üzere- Cebrâîl'in [aleyhisselâm] tanıyarak selam vermesi için onları baştan kendisine bildirmesidir. Yine bu rivayette Mescid'e girmeden önce peygamberlerle buluştuğu zikredilmektedir ; oysa sahih olan, onlarla ancak semalarda buluştuğu, sonra Beytü'l-Makdis'e ikinci kez onlar da yanında olduğu halde indiği, orada onlara namaz kıldırdığı, sonra da Burak'a binip Mekke'ye geri döndüğüdür; en doğrusunu Allah bilir.

طريق أخرى:

Başka bir yol:

قال الإمام أحمد: حدثنا هُشَيم، أخبرنا العوام، عن جبلة بن سُحَيْم، عن مُوثَر بن عفارة، عن ابن مسعود عن النبي ﷺ قال: "لقيت ليلة أسري بي إبراهيم وموسى وعيسى، فتذاكروا أمر الساعة" قال: "فردوا أمرهم إلى إبراهيم ﵇ فقال: لا علم لي بها. فردوا أمرهم إلى موسى. فقال: لا علم لي بها فردوا أمرهم إلى عيسى فقال: أما وجبتها فلا يعلم بها أحد إلا الله، ﷿، وفيما عهد إلي ربي أن الدجال خارج". قال: "ومعي قضيبان، فإذا رآني ذاب كما يذوب الرصاص". قال: "فيهلكه الله إذا رآني، حتى إن الحجر والشجر يقول: يا مسلم إن تحتي كافرًا، فتعال فاقتله". قال: "فيهلكهم الله، ثم يرجع الناس إلى بلادهم وأوطانهم ". قال: "فعند ذلك يخرج يأجوج ومأجوج وهم من كل حدب ينسلون فيطؤون بلادهم، فلا يأتون على شيء إلا أهلكوه، ولا يمرون على ماء إلا شربوه" قال: "ثم يرجع الناس إليّ فيشكونهم. فأدعو الله عليهم، فيهلكهم ويميتهم حتى تجوى الأرض من نتن ريحهم -أي: تنتن" قال: "فينزل الله المطر فيجترف أجسادهم حتى يقذفهم في البحر. ففيما عهد إلي ربي: أن ذلك إذا كان كذلك أن الساعة كالحامل المتم، لا يدري أهلها متى تفجؤهم بولادها، ليلا أو نهارًا".

İmâm Ahmed dedi ki: Bize Huşeym anlattı, bize el-Avvâm, Cebele b. Sühaym'den, o Mûser b. Afâre'den, o İbn Mes'ûd'dan, o da Peygamber'den sallallâhu aleyhi ve sellem haber verdi; buyurdu ki: "Gece yürütüldüğüm gece İbrâhîm, Mûsâ ve Îsâ ile karşılaştım; kıyamet meselesini müzakere ettiler." Buyurdu ki: "Meseleyi İbrâhîm'e aleyhisselâm havale ettiler; o: 'Benim ona dair bir bilgim yoktur' dedi. Sonra Mûsâ'ya havale ettiler; o da: 'Benim ona dair bir bilgim yoktur' dedi. Sonra meseleyi Îsâ'ya havale ettiler; o da şöyle dedi: 'Vaktinin ne zaman kopacağına gelince, bunu Aziz ve Celil olan Allah'tan başka kimse bilemez. Rabbimin bana bildirdiğine göre ise Deccâl çıkacaktır'." Buyurdu ki: "[Îsâ dedi ki:] 'Yanımda iki sopa bulunacaktır; beni görünce kurşunun eridiği gibi eriyecektir'." Buyurdu ki: "'Beni gördüğünde Allah onu helak edecektir; hatta taş ve ağaç: Ey Müslüman, altımda bir kâfir var, gel onu öldür! diyecektir'." Buyurdu ki: "'Böylece Allah onları helak edecek, sonra insanlar memleketlerine ve yurtlarına döneceklerdir '." Buyurdu ki: "'İşte o vakit Ye'cûc ve Me'cûc çıkacak ve her tepeden akın edeceklerdir; insanların beldelerini çiğneyecekler, uğradıkları her şeyi helak edecekler, geçtikleri her suyu içip bitireceklerdir'." Buyurdu ki: "'Sonra insanlar bana dönüp onları şikâyet edeceklerdir. Ben de onların aleyhine Allah'a dua edeceğim; Allah da onları helak edip öldürecek, öyle ki yeryüzü onların pis kokusundan kokacaktır'." Buyurdu ki: "'Bunun üzerine Allah bir yağmur indirecek, bu yağmur cesetlerini sürükleyip denize atacaktır. Rabbimin bana bildirdiğine göre işte bu durum gerçekleştiğinde kıyamet, doğum vakti tamamlanmış hamile bir kadın gibi olacaktır; ailesi, gece mi yoksa gündüz mü aniden doğum yapacağını bilemez'."

وأخرجه ابن ماجه، عن بُنْدار، عن يزيد بن هارون، عن العوام بن حوشب.

[Bu hadisi] İbn Mâce, Bündâr'dan, [o] Yezîd b. Hârûn'dan, [o da] el-Avvâm b. Havşeb'den rivayet etmiştir.

رواية عبد الرحمن بن قرط، أخي عبد الله بن قرط الثمالي:

Abdullâh b. Kurt es-Sümâlî'nin kardeşi Abdurrahmân b. Kurt'un rivayeti:

قال سعيد بن منصور: حدثنا مسكين بن ميمون -مؤذن مسجد الرملة-حدثني عُروة بن رُوَيْم، عن عبد الرحمن بن قُرط، أن رسول الله ﷺ ليلة أسري به من المسجد الحرام إلى المسجد الأقصى كان بين زمزم والمقام، جبريل عن يمينه وميكائيل عن يساره، فطارا به حتى بلغ السموات العلى، فلما رجع قال: "سمعت تسبيحًا في السموات العلى مع تسبيح كثير ، سبحت السموات العلى من ذي المهابة مشفقات من ذي العلو بما علا سبحان العلي الأعلى، ﷾" .

Saîd b. Mansûr dedi ki: Bize Remle Mescidi'nin müezzini Miskîn b. Meymûn anlattı, bana Urve b. Ruveym Abdurrahmân b. Kurt'tan anlattı; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Mescid-i Harâm'dan Mescid-i Aksâ'ya gece yürütüldüğü gece Zemzem ile Makam arasındaydı; Cebrâîl sağında, Mîkâîl solundaydı. İkisi onu uçurarak yüce semalara kadar ulaştırdılar. Geri döndüğünde şöyle buyurdu: "Yüce semalarda pek çok tesbihle birlikte bir tesbih işittim: Yüce semalar, heybet sahibini tesbih etti; yüceliğiyle her şeyden üstün olan yücelik sahibinden korkarak ürperdi. Yüceler yücesi, noksanlıklardan münezzehtir ."

ويذكر هذا الحديث عند قوله تعالى من هذه السورة: {تُسَبِّحُ لَهُ السَّمَاوَاتُ السَّبْعُ} الآية [الإسراء: ٤٤].

Bu hadis, bu surenin Yüce Allah'a ait şu ayetinde zikredilir: {تُسَبِّحُ لَهُ السَّمَاوَاتُ السَّبْعُ} “Yedi gök O'nu tesbih eder” ayeti [İsrâ: 44].

رواية عمر بن الخطاب، ﵁:

Ömer b. el-Hattâb'ın radıyallâhu anh rivayeti:

قال الإمام أحمد: حدثنا أسود بن عامر، حدثنا حماد بن سلمة، عن أبي سنان، عن عبيد بن آدم وأبي مريم وأبي شعيب؛ أن عمر بن الخطاب، ﵁، كان بالجابية، فذكر فتح بيت المقدس قال: قال أبو سلمة: فحدثني أبو سنان، عن عبيد بن آدم قال: سمعت عمر بن الخطاب يقول لكعب: أين ترى أن أصلي؟ قال إن أخذت عني صليت خلف الصخرة، فكانت القدس كلها بين يديك، فقال عمر ﵁: ضاهيت اليهودية، [لا] ولكن أصلي حيث صلى رسول الله ﷺ فتقدم إلى القبلة، فصلى ثم جاء فبسط رداءه وكنس الكناسة في ردائه، وكنس الناس .

İmâm Ahmed dedi ki: Bize Esved b. Âmir anlattı, bize Hammâd b. Seleme, Ebû Sinân'dan, o Ubeyd b. Âdem, Ebû Meryem ve Ebû Şuayb'dan anlattı; Ömer b. el-Hattâb radıyallâhu anh Câbiye'de idi ve Beytü'l-Makdis'in fethini zikretti. Ebû Seleme dedi ki: Ebû Sinân bana Ubeyd b. Âdem'den naklen anlattı; dedi ki: Ömer b. el-Hattâb'ın Ka'b'a: "Nerede namaz kılmamı uygun görürsün?" dediğini işittim. Ka'b: "Bana uyarsan Sahra'nın arkasında kılarsın, böylece Kudüs'ün tamamı önünde olur" dedi. Bunun üzerine Ömer radıyallâhu anh: "Yahudiliğe benzedin! [Hayır,] bilakis Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem namaz kıldığı yerde namaz kılarım" dedi ve kıbleye doğru ilerleyip namaz kıldı. Sonra gelip ridasını serdi ve süprüntüleri ridasının içine süpürdü, insanlar da süpürdüler .

فلم يعظم الصخرة تعظيما يصلي وراءها وهي بين يديه، كما أشار كعب الأحبار وهو من قوم يعظمونها حتى جعلوها قبلتهم. ولكن منّ الله عليه بالإسلام، فهُدي إلى الحق؛ ولهذا لما أشار بذلك قال له أمير المؤمنين: ضاهيت اليهودية، ولا أهانها إهانة النصارى الذين كانوا قد جعلوها مزبلة من أجل أنها قبلة اليهود، ولكن أماط الأذى، وكنس عنها الكناس بردائه. وهذا شبيه بما جاء في صحيح مسلم عن أبي مرثد الغَنَوِي قال: قال رسول الله ﷺ: "لا تجلسوا على القبور ولا تصلوا إليها" .

[Hz. Ömer], Ka'b el-Ahbâr'ın -ki o Sahra'yı kıble edinecek kadar yücelten bir kavimdendir- işaret ettiği gibi, Sahra'yı önünde bulundurarak arkasında namaz kılacak derecede aşırı yüceltmemiştir. Ne var ki Allah ona [Ka'b'a] İslam'ı lütfetmiş ve o da hakka iletilmiştir; işte bu yüzden böyle bir işarette bulununca Müminlerin Emîri ona: "Yahudiliğe benzedin!" demiştir. Öte yandan Yahudilerin kıblesi olduğu gerekçesiyle orayı çöplük haline getiren Hıristiyanlar gibi de onu aşağılamamış; bilakis eziyet verici pislikleri gidermiş ve ridasıyla üzerindeki süprüntüleri temizlemiştir. Bu durum, Sahîh-i Müslim'de Ebû Mersed el-Ganevî'den nakledilen şu hadise benzemektedir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Kabirlerin üzerine oturmayın ve onlara doğru namaz kılmayın" .

رواية أبي هريرة، ﵁:

Ebû Hureyre'nin radıyallâhu anh rivayeti:

وهي مطولة جدًا وفيها غرابة. قال الإمام أبو جعفر بن جرير في تفسير "سورة سبحان": حدثنا علي بن سهل، حدثنا حجاج، حدثنا أبو جعفر الرازي، عن الربيع بن أنس، عن أبي العالية الرياحي، عن أبي هريرة أو غيره -شك أبو جعفر-في قول الله ﷿: (سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الأقْصَى الَّذِي بَارَكْنَا حَوْلَهُ لِنُرِيَهُ مِنْ آيَاتِنَا إِنَّه هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ) قال: جاء جبريل [إلى النبي ﷺ ومعه ميكائيل، فقال جبريل] لميكائيل: ائتني بطَسْت من ماء زمزم، كيما أطهر قلبه وأشرح له صدره. قال: فشق عنه بطنه، فغسله ثلاث مرات. واختلف إليه

Bu [rivayet] oldukça uzundur ve içinde garip [unsurlar] bulunmaktadır. İmam Ebû Ca'fer b. Cerîr, Sübhân [İsrâ] Suresi'nin tefsirinde şöyle demiştir: Bize Ali b. Sehl anlattı, bize Haccâc anlattı, bize Ebû Ca'fer er-Râzî, Rebî' b. Enes'ten, o Ebû'l-Âliye er-Riyâhî'den, o da -Ebû Ca'fer tereddüt etmiştir- Ebû Hureyre'den veya bir başkasından Allah Azze ve Celle'nin şu buyruğu hakkında rivayet etti: { سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الأقْصَى الَّذِي بَارَكْنَا حَوْلَهُ لِنُرِيَهُ مِنْ آيَاتِنَا إِنَّه هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ } “Kendisine ayetlerimizden bir kısmını gösterelim diye kulunu bir gece Mescid-i Harâm'dan, çevresini bereketlendirdiğimiz Mescid-i Aksâ'ya götüren [Allah] noksan sıfatlardan münezzehtir. Şüphesiz O, hakkıyla işitendir, hakkıyla görendir.” Dedi ki: Cebrâîl, [Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem geldi; yanında Mîkâîl de vardı. Cebrâîl,] Mîkâîl'e: «Kalbini arındırmam ve göğsünü genişletmem için bana zemzem suyundan bir leğen getir» dedi. Dedi ki: Karnını yarıp [göğsünü] açtı ve onu üç defa yıkadı. [Mîkâîl] ona gidip geldi...

ميكائيل بثلاث طساس من ماء زمزم، فشرح صدره ونزع ما كان فيه من غل، وملأه حلمًا وعلمًا، وإيمانًا ويقينًا وإسلامًا، وختم بين كتفيه بخاتم النبوة.

Zemzem suyundan üç leğen getirip götürdü; göğsünü yarıp açtı, içindeki kini söküp çıkardı; onu hilm, ilim, iman, yakin ve İslam ile doldurdu ve iki kürek kemiği arasını peygamberlik mührüyle mühürledi.

ثم أتاه بفرس فحمل عليه، كل خطوة منه منتهى بصره -أو: أقصى بصره-قال: فسار وسار معه جبريل عليهما السلام قال: فأتى على قوم يزرعون في يوم ويحصدون في يوم، كلما حصدوا عاد كما كان، فقال النبي ﷺ: "يا جبريل، ما هذا؟ " قال: هؤلاء المجاهدون في سبيل الله، تضاعف لهم الحسنة بسبعمائة ضعف، وما أنفقوا من شيء فهو يخلفه، وهو خير الرازقين.

Sonra ona bir at getirdi ve onu üzerine bindirdi; onun her bir adımı gözünün gördüğü en son noktaydı -veya: gözünün ulaştığı en uzak yerdi-. Dedi ki: O yol aldı, Cebrâîl de aleyhimesselâm onunla birlikte yol aldı. Dedi ki: Bir günde ekip bir günde hasat eden bir topluluğun yanına geldi; her hasat edişlerinde ekin eski haline dönüyordu. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Ey Cebrâîl, bunlar nedir?" dedi. Cebrâîl: "Bunlar Allah yolunda cihad edenlerdir; onlara bir iyilik yedi yüz katıyla katlanır. Ne harcasalar O onun yerine başkasını verir; O, rızık verenlerin en hayırlısıdır" dedi.

ثم أتى على قوم تُرضَخ رءوسهم بالصخر، كلما رُضخت عادت كما كانت، ولا يفتر عنهم من ذلك شيء، فقال: "ما هؤلاء يا جبريل؟ " قال: هؤلاء الذين تتثاقل رءوسهم عن الصلاة المكتوبة. ثم أتى على قوم على أقبالهم رقاع، وعلى أدبارهم رقاع يسرحون كما تسرح الإبل والنعم، ويأكلون الضريع والزقوم ورضف جهنم وحجارتها، قال : " ما هؤلاء يا جبريل؟ " قال: هؤلاء الذين لا يؤدون صدقات أموالهم، وما ظلمهم الله شيئًا وما الله بظلام للعبيد.

Sonra başları kayalarla ezilen bir topluluğun yanına geldi; başları her ezildiğinde eski haline dönüyor ve bu azap onlardan hiç hafifletilmiyordu. "Bunlar kimdir ey Cebrâîl?" dedi. Cebrâîl: "Bunlar farz namaza karşı başları ağırlaşan kimselerdir" dedi. Sonra önlerinde bez parçaları, arkalarında bez parçaları bulunan, develer ve davarlar gibi otlayan; darî' (dikenli bitki), zakkum, cehennemin kızgın taşlarını ve kayalarını yiyen bir topluluğun yanına geldi. Dedi ki : "Bunlar kimdir ey Cebrâîl?" Cebrâîl: "Bunlar mallarının zekâtlarını vermeyenlerdir. Allah onlara hiçbir şekilde haksızlık etmemiştir; Allah kullarına asla zulmedici değildir" dedi.

ثم أتى على قوم بين أيديهم لحم نضيج في قدر ولحم آخر نيئ في قدر خبيث، فجعلوا يأكلون من النيئ الخبيث ويدعون النضيج الطيب، فقال: "ما هؤلاء يا جبريل؟ " فقال: هذا الرجل من أمتك، تكون عنده المرأة الحلال الطيبة، فيأتي امرأة خبيثة فيبيت عندها حتى يصبح، [والمرأة تقوم من عند زوجها حلالا طيبًا، فتأتي رجلا خبيثًا فتبيت معه حتى تصبح] .

Sonra önlerinde tencerede pişmiş bir et ve pis bir tencerede çiğ bir et bulunan bir topluluğun yanına geldi; çiğ ve pis olan etten yiyor, pişmiş ve temiz olanı ise bırakıyorlardı. "Bunlar kimdir ey Cebrâîl?" dedi. Cebrâîl şöyle dedi: "Bu, ümmetinden öyle bir adamdır ki yanında helal ve temiz hanımı varken kötü bir kadına gider ve sabaha kadar onun yanında geceler; [yine öyle bir kadındır ki helal ve temiz olan kocasının yanından kalkıp kötü bir adama gider ve sabaha kadar onunla geceler] ."

قال: ثم أتى على خشبة على الطريق، لا يمر بها ثوب إلا شقته، ولا شيء إلا خرقته، قال: "ما هذا يا جبريل؟ " قال: هذا مثل أقوام من أمتك، يقعدون على الطريق يقطعونه ثم تلا {وَلا تَقْعُدُوا بِكُلِّ صِرَاطٍ تُوعِدُونَ [وَتَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ] } [الأعراف: ٨٦].

Dedi ki: Sonra yol üzerinde bulunan bir odun parçasının yanına geldi; yanından geçen her elbiseyi yırtıyor, her şeyi delip geçiyordu. "Bu nedir ey Cebrâîl?" dedi. Cebrâîl: "Bu, ümmetinden yol kesmek üzere yol kenarına oturan toplulukların misalidir" dedi . Sonra {وَلا تَقْعُدُوا بِكُلِّ صِرَاطٍ تُوعِدُونَ وَتَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ} “Tehdit ederek [ve Allah'ın yolundan alıkoyarak] her yolun başında oturmayın” [A'râf: 86] ayetini okudu.

قال: ثم أتى على رجل قد جمع حزمة [حطب] عظيمة لا يستطيع حملها، وهو يزيد عليها، فقال: "ما هذا يا جبريل؟ " فقال هذا الرجل من أمتك يكون عليه أمانات الناس لا يقدر على أدائها وهو يريد أن يحمل عليها.

Dedi ki: Sonra taşımaya güç yetiremediği halde büyük bir [odun] demetini toplamış ve onun üzerine daha da ekleyen bir adamın yanına geldi. "Bu nedir ey Cebrâîl?" dedi. Cebrâîl : "Bu, ümmetinden üzerinde insanların emanetleri bulunup da onları ödemeye gücü yetmediği halde daha fazlasını üzerine yüklenmek isteyen adamdır" dedi.

ثم أتى على قوم تقرض ألسنتهم وشفاههم بمقاريض من حديد كلما قرضت عادت كما كانت لا يفتر عنهم من ذلك شيء، قال: "ما هؤلاء يا جبريل؟ " قال: هؤلاء خطباء الفتنة.

Sonra dilleri ve dudakları demirden makaslarla kesilen bir topluluğun yanına geldi; her kesildiğinde eski haline dönüyor ve bu azap onlardan hiç hafifletilmiyordu. "Bunlar kimdir ey Cebrâîl?" dedi. Cebrâîl: "Bunlar fitne hatipleridir" dedi.

ثم أتى على جحر صغير يخرج منه ثور عظيم، فجعل الثور يريد أن يرجع من [حيث] خرج، فلا يستطيع، فقال: "ما هذا يا جبريل؟ " فقال: هذا الرجل يتكلم بالكلمة العظيمة ثم يندم عليها فلا يستطيع أن يردها.

Sonra içinden koca bir öküzün çıktığı küçük bir deliğin yanına geldi; öküz çıktığı [yere] geri dönmek istiyor ama güç yetiremiyordu. "Bu nedir ey Cebrâîl?" dedi. Cebrâîl: "Bu, büyük bir söz söyleyip de ardından pişman olan, fakat onu geri almaya güç yetiremeyen adamdır" dedi.

ثم أتى على واد فوجد ريحًا طيبة باردة، وريح مسك، وسمع صوتًا، فقال: "يا جبريل، ما هذه الريح الطيبة الباردة؟ وما هذا المسك؟ وما هذا الصوت؟ " قال: هذا صوت الجنة تقول: يا رب آتني ما وعدتني، فقد كثرت غرفي، وإستبرقي وحريري وسندسي، وعبقريي ولؤلؤي ومرجاني، وفضتي

Sonra bir vadinin yanına geldi; hoş, serin bir rüzgâr (veya koku) ile misk kokusu duydu ve bir ses işitti. Bunun üzerine: "Ey Cebrâîl, bu hoş ve serin rüzgâr nedir? Bu misk nedir? Bu ses nedir?" dedi. [Cebrâîl]: "Bu, cennetin sesidir; şöyle demektedir: Rabbim, bana vadettiğini ver! Zira köşklerim, kalın ipeğim (istebrak), ipeğim, ince ipeğim (sündüs), halılarım (abkarî), incilerim, mercanlarım ve gümüşüm çoğaldı

وذهبي وأكوابي وصحافي، وأباريقي ومراكبي، وعسلي ومائي، وخمري ولبني فآتني ما وعدتني. فقال: لك كل مسلم ومسلمة، ومؤمن ومؤمنة، ومن آمن بي وبرسلي وعمل صالحًا ولم يشرك بي، ولم يتخذ من دوني أندادًا، ومن خشيني فهو آمن، ومن سألني أعطيته، ومن أقرضني جزيته، ومن توكل عليّ كفيته، إني أنا الله لا إله إلا أنا، لا أخلف الميعاد، وقد أفلح المؤمنون، وتبارك الله أحسن الخالقين، قالت: قد رضيت.

altınım, kadehlerim, çanaklarım, ibriklerim, bineklerim, balım, suyum, şarabım ve sütüm çoğaldı; bana vadettiğini ver!" [Cennet böyle deyince Allah] şöyle buyurdu: "Her Müslüman erkek ve kadın, mümin erkek ve kadın, Bana ve elçilerime iman edip salih amel işleyen, Bana hiçbir şeyi ortak koşmayan, Benden başka ortaklar edinmeyen herkes senindir. Kim Benden korkarsa o emniyettedir; kim Benden isterse ona veririm; kim Bana güzel bir borç verirse karşılığını veririm; kim Bana tevekkül ederse ona yeterim. Şüphesiz Ben Allah'ım, Benden başka ilah yoktur, sözümden dönmem. Müminler gerçekten kurtuluşa ermiştir; yaratanların en güzeli olan Allah pek yücedir." Cennet: "Razı oldum" dedi.

قال: "ثم أتى على واد فسمع صوتًا منكرًا، ووجد ريحًا منتنة، فقال: ما هذه الريح يا جبريل؟ وما هذا الصوت؟ " فقال: هذا صوت جهنم تقول: يا رب آتني ما وعدتني، فقد كثرت سلاسلي وأغلالي، وسعيري وحميمي، وضريعي، وغساقي وعذابي، وقد بعد قعري، واشتد حري، فآتني كل ما وعدتني، فقال: لك كل مشرك ومشركة، وكافر وكافرة، وكل خبيث وخبيثة، وكل جبار لا يؤمن بيوم الحساب. قالت: قد رضيت.

Buyurdu ki: "Sonra bir vadinin yanına geldi; korkunç bir ses işitti ve pis bir koku duydu. 'Ey Cebrâîl, bu koku nedir? Bu ses nedir?' dedi. Cebrâîl şöyle dedi: Bu cehennemin sesidir; şöyle demektedir: Rabbim, bana vadettiğini ver! Zincirlerim, bukağılarım, alevli ateşim, kaynar suyum, dikenli bitkim, irinim ve azabım çoğaldı; dibim derinleşti, sıcağım şiddetlendi; bana vadettiğin her şeyi ver! Bunun üzerine [Allah] şöyle buyurdu: Her müşrik erkek ve kadın, her kâfir erkek ve kadın, her pis erkek ve kadın, hesap gününe inanmayan her zorba senindir. Cehennem: Razı oldum, dedi."

قال: ثم سار حتى أتى بيت المقدس، فنزل فربط فرسه إلى صخرة، ثم دخل فصلى مع الملائكة، فلما قضيت الصلاة قالوا: يا جبريل، من هذا معك؟ قال: محمد ﷺ. قالوا: أوقد أرسل محمد؟ قال: نعم. قالوا: حياه الله من أخ ومن خليفة، فنعم الأخ ونعم الخليفة، ونعم المجيء جاء.

Dedi ki: Sonra Beytü'l-Makdis'e varıncaya kadar yol aldı; indi ve atını bir kayaya bağladı. Sonra içeri girip meleklerle birlikte namaz kıldı. Namaz tamamlanınca [melekler]: "Ey Cebrâîl, yanındaki bu kimdir?" dediler. "Muhammed'dir sallallâhu aleyhi ve sellem" dedi. "Muhammed peygamber olarak gönderildi mi?" dediler. "Evet" dedi. "Allah onu kardeş ve halife olarak hayırla yaşatsın; o ne güzel bir kardeş, ne güzel bir halifedir ve ne güzel bir gelişle gelmiştir!" dediler.

قال: ثم لقي أرواح الأنبياء، فأثنوا على ربهم، فقال إبراهيم: الحمد لله الذي اتخذني خليلا وأعطاني ملكًا عظيمًا، وجعلني أمة قانتًا يؤتم بي، وأنقذني من النار، وجعلها عليّ بردًا وسلامًا. ثم إن موسى، ﵇، أثنى على ربه، ﷿، فقال: الحمد لله الذي كلمني تكليمًا، وجعل هلاك آل فرعون ونجاة بني إسرائيل على يدي، وجعل من أمتي قومًا يهدون بالحق وبه يعدلون. ثم إن داود، ﵇ أثنى على ربه [﷿]، فقال: الحمد لله الذي جعل لي ملكًا عظيمًا، وعلمني الزبور، وألان لي الحديد، وسخر لي الجبال يسبحن والطير، وأعطاني الحكمة وفصل الخطاب. ثم إن سليمان، ﵇، أثنى على ربه [﷿] فقال: الحمد لله الذي سخر لي الرياح، وسخر لي الشياطين يعملون لي ما شئت من محاريب وتماثيل، وجفان كالجواب وقدور راسيات، وعلمني منطق الطير، وآتاني من كل شيء فضلا وسخر لي جنود الشياطين والإنس والطير، وفضلني على كثير من عباده المؤمنين، وآتاني ملكًا عظيمًا لا ينبغي لأحد من بعدي، وجعل ملكي ملكًا طيبًا ليس فيه حساب. ثم إن عيسى، ﵇، أثنى على ربه، ﷿، فقال: الحمد لله الذي جعلني كلمته وجعل مثلي مثل آدم، خلقه من تراب ثم قال له: "كن" فيكون، وعلمني الكتاب والحكمة والتوراة والإنجيل، وجعلني أخلق من الطين كهيئة الطير، فأنفخ فيه فيكون طيرًا بإذن الله، وجعلني أبرئ الأكمه والأبرص وأحيي الموتى بإذنه، ورفعني وطهرني، وأعاذني وأمي من الشيطان الرجيم، فلم يكن للشيطان علينا سبيل. قال: ثم إن محمدًا ﷺ أثنى على ربه، ﷿، فقال: "فكلكم أثنى على ربه، وإني مثن على ربي [﷿] فقال: الحمد لله الذي أرسلني رحمة للعالمين، وكافة للناس بشيرًا ونذيرًا، وأنزل عليّ الفرقان فيه بيان لكل شيء، وجعل

Dedi ki: Sonra [Hz. Peygamber] peygamberlerin ruhlarıyla karşılaştı. Onlar Rablerine senâda bulundular (övgüler sundular). İbrâhîm şöyle dedi: "Beni dost (halîl) edinen, bana büyük bir mülk/hükümranlık veren, beni kendisine uyulan itaatkâr bir önder kılan, beni ateşten kurtarıp onu bana serin ve selametli kılan Allah'a hamdolsun." Sonra Mûsâ aleyhisselâm Rabbine -azze ve celle- senâda bulunup şöyle dedi: "Benimle doğrudan konuşan, Firavun hanedanının helakini ve İsrâiloğulları'nın kurtuluşunu benim vesilemle gerçekleştiren ve ümmetimden hak ile hidayete ulaştıran ve onunla adaletle hükmeden bir topluluk kılan Allah'a hamdolsun." Sonra Dâvûd aleyhisselâm Rabbine [azze ve celle] senâda bulunup şöyle dedi: "Bana büyük bir mülk veren, bana Zebûr'u öğreten, demiri benim için yumuşatan, tesbih eden dağları ve kuşları emrime boyun eğdiren, bana hikmeti ve faslü'l-hitâbı (hüküm verme ve açık konuşma yeteneğini) veren Allah'a hamdolsun." Sonra Süleymân aleyhisselâm Rabbine [azze ve celle] senâda bulunup şöyle dedi: "Rüzgârları emrime veren; bana mabetler, heykeller, havuz gibi çanaklar ve sabit kazanlardan dilediğim şeyleri yapan şeytanları hizmetime âmâde kılan, bana kuşların dilini öğreten, bana her şeyden fazlasıyla lütufta bulunan, cinlerden, insanlardan ve kuşlardan oluşan orduları emrime veren, beni mümin kullarının birçoğuna üstün kılan, bana benden sonra hiç kimseye yaraşmayacak büyük bir mülk veren ve mülkümü içinde [ahiret] hesabı bulunmayan tertemiz bir mülk kılan Allah'a hamdolsun." Sonra Îsâ aleyhisselâm Rabbine -azze ve celle- senâda bulunup şöyle dedi: "Beni kelimesi kılan, benim durumumu tıpkı topraktan yaratıp sonra kendisine 'Ol!' demesiyle varlık sahasına çıkan Âdem'in durumu gibi kılan, bana Kitab'ı, hikmeti, Tevrât'ı ve İncîl'i öğreten, bana çamurdan kuş biçiminde bir suret yapıp içine üflediğimde Allah'ın izniyle kuş olmasını sağlatan, beni körü ve alacalıyı iyileştirir ve O'nun izniyle ölüleri diriltir kılan, beni [katına] yükseltip tertemiz kılan, beni ve annemi kovulmuş şeytandan muhafaza buyurup şeytanın bize hiçbir yol bulamadığı kılan Allah'a hamdolsun." Dedi ki: Sonra Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem Rabbine -azze ve celle- senâda bulunup şöyle buyurdu: "Hepiniz Rabbinize senâda bulundunuz; muhakkak ki ben de Rabbime [azze ve celle] senâda bulunmaktayım." Ardından şöyle buyurdu: "Beni âlemlere rahmet olarak, bütün insanlara müjdeleyici ve uyarıcı olarak gönderen, üzerime içinde her şeyin açıklaması bulunan Furkân'ı indiren ve...

أمتي خير أمة أخرجت للناس، وجعل أمتي أمة وسطًا، وجعل أمتي هم الأولين وهم الآخرين، وشرح لي صدري، ووضع عني وزري، ورفع لي ذكري، وجعلني فاتحًا وخاتمًا" فقال إبراهيم [﵇] : بهذا فضلكم محمد ﷺ.

ümmetimi insanlar için çıkarılmış en hayırlı ümmet kılan, ümmetimi vasat (orta/dengeli) bir ümmet yapan, ümmetimi hem öncekiler hem de sonrakiler kılan, göğsümü açıp genişleten, yükümü üzerimden kaldıran, şanımı yücelten, beni hem açıcı (fâtih) hem de sonlandırıcı (hâtem) kılan Allah'a hamdolsun." Bunun üzerine İbrâhîm [aleyhisselâm] : "İşte Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem bu vasıflarla size üstün kılınmıştır" dedi.

قال أبو جعفر الرازي: خاتم النبوة، فاتح بالشفاعة يوم القيامة.

Ebû Ca'fer er-Râzî dedi ki: Peygamberliğin sonuncusu (hâtem), kıyamet gününde şefaatin açıcısı (fâtih).

ثم أتي بآنية ثلاثة مغطاة أفواهها، فأتي بإناء منها فيه ماء فقيل: اشرب. فشرب منه يسيرًا، ثم دفع إليه إناء آخر فيه لبن، فقيل له: اشرب، فشرب منه حتى روي. ثم دفع إليه إناء آخر فيه خمر فقيل له: اشرب فقال: "لا أريده قد رويت". فقال له جبريل [﵇] : أما إنها ستحرم على أمتك، ولو شربت منها لم يتبعك من أمتك إلا قليل.

Sonra ağızları kapalı üç kap getirildi. İçinde su bulunan bir kap getirilip "İç" denildi. Ondan az bir miktar içti. Sonra içinde süt bulunan başka bir kap ona verildi ve kendisine "İç" denildi; kanıncaya kadar ondan içti. Sonra içinde şarap bulunan başka bir kap ona verildi ve kendisine "İç" denildi. O: "Bunu istemiyorum, suya kandım" buyurdu. Bunun üzerine Cebrâîl [aleyhisselâm] ona: "Bilmiş ol ki bu, ümmetine haram kılınacaktır; eğer ondan içseydin ümmetinden ancak pek azı sana tabi olurdu" dedi.

قال: ثم صعد به إلى السماء فاستفتح، فقيل: من هذا يا جبريل؟ فقال: محمد، قالوا: أوقد أرسل؟ قال: نعم. قالوا: حياه الله من أخ ومن خليفة فنعم الأخ ونعم الخليفة، ونعم المجيء جاء. فدخل فإذا هو برجل تام الخلق لم ينقص من خلقه شيء كما ينقص من خلق الناس، عن يمينه باب يخرج منه ريح طيبة، وعن شماله باب يخرج منه ريح خبيثة، إذا نظر إلى الباب الذي عن يمينه ضحك واستبشر، وإذا نظر إلى الباب الذي عن يساره بكى وحزن، فقلت: "يا جبريل من هذا الشيخ التام الخلق الذي لم ينقص من خلقه شيء؟ وما هذان البابان؟ " فقال: هذا أبوك آدم [﵇] ، وهذا الباب الذي عن يمينه باب الجنة، إذا نظر إلى من يدخل من ذريته ضحك واستبشر، والباب الذي عن شماله باب جهنم، إذا نظر إلى من يدخله من ذريته بكى وحزن.

Dedi ki: Sonra semaya yükseltildi ve [Cebrâîl] kapının açılmasını istedi. "Bu kimdir ey Cebrâîl?" denildi. "Muhammed'dir" dedi. "O peygamber olarak gönderildi mi?" dediler. "Evet" dedi. "Allah onu kardeş ve halife olarak hayırla yaşatsın; o ne güzel bir kardeş, ne güzel bir halifedir ve ne güzel bir gelişle gelmiştir!" dediler. İçeri girdi; bir de baktı ki yaratılışı tastamam , insanların yaratılışında eksildiği gibi yaratılışından hiçbir şey eksilmemiş bir adam duruyor. Sağında içinden güzel bir koku çıkan bir kapı, solunda ise içinden kötü bir koku çıkan bir kapı vardı. Sağındaki kapıya baktığında gülüyor ve seviniyor, solundaki kapıya baktığında ise ağlıyor ve kederleniyordu. "Ey Cebrâîl, yaratılışı tastamam olan ve yaratılışından hiçbir şey eksilmeyen bu yaşlı zat kimdir? Bu iki kapı nedir?" dedim. Cebrâîl: "Bu senin baban Âdem'dir [aleyhisselâm] . Sağındaki kapı cennet kapısıdır; zürriyetinden oraya girenleri gördüğünde güler ve sevinir. Solundaki kapı ise cehennem kapısıdır; zürriyetinden oraya girenleri gördüğünde ağlar ve kederlenir" dedi.

ثم صعد به جبريل إلى السماء الثانية فاستفتح، فقيل: من هذا معك؟ فقال: محمد رسول الله. قالوا: أوقد أرسل محمد؟ قال: نعم. قالوا: حياه الله من أخ ومن خليفة، فلنعم الأخ ولنعم الخليفة ونعم المجيء جاء. قال: فدخل فإذا هو بشابين فقال: "يا جبريل، من هذان الشابان؟ " قال: هذا عيسى ابن مريم، ويحيى بن زكريا، ابنا الخالة ﵉.

Sonra Cebrâîl onu ikinci semaya çıkardı ve kapının açılmasını istedi. "Yanındaki bu kimdir?" denildi. "Allah'ın Resûlü Muhammed'dir" dedi. "Muhammed peygamber olarak gönderildi mi?" dediler. "Evet" dedi. "Allah onu kardeş ve halife olarak hayırla yaşatsın; o ne güzel bir kardeş, ne güzel bir halifedir ve ne güzel bir gelişle gelmiştir!" dediler. Dedi ki: İçeri girdi; bir de baktı ki iki genç duruyor. "Ey Cebrâîl, bu iki genç kimdir?" dedi. Cebrâîl: "Bu ikisi teyze oğulları Meryem oğlu Îsâ ve Zekeriyyâ oğlu Yahyâ'dır aleyhimesselâm" dedi.

قال: فصعد به إلى السماء الثالثة فاستفتح، فقالوا: من هذا؟ قال: جبريل. قالوا: ومن معك؟ قال: محمد. قالوا: أوقد أرسل؟ قال: نعم. قالوا: حياه الله من أخ ومن خليفة، فنعم الأخ ونعم الخليفة، ونعم المجيء جاء. قال: فدخل فإذا هو برجل قد فضل على الناس في الحسن كما فضل القمر ليلة البدر على سائر الكواكب، قال: "من هذا يا جبريل الذي قد فضل على الناس في الحسن؟ " قال: هذا أخوك يوسف، ﵇ .

Dedi ki: Onu üçüncü semaya çıkardı ve kapının açılmasını istedi. "Bu kimdir?" dediler. "Cebrâîl'dir" dedi. "Yanındaki kimdir?" dediler. "Muhammed'dir" dedi. "Peygamber olarak gönderildi mi?" dediler. "Evet" dedi. "Allah onu kardeş ve halife olarak hayırla yaşatsın; o ne güzel bir kardeş, ne güzel bir halifedir ve ne güzel bir gelişle gelmiştir!" dediler. Dedi ki: İçeri girdi; bir de baktı ki dolunay gecesinde ayın diğer yıldızlara üstün olduğu gibi güzellikte insanlara üstün kılınmış bir adam duruyor. "Ey Cebrâîl, güzellikte insanlara üstün kılınmış olan bu zat kimdir?" dedi. Cebrâîl: "Bu senin kardeşin Yûsuf'tur aleyhisselâm" dedi .

قال: ثم صعد به إلى السماء الرابعة فاستفتح، فقالوا من هذا؟ قال: جبريل. قالوا: ومن معك؟ قال: محمد. قالوا: أوقد أرسل؟ قال: نعم. قالوا: حياه الله من أخ ومن خليفة، فنعم الأخ ونعم الخليفة، ونعم المجيء جاء. قال: فدخل، فإذا هو برجل، قال: "من هذا يا جبريل؟ " قال: هذا إدريس رفعه الله [تعالى] مكانًا عليًا.

Dedi ki: Sonra onu dördüncü semaya çıkardı ve kapının açılmasını istedi. "Bu kimdir?" dediler. "Cebrâîl'dir" dedi. "Yanındaki kimdir?" dediler. "Muhammed'dir" dedi. "Peygamber olarak gönderildi mi?" dediler. "Evet" dedi. "Allah onu kardeş ve halife olarak hayırla yaşatsın; o ne güzel bir kardeş, ne güzel bir halifedir ve ne güzel bir gelişle gelmiştir!" dediler. Dedi ki: İçeri girdi; bir de baktı ki bir adam duruyor. "Ey Cebrâîl, bu kimdir?" dedi. "Bu, Allah'ın [Teâlâ] yüce bir mekâna yükselttiği İdrîs'tir" dedi.

ثم صعد به إلى السماء الخامسة فاستفتح، فقالوا: من هذا؟ قال: جبريل. قالوا: ومن معك؟ قال: محمد. قالوا: أوقد أرسل إليه؟ قال: نعم. قالوا: حياه الله من أخ ومن خليفة، فنعم الأخ ونعم الخليفة، ونعم المجيء جاء. ثم دخل فإذا هو برجل جالس وحوله قوم يقص عليهم، قال: "من هذا يا جبريل؟ ومن هؤلاء حوله؟ " قال: هذا هارون المحبب [في قومه] وهؤلاء بنو إسرائيل.

Sonra onu beşinci semaya çıkardı ve kapının açılmasını istedi. "Bu kimdir?" dediler. "Cebrâîl'dir" dedi. "Yanındaki kimdir?" dediler. "Muhammed'dir" dedi. "Ona peygamberlik gönderildi mi [kendisine elçi yollandı mı]?" dediler. "Evet" dedi. "Allah onu kardeş ve halife olarak hayırla yaşatsın ; o ne güzel bir kardeş, ne güzel bir halifedir ve ne güzel bir gelişle gelmiştir!" dediler. Sonra içeri girdi; bir de baktı ki oturan bir adam ve etrafında kendilerine kıssalar anlattığı bir topluluk var. "Ey Cebrâîl, bu kimdir? Etrafındakiler kimlerdir?" dedi. Cebrâîl: "Bu, [kavmi arasında] çok sevilen Hârûn'dur; şunlar da İsrâiloğullarıdır" dedi.

ثم صعد به إلى السماء السادسة فاستفتح، قيل: من هذا؟ قال: جبريل. قالوا: ومن معك؟ قال: محمد، قالوا: أوقد أرسل؟ قال: نعم. قالوا: حياه الله من أخ ومن خليفة، فنعم الأخ ونعم الخليفة، ونعم المجيء . فإذا هو برجل جالس فجاوزه فبكى الرجل، فقال: "يا جبريل، من هذا؟ " قال: موسى، قال: "فما باله يبكي؟ " قال: زعم بنو إسرائيل أني أكرم بني آدم على الله ﷿، وهذا رجل من بني آدم قد خلفني في دنيا، وأنا في أخرى، فلو أنه بنفسه لم أبال، ولكن مع كل نبي أمته.

Sonra onu altıncı semaya çıkardı ve kapının açılmasını istedi. "Bu kimdir?" denildi . "Cebrâîl'dir" dedi. "Yanındaki kimdir?" dediler. "Muhammed'dir" dedi. "Peygamber olarak gönderildi mi?" dediler. "Evet" dedi. "Allah onu kardeş ve halife olarak hayırla yaşatsın; o ne güzel bir kardeş, ne güzel bir halifedir ve ne güzel bir gelişle gelmiştir !" dediler. Bir de baktı ki oturan bir adam duruyor; onun yanından geçince o adam ağladı. "Ey Cebrâîl, bu kimdir?" dedi. "Mûsâ'dır" dedi. "Neden ağlıyor?" dedi. Cebrâîl: "İsrâiloğulları benim Aziz ve Celil olan Allah katında Âdemoğullarının en değerlisi olduğumu iddia etmişlerdi ; oysa bu zat Âdemoğullarından bir adam olup dünyada benim ardımdan geldi, ben ise ahiretteyim. Şayet sadece kendisi olsaydı aldırmazdım; fakat her peygamberle birlikte ümmeti de vardır [onun ümmeti benimkinden çoktur]" dedi.