(وَتَخِرُّ الْجِبَالُ هَدًّا) قال ابن عباس: هدمًا.
(وَتَخِرُّ الْجِبَالُ هَدًّا) ayeti hakkında İbn Abbâs: "Yıkılarak" demiştir.
وقال سعيد بن جبير: (هَدًّا) ينكسر بعضها على بعض متتابعات.
Saîd b. Cübeyr: "(هَدًّا), birbiri ardınca birbirinin üzerine kırılıp dökülmesidir" demiştir.
وقال ابن أبي حاتم: حدثنا محمد بن عبد الله بن سُوَيْد المقبري، حدثنا سفيان بن عيينة، حدثنا مسعر، عن عون بن عبد الله قال: إن الجبل لينادي الجبل باسمه: يا فلان، هل مر بك اليوم ذاكرُ الله ﷿؟ فيقول: نعم، ويستبشر. قال عون: لهي للخير أسمع، أفيسمعن الزور والباطل إذا قيل ولا يسمعن غيره، ثم قرأ: (تَكَادُ السَّمَاوَاتُ يَتَفَطَّرْنَ مِنْهُ وَتَنْشَقُّ الأرْضُ وَتَخِرُّ الْجِبَالُ هَدًّا * أَنْ دَعَوْا لِلرَّحْمَنِ وَلَدًا)
İbn Ebî Hâtim şöyle demiştir: Bize Muhammed b. Abdillâh b. Süveyd el-Makburî anlattı, bize Süfyân b. Uyeyne anlattı, bize Mis'ar, Avn b. Abdillâh'tan anlattı; o şöyle demiştir: Şüphesiz dağ diğer bir dağa adıyla seslenir: "Ey filan! Bugün sana aziz ve celil olan Allah'ı zikreden biri uğradı mı?" O da: "Evet" der ve buna sevinir. Avn dedi ki: Elbette onlar hayrı daha çok işitir. Söylendiğinde yalan ve batılı işitiyorlar da başkasını işitmiyorlar mı? Sonra şu ayeti okudu: { تَكَادُ السَّمَاوَاتُ يَتَفَطَّرْنَ مِنْهُ وَتَنْشَقُّ الأرْضُ وَتَخِرُّ الْجِبَالُ هَدًّا * أَنْ دَعَوْا لِلرَّحْمَنِ وَلَدًا } “Neredeyse gökler bundan dolayı çatlayacak, yer yarılacak ve dağlar yıkılıp çökecektir! Rahmân'a çocuk isnat ettiklerinden ötürü.”
وقال ابن أبي حاتم أيضًا: حدثنا المنذر بن شاذان، حدثنا هَوْذَة، حدثنا عوف، عن غالب بن عَجْرَد، حدثني رجل من أهل الشام في مسجد مِنَى قال: بلغني أن الله لما خلق الأرض وخلق ما فيها من الشجر، لم يكن في الأرض شجرة يأتيها بنو آدم إلا أصابوا منها منفعة -أو قال: كان لهم فيها منفعة-ولم تزل الأرض والشجر بذلك، حتى تكلم فجرة بني آدم بتلك الكلمة العظيمة، قولهم: (اتَّخَذَ الرَّحْمَنُ وَلَدًا) فلما تكلموا بها اقشعرت الأرض، وشكاك الشجر.
İbn Ebî Hâtim yine şöyle demiştir: Bize el-Münzir b. Şâzân anlattı, bize Hevze anlattı, bize Avf Gâlib b. Acred'den anlattı; Mina Mescidi'nde Şam ehlinden bir adam bana şöyle anlattı: Bana ulaştığına göre Allah yeri ve oradaki ağaçları yarattığında, yeryüzünde Âdemoğullarının yanına gelip de kendisinden faydalanmadıkları -veya şöyle dedi: onlar için kendisinde bir fayda bulunmayan- hiçbir ağaç yoktu. Âdemoğullarının fâcirleri o büyük sözü, yani (اتَّخَذَ الرَّحْمَنُ وَلَدًا) sözlerini söyleyene kadar yer ve ağaçlar bu hâl üzere devam etti. Onlar bu sözü söyleyince yer ürperdi ve ağaçlar dikenlendi.
وقال كعب الأحبار: غضبت الملائكة، واستعرت النار ، حين قالوا ما قالوا.
Ka'b el-Ahbâr şöyle demiştir: Onlar bu söylediklerini söylediklerinde melekler öfkelendi ve cehennem ateşi alevlendi .
وقال الإمام أحمد: حدثنا أبو معاوية، حدثنا الأعمش، عن سعيد بن جبير، عن أبي عبد الرحمن السلمي، عن أبي موسى، ﵁، قال: قال رسول الله ﷺ: " ما أحد أصبر على أذى يسمعه من الله، إنه يشرك به، ويجعل له ولدًا، وهو يعافيهم ويدفع عنهم ويرزقهم".
İmâm Ahmed şöyle demiştir: Bize Ebû Muâviye anlattı, bize el-A'meş Saîd b. Cübeyr'den, o Ebû Abdirrahmân es-Sülemî'den, o Ebû Mûsâ'dan radıyallâhu anh anlattı; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "İşittiği eziyete Allah'tan daha sabırlı hiç kimse yoktur . O'na şirk koşulur ve O'na çocuk isnat edilir; O ise onlara afiyet verir, onlardan [belaları] savar ve onları rızıklandırır."
أخرجاه في الصحيحين وفي لفظ: "إنهم يجعلون له ولدًا، وهو يرزُقُهم ويعافيهم".
Bunu [Buhârî ve Müslim] Sahîhayn'da rivayet etmişlerdir . Bir lafızda ise şöyledir: "Onlar O'na çocuk isnat ederler; O ise onları rızıklandırır ve onlara afiyet verir."
وقوله: (وَمَا يَنْبَغِي لِلرَّحْمَنِ أَنْ يَتَّخِذَ وَلَدًا) أي: لا يصلح له، ولا يليق به لجلاله وعظمته؛ لأنه لا كفء له من خلقه ؛ لأن جميع الخلائق عبيد له؛ ولهذا قال: (إِنْ كُلُّ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ إِلا آتِي الرَّحْمَنِ عَبْدًا * لَقَدْ أَحْصَاهُمْ وَعَدَّهُمْ عَدًّا) أي: قد علم عَدَدَهم منذ خلقهم إلى يوم القيامة، ذَكَرهم وأنثاهم وصغيرهم وكبيرهم،
Ve O'nun: (وَمَا يَنْبَغِي لِلرَّحْمَنِ أَنْ يَتَّخِذَ وَلَدًا) kavli şu manadadır: Celâli ve azameti sebebiyle bu O'na yakışmaz ve O'na yaraşmaz; zira yarattıklarından hiçbir denk O'nun için yoktur . Çünkü bütün yaratılmışlar O'nun kullarıdır; nitekim şöyle buyurmuştur: (إِنْ كُلُّ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ إِلا آتِي الرَّحْمَنِ عَبْدًا * لَقَدْ أَحْصَاهُمْ وَعَدَّهُمْ عَدًّا) Yani: Onları yarattığı andan kıyamet gününe kadar erkeklerini, dişilerini, küçüklerini ve büyüklerini sayıca bilmiştir.
وَكُلُّهُمْ آتِيهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَرْدًا) أي: لا ناصر له ولا مجير إلا الله وحده لا شريك له، فيحكم في خلقه بما يشاء، وهو العادل الذي لا يظلم مثقال ذَرّة، ولا يظلم أحدا.
(وَكُلُّهُمْ آتِيهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَرْدًا) Yani: Tek ve ortaksız olan Allah'tan başka hiçbir yardımcısı ve koruyucusu yoktur. O, mahlukatı hakkında dilediği gibi hükmeder; O, zerre ağırlığınca bile zulmetmeyen ve hiç kimseye haksızlık etmeyen adildir.
{إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا (٩٦) فَإِنَّمَا يَسَّرْنَاهُ بِلِسَانِكَ لِتُبَشِّرَ بِهِ الْمُتَّقِينَ وَتُنْذِرَ بِهِ قَوْمًا لُدًّا (٩٧) وَكَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ هَلْ تُحِسُّ مِنْهُمْ مِنْ أَحَدٍ أَوْ تَسْمَعُ لَهُمْ رِكْزًا (٩٨)}.
{إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا (٩٦) فَإِنَّمَا يَسَّرْنَاهُ بِلِسَانِكَ لِتُبَشِّرَ بِهِ الْمُتَّقِينَ وَتُنْذِرَ بِهِ قَوْمًا لُدًّا (٩٧) وَكَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ هَلْ تُحِسُّ مِنْهُمْ مِنْ أَحَدٍ أَوْ تَسْمَعُ لَهُمْ رِكْزًا (٩٨)} “İman edip salih ameller işleyenlere gelince, Rahmân onlar için bir sevgi kılacaktır. (96) Biz onu (Kur'an'ı), onunla muttakileri müjdeleyesin ve inatçı bir topluluğu uyarasın diye senin dilinle kolaylaştırdık. (97) Onlardan önce nice nesilleri helak ettik! Sen onlardan hiçbirini hissediyor musun veya onlara ait fısıltı kabilinden bir ses işitiyor musun? (98)”
يخبر تعالى أنه يغرس لعباده المؤمنين الذين يعملون الصالحات، وهي الأعمال التي ترضي الله، ﷿، لمتابعتها الشريعة المحمدية -يغرس لهم في قلوب عباده الصالحين مودة، وهذا أمر لا بد منه ولا محيد عنه. وقد وردت بذلك الأحاديث الصحيحة عن رسول الله ﷺ من غير وجه.
Yüce Allah, iman edip salih ameller -ki bunlar Muhammedî şeriata uygunluğu sebebiyle aziz ve celil olan Allah'ın razı olduğu amellerdir- işleyen mümin kulları için, salih kullarının kalplerinde bir sevgi yerleştireceğini haber vermektedir. Bu, kaçınılmaz ve önüne geçilemez bir durumdur. Bu hususta Resûlullah'tan sallallâhu aleyhi ve sellem pek çok yoldan sahih hadisler vârid olmuştur.
قال الإمام أحمد: حدثنا عفان، حدثنا أبو عَوَانة، حدثنا سُهَيْل، عن أبيه، عن أبي هريرة، عن النبي ﷺ قال: "إن الله إذا أحب عبدًا دعا جبريل فقال: يا جبريل، إني أحب فلانًا فأحبه. قال: فيحبه جبريل". قال: "ثم ينادي في أهل السماء: إن الله يحب فلانًا". قال: "فيحبه أهل السماء، ثم يوضع له القبول في الأرض، وإن الله إذا أبغض عبدًا دعا جبريل فقال: يا جبريل، إني أبغضُ فلانًا
İmâm Ahmed dedi ki: Bize Affân anlattı, bize Ebû Avâne anlattı, bize Süheyl babasından, o Ebû Hüreyre'den, o da Peygamber'den sallallâhu aleyhi ve sellem rivayet etti ki [Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem] şöyle buyurmuştur: «Şüphesiz Allah bir kulu sevdiği zaman Cebrâîl'e seslenir ve: 'Ey Cebrâîl! Şüphesiz Ben falanı seviyorum, onu sen de sev!' buyurur.» [Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem] buyurdu ki: «Bunun üzerine Cebrâîl de onu sever.» Buyurdu ki: «Sonra [Cebrâîl] gök ehline: 'Şüphesiz Allah falanı seviyor!' diye seslenir.» Buyurdu ki: «Bunun üzerine gök ehli de onu sever. Sonra onun için yeryüzünde bir kabul konulur. Şüphesiz Allah bir kula buğzettiği zaman da Cebrâîl'e seslenir ve: 'Ey Cebrâîl! Şüphesiz Ben falana buğzediyorum...»
فأبغضه". قال: "فيبغضه جبريل، ثم ينادي في أهل السماء: إن الله يبغض فلانًا فأبغضوه". قال: "فيُبْغضُه أهل السماء، ثم يوضع له البغضاء في الأرض".
sen de ona buğzet.'" Buyurdu ki: "Bunun üzerine Cebrâîl ona buğzeder, sonra gök ehline seslenir: 'Şüphesiz Allah falana buğzediyor, siz de ona buğzedin.'" Buyurdu ki: "Bunun üzerine gök ehli de ona buğzeder, sonra yeryüzünde onun aleyhine nefret konulur."
ورواه مسلم من حديث سُهَيْل . ورواه أحمد والبخاري، من حديث ابن جُرَيْج، عن موسى بن عتبة عن نافع مولى ابن عمر، عن أبي هريرة ﵁، عن النبي، ﷺ بنحوه .
Bunu Müslim Süheyl'in hadisinden rivayet etmiştir . Ahmed ve Buhârî de İbn Cüreyc'in Mûsâ b. Ukbe'den , onun İbn Ömer'in azatlısı Nâfi'den, onun Ebû Hüreyre'den radıyallâhu anh, onun da Peygamber'den sallallâhu aleyhi ve sellem rivayetiyle bunun benzerini rivayet etmişlerdir .
وقال الإمام أحمد: حدثنا محمد بن بكر ، حدثنا ميمون أبو محمد المرئي، حدثنا محمد بن عباد المخزومي، عن ثوبان، ﵁، عن النبي ﷺ قال: إن العبد ليلتمس مرضات الله، فلا يزال كذلك فيقول الله، ﷿، لجبريل: إن فلانًا عبدي يلتمس أن يرضيني؛ ألا وإن رحمتي عليه، فيقول جبريل: "رحمة الله على فلان، ويقولها حملة العرش، ويقولها من حولهم، حتى يقولها أهل السماوات السبع، ثم يهبط إلى الأرض"
İmâm Ahmed şöyle demiştir: Bize Muhammed b. Bekr anlattı, bize Meymûn Ebû Muhammed el-Mereî anlattı, bize Muhammed b. Abbâd el-Mahzûmî Sevbân'dan radıyallâhu anh, o da Peygamber'den sallallâhu aleyhi ve sellem rivayet etti ; o şöyle buyurdu: "Kul, Allah'ın rızasını arar durur ve hep böyle devam eder . Bunun üzerine aziz ve celil olan Allah Cebrâîl'e: 'Kulum falan beni razı etmeye çalışıyor; dikkat edin, benim rahmetim onun üzerinedir' buyurur. Cebrâîl: 'Allah'ın rahmeti falancanın üzerinedir' der. Bunu Arş'ı taşıyanlar da söyler, onların etrafındakiler de söyler, nihayet yedi kat göğün ehli de bunu söyler; sonra [bu rahmet] yeryüzüne iner ."
غريب ولم يخرجوه من هذا الوجه.
Garibtir ve bu vecihten tahric etmemişlerdir.
وقال الإمام أحمد: حدثنا أسود بن عامر، حدثنا شَرِيك، عن محمد بن سعد الواسطي، عن أبي ظَبْيَة، عن أبي أمامة قال: قال رسول الله ﷺ: "إن المقة من الله" -قال شريك: هي المحبة-والصيت من السماء، "فإذا أحب الله عبدًا قال لجبريل، ﵇: إني أحب فلانًا، فينادي جبريل: إن ربكم يمق -يعني: يحب-فلانا، فأحبوه" -وأرى شريكًا قد قال: "فتنزل له المحبة في الأرض-وإذا أبغض عبدًا قال لجبريل: إني أبغض فلانًا فأبغضه"، قال: "فينادي جبريل: إن ربكم يبغض فلانا فأبغضوه". قال: أرى شريكًا قد قال: "فيجري له البغض في الأرض" . غريب ولم يخرجوه.
İmâm Ahmed şöyle demiştir: Bize Esved b. Âmir anlattı, bize Şerîk Muhammed b. Sa'd el-Vâsıtî'den, o Ebû Zabyet'ten, o Ebû Ümâme'den anlattı; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şüphesiz mika (المقة) Allah'tandır" -Şerîk dedi ki: O, sevgidir- "ve şöhret göktendir. Allah bir kulu sevdiği zaman Cebrâîl'e aleyhisselâm: 'Ben falanı seviyorum' buyurur. Cebrâîl seslenir: 'Rabbiniz falanı seviyor (يمق) -yani: muhabbet besliyor-, onu sevin.'" -Ve Şerîk'in şöyle dediğini sanıyorum: "Bunun üzerine yeryüzünde onun için sevgi indirilir. Bir kula buğzettiği zaman ise Cebrâîl'e: 'Ben falana buğzediyorum, sen de ona buğzet' buyurur." Buyurdu ki: "Bunun üzerine Cebrâîl seslenir: 'Rabbiniz falana buğzediyor, siz de ona buğzedin.'" Dedi ki: Şerîk'in şöyle dediğini sanıyorum: "Bunun üzerine yeryüzünde onun için nefret yayılır ." Garibtir ve bunu tahric etmemişlerdir.
وقال ابن أبي حاتم: حدثنا أبي، حدثنا أبو داود الحَفَريّ، حدثنا عبد العزيز -يعني ابن محمد، وهو الدَّرَاوَرْدي-عن سهيل بن أبي صالح، عن أبيه، عن أبي هريرة؛ أن النبي ﷺ قال: "إذا أحب الله عبدًا نادى جبريل: إني قد أحببت فلانًا، فأحبه، فينادي في السماء، ثم ينزل له المحبة في أهل الأرض، فذلك قول الله، ﷿: (إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا)
İbn Ebî Hâtim şöyle demiştir: Bize babam anlattı, bize Ebû Dâvûd el-Haferî anlattı, bize Abdülazîz -yani İbn Muhammed, o ed-Derâverdî'dir- Süheyl b. Ebî Sâlih'ten, o babasından, o Ebû Hüreyre'den [rivayet ettiğine göre] Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: «Allah bir kulu sevdiği zaman Cebrâîl'e: "Şüphesiz Ben falanı sevdim, sen de onu sev!" diye seslenir. [Cebrâîl de] gökte [böyle] seslenir. Sonra yeryüzü ehli arasında onun için sevgi indirilir. İşte Allah Azze ve Celle'nin: { إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا } “İnanıp salih ameller işleyenler için Rahmân bir sevgi kılacaktır.” kavli budur.»
رواه مسلم والترمذي كلاهما عن قتيبة، عن الدراوردي، به . وقال الترمذي: حسن صحيح.
Bunu Müslim ve Tirmizî, her ikisi de Kuteybe'den, o ed-Derâverdî'den rivayetle bu senetle tahric etmişlerdir . Tirmizî: 'Hasen sahihtir' demiştir.
وقال علي بن أبي طلحة، عن ابن عباس في قوله: (سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا) قال: حبًّا.
Ali b. Ebî Talha, İbn Abbâs'tan nakille O'nun: (سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا) kavli hakkında: "Sevgi [kılacaktır]" dediğini rivayet etmiştir.
وقال مجاهد، عنه: (سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا) قال: محبة في الناس في الدنيا.
Mücâhid de ondan nakille: (سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا) kavli hakkında: "Dünyada insanlar arasında bir sevgi" demiştir.
وقال سعيد بن جبير، عنه: يحبهم ويُحببهم، يعني: إلى خلقه المؤمنين. كما قال مجاهد أيضًا، والضحاك وغيرهم.
Saîd b. Cübeyr de ondan nakille şöyle demiştir: "Onları sever ve onları sevdirir; yani mümin kullarına [sevdirir]." Nitekim Mücâhid, ed-Dahhâk ve başkaları da böyle demiştir.
وقال العوفي، عن ابن عباس أيضًا: الود من المسلمين في الدنيا، والرزق الحسن، واللسان الصادق.
el-Avfî de İbn Abbâs'tan nakille şöyle demiştir: "Dünyada Müslümanlardan gelen sevgi, güzel bir rızık ve doğru söyleyen bir dildir."
وقال قتادة: (إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا) إي والله، في قلوب أهل الإيمان، ذكر لنا أن هَرِم بن حَيَّان كان يقول: ما أقبل عبد بقلبه إلى الله إلا أقبل الله بقلوب المؤمنين إليه، حتى يرزقه مودتهم ورحمتهم.
Katâde şöyle demiştir: (إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا) "Evet, Allah'a yemin olsun ki iman ehlinin kalplerinde [sevgi kılar]. Bize zikredildiğine göre Herim b. Hayyân şöyle derdi: 'Bir kul kalbiyle Allah'a yöneldiğinde, Allah da müminlerin kalplerini ona yöneltir; nihayet ona onların sevgisini ve merhametini rızık olarak verir.'"
وقال قتادة: وكان عثمان بن عفان، ﵁، يقول: ما من عبد يعمل خيرًا، أو شرًّا، إلا كساه الله، ﷿، رداء عمله.
Katâde şöyle demiştir: Osman b. Affân radıyallâhu anh şöyle derdi: "Bir kul hayır veya şer bir amel işlerse, aziz ve celil olan Allah ona mutlaka amelinin elbisesini giydirir."
وقال ابن أبي حاتم، ﵀: حدثنا أحمد بن سِنَان، حدثنا عبد الرحمن بن مَهْدِي، عن الربيع بن صَبِيح، عن الحسن البصري، ﵀ قال: قال رجل: والله لأعبدن الله عبادة أذكر بها، فكان لا يرى في حين صلاة إلا قائما يصلي، وكان أول داخل إلى المسجد وآخر خارج، فكان لا يعظم، فمكث بذلك سبعة أشهر، وكان لا يمر على قوم إلا قالوا: "انظروا إلى هذا المرائي" فأقبل على نفسه فقال: لا أراني أذكر إلا بِشَرّ، لأجعلن عملي كله لله، ﷿، فلم يزد على أن قلب نيته، ولم يزد على العمل الذي كان يعمله، فكان يمر بعد بالقوم، فيقولون: رحم الله فلانا الآن، وتلا الحسن: (إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا)
İbn Ebî Hâtim rahimehullâh şöyle demiştir: Bize Ahmed b. Sinân anlattı, bize Abdurrahmân b. Mehdî er-Rebî' b. Sabîh'ten, o Hasan-ı Basrî'den rahimehullâh anlattı; o şöyle dedi: Bir adam: 'Allah'a yemin olsun ki, Allah'a öyle bir ibadet edeceğim ki onunla anılacağım' dedi. Namaz vaktinde sadece ayakta namaz kılarken görülürdü, mescide ilk giren ve en son çıkan oydu; ancak [insanlarca] saygı görmüyordu. Bu şekilde yedi ay kaldı. Ne zaman bir topluluğun yanından geçse: 'Şu riyakâra bakın' derlerdi. Bunun üzerine nefsine dönüp şöyle dedi: 'Görüyorum ki ancak kötülükle anılıyorum; amelimin tamamını mutlaka aziz ve celil olan Allah için kılacağım.' Niyetini değiştirmekten başka bir şey yapmadı ve yaptığı amele bir ilave de yapmadı. Daha sonra topluluğun yanından geçerken: 'Şimdi Allah falancaya rahmet eylesin' demeye başladılar. Hasan sonra şu ayeti okudu: (إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا)
وقد روى ابن جرير أثرًا أن هذه الآية نزلت في هجرة عبد الرحمن بن عوف. وهو خطأ، فإن هذه السورة بتمامها مكية لم ينزل منها شيء بعد الهجرة، ولم يصح سند ذلك، والله أعلم.
İbn Cerîr, bu ayetin Abdurrahmân b. Avf'ın hicreti hakkında indiğine dair bir rivayet aktarmıştır; ancak bu hatalıdır. Çünkü bu surenin tamamı Mekkîdir, hicretten sonra ondan hiçbir şey inmemiştir ve o rivayetin senedi de sahih değildir; en doğrusunu Allah bilir.
وقوله: (فَإِنَّمَا يَسَّرْنَاهُ) يعني: القرآن، (بِلِسَانِكَ) أي: يا محمد، وهو اللسان العربي المبين الفصيح الكامل، (لِتُبَشِّرَ بِهِ الْمُتَّقِينَ) أي: المستجيبين لله المصدقين لرسوله، (وَتُنْذِرَ بِهِ قَوْمًا لُدًّا) أي: عوجًا عن الحق مائلين إلى الباطل.
O'nun: (فَإِنَّمَا يَسَّرْنَاهُ) yani Kur'an'ı; (بِلِسَانِكَ) yani: Ey Muhammed, apaçık, fasih ve mükemmel olan Arap diliyle; (لِتُبَشِّرَ بِهِ الْمُتَّقِينَ) yani: Allah'a icabet eden ve Resulünü tasdik edenleri; (وَتُنْذِرَ بِهِ قَوْمًا لُدًّا) yani: Haktan sapan, bâtıla meyleden kimseleri [uyarasın diye].
وقال ابن أبي نَجِيح، عن مجاهد: (قَوْمًا لُدًّا) لا يستقيمون.
İbn Ebî Necîh, Mücâhid'den nakille: { قَوْمًا لُدًّا } “İnatçı bir topluluğu” [ayeti hakkında]: "İstikamet üzere olmayan [kimseler]" dediğini aktarmıştır.
وقال الثوري، عن إسماعيل -وهو السُّدِّي-عن أبي صالح: (وَتُنْذِرَ بِهِ قَوْمًا لُدًّا) عوجًا عن الحق.
Sevrî, İsmâîl'den -ki o es-Süddî'dir- o da Ebû Sâlih'ten nakille: (وَتُنْذِرَ بِهِ قَوْمًا لُدًّا) ayeti hakkında: "Haktan sapan kimseler" dediğini aktarmıştır.
[وقال الضحاك: هو الخصم، وقال القرظي: الألد: الكذاب]
[ed-Dahhâk: "O, hasımdır (inatçı düşmandır)" demiştir. el-Kurazî ise: "el-Eledd: Yalancıdır" demiştir.]
وقال الحسن البصري: (قَوْمًا لُدًّا) صمًّا.
Hasan-ı Basrî: (قَوْمًا لُدًّا) "Sağırlar" demiştir.
وقال غيره صم آذان القلوب
Başkası da: "Kalplerinin kulakları sağır olanlar" demiştir .
وقال قتادة: (قَوْمًا لُدًّا) يعني قريشًا.
Katâde: (قَوْمًا لُدًّا) "Kureyş'i kastetmektedir" demiştir.
وقال العوفي، عن ابن عباس: (قَوْمًا لُدًّا) فجارًا، وكذا روى ليث بن أبي سليم عن مجاهد.
el-Avfî, İbn Abbâs'tan nakille: (قَوْمًا لُدًّا) "Fâcirler" dediğini aktarmıştır; Leys b. Ebî Süleym de Mücâhid'den böyle rivayet etmiştir.
وقال ابن زيد: الألد: الظلوم، وقرأ قول الله: {وَهُوَ أَلَدُّ الْخِصَامِ} [البقرة: ٢٠٤].
İbn Zeyd: "el-Eledd: Çok zalimdir" demiş ve Allah'ın: {وَهُوَ أَلَدُّ الْخِصَامِ} [el-Bakara: 204] “Halbuki o, düşmanların en yamanıdır.” kavlini okumuştur.
وقوله: (وَكَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ) أي: من أمة كفروا بآيات الله وكذبوا رسله، (هَلْ تُحِسُّ مِنْهُمْ مِنْ أَحَدٍ أَوْ تَسْمَعُ لَهُمْ رِكْزًا) أي: هل ترى منهم أحدًا، أو تسمع لهم ركزًا.
O'nun: (وَكَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ) yani: Allah'ın ayetlerini inkâr eden ve peygamberlerini yalanlayan nice ümmetleri; (هَلْ تُحِسُّ مِنْهُمْ مِنْ أَحَدٍ أَوْ تَسْمَعُ لَهُمْ رِكْزًا) yani: Onlardan birini görüyor musun veya onlara ait bir ses işitiyor musun?
قال ابن عباس، وأبو العالية، وعكرمة، والحسن البصري، وسعيد بن جُبَير، والضحاك، وابن زيد: يعني: صوتًا.
İbn Abbâs, Ebu'l-Âliye, İkrime, Hasan-ı Basrî, Saîd b. Cübeyr, ed-Dahhâk ve İbn Zeyd: "Yani: Bir ses" demişlerdir.
وقال الحسن، وقتادة: هل ترى عينًا، أو تسمع صوتًا.
Hasan ve Katâde: "Hiçbir şahıs görüyor musun veya bir ses işitiyor musun?" demişlerdir.
والركز في أصل اللغة: هو الصوت الخفي، قال الشاعر :
Dilin aslında rikiz (رِكْز): Gizli sestir. Şair şöyle demiştir :
فَتَوجست رِكْز الأنيس فَرَاعَها … عَنْ ظَهْر غَيب والأنيسُ سَقَامُها
İnsanın fısıltısını hissetti de onu ürküttü... Gaybın ardından; oysa insan onun hastalığıdır.
آخر تفسير "سورة مريم" ولله الحمد والمنة. ويتلوه إن شاء الله تعالى تفسير "سورة طه" والحمد لله.
"Meryem Suresi" tefsirinin sonudur; hamd ve minnet Allah'a mahsustur. Allah Teâlâ dilerse ardından "Tâhâ Suresi" tefsiri gelecektir. Hamd Allah'a aittir.